Blank verse

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Blank verse (także w spolszczonej wersji blankvers) – nierymowany pentametr jambiczny, będący najbardziej uniwersalnym rodzajem wiersza w literaturze angielskiej.

Henryk VIII (ur. 28 czerwca 1491 w Greenwich, zm. 28 stycznia 1547 w Londynie) – król Anglii (od 21 kwietnia 1509 do końca życia), lord Irlandii (1494–1542), król Irlandii (1542–1547), drugi monarcha z dynastii Tudorów (po swoim ojcu, Henryku VII). Doprowadził w latach 20. i 30. XVI wieku do rozłamu z Kościołem rzymskokatolickim oraz ustanowienia niezależnego Kościoła anglikańskiego; za jego panowania dokonano kasaty klasztorów. Zasłynął 6 małżeństwami oraz ścinaniem głów niektórych swoich małżonek.John Keats (ur. 31 października 1795 w Moorgate w pobliżu Londynu, zm. 23 lutego 1821 w Rzymie) – angielski poeta, jeden z głównych przedstawicieli romantyzmu; obok Edmunda Spensera nazywany w Anglii poetą poetów. Za życia niedoceniany i atakowany przez krytykę literacką (jego poetykę pogardliwie określano mianem Cocktly School), po śmierci wywarł ogromny wpływ na poetów postromantycznych z kręgu Alfreda Tennysona. Jego legenda stała się tematem dzieł wielu ówczesnych i późniejszych twórców, tj.: Percy Bysshe Shelley, Lord Byron, Wallace Stevens czy William Butler Yeats. Keats był wyznawcą ideału piękna pojmowanego sensualistycznie, które starał się oddawać przez zastosowanie rozbudowanych form wierszowanych i rytmicznych oraz malowniczość opisu. Plastyka i muzyczność jego utworów wywarła spory wpływ na twórczość tzw. prerafaelitów.

Zasadniczo blank verse jest dziesięciozgłoskowcem, w którym akcenty padają na parzyste sylaby wersu, jednak możliwe są drobne modyfikacje, jak hiperkataleksa, czyli dodatkowa sylaba dołączana na końcu schematu lub odwrócenie stopy, czyli akcentowanie pierwszej sylaby zamiast drugiej. Ponieważ wiersz angielski nie jest ściśle sylabiczny, możliwe jest okazjonalne występowanie wtrąconych sylab lub brak sylab przewidzianych wzorcem (synkopa).

Emma Lazarus (ur. 22 lipca 1849, zm. 19 listopada 1887) – amerykańska poetka żydowskiego pochodzenia urodzona w Nowym Jorku. Umarła w wieku 38 lat na chorobę Hodgkina.Faust (ang. Doctor Faustus) – sztuka angielskiego dramaturga i poety Christophera Marlowe’a, będąca pierwszym przeniesieniem na deski teatru historii niemieckiego teologa, lekarza, astrologa i alchemika Johanna Georga Fausta.

Blank verse wprowadził do poezji angielskiej Henry Howard (3. hrabia Surrey), używając tej właśnie formy w przekładzie Eneidy Wergiliusza. Przekład pozostał fragmentaryczny, ponieważ tłumacz został ścięty na rozkaz króla Henryka VIII.

Epokową innowacją było zastosowanie blank verse'u w dramacie. Jako pierwsi zrobili to Thomas Sackville i Thomas Norton, pisząc tragedię Gorboduc, wystawioną w sezonie 1561/1562. Później blank verse'u użył w sztuce Tragedia hiszpańska Thomas Kyd, a równocześnie Christopher Marlowe napisał nim tragedie Tamerlan Wielki i Tragiczne dzieje doktora Fausta. Po nim blank verse'em posługiwał się William Szekspir.

Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Raj utracony (ang. Paradise Lost) – poemat epicki w 12 księgach autorstwa angielskiego poety i pisarza Johna Miltona, wydany po raz pierwszy w 1667 roku, a następnie w rozszerzonej wersji w roku 1674.
When this eternal substance of my soul Did live imprison'd in my wanton flesh, Each in their function serving other's need, I was a courtier in the Spanish court: My name was Don Andrea; my discent, Though not ignoble, yet inferior far To gratious fortunes of my tender youth, For there, in prime and pride of all my years, By duteous service and deserving love, In secret I possessed a worthy dame, Which hight sweet Bel-imperia by name. (The Spanish tragedy)

Na powrót w wielkiej epice blank verse wykorzystał John Milton, pisząc Raj utracony. Dla Miltona bardzo charakterystyczne są niezwykle długie zdania, niespotykane w wierszu rymowanym. Tym samym rodzajem wiersza Milton posłużył się w poemacie Raj odzyskany i w tragedii Samson walczący.

Święty Szymon Słupnik (St Simeon Stylites) – wiersz angielskiego poety Alfreda Tennysona, będący przykładem monologu dramatycznego. Utwór został po raz pierwszy opublikowany w 1842. Powstał jednak dużo wcześniej, w 1833. Stanowi on wypowiedź świętego Szymona, zwanego Słupnikiem z racji tego, że sporą część życia spędził na wysokiej kolumnie. Podobnie jak wiele innych wiktoriańskich monologów dramatycznych, utwór jest napisany wierszem białym (blank verse), czyli nierymowanym pentametrem jambicznym. Liczy dwieście dwadzieścia wersów. Nie wiadomo, czy Tennyson uczynił bohaterem swojego wiersza św. Szymona Słupnika Starszego, czy św. Szymona Słupnika Młodszego. Tamerlan Wielki (Tamburlaine the Great) – dwuczęściowa tragedia angielskiego poety i dramaturga Christophera Marlowe’a, wystawiona około 1587 i opublikowana w 1590. Opowiada o życiu i podbojach mongolskiego władcy Timura Chromego. Jest napisana wierszem białym (blank verse).

W czasach oświecenia blank verse ustąpił miejsca wierszowi parzyście rymowanemu (heroic couplet), którym po mistrzowsku posługiwał się Alexander Pope.

W okresie romantyzmu blank verse reaktywował William Wordsworth w obszernym poemacie autobiograficznym Preludium. John Keats wykorzystał go w nieukończonym poemacie epickim Hyperion.

Edwin Atherstone zastosował blank verse w swoich eposach historycznych, zaplanowanych z ogromnym rozmachem. Upadek Niniwy ma sześćset czterdzieści stron i około dwudziestu czterech tysięcy wersów.

Encyklopedia Britannica (ang. Encyclopædia Britannica) – najstarsza wydawana do chwili obecnej i najbardziej prestiżowa encyklopedia angielskojęzyczna. Artykuły w niej zamieszczane uważane są powszechnie przez czytelników za obiektywne i wiarygodne.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
In Vision are the centuries rolled back; The dead Past lives again. I breathe the air Of the young world; I see her giant sons. Like vast, high--towering fabrics in the sky Of summer's evening, cloud on fiery cloud Thronging upheaped,--before me, as it stood, Stands a Titanic city:--cliff--like walls, Tower--crowned, and battlemented:--brazen gates, Eternal boasted; 'gainst all might of man Invincible:--gardens magnificent; With flowers that dazzle, odours that enchant, Fountains that bring the rainbow:--squares immense, For kings fit habitation: midst of each, Tall column, obelisk, or granite block Enormous, with colossal statue crowned Of god, or goddess, Bel, or Ashtaroth, Adramelech, or Nebo, or what else Divine was named:--stupendous palaces;-- Temples august:--and,--by the eagle alone In full beheld,--vast streets of edifice proud; Straight as a sunbeam; a day's journey long. (The fall of Nineveh. Prelude)

William Ellis Wall białym wierszem napisał epos religijny Christ Crucified. W epoce wiktoriańskiej blank verse znalazł zastosowanie w monologach dramatycznych Alfreda Tennysona i Roberta Browninga. Browning blank verse'em napisał między innymi poemat Pierścień i księga, który liczy około dwudziestu jeden tysięcy wersów. Za oceanem blank verse'em Emma Lazarus napisała tragedię The Dance to Death.

