Bitwa o Donbas (1919)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Bitwa o Donbas – walki między Armią Czerwoną a Siłami Zbrojnymi Południa Rosji o kontrolę nad regionem Donieckiego Zagłębia Węglowego.

Innokientij Sierafimowicz Kożewnikow (ur. 1/13 listopada 1879 r. w Boczkariewie, zm. 15 kwietnia 1931 r. w Moskwie) – działacz bolszewicki, uczestnik rosyjskiej wojny domowej, następnie dyplomata i urzędnik radziecki. Rostów nad Donem (ros. Ростов-на-Дону, Rostow na Donu), miasto w południowej Rosji, nad rzeką Don, niedaleko jej ujścia do Morza Azowskiego.

Po wyparciu armii Ukraińskiej Republiki Ludowej z Charkowa i Kijowa i powołaniu marionetkowej Ukraińskiej SRR ze stolicą w Charkowie, w marcu 1919 r. Armia Czerwona uderzyła na opuszczoną przez armię niemiecką w listopadzie 1918 i zajętą przez białą Armię Ochotniczą centralną część Donbasu. Jej celem było opanowanie strategicznie położonych (umożliwiających dalszych marsz ku Krymowi, Morzu Azowskiemu i Czarnemu) oraz istotnych gospodarczo terytoriów. Po ciężkich, toczonych ze zmiennym szczęściem walkach do końca marca opanowała kluczowe ośrodki na tym obszarze (Juzowkę, Ługańsk, Debalcewo, Mariupol), by stracić je na rzecz białych już w następnym miesiącu. Działania białych oddziałów Władimira Maj-Majewskiego opisywane są jako jedna z najbardziej błyskotliwych kampanii przeprowadzonych przez tę stronę konfliktu w rosyjskiej wojnie domowej. 20 kwietnia front rozciągał się wzdłuż linii Dmitrowsk-Gorłowka, a biali mieli faktycznie otwartą drogę w kierunku Charkowa, stolicy Ukraińskiej SRR. Do 4 maja ich ataki odpierał Ługańsk. Dalszym sukcesom Sił Zbrojnych Południa Rosji w maju 1919 r. sprzyjał konflikt czerwonych z anarchistami Nestora Machno (którzy w marcu byli jeszcze ich sojusznikami) oraz bunt dotychczasowego sojusznika bolszewików atamana Matwija Hryhorjewa.

2 Ukraińska Armia Radziecka - wielka jednostka Armii Czerwonej, utworzona 15 kwietnia 1919 na podstawie rozkazu dowództwa Frontu Ukraińskiego z dnia 24 marca 1919, z oddziałów grupy wojsk kierunku charkowskiego.Czołg – gąsienicowy wóz bojowy, przeznaczony do walki z siłami przeciwnika na krótkich i średnich dystansach za pomocą prowadzenia ognia na wprost. Ciężki pancerz i duża mobilność zapewniają czołgom przetrwanie na polu bitwy, a napęd gąsienicowy pozwala na przemieszczanie się z dużą prędkością w trudnym terenie. Czołg jest zasadniczym środkiem prowadzenia walki lądowej, zwłaszcza natarcia.

Bitwa o Donbas zakończyła się na początku czerwca 1919 r. całkowitym zwycięstwem białych, którzy kontynuowali ofensywę w kierunku Charkowa, Jekaterynosławia, a następnie Krymu, Mikołajowa i Odessy.

Sytuacja przed bitwą[ | edytuj kod]

Część Donbasu została zajęta przez Kozaków dońskich pod dowództwem Piotra Krasnowa w listopadzie i grudniu 1918 r., po wycofaniu się wojsk niemieckich i za zgodą ukraińskiego hetmana Pawła Skoropadskiego. 19 listopada 1918 r. Krasnow wkroczył do Ługańska, a na początku grudnia jego oddziały zajęły Mariupol, Juzowkę i Debalcewo. Zorganizował również administrację Republiki Dońskiej w rejonach ługańskim i słowianoserbskim.

