Big Sur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Big Sur – region położony przy centralnym wybrzeżu stanu Kalifornia, w Stanach Zjednoczonych. Big Sur leży w miejscu, w którym góry Santa Lucia gwałtownie wyrastają z Oceanu Spokojnego. Nazwa „Big Sur” pochodzi z języka hiszpańskiego (el sur grande, pol. wielkie południe; el país grande del sur, pol. wielki kraj południa) i odnosi się do swojej lokalizacji (Big Sur jest położony na południe od Półwyspu Monterey). Region Big Sur oferuje oszałamiające widoki, dzięki którym jest popularny wśród turystów. W Big Sur znajduje się Cone Peak – góra przybrzeżna o wysokości 1571 metrów (najwyższa góra przybrzeżna w kontynentalnych Stanach Zjednoczonych, oddalona 4,8 km od Oceanu Spokojnego).

Osuwisko - nagłe przemieszczenie się mas ziemnych, powierzchniowej zwietrzeliny i mas skalnych podłoża spowodowane siłami przyrody lub działalnością człowieka (podkopanie stoku lub jego znaczne obciążenie). Jest to rodzaj ruchów masowych, polegający na przesuwaniu się materiału skalnego lub zwietrzelinowego wzdłuż powierzchni poślizgu (na której nastąpiło ścięcie), połączone z obrotem. Ruch taki zachodzi pod wpływem siły ciężkości. Osuwiska są szczególnie częste w obszarach o sprzyjającej im budowie geologicznej, gdzie warstwy skał przepuszczalnych i nieprzepuszczalnych występują naprzemiennie. Miejsca występowania osuwisk to naturalne stoki i zbocza dolin i zbiorników wodnych, obszary źródłowe rzek (gdzie erozja wsteczna zwiększa spadek terenu), skarpy wykopów i nasypów oraz wyrobisk.Wojna amerykańsko-meksykańska – regularna wojna lądowa oraz morska pomiędzy USA i Meksykiem toczona w latach 1846-1848, której teatrem działań były obszary od Kalifornii i Teksasu aż po tereny na południe od meksykańskiej metropolii, oraz wybrzeża obu oceanów. Bezpośrednią przyczyną wojny było przyłączenie w 1845 r. zbuntowanej meksykańskiej prowincji – Teksasu jako 28. stanu USA, prowincji, która od dziesięciu lat funkcjonowała już jako niezależne państwo. Efektem wojny była utrata przez Meksyk połowy swojego terytorium oraz ustalenie granic na kontynencie.
Wodospad McWay

Mimo, że Big Sur nie posiada ustalonych granic, uważa się, że obszar tego regionu obejmuje ok. 140 km linii brzegowej między rzeką Carmel w hrabstwie Monterey a kanionem San Carpóforo w hrabstwie San Luis Obispo. Szerokość regionu Big Sur wynosi 32 km, jednak niektóre źródła mówią o szerokości 19 km. Wschodnia granica regionu biegnie wzdłuż masywu Santa Lucia. W celu określenia wielkości tego regionu przytaczany jest również odcinek drogi stanowej California State Route 1, biegnącej między miastem Carmel-by-the-Sea a osadą San Simeon. Północna granica regionu Big Sur znajduje się ok. 190 km na południe od San Francisco, natomiast jego południowa granica jest położona 394 km na północny wschód od Los Angeles.

Fura, nazywana też furmanką – tradycyjny konny pojazd kołowy, używany głównie w rolnictwie do zwożenia płodów rolnych bądź siana.Joni Mitchell, właśc. Roberta Joan Anderson (ur. 7 listopada 1943 w Fort Macleod) – kanadyjska piosenkarka folk rockowa, popowa i jazz rockowa oraz wokalistka jazzowa. Zaczynała swoją karierę muzyczną w małych klubach nocnych w Zachodniej Kanadzie, później grając na ulicach Toronto. W 1965 Mitchell przeprowadziła się do Kalifornii, gdzie nagrała swój pierwszy album w 1968. Przeboje takie jak "Big Yellow Taxi" i "Woodstock" z jej następnego albumu, Ladies of Canyon, uznane były za definiujące dla całego pokolenia. Jej najbardziej osobisty album Blue wydany w 1971 nazwany był jednym z najlepszych albumów w historii. Zawsze poszukująca nowych inspiracji, Mitchell eksperymentowała z różnymi gatunkami – wczęśniejsze albumy wpisywały się w stylistykę folk rock, późniejsze albumy były inspirowane jazzem i muzyką elektroniczną, jej największy komercyjny sukces Court and Spark z 1974 ma popowe brzmienie.

Nazwa „Big Sur” może również odwoływać się do osad położonych w regionie Big Sur: Posts, Lucia i Gorda; wszelkie przesyłki pocztowe wysyłane do mieszkańców regionu muszą być wysyłane na adres „Big Sur”.

Historia[ | edytuj kod]

Rdzenni Amerykanie[ | edytuj kod]

Pierwsi Indianie, którzy osiedlili się na obszarze znanym dzisiaj pod nazwą „Big Sur”, pochodzili z plemion Ohlone, Esselen i Salinan. Według zebranych śladów, żyli tu od tysięcy lat, prowadząc zbieracko-łowiecki, koczowniczy tryb życia.

Liv Johanne Ullmann (ur. 16 grudnia 1938 w Tokio) − norweska aktorka, reżyserka i scenarzystka filmowa. Jedna z muz szwedzkiego reżysera Ingmara Bergmana. Gene Hackman; właściwie Eugene Allen Hackman (ur. 30 stycznia 1930 w San Bernardino w stanie Kalifornia) – amerykański aktor filmowy i pisarz. Laureat 2 Oscarów; za pierwszoplanową rolę w filmie Francuski łącznik (1971; reż. William Friedkin) oraz drugoplanową w filmie Bez przebaczenia (1992; reż. Clint Eastwood). Ponadto był 3 razy nominowany do tej nagrody; za pierwszoplanową rolę w filmie Mississippi w ogniu (1988; reż. Alan Parker) oraz drugoplanowe role w filmach: Bonnie i Clyde (1967; reż. Arthur Penn) i Nigdy nie śpiewałem dla mojego ojca (1970; reż. Gilbert Cates).

