Bystra (Tatry)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zachodnie stoki Bystrej i Błyszcza. Widoczny niebieski szlak turystyczny

Bystra (słow. Bystrá) – szczyt w słowackich Tatrach Zachodnich, leżący w odległości 600 m na południe od grani głównej Tatr Zachodnich, po której biegnie granica polsko-słowacka.

Tatry Wysokie (słow. Vysoké Tatry, niem. Hohe Tatra, węg. Magas-Tátra) – najwyższa część Tatr o charakterze alpejskim, rozciągająca się pomiędzy Tatrami Zachodnimi od strony zachodniej oraz Tatrami Bielskimi od strony północno-wschodniej. W linii prostej odległość między granicznymi przełęczami wynosi ok. 16,5 km, zaś ściśle wzdłuż grani głównej ok. 26 km. Tatry Wysokie zajmują obszar około 340 km² (czyli nieco mniej niż Tatry Zachodnie), z czego większość (260 km²) znajduje się na Słowacji.Sit skucina (Juncus trifidus) – gatunek rośliny należący do rodziny sitowatych. Występuje w stanie dzikim w Europie. Roślina wysokogórska, w Polsce występuje głównie w Tatrach, Sudetach i na Babiej Górze. Wspólnie z J. monanthos stanowi klad bazalny całej rodziny sitowatych.

Jest to najwyższy szczyt Tatr Zachodnich, wznoszący się na wysokość 2248m n.p.m. ponad trzema dolinami: Gaborową, Kamienistą i Bystrą. Jest zwornikiem dla trzech grani:

  • krótka grań w północnym kierunku ze znajdującym się w grani głównej zwornikiem Błyszcz (2158 m), opadająca stromo do Doliny Pyszniańskiej (górne piętro Doliny Kościeliskiej),
  • południowo-zachodnia grań Bystrej z kilkoma wierzchołkami,
  • południowo-wschodni grzbiet ze szczytem Kotłowej (1986 m).
  • Pod południowymi ścianami Bystrej znajduje się kilka Bystrych Stawów.

    Granica polsko-słowacka – granica między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Słowacji istniejąca formalnie we współczesnym kształcie od 1 stycznia 1993 tj. od momentu rozpadu Czechosłowacji na dwa niezależne państwa. Przed rozpadem Czechosłowacji obecna granica ze Słowacją stanowiła jej część i miała prawie identyczny przebieg (w późniejszych latach dokonano drobnych korekt).Dolina Pyszniańska, nazywana także Pyszną Doliną – górna część walnej Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich.

    Bystra zbudowana jest z łupków krystalicznych i przewarstwień z białego granitu. W przeszłości jej strome zbocza były wypasane i to aż pod wierzchołek. Rudziejący już w połowie lata sit skucina przebarwia je na czerwonawo. Ze zboczy tych, o bardzo dużej wysokości względnej i niemal w całości trawiastych zsuwają się ogromne lawiny, jedne z największych w Tatrach.

    Baltazar Hacquet de la Motte również Baltazar lub Balthazar Hacquet (ur. 1739 w Le Conquet, Bretania - zm. 10 stycznia 1815 w Wiedniu) profesor anatomii, chemii i botaniki, etnolog, uważany za pioniera alpinizmu, pionier badań przyrody Karpat.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    Bystra od dawna była zwiedzana przez turystów od polskiej strony. Nie sposób podać pierwszego jej zdobywcę. Pierwsze znane wejście zimowe – A. Świderska z przewodnikiem Klimkiem Bachledą. Przed II wojną światową była bardzo popularnym celem wycieczek, wspinano się na nią również nocą, by podziwiać wschód słońca. Turyści nocowali w nieistniejącym już schronisku w Dolinie Pyszniańskiej (spalonym przez Niemców w czasie wojny), a w jeszcze dawniejszych czasach w leśniczówce i gospodzie na Starych Kościeliskach. Była malowana m.in. przez Jana Nepomucena Głowackiego, Wojciecha Gersona. Bystra była też jednym z ważniejszych punktów triangulacyjnych podczas sporządzania kartograficznych pomiarów Tatr. Dawniej nazywana była przez górali Pyszną, gdyż wznosiła się nad halą o tej nazwie. Na mapie Baltazara Hacqueta z 1796 r. opisana jest jako Pysna Mons. Rizzi Zannoni w 1772 r. nazywał ją Bistro, tak samo Matej Bel w 1736 r.

