Ogórecznikowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Boraginaceae)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
.mw-parser-output .takson-zwierzeta .naglowek{color:black!important;background:#d3d3a4!important}.mw-parser-output .takson-rosliny .naglowek{color:black!important;background:#90ee90!important}.mw-parser-output .takson-grzyby .naglowek{color:black!important;background:#add8e6!important}.mw-parser-output .takson-protozoa .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-chromalveolata .naglowek{color:black!important;background:#adff2f!important}.mw-parser-output .takson-excavata .naglowek{color:black!important;background:#f0e68c!important}.mw-parser-output .takson-amoebozoa .naglowek{color:black!important;background:#ffc8a0!important}.mw-parser-output .takson-opisthokonta .naglowek{color:black!important;background:#e0d0b0!important}.mw-parser-output .takson-sar .naglowek{color:black!important;background:Moccasin!important}.mw-parser-output .takson-bakterie .naglowek{color:black!important;background:#d3d3d3!important}.mw-parser-output .takson-archeony .naglowek{color:black!important;background:#f3e0e0!important}.mw-parser-output .takson-eukarionty .naglowek{color:black!important;background:#faf0e6!important}.mw-parser-output .takson-inne .naglowek{color:white!important;background:red!important}

Ogórecznikowate, szorstkolistne (Boraginaceae Juss.) – rodzina roślin zielnych i krzewów z rzędu ogórecznikowców (Boraginales). Należy do niej w zależności od ujęcia od blisko 1800 gatunków z 94 rodzajów do ponad 2500 gatunków z 135 rodzajów. Występują one głównie w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej, ale obecne są na wszystkich kontynentach od Arktyki po wyspy Subantarktyki.

Osklepki (łac. fornices, ang. throat scales) – wyrostki (przeważnie łuskowate), zamykające wlot do gardzieli w kwiatach niektórych gatunków roślin. Występują np. w rodzinie ogórecznikowatych (Boraginaceae).Mertensja (Mertensia) – rodzaj roślin należący do rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae). Obejmuje około 40–45 gatunków. Występują one na półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego. Na wybrzeżach północnej Europy rośnie jeden gatunek – M. maritima (brak go nad Bałtykiem). W Ameryce Północnej rosną 24 gatunki (na południu sięgając do Meksyku), pozostałe w Azji, z czego 6 w Chinach. Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, zwłaszcza mertensja wirginijska. Kłącze M. maritima jest warzywem dla Inuitów.

Morfologia[ | edytuj kod]

Echium wildpretii
Pokrój Rośliny pokryte są sztywnymi włoskami. Liście Ulistnienie skrętoległe, liście pojedyncze, zwykle szorstko owłosione. Kwiaty Kwiaty przeważnie promieniste, tylko rzadko niewyraźnie grzbieciste, np. u żmijowca. Korona kwiatu najczęściej z osklepkami (łuskami zamykającymi jej gardziel). Występuje tu pięć pręcików. Słupek górny, zalążnia dwukomorowa, podzielona już w czasie kwitnienia przez fałszywą przegrodę na 4 jednonasienne, wypukłe gniazda, pomiędzy którymi pośrodku, we wgłębieniu, osadzona jest szyjka słupka. Korona barwna. Kwiaty zebrane są w spiralne sierpiki lub skrętki. Owoc Czterodzielna rozłupnia, rozpadająca się na 4 pojedyncze owocki.

Systematyka[ | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według systemu APG IV z 2016

Jedyna rodzina w rzędzie ogórecznikowców (Boraginales). Obejmuje w randze plemion wszystkie rodziny wyodrębniane w obrębie rzędu w innych ujęciach. We wcześniejszym systemie APG III z 2009 rodzina także w szerokim ujęciu, ale o nieznanej pozycji w systemie (incertae sedis).

