Bisztynek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rynek w Bisztynku w 1987
Widok na starą zabudowę miejską
Głaz narzutowy o obwodzie 28 m, tak zwany „Diabelski Kamień"

Bisztynek (niem. Bischofstein) – miasto na Warmii w Polsce, w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bisztynek.

Krzysztof Andrzej Jan Szembek, Krzysztof Jan na Słupowie Szembek (ur. 16 maja 1680; zm. 16 marca 1740 w Lidzbarku Warmińskim) – syn Franciszka brat prymasa Krzysztofa Antoniego Szembka. Biskup chełmski w latach 1713-1719, biskup przemyski w latach 1719-1724 oraz biskup warmiński w latach 1724-1740, sekretarz wielki koronny od 1710 roku, kanonik krakowski.Kętrzyn (daw. Rastembork, niem. Rastenburg, prus. Rastanpils) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, siedziba powiatu kętrzyńskiego.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego. Według danych z 1 stycznia 2018 Bisztynek liczył 2417 mieszkańców.

Nazwa miasta wiąże się z największym głazem narzutowym na Warmii i Mazurach (niemiecka nazwa Bischofstein oznacza biskupi kamień). Kamień ten nazywany jest Diabelskim Kamieniem. Lokalny ośrodek usługowo-handlowy i turystyczny. Bisztynek jest członkiem sieci miast Cittaslow.

Historia[ | edytuj kod]

Bisztynek założony został najpierw jako wieś w 1346 na miejscu wcześniejszej osady pruskiej o nazwie Strowangen. Przez niemieckich kolonistów wieś nazwana została Schöneflys (Piękny Strumień). Wieś założona przez wójta krajowego Brunona Lutra, lokowana na prawie chełmińskim na 66 włókach w dniu 21 listopada 1346 r. 6 włók wolnych od czynszu należało do zasadźcy - Jana z Rogoża. Wspomniany zasadźca miał także zezwolenie na wybudowanie młyna wodnego oraz do połowu ryb w stawie. Wolnizna dla osadników wynosiła 14 lat. Czynsz ustalono w wysokości połowy grzywny od włóki. Lokację potwierdził w 1349 biskup warmiński Herman. W dniu 30 kwietnia 1385 miasto lokował biskup warmiński Henryk Sorbom. W przywileju kolacyjnym uposażono kościół parafialny, konsekrowany w 1400 pw. św. Marty. W 1364 r. ówczesny sołtys Piotr zbudował drugi młyn, służący do tłoczenia oleju, na co uzyskał pozwolenie od biskupa Jana Stryprocka.

Jeziorany (dawniej Zybork, niem. Seeburg) - miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, położone nad rzeką Symsarną, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Jeziorany. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.Kościół świętego Macieja i Przenajdroższej Krwi Pana Jezusa – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Reszel archidiecezji warmińskiej.

Bisztynek uzyskał prawa miejskie 30 kwietnia 1385 r., kiedy to biskup warmiński Henryk Sorbom nadał Jakubowi von Rosenau przywilej lokacyjny na założenie miasta na części gruntów wsi Strowangen. Miasto otrzymało 4 włoki, przeznaczone na zabudowę i ogrody. Dodatkowo Bisztynek otrzymał 30 włók we wsi Dąbrowa. Prawa miejskie Bisztynka w dniu 26 grudnia 1448 r. potwierdził biskup Franciszek Kuhschmalz. Wieś Strowangen stała się wsią miejską i z czasem stała się przedmieściem. Nazwa Bisztynek (Bisschofsteyn) po raz pierwszy została wymieniona w dokumencie lokacyjnym z 1448 r. W wieku XVIII nazwę zapisywano jako Bischoffstein a w XIX w. - Bischofstein. Polska nazwa Bisztynek powstała w czasie przynależności Warmii do Rzeczypospolitej.

Głazy narzutowe na Warmii i Mazurach dotarły ze Skandynawii w okresie zlodowaceń. W okresie ostatniego tysiąca lat znaczna część trwałego materiału, jakim jest kamień, wykorzystana została do wznoszenia budowli obronnych, sakralnych, mieszkalnych oraz dróg. Wiele kamieni ubyło w XX w. W czasie II wojny światowej na skalę przemysłową pozyskiwano kamienie w miejscowości Błaskowizna nad jeziorem Hańcza. Wytwarzane z nich kruszywo służyło do budowy bunkrów w Wilczym Szańcu. W przeszłości Prusowie największe kamienie traktowali jako obiekty kultu lub wykorzystywali jako ołtarze ofiarne. Taki pruski ołtarz ofiarny stanowi fundament ołtarza w kościele ewangelickim w Olsztynie. Obecnie pojedyncze głazy objęte są ochroną konserwatorską i stanowią pomniki przyrody.Województwo olsztyńskie – jedno z 49 województw istniejących w latach 1975-1998 ze stolicą w Olsztynie. Największe województwo w Polsce.

