Bitwa pod Niszem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bitwa pod Niszem – bitwa rozegrana w 269 roku pomiędzy wojskami rzymskimi a germańskimi

Klaudiusz II Gocki, Marcus Aurelius Valerius Claudius Gothicus, (ur. 10 maja 213 lub 214 – zm. 270) – cesarz rzymski od 268 do 270 roku.Galienus, Publius Licinius Egnatius (218-268), syn Waleriana I, cesarz rzymski od 253 roku (junior) i od 260 samodzielnie. Jego pierwsza żona (?) Pipa była córką króla Markomanów. Z żoną Saloniną miał synów Waleriana II i Saloninusa. Za jego panowania w imperium panował chaos, jednak cesarz ze wszystkich sił próbował go opanować.

Opis bitwy[ | edytuj kod]

Wiosną roku 269 w rok po nieudanej wyprawie Alamanów na ziemie podległe Rzymowi zakończonej klęską nad jeziorem Garda, ruszyła kolejna wyprawa składająca się z Gotów, Herulów, Peukinów i Gepidów.

Napastnicy zabrali ze sobą całe rodziny oraz wielkie tabory. Flota (złożona głównie z Herulów) licząca 2000 jednostek (tym razem małych), które nie były w stanie pokonać bystrych prądów morskich w Bosforze, ruszyła znad ujścia Dunaju, ale nie zdołała zaskoczyć załóg rzymskich. W drodze powrotnej flota Herulów poniosła wielkie straty wskutek burz morskich. Wobec tego piraci naprawiwszy uszkodzone okręty musieli ograniczyć się do plądrowania brzegów Tesalii, Grecji i Anatolii (Azji Mniejszej). Mimo licznych prób nie zdobyli jednak ani jednaj twierdzy rzymskiej. Tymczasem z Italii przybył pośpiesznie sam cesarz Klaudiusz II Gocki z silnym wojskiem. Pod Naissus (Nisz) zadał on decydującą klęskę nieprzyjacielskiej koalicji (chociaż podawana liczba 50 000 poległych barbarzyńców zdaje się być tylko kronikarską przesadą).

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj położony w południowo-wschodniej części Europy, na południowym krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z czterema państwami: Albanią, Macedonią Północną i Bułgarią od północy oraz Turcją od wschodu. Ma dostęp do czterech mórz: Egejskiego i Kreteńskiego od wschodu, Jońskiego od zachodu oraz Śródziemnego od południa. Grecja ma dziesiątą pod względem długości linię brzegową na świecie, o długości 14880 km. Poza częścią kontynentalną, w skład Grecji wchodzi około 2500 wysp, w tym 165 zamieszkałych. Najważniejsze to Kreta, Dodekanez, Cyklady i Wyspy Jońskie. Najwyższym szczytem jest wysoki na 2918 m n.p.m. Mitikas w masywie Olimpu. Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.

Mimo to najeźdźców było jeszcze wielu. Odcięci przez wojska rzymskie od swych ziem wycofali się na południe w kierunku Salonik ścigani przez jazdę rzymską. W końcu zdziesiątkowani i zepchnięci w niegościnne Góry Bałkańskie stawiali opór Rzymianom jeszcze tylko do następnego roku. Jedynie nieliczni powrócili do ojczyzny. Reszta, z tych którzy nie polegli, została bądź wcielona do wojska rzymskiego, bądź obrócona w niewolników.

Tadeusz Kotula (ur. 22 grudnia 1923 w Cieszynie, zm. 4 maja 2007 we Wrocławiu) – historyk, twórca polskiej szkoły historii starożytnej, absolwent Uniwersytetu Łódzkiego, wieloletni profesor Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, doktor honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Członek Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej Polskiej Akademii Nauk, Polskiej Akademii Umiejętności i Association Internationale d’Epigraphie Grecque et Latine z siedzibą w Paryżu.Italia – kraina historyczna i geograficzna położona na Półwyspie Apenińskim, której obszar zmieniał się na przestrzeni dziejów.

Flota barbarzyńska natomiast bez przeszkód wróciła z Azji Mniejszej na Morze Czarne.

Wątpliwości[ | edytuj kod]

Od lat trwają wśród badaczy spory czy bitwa miała miejsce w rzeczywistości. Wspomina o niej tylko jedno źródło literackie Historia Nova Zosimosa. Milczą o niej wychwalająca Klaudiusza II Historia Augusta oraz brewiarzyści. Wedle Historia Augusta i Zosimosa za panowania Klaudiusza II (zapewne w 269 r.) cesarstwo rzymskie miała najechać koalicja ludów: Gotów, Herulów, Peukinów i Gepidów.