Nawrot (Lithospermum L.) – rodzaj roślin z rodziny ogórecznikowatych. Gatunkiem typowym jest Lithospermum officinale L..Skrętek (a. skrętka, ang. helicoid cyme, scorpioid, łac. bostryx) – rodzaj kwiatostanu z grupy wierzchotek jednoramiennych. Ma kwiat na szczycie pędu. Gdy kwiat ten zaczyna się rozwijać, z kąta liścia wyrasta odgałęzienie drugiego rzędu, które znowu kończy się kwiatem. Kolejne odgałęzienia wyrastają zawsze po tej samej stronie. Skrętek jest bardzo podobny do sierpika, z tą różnicą, że widziany z góry jest zygzakowaty, podczas, gdy sierpik widziany z góry ma kwiaty ułożone w prostej linii. Sierpiki występują np. w rodzinie ogórecznikowatych.
Pozycja systematyczna według APweb i podział rodziny

Wąsko ujmowana w odróżnieniu od systemu APG IV – jedna z 9 rodzin w rzędzie ogórecznikowców (Boraginales), siostrzana w stosunku do Wellstediaceae.

+ incertae sedis: Lennoaceae

Podrodzina Echiochiloideae Weigend

  • Antiphytum Meisn.
  • Echiochilon Desfontaines
  • Heterocaryum A. de Candoll
  • Ogastemma Brummitt
  • Podrodzina Boraginoideae Arnott

    Ogórecznik (Borago L.) – rodzaj roślin należący do rodziny ogórecznikowatych. Należą do niego 2 tylko gatunki. Gatunkiem typowym jest Borago officinalis L..Żywokost (Symphytum L.) – rodzaj roślin liczący około 35 gatunków. Należy do niego ok. 20 gatunków występujących na terenie Europy, Azji Zachodniej i Afryki Północnej. Gatunkiem typowym jest Symphytum officinale L..

    Plemię Boragineae Reichenbach

  • Anchusa L. – farbownik
  • Anchusella Bigazzi et al.
  • Borago L. – ogórecznik
  • Brunnera Steven – brunera
  • Cynoglottis (Gusul.) Vural & Kit Tan
  • Gastrocotyle Bunge
  • Hormuzakia Gusul.
  • Melanortocarya Selvi et al.
  • Moritzia Meisner
  • Nonea Medikus – zapłonka
  • Pentaglottis Tausch
  • Phyllocara Gusul.
  • Pulmonaria L. – miodunka
  • Symphytum L. – żywokost
  • Thaumatocaryon Baillon
  • Trachystemon D. Don
  • Plemię Lithospermeae Dumortier

    Pręcik (łac. stamen) – męski organ płciowy w kwiecie, bardzo silnie zredukowany i zmieniony liść. Ponieważ każdy pylnik (theca) ma połączone po dwa woreczki pyłkowe, pręcik okrytozalążkowych jest mikrosporofilem o 4 mikrosporangiach lub 2 synangiach dwusporangiowych. U roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (filamentum) i główki (anthera), która jest zróżnicowana na dwa pylniki (thecae) połączone płonnym łącznikiem (connectivum). W pylnikach znajdują się komory pyłkowe zawierające tkankę wyściełającą (tzw. tapetum) oraz tkankę zarodnikotwórczą (tzw. archespor), która wytwarza ziarna pyłku kwiatowego lub pyłkowiny. Dojrzałe pylniki pękają, pyłek się wysypuje i zostaje on dalej przenoszony przez wiatr, owady, zwierzęta, a następnie osadza się na znamionach słupków innych kwiatów (następuje zapylenie). Istnieją także rośliny o kwiatach samopylnych.Lepnik (Lappula) – rodzaj roślin należący do rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae). Obejmuje ok. 60 gatunków. Rośliny te występują w Europie (6 gatunków), w północnej Afryce i w Azji oraz w Ameryce Północnej (5 gatunków). W Polsce rośnie dziko jeden gatunek – lepnik zwyczajny L. squarrosa, poza tym kilka gatunków bywa uprawianych lub zawlekanych.
  • Aegonychon Gray
  • Alkanna Tausch – alkanna
  • Arnebia Forsskåhl – arnebia
  • Buglossoides Moench
  • Cerinthe L. – ośmiał
  • Cystostemon Balfour f.
  • Echiostachys Levyns
  • Echium L. – żmijowiec
  • Glandora D. C. Thomas, Weigend & Hilge
  • Halacsya Dörfl.
  • Lithodora Grisebach – litodora
  • Lithospermum L. – nawrot
  • Lobostemon Lehmann
  • Macromeria D. Don
  • Maharanga A. de Candolle
  • Mairetis I. M. Johnston
  • Megacaryon Boissier
  • Moltkia Lehmann – moltkia
  • Moltkiopsis I. M. Johnston
  • Neatostema I. M. Johnston
  • Onosma L. – rumianica
  • Paramoltkia Greuter
  • Podonosma Boissier
  • Pontechium Böhle & Hilger
  • Stenosolenium Turczanowicz
  • Podrodzina Cynoglossoideae Weigend