Po kulturze, jaką prowadziły żyjące tu plemiona, przetrwało niewiele śladów. Groty, które były używane przez żyjące tu plemiona, są wykonane z obsydianu i krzemienia. Może to wskazywać na powiązania handlowe z innymi plemionami mieszkającymi setki kilometrów od Big Sur, ponieważ najbliższe źródła tych surowców znajdują się w górach Sierra Nevada oraz w Północnej Kalifornii.

Hollywood – dzielnica miasta Los Angeles w Stanach Zjednoczonych i najważniejszy ośrodek amerykańskiej kinematografii. Słowo Hollywood jest używane jako skrótowa, popularna nazwa dla amerykańskiego przemysłu filmowo-telewizyjnego.Chaparral (wym. czaparal; z hiszp. chaparro - niski) – zimozielona formacja roślinna, występująca w Ameryce Północnej (zachodnia część USA - Kalifornia, północny Meksyk), przypominającą wyglądem makię.

Indianie szukali tu jedzenia o określonych porach roku. Zimą osiedlali się wzdłuż wybrzeża, ponieważ o tej porze roku znajdowały się tu bogate zasoby małż, słuchotek oraz innych owoców morza. W trakcie pozostałych pór roku Indianie przenosili się w głąb lądu, gdzie zbierali znajdujące się tu żołędzie dębu. Po ich zebraniu wydrążano dziury w głazach, w których mielono je na mąkę. Wydrążone dziury można znaleźć w Big Sur. Tutejsze plemiona starały się spalać jak najmniejszą ilość drewna w celu zwiększenia liczby tutejszych lasów oraz produkcji żywności.

New Age (wymowa: [njuː eɪdʒ]), Nowa Era, Nowy Wiek) – złożony i wielowymiarowy alternatywny ruch kulturowy, zapoczątkowany w latach sześćdziesiątych XX wieku, wyrosły z przekonania, że ludzkość, pogrążona w głębokim kryzysie, znajduje się w punkcie zwrotnym między dwiema epokami (erami). National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) (pol. Amerykańska Narodowa Służba Oceaniczna i Meteorologiczna lub Narodowa Administracja ds. Oceanów i Atmosfery) – amerykańska agencja rządowa zajmująca się prognozą pogody, ostrzeżeniami sztormowymi, ostrzeżeniami przed innymi ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi (m.in. rekonesansem cyklonów tropikalnych). Pomimo, że jest nakierowana na działalność operacyjną (modele numeryczne, prognoza pogody, prognoza falowania, zbieranie danych), to część działalności zajmują badania naukowe. NOAA ma spektakularne sukcesy w opracowaniu reanalizy danych meteorologicznych używanych w badaniach klimatu. Ma bogatą historię w rozwoju globalnych i regionalnych numerycznych prognoz pogody i rozwoju satelitarnych technik w meteorologii, hydrologii i oceanografii.

Hiszpańskie osadnictwo i eksploracja regionu[ | edytuj kod]

Europejczycy, którzy jako pierwsi ujrzeli na własne oczy Big Sur, pochodzili z Hiszpanii. Byli to hiszpańscy żeglarze pod wodzą portugalskiego żeglarza Juana Rodrigueza Cabrillo, jednak dopiero dwieście lat później dokonano kolonizacji na terenie tego regionu. Gaspar de Portolà był pierwszym Europejczykiem, który wraz z ekspedycją postawił stopę na w Big Sur - zbadał obszary znajdujące się na południe od kanionu San Carpóforo. Dokonał tego w 1769 roku. Starali się podążać trasą położoną bardziej w głąb lądu, ponieważ podróż wzdłuż klifów była zbyt niebezpieczna.

Point of interest (w skrócie POI) – jest to punkt w przestrzeni, najczęściej na powierzchni Ziemi, który może być użyteczny lub warty uwagi. Przykładem punktu może być kino, teatr, apteka, szczyt górski, stacja kolejowa, niebezpieczne miejsce w nawigacji morskiej itp. POI jest stosowany w szczególności w elektronicznych systemach takich jak np. nawigacja GPS czy GIS.Klasztor buddyjski (chiń. si 寺; kor. sa 사; jap. 寺 ji lub tera; wiet. tự lub chùa) – budynek lub kompleks budynków, w którym przebywają i praktykują mnisi buddyjscy lub mniszki buddyjskie. Jest to centrum religijnego, duchowego i nieraz naukowego życia w buddyzmie.

Portolà, wraz z ojcem Junipero Serra, który pomógł mu zorganizować większość misji w Kalifornii, dotarł do zatoki Monterey w 1770 roku. W tym samym roku założyli miasto Monterey, które stało się stolicą hiszpańskiej kolonii Alta California (Górna Kalifornia). Hiszpanie nadali regionowi nazwę „el país grande del sur” (Wielki Kraj Południa), która często była skracana do „el sur grande” ze względu na jego wielkość, niedostępność oraz na to, że pozostawał niezbadany..

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Wyż baryczny, antycyklon – (z greckiego anti-przeciw oraz kyklos-krąg, obrót) w meteorologii jeden z układów barycznych, obszar wysokiego ciśnienia atmosferycznego, w którym najwyższe panuje w centrum układu a prądy powietrza skierowane są na zewnątrz ku obszarom o niższym ciśnieniu. Wirowy ruch mas powietrza w antycyklonie odbywa się na półkuli północnej zgodnie z ruchami wskazówek zegara.

Hiszpańskie osadnictwo mocno wyniszczyło tutejsze plemiona indiańskie. Większość plemion indiańskich zmarło przez europejskie choroby, przymusową pracę i niedożywienie w XVIII wieku, podczas gdy pozostałe plemiona przystosowały się do życia z kolonizatorami.

Rancza i gospodarstwa rolne[ | edytuj kod]

Big Sur, wraz z pozostałą częścią Kalifornii, stał się częścią Meksyku w 1821 roku, kiedy Meksyk uzyskał niepodległość od Hiszpanii. 30 lipca 1834 r. meksykański gubernator José Figueroa podarował Juanowi Bautista Alvarado nieistniejące obecnie ranczo o nazwie El Sur w północnej części regionu Big Sur. Alvarado sprzedał ranczo swojemu wujowi, kapitanowi Johnowi B.R. Cooperowi, w zamian za ranczo Bolsa del Potrero y Moro Cojo. Najstarsza zachowana do dzisiaj budowla wybudowana na terenie Big Sur - chata Johna B.R. Coopera - została zbudowana w 1861 roku, na terenie rancza Bolsa del Potrero y Moro Cojo.