Miasto zniszczone zostało w 1414 r. w czasie wojny polsko-krzyżackiej, kolejny raz w latach 1454–1466 w wojnie trzynastoletniej i w 1479 w czasie tzw. wojny kleszej. W wyniku pokoju toruńskiego w 1466 r. miasto wraz z całą Warmią weszło w skład Królestwa Polskiego. Zniszczenia powodowały także pożary w latach: 1547, 1589, 1701. W roku 1568 biskup Stanisław Hozjusz przyznał miastu prawo odbywania dorocznych jarmarków. W roku 1735 Bisztynek zajęły wojska litewskie, opowiadające się za Stanisławem Leszczyńskim, a na miasto nałożono wysokie kontrybucje. Wskutek I rozbioru Rzeczypospolitej w 1772 r. Bisztynek przeszedł pod władzę Prus.

Wykluczenie komunikacyjne lub transportowe – pozbawienie możliwości korzystania z transportu publicznego mieszkańców danego obszaru. Dotyczy nie tylko dostępu do dróg, ale również kolei, chodników lub ścieżek rowerowych. Klub Jagielloński oszacował, że problem dotyczy 13,8 miliona Polaków. Wykluczenie komunikacyjne dotyczy nie tylko braku połączeń środkami transportu publicznego, ale również trudności w zdobyciu informacji o połączeniu bądź niedostatecznej dystrybucji biletów. Barok (z por. barocco – "perła o nieregularnym kształcie" lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Uznany za oficjalny styl Kościoła katolickiego czasów potrydenckich, stąd pojawiające się jeszcze w połowie XX wieku zamienne określenia: "sztuka jezuicka" czy "sztuka kontrreformacyjna". W odróżnieniu od humanizmu antropocentrycznego doby renesansu, barok reprezentował humanizm teocentryczny. W znaczeniu węższym, barok to jeden z nurtów literackich XVII wieku, koegzystujący z klasycyzmem i manieryzmem; od niego XX-wieczni literaturoznawcy wyprowadzili jednak nazwę dla całej epoki.

Układ przestrzenny miasta był regularny z prostokątnym rynkiem, centralnie położonym. Prawdopodobnie trzy bramy: Jeziorańską, Lidzbarską i Reszelską wzniesiono przed wybudowaniem murów miejskich. W okresie nowożytnym Bisztynek należał do najlepiej prosperujących miast Warmii, a w niektórych dziedzinach konkurował nawet z Lidzbarkiem. Gotycki ratusz wzmiankowany był w 1568 r., rozbudowano w stylu barokowym. W XVII w. przy rynku znajdowały się domy podcieniowe. W XVIII wieku funkcjonował tu warsztat malarski, prowadzony najpierw przez ojca i syna Langhankich, później przez Karola Mosera.

Sątopy-Samulewo (niem. Santoppen - Bischdorf) – osada w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim, w gminie Bisztynek.Reszel (niem. Rößel) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Reszel. Położone jest na Pojezierzu Mrągowskim, nad rzeką Sajną, dopływem Gubra wpadającym do Łyny.

Parafia w Bisztynku przed reformacją należała do archiprezbiteratu w Zyborku. Miasto miało mury obronne i trzy bramy miejskie: Zyborską, Lidzbarską i Reszelską. W roku 1796 w Bisztynku powstała gmina ewangelicka, która wybudowała sobie kościół w 1888 r. W czasie wojen napoleońskich do miasta dotarła zaraza, która zdziesiątkowała mieszczan.