    Pod Klinem (słow. Pod Klinom) – upłaz w słowackich Tatrach Zachodnich pod południowymi grzędami Starorobociańskiego Wierchu. Jest to miejsce, w którym spotykają się dwie doliny: Dolina Zadnia Raczkowa i Dolina Gaborowa, od tego miejsca w dół tworzące jedną już tylko Dolinę Raczkową. Nazwa pochodzi od słowackiego określenia Starorobociańskiego Wierchu (Klin). Boczne obramowanie tworzą zbocza Otargańców i grani Bystrej, pod którymi spływa Raczkowy Potok i Gaborowy Potok. Dawniej były to tereny pasterskie miejscowości Przybylina. Ostał się po tej pasterskiej przeszłości szałas, stojący na równi, na wysokości ok. 1385 m n.p.m., na skraju lasu i kosodrzewiny, tzw. Koliba pod Klinem (Pribylinsky salaš). Szałas został wyremontowany i przygotowany do noclegów, zdarza się, że nocują w nim turyści. Ma zamykane drzwi, prycze z desek, półkę i kilka podstawowych sprzętów (brak możliwości palenia ogniska ze względu na ochronę przyrody i przepisy TANAP-u).Tatrzańska Droga Młodości (słow. Tatranská cesta mládeže) – droga na Słowacji, na znacznej części swojej długości biegnąca południowymi podnóżami Tatr, pomiędzy miejscowościami Szczyrbskie Jezioro i Liptowski Mikułasz, w okolicach której łączy się z międzynarodową drogą E50. Została gruntownie przebudowana w latach 1957–66 przy udziale brygad studenckich i stąd pochodzi jej nazwa. Ma długość 49 km, różnica poziomów wynosi niemal 800 m. Droga ta stanowi przedłużenie Drogi Wolności w zachodnim kierunku. Główny jej odcinek do Liptowskiego Gródka jest w słowackiej sieci dróg oznaczony numerem 537, krótki odcinek do Liptowskiego Mikułasza numerem 18. Droga jest dobrze utrzymana i wyznaczone są przy niej miejsca parkingowe. W zimie warunki jazdy bywają czasami trudne. Przy niektórych przystankach wzdłuż tej drogi rozpoczynają się szlaki turystyczne prowadzące w Tatry.

    Widok z Bystrej należy do wybitnych. W 1928 r. Jerzy Młodziejowski pisał o Bystrej: „Wszystko chciałoby się zapamiętać... Bo też widok z Bystrej jest tak wspaniały, że nie tylko geografa, ale i zwykłego turystę zdoła poruszyć.” Wśród szczytów Tatr Wysokich, jakie stąd widać, wyróżniają się swoją strzelistą sylwetką Świnica i Krywań. W zachodnim kierunku widać podłużne, ułożone w harmonijkę grzbiety Tatr Zachodnich, po północnej stronie wyróżniają się masywne wapienne ściany Czerwonych Wierchów i Kominiarskiego Wierchu.

    Matej Bel (łac. Belius Matthias, węg. Bél Mátyás, niem. Matthias Bél; ur. 22 marca 1684 w miejscowości Očová koło Zwolenia, zm. 29 sierpnia 1749 w Altenburgu w Austrii, pochowany w Bratysławie) – słowacki kaznodzieja ewangelicki, polihistor, filozof, pedagog, encyklopedysta. Prekursor słowackiego oświecenia, pionier nowoczesnych nauk historyczno-geograficznych na Węgrzech, jeden z najwybitniejszych uczonych XVIII w. w tej części Europy. Członek wielu zagranicznych towarzystw naukowych i akademii.Czerwone Wierchy (słow. Červené vrchy) – masyw górski znajdujący się w ciągu głównego grzbietu Tatr Zachodnich. Biegnie nim granica słowacko-polska. Położony jest nad dolinami: Cichą, Tomanową, Tomanową Liptowską, Kondratową, Małej Łąki i Miętusią i Kościeliską.

    Szlaki turystyczne[ | edytuj kod]

    Szlak żółty – żółty szlak od Tatrzańskiej Drogi Młodości (nr 537) w miejscowości Przybylina przez Dolinę Bystrą na szczyt Bystrej. Czas przejścia: 4 h, ↓ 3 h Szlak niebieski – niebieski szlak przebiegający południowymi zboczami szczytów w grani głównej i prowadzący od zielonego szlaku (Pod KlinemLiliowy Karb) w Dolinie Gaborowej na Banistą Przełęcz, a z niej stokami Błyszcza na szczyt Bystrej.
  • Czas przejścia od rozdroża ze szlakiem zielonym na przełęcz: 1 h, ↓ 40 min
  • Czas przejścia z przełęczy na Bystrą: 40 min, ↓ 25 min
  • Oba te szlaki otwarte są dla turystów tylko w okresie od 15 VI do 31 X. Na Bystrą prowadzi też ścieżka z Błyszcza (15 min, ↓ 10 min), nie stanowiąca jednak oficjalnego szlaku turystycznego.