Ustawa o gospodarstwach rolnych (ang. Homestead Act) - uchwalona przez Kongres Stanów Zjednoczonych ustawa z 1862 roku przyznająca każdemu obywatelowi, lub każdej innej osobie zamierzającej przyjąć amerykańskie obywatelstwo, 160 akrów (około 65 hektarów) niezamieszkanych ziem należących do państwa (a odebranych Indianom na mocy traktatów lub w drodze faktów dokonanych) i następnie możliwości ich kupna po nominalnej wartości po 5 latach ich zamieszkiwania. Ustawa jest jak do tej pory jedyną tak korzystną ustawą o osadnictwie (land act) w historii USA - już nigdy później warunki nie były tak korzystne: duża powierzchnia ziemi, preferencyjne ceny rozłożone na bardzo korzystne raty. Jednak korzystający z niej osadnicy mieli obowiązek służenia w armii Północy podczas wojny secesyjnej, co było głównym celem wydania aktu. Celem ubocznym ustawy miało być zasiedlenie zachodniej części kraju (Dziki Zachód), ekspansja terytorialna USA, asymilacja tubylczych plemion, rozwój farmerstwa, była to także odpowiedź na działalność freesoilerów.Saloon (fr. salon, z łac. sala) – termin używany dla określenia pomieszczenia, gdzie sprzedawany jest w USA alkohol z przeznaczeniem do spożycia na miejscu.

W 1848 roku, w wyniku zakończenia wojny amerykańsko-meksykańskiej, Meksyk oddał Kalifornię Stanom Zjednoczonym. Po uchwaleniu ustawy o gospodarstwach rolnych w 1862 roku, na teren Big Sur wprowadzili się pionierzy, którym Stany Zjednoczone przyznawały ok. 65 hektarów ziem (na osobę), na której mogli się osiedlić. Jednym z tutejszych pionierów był William F. Notley, którego gospodarstwo znajdowało się przy kanionie Palo Colorado. Był jednym z osadników zarabiający na sprzedaży znajdującej się w tu kory dębu (było to najkorzystniejsze źródło dochodów w tym okresie). Na cześć mieszkających tu osadników nazwano kilka miejsc znajdujących się w tym regionie - Comings, Gamboa, Pfeiffer, Post, Partington, Ross i McWay. Tutejsi osadnicy (z powodu ich angielsko-hiszpańskiego pochodzenia) często łączyli język angielski i hiszpański, dlatego miejsce, w którym mieszkali, nazywali „Big Sur”.

Mikroklimat, zespół czynników meteorologicznych bezpośrednio określających bytowe warunki organizmu lub grupy organizmów, zależy bezpośrednio od różnych przedmiotów terenowych, naturalnych lub sztucznych. Organizmy żyjące w dnie lasu żyją w innym mikroklimacie niż te, które żyją w warstwie koron drzewnych, jaskinia stwarza szczególny mikroklimat organizmom jaskiniowym, podobnie człowiek może stworzyć roślinom mikroklimat, uprawiając je w szklarniach lub cieplarniach.Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.

Rewolucja przemysłowa i gorączka złota[ | edytuj kod]

Od lat 60. XIX w. do początku XX w. w regionie Big Sur wycięto znaczną część tutejszych sekwoi. Wraz z rozwojem branż opartych na zbiorze kory, górnictwie, obróbce złota i wapienia przybyło więcej miejsc pracy. W latach 80. XIX w., podczas trwania gorączki złota, do Big Sur przybyło wielu poszukiwaczy złota, co spowodowało rozrośnięcie się tutejszego miasteczka górniczego Manchester. Jego populacja zwiększyła się wtedy do 200 mieszkańców (znajdowały się tu cztery sklepy, pięć saloonów, restauracja, hotel i sala taneczna), jednak zostało opuszczone na początku XX. wieku, a następnie spalone w 1909 roku. Na początku XX w. przez Big Sur nie przebiegał żaden ważny szlak, który mógłby wspomóc tutejszy przemysł, dlatego lokalni przedsiębiorcy wybudowali tu kilka przystani dla łodzi, usytuowanych przy kilku małych zatokach wzdłuż wybrzeża. Do dnia dzisiejszego nie zachowała się żadna z przystani, jednak przetrwało kilka śladów po działalności przemysłowej, które są dostępne dla wszystkich przyjeżdżających tu turystów. W pierwszej połowie XX w. wyprowadziło się stąd wiele osób z powodu trudnych warunków do życia; pozostali tu tylko najbardziej samowystarczalni i wytrzymali osadnicy.

Ludy zbieracko-łowieckie - typ społeczeństwa lub gospodarki polegający na zdobywaniu pożywienia przez zbieranie jadalnych roślin i polowanie bez znaczącego wysiłku w kierunku udomowienia jednych czy drugich. Przy czym najczęściej udział zbieractwa jest bardziej znaczący.Obsydian (izofir) – kwaśna skała wylewna, złożona niemal wyłącznie ze szkliwa wulkanicznego, zawiera do 1% wody. Naturalne szkło powstaje w wyniku natychmiastowego stygnięcia magmy (lawy). Skład chemiczny związany jest z typem lawy i obejmuje bardzo wiele form, od obsydianu ryolitowego po fonolitowy. Obsydian znajduje się w wylewach lawy datowanych od ok. 60 mln lat aż do współczesności . Z czasem ulega rekrystalizacji, przyjmując wygląd zwyczajnej, drobnoziarnistej skały.

Przed wybudowaniem drogi California State Route 1 podróż furą do miasta Monterey trwała trzy dni i wymagała jazdy wzdłuż krętego i niebezpiecznego szlaku o długości ok. 30 mil (48 km), który rozpoczynał się w miejscowości Big Sur Village. Podróżujący dalej na południe musieli podążać konnym szlakiem, który łączył gospodarstwa położone wzdłuż wybrzeża.