Christopher Marlowe (ur. 6 lutego 1564 w Canterbury, zm. 30 maja 1593 w Deptford pod Londynem) – angielski dramatopisarz i poeta okresu elżbietańskiego. Nadano mu przydomek "ojca angielskiej tragedii", między innymi z powodu wprowadzenia wiersza białego do elżbietańskiego dramatu.Alexander Pope (ur. 21 maja 1688 w Londynie, zm. 30 maja 1744 w Twickenham na wschód od Londynu) – czołowy poeta angielskiego Oświecenia, zdeklarowany katolik i torys.
Woe unto Israel! woe unto all Abiding 'mid strange peoples! Ye shall be Cut off from that land where ye made your home. I, Cresselin of Chinon, have traveled far, Thence where my fathers dwelt, to warn my race, For whom the fire and stake have been prepared. Our brethren of Verdun, all over France, Are burned alive beneath the Goyim's torch. What terrors have I witnessed, ere my sight Was mercifully quenched! In Gascony, In Savoy, Piedmont, round the garden shores Of tranquil Leman, down the beautiful Rhine, At Lindau, Costnitz, Schaffhausen, St. Gallen, Everywhere torture, smoking Synagogues, Carnage, and burning flesh.

Mormoński pisarz James Mulholland napisał wierszem białym epos An Address to Americans: a Poem in Blank Verse. W dwudziestym wieku blank verse'em pisał swoje dialogi i monologi Robert Frost. Jednym z nich jest utwór Naprawianie muru z tomiku North of Boston.

Sir Henry Howard 3. hrabia Surrey, KG, (ur. 1517, zm. 19 stycznia 1547 w Tower) - angielski arystokrata i poeta, syn Thomasa Howarda, 3. księcia Norfolk i jego drugiej żony Lady Elizabeth Stafford. Urodził się w Hunsdon Hertfordshire w Anglii. Był rycerzem Orderu Podwiązki. Tytuł hrabiego Surrey otrzymał w 1524 roku, po śmierci dziadka, gdy jego ojciec odziedziczył tytuł księcia Norfolk. Był jednym z prekursorów poezji angielskiej doby Renesansu. Wraz z Thomasem Wyattem jako pierwsi tworzyli sonety, stając się wzorem dla późniejszych twórców. Dwie jego kuzynki - Anna Boleyn oraz Katarzyna Howard były żonami Henryka VIII. Uwięziony wraz z ojcem w styczniu 1547 roku został oskarżony o zdradę i skazany na śmierć 13 stycznia 1547 roku. Został ścięty w Tower 19 stycznia 1547, po czym pochowany w kościele Wszystkich Świętych w Londynie. Staraniem jego syna, Henriego Howarda jego doczesne szczątki zostały przeniesione i pochowane w kościele Świętego Michała Archanioła w Framlingham.Raj odzyskany (ang. Paradise Regained) – poemat autorstwa Johna Miltona opublikowany w 1671, nawiązujący tytułem do jego wcześniejszego poematu epickiego Raj utracony i poruszający podobne tematy teologiczne. Treść poematu skupia się wokół kuszenia Chrystusa przez Szatana.

Blank verse jest z definicji nierymowany, ale może być aliterowany. Alfred Tennyson użył aliteracji w drugim wersie swojego monologu dramatycznego Święty Szymon Słupnik : Altho' I be the basest of mankind,/From scalp to sole one slough and crust of sin.

Na język polski blank verse przekłada się sylabicznym jedenastozgłoskowcem lub trzynastozgłoskowcem, oczywiście nierymowanym. Bardzo rzadko polscy tłumacze rymują swój przekład. Jan Kasprowicz przełożył Hyperiona Keatsa jedenastozgłoskowcem.