    Trachystemon orientalis (Decne.) Baill. – gatunek rośliny z monotypowego rodzaju Trachystemon D. Don, Edinburgh New Philos. J. 13: 239. Oct 1832 z rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae). Rośnie w cienistych lasach bukowych, w miejscach wilgotnych i skalistych w basenie Morza Czarnego we wschodniej Bułgarii, północnej Turcji i w zachodniej części regionu Kaukazu. Roślina najpierw rozwija kwiatostan, a później okazałe liście. Bywa uprawiana jako ozdobna. Myosotidium hortensium (Decne.) Baill. – gatunek rośliny z monotypowego rodzaju Myosotidium z rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae Juss.). Występuje endemicznie na nowozelandzkich Wyspach Chatham.
  • Adelinia J. I. Cohen
  • Afrotysonia Rauschert
  • Amsinckia Lehmann – opiołek, amsinkia
  • Ancistrocarya Maximowicz
  • Andersonglossum J. I. Cohen
  • Anoplocaryum Ledebour
  • Antiotrema Handel-Mazzetti
  • Asperugo L. – lepczyca
  • Bothriospermum Bunge
  • Brachybotrys Oliver
  • Caccinia Savi
  • Chionocharis I. M. Johnston
  • Craniospermum Lehmann
  • Cryptantha G. Don
  • Cynoglossum L. – ostrzeń
  • Dasynotus I. M. Johnston
  • Decalepidanthus Riedl
  • Eritrichium Gaudin
  • Gyrocaryum Valdés
  • Hackelia Opiz
  • Harpagonella A. Gray
  • Iberodes Serrano et al.
  • Lappula Moench – lepnik
  • Lasiocaryum I. M. Johnston
  • Lepechiniella Popov
  • Memoremea Otero et al.
  • Mertensia Roth – mertensja
  • Microcaryum I. M. Johnston
  • Microparacaryum (Popov ex Riedl) Hilger & Pod
  • Microula Bentham
  • Mimophytum Greenman
  • Myosotidium Hooker
  • Myosotis L. – niezapominajka
  • Nesocaryum I. M. Johnston
  • Nihon Otero et al.
  • Omphalodes Miller – ułudka
  • Oncaglossum Sutorý
  • Paracaryopsis (Riedl) R. R. Mill
  • Pectocarya Meisner
  • Plagiobothrys Fischer & C. A. Meyer
  • Rochelia Reichenbach
  • Selkirkia Hemsley
  • Suchtelenia Meisner
  • Thyrocarpus Hance
  • Trichodesma R. Brown
  • Trigonotis Steven
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
    2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-12-25] (ang.).
    3. Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 529-532. ISBN 978-1-84246-634-6.
    4. Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 215. ISBN 83-7079-779-2.
    5. The Angiosperm Phylogeny Group. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 181, 1, s. 1–20, 2016. DOI: 10.1111/boj.12385. 
    6. Cole TCH.. Angiosperm Phylogeny Group (APG) in jeopardy – Where have the flowers gone?. „PeerJ PrePrints 3:e1517”, 2015. 
    7. Angiosperm Phylogeny Group (2009). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 105-121.
    Korona (łac. corolla, ang. corolla) – element kwiatu składający się z okółka barwnych płatków korony (petala), które stanowią powabnię dla owadów, lub innych zwierząt zapylających kwiaty. Korona stanowi wewnętrzną część okwiatu.Integrated Taxonomic Information System (ITIS) – system zaprojektowany do dostarczania informacji taksonomicznych o organizmach. Został utworzony w 1996 r. System jest wspierany przez agencje rządowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, Kanady i Meksyku. Współpracuje z taksonomami z całego świata. Jest partnerem Species 2000 i Global Biodiversity Information Facility (GBIF). Współuczestniczy w realizacji międzynarodowego programu Katalog Życia (Catalogue of Life Programme).