Iglaste, szpilkowe (Pinopsida Burnett, dawniej Coniferopsida) − klasa drzew lub krzewów należących do typu (gromady) nagonasiennych. Należy do niej ok. 600 gatunków roślin.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

Przed wybudowaniem California State Route 1[ | edytuj kod]

Na początku lat 20. XX w. region praktycznie opustoszał, co było spowodowane wygaśnięciem tutejszej działalności przemysłowej. Do końca lat 20. XX w. w regionie Big Sur dostęp do elektryczności posiadały tylko dwa gospodarstwa - tutejsza elektryczność była generowana przez wiatraki i koła wodne. Tutejsi mieszkańcy zyskali dostęp do prądu dopiero na początku lat 50. XX w.

Latarnia morska – znak nawigacyjny w postaci charakterystycznej wieży umieszczonej na brzegu lub wodzie (latarniowiec).Nomada – koczownik, wędrowiec, członek grupy ludzi nieposiadającej stałego miejsca zamieszkania, przemieszczającej się z miejsca na miejsce, np. w związku ze zmianami pogody lub w poszukiwaniu żywności, wody, opału albo pastwisk dla zwierząt hodowlanych. Osoba prowadząca koczowniczy, wędrowny tryb życia, także podróżująca stale lub sezonowo z powodów handlowych, kulturowych lub religijnych.

Wybrzeże Kalifornii położone na południe od Carmel-by-the-Sea i na północ od San Simeon było jednym z najbardziej odosobnionych regionów w stanie, dorównując innym regionom w Stanach Zjednoczonych.

Budowa drogi California State Route 1[ | edytuj kod]

W latach 90. XIX w., doktor John L. D. Roberts, który założył miasto Seaside w Kalifornii na Półwyspie Monterey, w dniu 21 kwietnia 1894 roku dostał wezwanie, aby pomóc w wyleczeniu ocalałych z wraku S.S. Los Angeles, który osiadł na mieliźnie w pobliżu Sur Point Light Station, około 25 mil (40 km) na południe od Carmel. Jazda konna zajęła mu trzy i pół godziny. Podczas podróży zaczął marzyć o malowniczej trasie turystycznej, która przebiegałaby wzdłuż skalistego wybrzeża, między miastem Seaside a miejscowością San Simeon.

Richard Burton, właśc. Richard Walter Jenkins Jr. (ur. 10 listopada 1925 w Pontrydyfen, zm. 5 sierpnia 1984 w Genewie) – walijski aktor, jeden z największych gwiazdorów światowego kina powojennego. Od 1949 grał w teatrach, głównie w rolach szekspirowskich, które krytycy i publiczność bardzo wysoko oceniali. Jednak prawdziwą popularność przyniosły mu role w filmach amerykańskich, takich jak Moja kuzynka Rachela (My Cousin Rachel), Tunika (The Robe), za którą otrzymał nominację do Oscara. Gwiazdorem światowego formatu uczyniła go rola Marka Antoniusza w megaprodukcji Kleopatra (Cleopatra). Związał się wówczas z Elizabeth Taylor, z którą był później dwukrotnie żonaty (w latach 1964-1974 i 1975-1976). Obydwoje wystąpili później jako para aktorska w 9 filmach, które były olbrzymimi sukcesami kasowymi, np. Kto się boi Virginii Woolf? (Who’s Afraid of Virginia Woolf?) i Poskromienie złośnicy (The Taming of the Shrew) – obydwa z 1966. W latach 70. grywał głównie w filmach sensacyjnych, np. Człowiek klanu (Klansman) z 1974 lub Dzikie Gęsi (The Wild Geese) z 1978. Jego ostatnią wielką rolą była kreacja O’Briena w filmie 1984 (Nineteen Eighty-Four). Widać w niej było walkę aktora z postępującą chorobą. Sześciokrotnie nominowany do Oscara, nigdy nie otrzymał tej nagrody.National Register of Historic Places (NRHP) – oficjalny rejestr zasobów kulturowych Stanów Zjednoczonych zasługujących na ochronę, zatwierdzony ustawą National Historic Preservation Act of 1966. Rejestr ten jest częścią krajowego programu ds. koordynacji i wspierania działań publicznych i prywatnych mających na celu identyfikację, ocenę i ochronę amerykańskich zasobów historycznych i archeologicznych. Nieruchomości wymienione w rejestrze obejmują te budynki, struktury, obiekty, miejsca i dystrykty historyczne, które są ważne dla amerykańskiej historii, architektury, archeologii, inżynierii i kultury. Rejestr NRHP jest zarządzany przez National Park Service, który jest częścią amerykańskiego Departamentu Spraw Wewnętrznych. W rejestrze NRHP jest aktualnie (październik 2012) 85 014 obiektów.

W 1897 roku, John L. D. Roberts zbadał wybrzeże między miejscowościami San Simeon i Carmel-by-the-Sea, dzięki czemu dostał tytuł pierwszego inspektora regionu Big Sur. Był jedną z osób, które promowały pomysł na utworzenie drogi turystycznej biegnącej wzdłuż Big Sur. Projekt dotyczący budowy tej drogi z biegiem czasu mocno zyskał na popularności, jednak sprzeciwiało się to planom senatora Kalifornii Elmera S. Rigdona (członka California Senate Committee on Roads and Highways). Promował plan budowy drogi, która pomogłaby amerykańskiemu wojsku w ewentualnej obronie kalifornijskiego wybrzeża - budowa tej drogi miała kosztować ok. 1 500 000 dolarów. Ostatecznie wygrał Elmer S. Rigdon, który dostał pieniądze od rządu na budowę tej drogi. Budowa została jednak opóźniona ze względu na rozpoczęcie I wojny światowej.