Robert Browning (ur. 7 maja 1812 w Camberwell (dzielnica Londynu), zm. 12 grudnia 1889 w Wenecji) – angielski poeta i dramatopisarz.Jan Kasprowicz (ur. 12 grudnia 1860 w Szymborzu, zm. 1 sierpnia 1926 w Zakopanem) – polski poeta, dramaturg, krytyk literacki i tłumacz. Przedstawiciel Młodej Polski, związany z kilkoma głównymi nurtami ówczesnej liryki, przede wszystkim z naturalizmem, symbolizmem oraz ekspresjonizmem. Prekursor nowoczesnego wiersza wolnego, katastrofizmu oraz szeregu tendencji prymitywistycznych we współczesnej sztuce. Uważany za jednego z najwybitniejszych poetów w dziejach literatury polskiej, stawianego na równi z Adamem Mickiewiczem, czy nawet nobilitowanego do roli Wieszcza.
W głębokich mrokach posępnej doliny, Z dala od świeżych oddechów poranka, Żarów południa i gwiazdy wieczornej, Usiadł Saturnus, jako głaz, spokojny I tak milczący, jak owo milczenie, Co go otacza wokoło; nad głową Las mu się zwieszał na lesie, jak ciemna Chmura na chmurze. Ani jeden tutaj Nie wkradł się powiew, tyle sił mający, Ile ma cichy dnia letniego podmuch, W dal unoszący źdźbła pierzastej trawy: Liść tu umarły zostawał, gdzie upadł. Samotny potok wlókł się oniemiały I coraz bardziej malał i pochmurniał Z żalu nad bóstwa swojego upadkiem: W trzcinach i łozach wylękła Najada Usta swe zimnym zamykała palcem.

Określenie „blank verse” bardzo często występuje w podtytułach angielskich dzieł epickich i dramatycznych. Amerykański poeta Clinton Scollard użył go w tytule Blank Verse Pastels. Na wzór angielski blank verse'em zaczęto pisać w Niemczech i Skandynawii. Gotthold Ephraim Lessing użył blank verse'u w tragedii Natan mędrzec.

Eneida (łac. Aeneis) – rzymski poemat epicki, napisany heksametrem przez Publiusza Wergiliusza Marona, opiewający w 12 księgach o łącznym rozmiarze 9892 wierszy dzieje Trojańczyka Eneasza, legendarnego protoplasty Rzymian.Gotthold Ephraim Lessing (ur. 22 stycznia 1729 w Kamenz w Saksonii, zm. 15 lutego 1781 w Brunszwiku) – niemiecki estetyk, pisarz, krytyk i teoretyk literacki epoki oświecenia, reformator dramatu niemieckiego i jeden z najważniejszych autorów dramatycznych tamtego okresu.
Ja, Daja; Gott sei Dank! Doch warum endlich? Hab ich denn eher wiederkommen wollen? Und wiederkommen können? Babylon Ist von Jerusalem, wie ich den Weg, Seitab bald rechts, bald links, zu nehmen bin Genötigt worden, gut zweihundert Meilen; Und Schulden einkassieren, ist gewiß Auch kein Geschäft, das merklich födert, das So von der Hand sich schlagen läßt.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. James C. Parsons, English versification for the use of students, Boston 1891, s. 13.
  2. Joseph Berg Esenwein, Mary Eleanor Roberts, The art of versification. Revised edition, Springfield 1921, s. 133-139.
  3. Przemysław Mroczkowski, Historia literatury angielskiej. Zarys, Wrocław 1981, s.116.
  4. Przemysław Mroczkowski, Historia literatury angielskiej. Zarys, o.c., s. 140-141.
  5. Przemysław Mroczkowski, Historia literatury angielskiej. Zarys, o.c., s. 244.
  6. Brander Matthews, A study of versification, Boston 1911, s. 226.
  7. Porównaj: George Saintsbury, A history of English prosody from the Twelfth century to the present day, Vol. III. From Blake to Swinburne, London 1910, s. 117-220.
  8. Zobacz Robert Frost, 55 wierszy. Wybór, przekład, wstęp i opracowanie Stanisław Barańczak, Kraków 1992.
  9. Wiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 79-80.
Robert Lee Frost (ur. 26 marca 1874 w San Francisco, zm. 29 stycznia 1963 w Bostonie) – amerykański poeta, uznawany za największego amerykańskiego poetę XX wieku oraz za jednego z największych poetów piszących po angielsku w XX wieku. Czterokrotny laureat nagrody Pulitzera.John Milton (ur. 9 grudnia 1608 w Londynie, zm. 8 listopada 1674 w Londynie), poeta i pisarz angielski, autor Raju utraconego.