Kościół Świętego Michała Archanioła – jeden z rejestrowanych zabytków miasta Bisztynek, w województwie warmińsko-mazurskim. Obecnie pełni rolę kaplicy cmentarnej, ponieważ mieści się w centralnej części dawnego cmentarza rzymskokatolickiego, obecnie komunalnego.Miasto (od prasłow. „местьце", „mě́sto"–„miejsce”) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Bisztynek od 1905 uzyskał połączenie kolejowe z Kętrzynem, przez Sątopy-Samulewo i Reszel. Szyny w 1945 r. wywiezione zostały przez Sowietów na wschód. Bisztynek zajęty został przez armię sowiecką 31 stycznia 1945 roku. Największe straty w substancji materialnej poniósł zimą 1945 r. (zniszczenia sięgały 40% budynków mieszkalnych i 80% budynków użyteczności publicznej). Miasto w połowie utraciło historyczną zabudowę, w tym najcenniejsze kamienice wokół rynku. W wyniku konferencji poczdamskiej Bisztynek przekazany został Polsce, zaś jego niemieckojęzyczna ludność wysiedlona. Obecna nazwa Bisztynka została zatwierdzona administracyjnie 12 listopada 1946. W czasach Polski Ludowej w mieście działał młyn, mleczarnia, szpital i kino. Środek miasta przez wiele lat nie był praktycznie zagospodarowany. Obecnie do najważniejszych zabytków w Bisztynku należy XIV-wieczny kościół farny pw. św. Macieja i gotycka Brama Lidzbarska.

Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.Droga wojewódzka nr 594 (DW594) – droga wojewódzka w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego o długości 37,5 km łącząca drogę krajową nr 57 w Bisztynku z Kętrzynem (DW592). Droga przebiega przez powiat bartoszycki, gminę Bisztynek oraz powiat kętrzyński, gminy: Reszel, Kętrzyn i miasto Kętrzyn.

Demografia[ | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Bisztynka w 2014 roku.

  • Piramida wieku Bisztynek.png

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Sanktuarium – w religioznawstwie termin, którym określa się miejsce uznawane za święte, często identyfikowane ze świątynią, budowlą wzniesioną na miejscu uznawanym za święte.
    Biskupiec (lub Biskupiec Reszelski; niem. Bischofsburg) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Biskupiec. Miasto położone jest w południowo-wschodniej części Warmii na Pojezierzu Olsztyńskim nad rzeką Dymer. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.
    Ignacy Krasicki herbu Rogala, pseud. i krypt.: Antalewicz; Autor "Podstolego"; Frater Blasius Dubecensis; Kloryndowicz; Łykaczewski; Mathuszalski; Mathyasz; Milczyński; Mistrz Błażej Bakałarz; Michał Mowiński; Niegustowski; Politycznicki; Powolnicki; Prawdzicki; Princeps Polonus; Rzetelski; Ignacy Słabski; Starosłużalski; Staruszkiewicz; X. A. G.; X. B. W.; Xiążę JMci B. W.; Yunip(?), (ur. 3 lutego 1735 w Dubiecku, zm. 14 marca 1801 w Berlinie) – biskup warmiński od 1767, arcybiskup gnieźnieński od 1795, książę sambijski, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, prezydent Trybunału Koronnego w Lublinie w 1765, poeta, prozaik i publicysta, kawaler maltański zaszczycony Krzyżem Devotionis.
    Parafia św. Macieja i Przenajdroższej Krwi Pana Jezusa w Bisztynku – rzymskokatolicka parafia w Bisztynku, należąca do archidiecezji warmińskiej i dekanatu Reszel. Została utworzona w końcu XIII wieku. Mieści się przy ulicy Kościelnej.
    Sątopy-Samulewo - stacja kolejowa we wsi/osadzie Sątopy-Samulewo, w województwie warmińsko-mazurskim, powiecie bartoszyckim,w gminie Bisztynek, w Polsce. Budynek stacyjny zlokalizowany jest w centrum miejscowości. Jest częściowo zamieszkany. Nieopodal, w kierunku Olsztyna znajduje się zdewastowana i nieużywana wieża ciśnień, a dalej przejazd kolejowy przez drogę wojewódzką nr 594. To obecnie jedyna stacja kolejowa w gminie. Używa się na niej semaforów kształtowych.
    Cmentarz żydowski w Bisztynku – kirkut w Bisztynku powstał w 1821. Zdewastowany został w czasie II wojny światowej. Obecnie nie ma na nim żadnych nagrobków. Nekropolia zajmuje powierzchnię 0,10 ha.
    Stanisław Bogusław Leszczyński herbu Wieniawa (ur. 20 października 1677 we Lwowie, zm. 23 lutego 1766 w Lunéville) – król Polski w latach 1705–1709 i 1733–1736 jako Stanisław I Leszczyński , książę Lotaryngii i Baru w latach 1738–1766, wolnomularz.

    Reklama