Franklin Delano Roosevelt ([ˈfræŋklɪn ˈdɛlənoʊ ˈroʊzəˌvɛlt], ur. 30 stycznia 1882 w Hyde Parku, zm. 12 kwietnia 1945 w Warm Springs) – amerykański polityk, 32. prezydent Stanów Zjednoczonych, wybierany na ten urząd w latach 1933–1945 czterokrotnie z ramienia Partii Demokratycznej. Jedyny w historii prezydent USA pełniący urząd dłużej niż dwie kadencje, co doprowadziło do wejścia w życie w 1951 XXII Poprawki do Konstytucji, ograniczającej liczbę kadencji do dwóch (wcześniej był to tylko konwenans konstytucyjny oparty na decyzji pierwszego prezydenta USA George’a Washingtona, który zrezygnował z ubiegania się o trzecią kadencję, twierdząc, że byłaby ona niedemokratyczna). Sierra Nevada - pasmo górskie w Ameryce Północnej, na obszarze Stanów Zjednoczonych, wchodzące w skład Kordylierów. Położone pomiędzy Doliną Kalifornijską na zachodzie i Wielką Kotliną na wschodzie. Długość pasma wynosi około 700 km.
Most Bixby Creek w budowie, w 1932 roku
Most Bixby Creek w maju 2013 roku

W 1919 roku została zatwierdzona budowa drogi Route 56 (Carmel-San Simeon Highway), która miała połączyć region Big Sur z resztą Kalifornii. W 1921 roku odbyło się głosowanie dotyczące uzyskania dodatkowych funduszy na budowę drogi. Położone ok. 100 km na północ od Big Sur Więzienie Stanowe San Quentin zaoferowało swoją pomoc w budowie, tworząc trzy tymczasowe obozy dla więźniów, którzy mieli pomóc w budowie. Jeden z tych obozów znajdował się przy rzece Little Sur, drugi przy rzece Kirk, natomiast trzeci był położony na południe od kanionu Anderson. Wypłata dla pracujących tu więźniów wynosiła 35 centów za dzień - w zamian za pomoc przy budowie więźniom zredukowano karę pozbawienia wolności. Przy budowie drogi pomagał również pisarz John Steinbeck. Podczas budowy drogi zbudowano 33 mosty, z czego największym jest Most Bixby Creek. Sześć pozostałych mostów łukowych znajdujących się między Carmel-by-the-Sea i Point Sur umieszczono w National Register of Historic Places w 1986 roku.

Amerykańscy pionierzy (lub pionierzy), mianem tym określa się ludzi w historii Stanów Zjednoczonych, którzy - głównie w XVIII i XIX wieku - wyruszyli na zachód (tzw. Dziki Zachód), zasiedlać nowe terytoria, zamieszkiwane dotąd przez rdzenną ludność.Mgła – krople wody (lub kryształy lodu) zawieszone w powietrzu. Mgły różnią się od chmur (stratus) tym, że ich dolna podstawa styka się z powierzchnią ziemi, podczas gdy podstawa chmur jest ponad powierzchnią ziemi. Mgła powoduje ograniczenie widzialności poniżej 1 km.

Po 18 latach budowy, dzięki środkom uzyskanym przez program reform New Deal w czasach wielkiego kryzysu, droga została otwarta 17 czerwca 1937 roku jako wybrukowana droga jednopasmowa. Droga ta nosiła nazwę „Carmel-San Simeon Highway”, jednak była szerzej znana jako „Roosevelt Highway”, na cześć ówczesnego prezydenta Franklina Delano Roosevelta. Koszt budowy tej drogi wynosił ok. 10 milionów dolarów. Często była zamykana w okresie zimowym, co czyniło z niej drogę sezonową. Podczas II wojny światowej zauważalnie zmniejszył się ruch samochodowy w regionie Big Sur, co było spowodowane racjonowaniem benzyny oraz ostrożnością przed atakiem ze strony Japonii.

Lawrence Ferlinghetti (ur. jako Lawrence Ferling 24 marca 1919 r. w Yonkers) poeta, założyciel księgarni i wydawnictwa City Lights w San Francisco. Był związany z nieformalnym ruchem literacko-kulturowym propagującym idee anarchicznego indywidualizmu i nonkonformizmu Beat Generation.Jest członkiem Komitetu Honorowego Immagine i poesia.Psychoterapia Gestalt – stworzona przez Fritza Perlsa metoda psychoterapii czerpiąca podstawy z teorii pola Kurta Lewina (proces tworzenia postaci, likwidowanie i tworzenie kolejnej (dominująca aktualnie potrzeba) oraz psychoanalizy.

Magistrala drogowa „Carmel-San Simeon Highway” została włączona do systemu kalifornijskich dróg stanowych w 1939 roku, po czym została oznaczona jako California State Route 1 w 1939 roku. Po zakończeniu II wojny światowej ponownie została ożywiona turystyka i ruch samochodowy w Big Sur. Wpływy z turystyki w regionie Big Sur zwiększyły się jeszcze bardziej, gdy w 1958 roku została udostępniona turystom posiadłość Hearst Castle. W 1965 trasa California State Route 1 jako pierwsza znalazła się w systemie kalifornijskich tras widokowych State Scenic Highways. Z tego powodu w 1966 roku, na moście Bixby Creek odbyła się ceremonia zorganizowana przez Lady Bird Johnson, pierwszą damę USA. 19 września 1996 roku trasa California State Route 1 została oznaczona jako All-American Road przez władze federalne Stanów Zjednoczonych.

Górnictwo (kopalnictwo) – dziedzina przemysłu obejmująca ogół działalności zmierzającej do wydobycia kopaliny i jej przygotowania w procesie wzbogacania (obniżania zawartości zanieczyszczeń) do zastosowania w różnych dziedzinach przemysłu (wydobywanie surowców mineralnych lub organicznych, np. torfu, w kopalniach) bądź bezpośredniego wykorzystania w życiu codziennym.Ocean Spokojny, Pacyfik, Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy, obok Atlantyku, na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 155,6 mln km² zajmuje 30% całej powierzchni Ziemi. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Spokojny.

Wpływ na gospodarkę[ | edytuj kod]

California State Route 1 spowodowała, że region Big Sur otworzył się na świat. Znacznie zmieniła się tutejsza gospodarka, przez co rancza i farmy ustąpiły znajdującym się tu atrakcjom turystycznym i tzw. „drugim domom”. Mimo tych unowocześnień, Big Sur nie poddał się najgorszym ekscesom rozwoju, głównie ze względu na mieszkańców, którzy walczyli o zachowanie tutejszych tradycji. Rząd hrabstwa Monterey w 1962 roku wygrał przełomową rozprawę sądową dotyczącą wprowadzenia zakazu umieszczania billboardów wzdłuż drogi stanowej California State Route 1 w hrabstwie Monterey, a następnie nałożył jeden z najbardziej rygorystycznych zakazów, mających na celu zakazanie stawania jakichkolwiek budynków wzdłuż California State Route 1.