    Krywań (słow. Kriváň, niem. Krummhorn, Ochsenhorn, węg. Kriván) – wyniosły (2494 m n.p.m.) szczyt w południowo-zachodniej części Tatr Wysokich po stronie słowackiej, o charakterystycznym, zakrzywionym wierzchołku, od którego wziął swoją nazwę (nadal spotykana jest wśród starszych górali wymowa „Krzywań”).Zwornik, punkt zwornikowy – miejsce zbiegu przynajmniej trzech wypukłych form ukształtowania terenu jak: grzbiet, grań, żebro czy też filar. Najczęściej jest to wierzchołek, choć może to być też przełęcz.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Úrad geodézie, kartografie a katastra Slovenskej republiky, Produkty leteckého laserového skenovania.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2003. ISBN 83-915859-1-3.
  • Józef Nyka: Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. II. Latchorzew: Wyd. Trawers, 1998. ISBN 83-901580-8-6.
  • Tatry Zachodnie słowackie i polskie. Mapa turystyczna 1:25 000. Warszawa: Wyd. Kartograficzne Polkart Anna Siwicka, 2005/06. ISBN 83-87873-36-5.

  • Klemens (potocznie, zdrobniale Klimek) Bachleda (ur. 13 listopada 1851 (lub też, jak podaje Wielka encyklopedia tatrzańska, w 1849 r.) w Kościelisku, zm. 6 sierpnia 1910 na Małym Jaworowym Szczycie) – góral i zakopiańczyk, przewodnik tatrzański, ratownik, członek Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, pierwszy polski ratownik górski, który zginął tragicznie, idąc na ratunek człowiekowi w Tatrach.Banista Przełęcz (słow. Bystré sedlo) – położona na wysokości 1946 m n.p.m. przełęcz w grani głównej Tatr pomiędzy Błyszczem a Liliowymi Turniami w Tatrach Zachodnich. Niektóre źródła określają tę przełęcz nazwą Bystry Karb lub Banista Przełączka i podają inną jej wysokość – 1953 m n.p.m.
    Panorama z Bystrej w kierunku północnym i wschodnim
    Panorama z Bystrej w kierunku północnym i wschodnim
    Przybylina (słow. Pribylina, węg. Pribilina) – wieś na Słowacji leżąca na Liptowie, w kraju żylińskim, powiecie Liptowski Mikułasz, 25 km na północny wschód od Liptowskiego Mikułasza, w miejscu połączenia Raczkowego Potoku z Białą Liptowską. Przez wieś przebiega Tatrzańska Droga Młodości, łącząca miejscowości położone u południowych podnóży Tatr. Przybylina jest jedną z większych wsi liptowskich.Jerzy Młodziejowski (ur. 2 lutego 1909 w Łuhinkach na Wołyniu, zm. 7 maja 1985 w Poznaniu) – polski geograf (doktor od 1935), taternik, krajoznawca, skrzypek i altowiolista (Konserwatorium Poznańskie 1927), kompozytor, dyrygent (chórów, orkiestr symfonicznych i innych), krytyk muzyczny, publicysta (sprawy muzyczne, krajoznawcze i ochrony przyrody), prelegent w radiu i telewizji.




    Warto wiedzieć że... beta

    Szlak turystyczny – trasa wycieczkowa oznaczona specjalnymi symbolami wyznaczającymi jej przebieg i ułatwiającymi odnalezienie właściwej drogi.
    Wojciech Gerson (ur. 1 lipca 1831 w Warszawie, zm. 25 lutego 1901 tamże) – polski malarz, pejzażysta, przedstawiciel realizmu, historyk sztuki, pedagog.
    Józef Nyka (ur. 5 grudnia 1924 w Łysininie k. Żnina) – alpinista, taternik, popularyzator alpinizmu i turystyki górskiej, autor wielu przewodników turystycznych po polskich górach. Ma na koncie szereg najwyższej klasy przejść dróg i pierwszych przejść w Tatrach oraz w Dolomitach. Członek honorowy prestiżowych międzynarodowych organizacji alpinistycznych i górskich, między innymi Polskiego Związku Alpinizmu.
    Ziemia (łac. Terra) − trzecia, licząc od Słońca, a piąta co do wielkości planeta Układu Słonecznego. Pod względem średnicy, masy i gęstości jest to największa planeta skalista Układu Słonecznego.
    Szczyt – w ścisłym znaczeniu: najwyższy punkt wypukłej formy terenu: góry, grzbietu, grani, wzgórza, wydmy itp. Powszechnie jednak stosuje się określenie "szczyt" jako synonim całej góry, zwłaszcza o dużej wysokości względnej i stromych stokach. W fachowej literaturze dla określenia najwyższej części, czyli czubka góry, czy turni, stosuje się określenie wierzchołek. I tak np. przez pojęcie Śnieżnica rozumie się całą górę Śnieżnica mającą 3 wierzchołki: Na Budzaszowie, Wierchy i Nad Stambrukiem.
    Dolina Bystra (słow. Bystrá dolina) – dolina w słowackiej części Tatr, znajdująca się pomiędzy dwiema graniami Bystrej, najwyższego szczytu Tatr Zachodnich.
    Świnica (słow. Svinica) – zwornikowy szczyt w grani głównej Tatr Wysokich o dwóch wierzchołkach, różniących się wysokością o 10 m. Mająca kształt szerokiej piramidy skalnej Świnica jest pierwszym od zachodu wybitnym szczytem (o wybitności ponad 100 m) Tatr Wysokich i kapitalnym punktem widokowym.

    Reklama