    Warto wiedzieć że... beta

    System APG IV – system klasyfikacyjny roślin okrytonasiennych opublikowany w roku 2016 przez członków Angiosperm Phylogeny Group. Jest to kolejna wersja systemu klasyfikacyjnego rozwijanego od 1998 roku, sukcesywnie zastępująca poprzednie klasyfikacje (APG I z 1998, APG II z 2003 i APG III z 2009). Klasyfikacja bazuje na analizie powiązań filogenetycznych między grupami roślin, ustalanych głównie na podstawie danych molekularnych. System został skompilowany przez 16 autorów z 6 krajów, ale uwzględnia też wyniki warsztatów przeprowadzonych w Kew Gardens oraz ankiety internetowej, na którą odpowiedziało 441 respondentów z 42 krajów. Szerokie konsultacje i uznanie sugestii większości zamiast przyjęcia stanowiska ekspertów (np. w kwestii szerokiego ujęcia rodziny ogórecznikowatych Boraginaceae zamiast jej podziału) spowodowało zresztą kontrowersje w środowisku (Angiosperm Phylogeny Website publikuje w przypadkach spornych klasyfikację sugerowaną przez ekspertów, niżeli przyjętą w APG IV opinię większości).
    Strefa Klimatów umiarkowanych – w klasyfikacji klimatów Wincentego Okołowicza jest to jedna z pięciu głównych stref klimatycznych. Obejmuje rozległą strefę klimatycznaą, dzieląca się na półkuli północnej na chłodniejszą północną i cieplejszą południową i na półkuli południowej na cieplejszą północną i chłodniejszą południową. Średnia roczna temperatura waha się od 0 °C do 10 °C, a opady atmosferyczne występują w różnych porach roku. Roczne amplitudy temperatur od około 20 °C w klimatach morskich do 45 °C w skrajnie kontynentalnych. Charakterystyczną formacją roślinną dla klimatu umiarkowanego w części chłodniejszej jest tajga, natomiast części cieplejszej lasy liściaste i mieszane (kraje Europy Środkowej i południowa, czasem też środkowa część Skandynawii). Pory roku są w tej strefie łatwo rozpoznawalne i wyznaczane przez przebieg temperatury (ciepła, wilgotna wiosna, ciepłe, zazwyczaj suche lato, chłodna, wilgotna jesień i zima, często z opadami śniegu).
    Ogórecznikowate, szorstkolistne (Boraginaceae Juss.) – rodzina drzew, krzewów i roślin zielnych o niejasnej pozycji w systemie okrytonasiennych. Należy do niej od 1,5 do 2 tysięcy gatunków, które występują głównie na półkuli północnej. W Polsce występuje ok. 40 gatunków ogórecznikowatych.
    Krzew – roślina drzewiasta o zdrewniałej łodydze, która od nasady rozgałęzia się na wiele pędów równorzędnych. W przeciwieństwie do drzew u krzewów brak osi głównej – pnia.
    Anchusella – rodzaj roślin należący do rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae). Obejmuje dwa gatunki występujące w środkowej i wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. Wyodrębnione zostały z rodzaju farbownik Anchusa w 1997 roku z powodu wyraźnej odrębności pod względem cech makro- i mikromorfologicznych.
    Bothriospermum – rodzaj roślin należący do rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae). Obejmuje ok. 5–7 gatunków. Rośliny te występują w Azji, od Japonii na północy, poprzez Rosję i Chiny, po Kazachstan i Afganistan na wschodzie oraz Wietnam na południu. Jako rośliny zawleczone rosną także na Jawie.
    Owoc (łac. fructus) − w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka, zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

    Reklama