Juan Rodríguez Cabrillo, port. João Rodrigues Cabrilho (ur. ok. 1499, zm. 3 stycznia 1543) – portugalski żeglarz w służbie Hiszpanii, badający zachodnie wybrzeża Ameryki Północnej. Był pierwszym Europejczykiem, który dotarł do Kalifornii; odkrył również miasto Oaxaca w Meksyku.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

Artyści i kultura masowa[ | edytuj kod]

Okładka menu restauracji Nepenthe, używana od 1949 roku
Henry Miller Memorial Library

W okresie od początku do połowy XX wieku, izolacja i naturalne piękno Big Sur zaczęło przyciągać do siebie wielu pisarzy i artystów, wśród których znajdowali się m.in. Robinson Jeffers, Henry Miller, Edward Weston, Richard Brautigan, Hunter S. Thompson, Emile Norman i Jack Kerouac. Robinson Jeffers był jednym z pierwszych z nich - w latach 20. XX wieku, za pomocą swojej poezji przedstawił romantyczną ideę dzikości Big Sur, nieznaną wówczas wśród jej odbiorców, którzy później postanowili zwiedzić ten region. Po śmierci Jeffersa została wydana jego ostatnia książka zatytułowana Stones of the Sur. Fotograf Morley Baer, który mieszkał w niedaleko położonym Carmel-by-the-Sea, posiadał zbiór stworzonych przez siebie czarno-białych zdjęć w Big Sur, które później porównał z poezją zawartą w ostatniej książce Robinsona Jeffersa.

Kondensacja powierzchniowa pary wodnej jest to zjawisko polegające na skraplaniu (kondensacji) pary wodnej na powierzchni przegrody od strony cieplejszej.Wielki kryzys, określany też mianem wielkiej depresji – najprawdopodobniej największy kryzys gospodarczy w XX wieku, który, według większości historyków, miał miejsce w latach 1929-1933 i objął, zgodnie z opinią większości ekspertów, praktycznie wszystkie kraje (oprócz ZSRR) oraz praktycznie wszystkie dziedziny gospodarki.

Henry Miller, amerykański pisarz i poeta, żył w Big Sur w latach 1944-1962. Jego powieść z 1957 roku pt. Big Sur i pomarańcze Hieronima Boscha (ang. Big Sur and the Oranges of Hieronymus Bosch), opisywała radość i trudne doświadczenia związane z jego ucieczką ze „współczesnej cywilizacji”. Henry Miller Memorial Library, centrum kulturalne poświęcone życiu i twórczości Millera, jest atrakcją dla wielu przyjeżdżających tu turystów.

Koło wodne, gatro - koło mające na obwodzie łopatki lub przegrody, poruszane siłą naporu wody, poprzednik turbiny wodnej. Najczęściej wykorzystywane do napędu młynów wodnych i narzędzi wykorzystywanych np. w tartakach lub kuźniach.Prawo ochrony środowiska – gałąź prawa obejmująca zagadnienia ochrony środowiska. Oprócz regulacji krajowych w jej skład wchodzą również traktaty międzynarodowe.

Hunter S. Thompson, amerykański pisarz i dziennikarz, przed zamieszkaniem w Instytucie Esalen, w 1961 roku (przez osiem miesięcy) pracował jako ochroniarz i dozorca w Slates Hot Springs. Po przeprowadzce do instytutu napisał artykuł w magazynie Rogue, który poświęcił kulturze rzemieślniczej w Big Sur.

Jack Kerouac, amerykański pisarz i artysta, na początku lat 60. XX w. spędził dużo czasu w Big Sur, mieszkając w leśnej chacie należącej do jego przyjaciela i poety Lawrence’a Ferlinghetti, gdzie w 1962 roku napisał nowelę pt. Big Sur. Po wydaniu tej książki, do Big Sur zaczęli zjeżdżać ludzie żyjący w ten sam sposób co Jack Kerouac i Lawrence Ferlinghetti. Henry Miller opowiedział, że pewien podróżnik zapukał do jego drzwi, poszukując w Big Sur miejsce „kultu seksu i anarchii”. Podróżnik nie znalazł tego miejsca, przez co rozczarowany wrócił do domu.

WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.John Steinbeck (ur. 27 lutego 1902 w Salinas, zm. 20 grudnia 1968 w Nowym Jorku) – pisarz i dziennikarz amerykański, laureat nagrody Nobla w dziedzinie literatury z 1962, jedyny syn księgowego Johna Ernesta Steinbecka Seniora i nauczycielki Oliwii Hamilton.

Poetka i artystka Carolyn Mary Kleefeld stworzyła wiele obrazów i nowel podczas swoich pobytów w Big Sur.

Wzmianki o Henrym Millerze znajdują się w książce Richarda Brautigana A Confederate General from Big Sur. Opowiada ona o dwóch młodzieńcach prowadzących sielankowy tryb życia w Big Sur. Mieszkali w małych szałasach, przez co napotykali wiele problemów: latające muchy, niski sufit, wizyty biznesmenów i 2452 malutkie żaby, których głośny śpiew budził mieszkających tu młodzieńców.

Tubylczy Amerykanin (inaczej rdzenny Amerykanin, czasem też "rodowity Amerykanin", ang. Native American) – wieloznaczne pojęcie, które w zależności od autora i kontekstu może oznaczać:Kondor kalifornijski (Gymnogyps californianus) – gatunek dużego ptaka padlinożernego z rodziny kondorowatych (Cathartidae), jedyny przedstawiciel rodzaju Gymnogyps. Zamieszkuje góry północnej Kalifornii, a niegdyś całe Góry Skaliste.

W Big Sur wybudowano dużo ośrodków badań i innych ważnych budynków, m.in.:

  • katolicki klasztor New Camaldoli Hermitage - w 1958 roku,
  • Instytut Esalen w 1962 roku,
  • warsztat w 1962 roku,
  • klasztor buddyjski Tassajara Zen Mountain Center w 1966 roku.
  • W Instytucie Esalen mieszkało wiele ważnych postaci uczestniczących w powstawaniu nowego ruchu kulturowego New Age, którzy w latach 60. XX w. odegrali ważną role w popularyzowaniu wschodniej filozofii, „Ruchu na Rzecz Rozwoju Człowieka” i Psychoterapii Gestalt w Stanach Zjednoczonych.