Warto wiedzieć że... beta

Wielka Encyklopedia Rosyjska (ros. Большая российская энциклопедия, БРЭ) – jedna z największych encyklopedii uniwersalnych w języku rosyjskim, wydana w 36 tomach w latach 2004–2017. Wydana przez spółkę wydawniczą o tej samej nazwie, pod auspicjami Rosyjskiej Akademii Nauk, na mocy dekretu prezydenckiego Władimira Putina nr 1156 z 2002 roku
Pierścień i księga (ang. The Ring and the Book) – dzieło poetyckie Roberta Browninga, klasyfikowane jako poemat albo powieść wierszem, wydawane w latach 1868-1869.
Upadek Niniwy (ang. The Fall of Nineveh) – epos Edwina Atherstone’a, wydawany w latach 1828–1868. Jest to najważniejsze dzieło tego autora, jeden z najdłuższych poematów napisanych w języku angielskim i najobszerniejszych dzieł wierszowanych stworzonych przez jednego człowieka. Opowiada o powstaniu podbitych przez Asyrię narodów, wznieconym przez Arbacesa i Belezisa, przeciwko jej królowi, Sardanapalowi.
William Szekspir (ang. William Shakespeare; ur. prawdopodobnie 23 kwietnia 1564, data chrztu: 26 kwietnia 1564, w Stratford-upon-Avon, zm. 23 kwietnia/3 maja 1616, tamże) – angielski poeta, dramaturg, aktor. Powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy literatury angielskiej oraz reformatorów teatru.
Hyperion – nieukończony poemat epicki angielskiego poety romantycznego Johna Keatsa. Temat utworu został zaczerpnięty z mitologii greckiej. Epos przedstawia sytuację po tym, jak Jupiter strącił z tronu niebios swojego ojca, Saturna, przejmując jego najgroźniejszą broń, piorun. Tytułowy Hyperion jest tytanem, który miałby przewodzić walce o odzyskanie panowania nad światem przez zdetronizowanego Saturna. Poemat jest napisany wierszem białym (blank verse), czyli nierymowanym pentametrem jambicznym, używanym wcześniej w wielkiej epice przez Johna Miltona. Wpływ Miltona jest łatwo dostrzegalny w stylu poematu. Pisał nim w jednym ze swoich listów sam poeta. Istnieją dwie wersje utworu: Hyperion i The Fall of Hyperion: A Dream.
Edwin Atherstone (ur. 17 kwietnia 1788, zm. 29 stycznia 1872) – angielski poeta i pisarz. Autor ceniony za życia, choć będący również obiektem niewybrednych ataków ze strony krytyki literackiej, obecnie rzadko przywoływany zarówno w opracowaniach historii literatury angielskiej, jak i antologiach.
Christ Crucified (ang. Chrystus ukrzyżowany) – epos angielskiego duchownego i poety Williama Ellisa Walla, opublikowany w Oksfordzie w 1833. Poemat składa się z dwunastu ksiąg. Jest napisany wierszem białym (blank verse), czyli nierymowanym pentametrem jambicznym, typowym dla największej angielskiej epiki.

Reklama