Wołga (ros. Волга, mar. Jul, tat. Idel, łac. Rha) – wielka rzeka w Rosji przeduralskiej. Długość – 3531 km, powierzchnia zlewni – 1380 tys. km², średni roczny przepływ u ujścia 8060 m³/s (254,35 km³ rocznie). Największa i najdłuższa rzeka Europy i Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa na świecie rzeka uchodząca do jeziora. Płynie wyłącznie przez Rosję, tylko skrajne wschodnie ramię delty – Kigacz wyznacza granicę z Kazachstanem. W wyniku prowadzonej w czasach radzieckich budowy licznych zbiorników retencyjnych i regulacji koryta, bieg Wołgi został skrócony o ponad 160 km.Matwij Hryhorjew (ukr. Матвій Олександрович Григоріїв; ros. Николай Алекса́ндрович Григо́рьев; prawdziwe nazwisko Nykyfir Serwetnyk, ur. około 1885 w Hryhorijiwce - zm. 27 lipca 1919 w Sentowie) - ataman ukraiński, wspierał władzę Dyrektoriatu Ukraińskiej Republiki Ludowej.

Od listopada 1918 r. przygotowywana była ofensywa Armii Czerwonej na Ukrainie, która rozpoczęła się w pierwszych dniach stycznia 1919 r. zdobyciem Charkowa. W końcu miesiąca oddziały radzieckie, do których przyłączały się miejscowe oddziały partyzanckie uczestniczące wcześniej w powstaniu antyhetmańskim oraz zbrojne oddziały robotnicze z miast, opanowały Połtawę i Jekaterynosław. Dla dowództwa białej Armii Ochotniczej stało się jasne, że Kozacy Krasnowa nie będą w stanie utrzymać się w Donbasie ani powstrzymać marszu czerwonych na południe, w kierunku Morza Czarnego – tym bardziej, że na początku 1919 r. Krasnow po raz kolejny skoncentrował większość swoich sił pod Carycynem, podejmując trzecią nieudaną próbę zdobycia miasta. Oznaczało to zagrożenie dla kontrolowanych przez białych Taganrogu i Rostowa nad Donem. Utrata Donbasu oznaczałaby dla białych również stratę silnie uprzemysłowionych obszarów o dużym znaczeniu gospodarczym. W związku z tym gen. Anton Denikin jeszcze w grudniu 1918 r. zrezygnował z zamysłów przyłączenia się do oblężenia Carycyna, poprowadzenia dalszej ofensywy w górę Wołgi, w celu odcięcia czerwonych od Morza Kaspijskiego i odebrania im Astrachania, a w konsekwencji połączenia się Sił Zbrojnych Południa Rosji z wojskami adm. Aleksandra Kołczaka nad środkową Wołgą. Zamiast tego przystąpił do przerzucania sił do obrony Donbasu i Krymu. Do końca marca Denikin przerzucił na tereny na północ i zachód od Rostowa nad Donem 18 tys. żołnierzy.

Armia Cesarstwa Niemieckiego (niem. Deutsche Armee (Kaiserreich), Kaiserliche Armee) – oficjalne określenie sił zbrojnych Cesarstwa Niemieckiego, pod rozkazami cesarza. Składała się z czterech kontyngentów: pruskiego, obejmującego także mniejsze kraje Rzeszy, bawarskiego, saskiego i wirtemberskiego. Formalnie, mimo przejścia pod dowództwo pruskie, królowie tych trzech krajów zachowali pewną kontrolę nad wojskiem. Dotyczyło to zwłaszcza Bawarii. Żołnierze składali przysięgę na wierność cesarzowi, ale bawarskich wojskowych ta przysięga obowiązywała jedynie w czasie wojny, gdyż w czasie pokoju zwierzchnictwo nad armią bawarską sprawował król bawarski. Ponadto, wojska bawarskie różniły się nieco umundurowaniem i istniały wyodrębnione korpusy bawarskie.Donieck (ukr. Донецьк, ros. Донецк, do 1924 Juzowka (lub Juzow), od 1924 do 1961 Stalino) – miasto we wschodniej części Ukrainy, nad rzeką Kalmius (ukr. Кальміус). Stolica obwodu donieckiego. Główny ośrodek przemysłowy w Donieckim Zagłębiu Węglowym.