    Claudia Alta Taylor Johnson, znana jako Lady Bird Johnson (ur. 22 grudnia 1912, zm. 11 lipca 2007 w Austin, Teksas) – była druga, a następnie pierwsza dama USA, żona prezydenta Lyndona B. Johnsona.Park morski (ang. marine park) – park, którego co najmniej część obejmuje obszar morza lub oceanu, z reguły jest chroniony i funkcjonuje w formie parku narodowego, jednak nie jest to warunek konieczny. Jednym z najbardziej znanych, a zarazem największym na świecie jest Morski Park Wielkiej Rafy Koralowej. Pierwszym w Polsce parkiem morskim jest Woliński Park Narodowy.

    Rosnąca popularność Big Sur spowodowała, że region zaczął być popularny w Hollywood. Orson Welles wraz ze swoją ówczesną żoną, Ritą Hayworth wybudowali tu swoją chatę w 1944 roku, jednak nie spędzili w niej ani jednej nocy. W miejscu tej chaty obecnie znajduje się popularna restauracja „Nepenthe”, założona w 1949 roku. W 1965 roku w Big Sur został nakręcony film Brodziec, w którym wystąpili Elizabeth Taylor i Richard Burton - pokazano w nim wiele znanych miejsc znajdujących się w Big Sur; zbudowano tu specjalne studio, przypominające wnętrze restauracji Nepenthe, w którym została nagrana scena taneczna. „Brodziec” był jednym z najważniejszych filmów kiedykolwiek nakręconych w Big Sur - prawdopodobnie jest to jedyny film, w którym wszystkie pokazane tu lokacje położone w Big Sur posiadają prawdziwe nazwy. Wersja filmu na DVD, wydana w 2006 roku, zawiera krótką scenę, w której Burton opowiada o Big Sur, cytując poezję Robinsona Jeffersa. Kolejny film nakręcony w Big Sur nosił nazwę Narzeczona Zandy’ego i został wydany w 1974 roku. Wystąpili w nim Gene Hackman i Liv Ullmann. W Big Sur nakręcono również adaptację książki The Stranger in Big Sur, wydanej w latach 70. XIX w., opowiadającej o losach rodziny Ross mieszkającej w Big Sur.

    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Second home (ang. drugi dom) - rodzaj mieszkania przeznaczonego na wypoczynek, z reguły zlokalizowane jest na terenach wypoczynkowych (górskich, nadmorskich).

    W latach 1964-1971 na terenie Instytutu Esalen odbywał się coroczny festiwal muzyki folkowej Big Sur Folk Festival. Występowali na nim m.in. Joan Baez, Joni Mitchell, Crosby, Stills and Nash i Mimi Fariña. W 1971 wydano film dokumentalny pt. Celebration at Big Sur, który zawiera materiały filmowe nagrane podczas festiwalu w 1969 roku. The Beach Boys nagrali utwór California Saga/Big Sur, w którym śpiewali o nostalgicznym wizerunku Big Sur i obyczajach jej mieszkańców - była to pierwsza część sagi California Saga; druga część była adaptacją poezji Robinsona Jeffersa z książki The Beaks of Eagles, natomiast trzecia część omawiała lokalne postacie literackie i muzyczne. Wszystkie trzy utwory znalazły się na albumie „Holland”, wydanym w 1973 roku. Big Sur jest również wspomniany w utworze Road Trippin', wykonanym przez Red Hot Chili Peppers i wydanym w 2000 roku. Piosenka ta opowiada o podróży odbytej przez wokalistę Anthony’ego Kiedisa, gitarzystę Johna Frusciante i basistę Michaela Balzary po uprawianiu surfingu w Big Sur, w ten sposób świętując powrót Johna do zespołu. Wzmianki o Big Sur znajdują się innych ważnych utworach, m.in. Big Sur Moon (Buckethead (album Colma)), Big Sur (The Thrills (album So Much for the City)) i Big Sur (Siskiyou (album Siskiyou). Piosenka Bixby Canyon Bridge zespołu Death Cab for Cutie opowiada o moście (Bixby Creek Bridge), w pobliżu którego mieszkał Jack Kerouac.

    Żółta rasa człowieka – jedna z grup wydzielanych w podziałach antropologicznych gatunku ludzkiego. Po raz pierwszy podziału na odmiany, w którym kryterium był kolor skóry, dokonał Georges Cuvier w roku 1812. Za charakterystyczne cechy odmiany żółtej, będące przystosowaniem do warunków klimatycznych Azji uznaje się niski wzrost, długi tulów, krótkie nogi, małą powierzchnię ciała, grube przetłuszczone włosy, płaską twarz nisko osadzony nos, skośną szparę oczną. Budowa ciała zapewnia ochronę przed zimnem minimalizując utratę ciepła. Oczy chronione są przed nadmiarem światła w okresie występowania okrywy śnieżnej.Richard Gary Brautigan (ur. 30 stycznia 1935 w Tacoma, Waszyngton, zm. we wrześniu 1984 w Bolinas, Kalifornia) – pisarz i poeta amerykański.

    Obecnie[ | edytuj kod]

    Linia brzegowa Big Sur i Bixby Creek Bridge (czerwiec 1965 roku

    Big Sur wciąż jest bardzo słabo zaludniony - jego populacja wynosi ok. 1000 stałych mieszkańców (odwołując się do Spisu ludności Stanów Zjednoczonych z 2000 roku). Tutejsi mieszkańcy to głównie potomkowie pierwszych zamieszkałych tu rodzin, artyści, pisarze i ludzie zamożni. Część mieszkających tu ludzi zamożnych to okresowi mieszkańcy regionu, którzy przyjeżdżają tu głównie po to, aby odpocząć. Górzysty teren, surowe prawo dotyczące ochrony środowiska nałożone przez hrabstwo Monterey i brak możliwości rozwoju tutejszej gospodarki spowodowały, że teren Big Sur do dnia dzisiejszego pozostał praktycznie nienaruszony. W rezultacie ceny nieruchomości i ziemi są bardzo wysokie - wynoszą ok. 2 mln dolarów. W Big Sur nie znajdują się żadne obszary miejskie, chociaż znajdują się tu trzy małe obszary niemunicypalne, w których można znaleźć małe stacje benzynowe, restauracje i motele: Posts (znajduje się w dolinie rzeki Big Sur), Lucia (w pobliżu parku stanowego Limeklin) i Gorda (w południowej części Big Sur). Tutejsza gospodarka prawie całkowicie opiera się na turystyce. Dużo ziem leżących wzdłuż wybrzeża to tereny prywatne lub parki stanowe. Zdecydowaną większość obszaru Big Sur zajmują Las stanowy Los Padres, Ventana Wilderness i Fort Hunter Liggett.