Niewolnictwo – zjawisko społeczne, którego istotą jest stosunek zależności, polegający na tym, iż pewna grupa ludzi (niewolnicy) stanowi przedmiot własności innych osób, grup ludzi (rodzina, plemię, itd.) lub instytucji (państwo, świątynia itp.), mogących nimi swobodnie rozporządzać.Jerzy Synkelos, łac.:Georgius Syncellus, Jerzy Syncellus (Syncel) (gr.: Γεώργιος Σύγκελλος, Georgios Synkellos, zm. 810/811) – mnich bizantyński, syncel, pisarz chrześcijański i historiograf.

Opis ten jednak dziwnie przypomina najazd tych samych Herulów i zapewne Gotów jaki miał miejsce za panowania poprzednika Klaudiusza II Galiena w 268 roku, tuż przed jego śmiercią. Podczas niego siły Herulów miały zostać pokonane przez cesarza w bitwie pod Nessos w 268 roku, a następnie dalej miał przeciwników nękać rzymski wódz Macjanus. Część Herulów miała skapitulować, a następnie zostali uznani za rzymskich sprzymierzeńców. O bitwie pod Nessos wspomina nam Jerzy Synkelos, a o wielkim zwycięstwie nad Gotami przez Klaudiusza II także Historia Augusta. Kolejne źródło Jan Zonaras umieszcza najazd Gotów za panowania Klaudiusza II, ale miesza fakty, które przypisywane były tym dwóm kampaniom.

Tesalia (gr. Θεσσαλία - trl. Thessalía) – kraina historyczna i region administracyjny współczesnej Grecji położona nad Morzem Egejskim na południe od Macedonii.Herulowie – lud germański wywodzący się z terenów południowej Szwecji. W nieznanych okolicznościach nastąpił podział plemienia (na dwie grupy – wschodnią i zachodnią), którego część (ok. poł. III wieku n.e.) powędrowała (a raczej popłynęła) na zachód (nad dolnym Renem już w III wieku), a część ruszyła w ślad za Gotami, zatrzymując się na jakiś czas w okolicach ujścia Wisły. W połowie III wieku Herulowie pojawili się na stepach nad Morzem Czarnym, i dotarli nad Morze Azowskie, skąd organizowali łupieżcze wyprawy (po części morskie) na nabrzeżne miasta. W 267 roku napadli Półwysep Bałkański, docierając aż do Sparty. W 269 roku zostali pobici wraz z Gotami przez cesarza Klaudiusza w bitwie pod Naissus (Nisz w Serbii). Około połowy IV wieku dostali się pod panowanie Ostrogotów, których z kolei ujarzmili Hunowie. Około 405 roku przeszli wraz z Hunami w rejon dorzecza środkowego Dunaju. Po upadku potęgi Hunów, ok. 455 roku Herulowie utworzyli własne państewko na terenie południowych Moraw. Poczęli niepokoić najazdami Noricum i Pannonię i podbijać sąsiadów, m.in. Longobardów, Burów i innych, zmuszając ich do składania trybutu. Około 501 roku rozpoczęli kolejne najazdy na sąsiadów, tym razem wraz z Ostrogotami. W początkach VI wieku wdali się w konflikt z Longobardami, którzy zajmowali w tym czasie siedziby w Kotlinie Czeskiej. Longobardowie w 505 rozbijają ich niemal doszczętnie. Część Herulów osiedla się wówczas w Dacji, inni wracają do stron rodzinnych (w Skandynawii), przechodząc m.in. przez opustoszałe tereny Śląska i zachodniej Małopolski. Z czasem część plemienia pozostająca na południu zostaje wchłonięta przez Longobardów.

Ponieważ trudno się spodziewać, aby Goci i Herulowie byli w stanie rok po wielkiej klęsce ponownie zaatakować cesarstwo w 269 roku, Andreas Alföldi zakwestionował historyczność bitwy pod Naissus. Wedle niego Goci i Herulowie w końcu lat sześćdziesiątych III wieku tylko raz najechali cesarstwo rzymskie i zostali pokonani za rządów Galiena. Za panowania jego następcy tylko dokończono niszczenia ich armii. Całą chwałę przypisali Klaudiuszowi II prosenatorscy historycy, którzy nienawidzili Galiena za jego reformy, które pozbawiły senatorów wpływu na dowodzenie armią. Do dziś trwa spór pomiędzy badaczami, czy Alföldi kwestionując istnienie bitwy pod Naissus za panowania Klaudiusza II miał rację, czy też nie. Problem pozostaje nierozwiązany.