Klęski Kozaków dońskich wymusiły na nich podporządkowanie się dowództwu Armii Ochotniczej. 19 lutego 1919 r. Piotr Krasnow złożył dowództwo, oddając je w ręce Afrikana Bogajewskiego i zgadzając się na to, by Kozacy dońscy, razem z Armią Ochotniczą, Kozakami tereckimi i kubańskimi weszli w skład Sił Zbrojnych Południa Rosji.

Republika Dońska (Wszechwielkie Wojsko Dońskie) – niezależne państwo, utworzone 18 maja 1918 na terenach byłego Obwodu Wojska Dońskiego.Bachmut (ukr. Бахмут, w latach 1924−2016 Artiomowsk, ukr. Артемівськ, Artemiwśk) – miasto na Ukrainie (obwód doniecki), w Donieckim Zagłębiu Węglowym. W XVIII wieku główne miasto Słowiano-Serbii, utworzonej przez carat na ziemiach ukraińskich i zamieszkanej przez kolonistów m.in. z Serbii.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Nestor Iwanowicz Machno, ukr. Не́стор Іва́нович Махно́ (Bat’ko Machno), ur. 26 października 1888 w Hulajpolu na Ukrainie, zm. 6 lipca 1934 w Paryżu) – ukraiński anarchista i rewolucjonista.
Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, Darja-je Chazar; ros. Каспийское море, Kaspijskoje morie; azer. Xəzər dənizi; kaz. Каспий теңізі, Kaspij tengyzy; turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km² (zmieniającą się wskutek wahań poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Dla porównania powierzchnia całkowita Polski to ok. 313 tys. km². Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od słodkowodnej części północnej do 10-12‰ w części środkowej i południowej i do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętej zatoce Kara-Bogaz-Goł. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie. W epoce antycznej i przez znaczną część średniowiecza powszechnie uważano, że Morze Kaspijskie stanowi zatokę wielkiego oceanu północnego (pogląd taki głosili m.in. Eratostenes, Strabon, Pomponiusz Mela, Izydor z Sewilli).
Starobeszewe (ukr. Старобе́шеве) - osiedle typu miejskiego w obwodzie donieckim Ukrainy, administracyjne centrum rejonu starobeszewskiego.
Morze Azowskie (ros. Азовское море; ukr. Азовське море tatarski Azaq deñizi) – część Morza Czarnego, znajdująca się u wybrzeży Ukrainy oraz Rosji. Od Morza Czarnego oddzielone jest przez Półwysep Kerczeński (część Krymu) i Tamański, łączy się z nim przez Cieśninę Kerczeńską. Powierzchnia morza wynosi blisko 38 tys. km², średnia głębokość 7 m, a maksymalna dochodzi do 13,5 m. Temperatura wód powierzchniowych wynosi ok. 1°C w zimie i 25-27°C w lecie, a zasolenie waha się pomiędzy 12 a 14‰.
Mariupol (ukr. Маріуполь, ros. Mариуполь) – miasto portowe położone we wschodniej części Ukrainy, w obwodzie donieckim nad brzegiem Morza Azowskiego przy ujściu rzeki Kalmius (ukr. Кальміус).
Jukums Vācietis (ros. Иоаким Иоакимович Вацетис, ur. 11 listopada 1873 w Litrinskiej gminie, zm. 28 lipca 1938) – profesor, radziecki dowódca wojskowy pochodzenia łotewskiego, komandarm II rangi (1936) pierwszy głównodowodzący Armii Czerwonej od 4 września 1918 do 8 lipca 1919 roku.
Rada Komisarzy Ludowych USRR (radnarkom, sownarkom), ukr. Рада Народних Комісарів УРСР - najwyższy organ władzy wykonawczej w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej, działający w latach 1919-1946.

Reklama