Morze Czarne (w starożytności: gr. Εύξεινος Πόντος, łac. Pontus Euxinus, co znaczy „Morze Gościnne”) – morze śródlądowe rozciągające się pomiędzy Azją Mniejszą na południu, Kaukazem na wschodzie, Niziną Wschodnioeuropejską na północy i Półwyspem Bałkańskim na zachodzie. Wchodzi w skład systemu oceanicznego Oceanu Atlantyckiego.Starożytny Rzym – cywilizacja rozwijająca się w basenie Morza Śródziemnego i części Europy. Jej kolebką było miasto Rzym leżące w Italii, które w pewnym momencie swoich dziejów rozpoczęło ekspansję, rozszerzając swoje panowanie na znaczne obszary i wchłaniając m.in. kulturę starożytnej Grecji. Cywilizacja rzymska, nazywana też niekiedy grecko-rzymską, razem z pochodzącą z Bliskiego Wschodu religią – chrześcijaństwem, stworzyła podstawy późniejszej cywilizacji europejskiej. Miasto Rzym zaczęło kształtować się w VIII wieku p.n.e., natomiast kres stworzonego przez nie państwa nastąpił formalnie w 1453 roku n.e. (wraz z upadkiem Konstantynopola i tym samym Cesarstwa bizantyńskiego), choć dosyć często jako koniec starożytnego Rzymu przyjmuje się rok 476 n.e., w którym upadło Cesarstwo zachodniorzymskie.

Literatura[ | edytuj kod]

  • Tadeusz Kotula: Kto wygrał bitwę z Gotami pod Naissus - cesarz Galien w 268 r czy cesarz Klaudiusz II w 269 r.?. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 1994. ISBN 83-86402-10-5.
  • Tadeusz Kotula: Cesarz Klaudiusz II i Bellum Gothicum lat 269-270. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1994. ISBN 83-229-1057-6.
  • Karl Christ: Geschichte der römischen Kaiserzeit. München: 2002. ISBN 3-406-36316-4.
  • Michael Sommer: Die Soldatenkaiser. Darmstadt: 2004. ISBN 3-534-17477-1.
  • Dunaj (łac. Danubius, niem. Donau, słow. Dunaj, węg. Duna, chorw. Dunav, serb. i bułg. Дунав, rum. Dunărea, ukr. Дунай gr. Ίστρος (Istros) – druga co do długości (po Wołdze) rzeka w Europie.Zosimos (gr. Ζώσιμος łac. Zosimus II połowa V wieku n.e.) – historyk rzymski piszący po grecku. Autor dzieła Nowa historia (gr. Ίστορία νέα=Historia neá), które w 6 księgach obejmuje okres od Oktawiana Augusta (I wiek p.n.e.) do roku 410 n.e. Według Focjusza przepisał po prostu dzieło Eunapiosa, co podtrzymuje znaczna część badaczy. Przeciwnik chrześcijaństwa, w którym widzi przyczynę upadku rzymskiego imperium. Gloryfikował Juliana Apostatę.




    Warto wiedzieć że... beta

    Bitwa nad jeziorem Garda (Lacus Benacus) – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 268 r. w trakcie walk Rzymian z Alamanami.
    Bastarnowie (łac. Bastarnae, Peucini) zwani też Peucynami – prawdopodobnie lud celtycki według informacji zawartych w dziełach Diodora, Polibiusza i Tytusa Liwiusza, lub germański, jak pisał o nich Tacyt. O Bastarnach autorzy antyczni wspominają już w III wieku p.n.e.
    Goci (goc. 𐌲𐌿𐍄𐌰𐌽𐍃; łac. Gothi; u Pliniusza Starszego Gutones; u Tacyta Gotones) – jedno z największych i najważniejszych plemion wschodniogermańskich, mówiące językiem gockim.
    Gepidowie – grupa plemion germańskich, blisko spokrewniona z Gotami. Ich pierwotne siedziby znajdowały się na Półwyspie Skandynawskim. Około przełomu er w ślad za Gotami przemieścili się ze Skandynawii na południowe wybrzeże Bałtyku. Przez dłuższy czas zamieszkiwali, jak podaje Jordanes, w krainie Specis, niedaleko ujścia Wisły, prawdopodobnie zlokalizowanej na Wysoczyźnie Elbląskiej.
    Bastarnowie (łac. Bastarnae, Peucini) zwani też Peucynami – prawdopodobnie lud celtycki według informacji zawartych w dziełach Diodora, Polibiusza i Tytusa Liwiusza, lub germański, jak pisał o nich Tacyt. O Bastarnach autorzy antyczni wspominają już w III wieku p.n.e.
    Bosfor (tur. Bogaziçi, İstanbul Boğazı; gr. Βόσπορος, bosporos – przejście, przeprawa dla bydła) – cieśnina łączącą Morze Czarne z Morzem Marmara, położona między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą, oddziela Europę od Azji. Wraz z cieśniną Dardanele łączy Morze Egejskie z Morzem Czarnym. Obie cieśniny stanowią szlak morski o międzynarodowym znaczeniu.

    Reklama