    Powódź błotna - zjawisko hydrologiczne oznaczające zalew terenu płynną masą - błotem, składającym się z wody i mineralnych drobin, zawierającym też kamienie, głazy i inne ciała.Anthony Kiedis (ur. 1 listopada 1962 w Grand Rapids w stanie Michigan) – amerykański wokalista grupy funk rockowej Red Hot Chili Peppers.

    Pożar leśny w Big Sur w 2008 roku spowodował ośmiodniową ewakuację i zamknięcie California State Route 1 przed rozpoczęciem roku szkolnego, który zaczął się 4 lipca. Pożar, który spalił ponad 130 tys. akrów (530 km) lasów w Big Sur, był największym z pożarów, które w tym czasie wybuchły w Kalifornii. Pożar ten nie spowodował żadnych ofiar, jednak zniszczył 27 domów i zmniejszył spodziewane dochody z turystyki o jedną trzecią.

    I wojna światowa – konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 (w latach 20. i 30. XX wieku nazywany "wielką wojną") pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917), a państwami centralnymi, tj. Austro-Węgrami i Niemcami wspieranymi przez Turcję i Bułgarię.Carmel-by-the-Sea – miasto w Stanach Zjednoczonych, w północnej Kalifornii, w hrabstwie Monterey, nad Oceanem Spokojnym.

    Droga stanowa California State Route 1, podobnie jak na kilku innych odcinkach w stanie Kalifornia, jest uszkadzana z powodu osunięć ziemi i erozji. W marcu 2011 roku osunięcie ziemi w Big Sur spowodowało, że California State Route 1 była zamknięta przez kilka miesięcy.

    Klimat[ | edytuj kod]

    Sekwoje w Big Sur

    Big Sur wyróżnia się łagodnym klimatem panującym przez cały rok - tutejsze lato i jesień są suche, natomiast zima jest deszczowa. Temperatura w Big Sur w miesiącach czerwiec-październik wynosi średnio 10 °C w nocy i 21 °C w ciągu dnia; w miesiącach listopad-maj temperatura wynosi odpowiednio 4 °C i 15 °C. Dalej w głąb lądu, średnie temperatury są bardziej zróżnicowane. Pogoda jest tu zróżnicowana ze względu na nierówną rzeźbę terenu, przez co występuje tu wiele mikroklimatów. Big Sur to jedno z niewielu miejsc na Ziemi, gdzie sekwoje rosną w pobliżu kaktusów.

    Henry Valentine Miller (ur. 26 grudnia 1891 w Nowym Jorku, zm. 7 czerwca 1980 w Los Angeles) - amerykański pisarz i malarz.George Orson Welles (ur. 6 maja 1915 w Kenosha, Wisconsin, zm. 10 października 1985 w Hollywood) – amerykański reżyser, producent, scenarzysta i aktor filmowy. Najbardziej znany z realizacji słuchowiska radiowego Wojna Światów.

    Pomiary wykonane przez stację meteorogiczną znajdującą się w Pfeiffer Big Sur State Park (należy do amerykańskiej agencji National Weather Service) wykazują, że styczeń jest miesiącem z najbardziej przystępnymi temperaturami - średnia maksymalna temperatura w styczniu wynosi 15,6 °C, natomiast średnia minimalna temperatura wynosi 6,2 °C. Najcieplejszym miesiącem jest sierpień - średnia maksymalna temperatura wynosi 25,2 °C, z kolei średnia minimalna temperatura wynosi 10,1 °C. Najwyższa zanotowana tu temperatura wynosiła 38,9 °C - zanotowano ją 20 czerwca 2008 roku. Najniższa zanotowana tu temperatura wynosiła -2,8 °C - zanotowano ją dwa razy: 21 grudnia 1998 i 13 stycznia 2008 roku. W ciągu roku notuje się ok. 8.8 dni, w których temperatura powietrza przekracza 32 °C i 1.4 dnia, w których temperatura spada poniżej 0 °C. Na 365 dni w ciągu roku przypadają 62 dni deszczowe. Na terenie parku stanowego spada rocznie średnio 1065 mm deszczu. Najbardziej mokrym rokiem był rok 1983 - spadło wtedy 2257 mm deszczu, z kolei najsuchszym rokiem był rok 1990 – 455 mm. Najbardziej mokrym miesiącem w Big Sur był styczeń 1995 roku - spadły wtedy 672 mm deszczu. Najwięcej deszczu w ciągu doby spadło 31 stycznia 1963 roku - 234 mm. Ponad 70% opadów spada w miesiącach grudzień-marzec. Opady śniegu w Big Sur są bardzo rzadkie - w grudniu 1932 spadło tu 25 mm śniegu. Częstsze opady śniegu występują na najwyższych szczytach gór Santa Lucia. Obfite zimowe opady deszczu w Big Sur mogą powodować osunięcie się skał i błota na drogę California State Route 1, przez co jest zamykana - mimo to droga jest zazwyczaj szybko naprawiana.

    Notholithocarpus densiflorus (Hook. & Arn.) Manos, Cannon & S.H.Oh – gatunek roślin z rodziny bukowatych (Fagaceae Dumort.). Występuje naturalnie w zachodnich Stanach Zjednoczonych – w Kalifornii oraz Oregonie. Umbellularia californica – gatunek drzew i krzewów z rodziny wawrzynowatych (Lauraceae). Należy do monotypowego rodzaju Umbellularia. Występuje wzdłuż zachodnich wybrzeży Ameryki Północnej od południowego Oregonu po Kalifornię Dolną. Rośnie w różnych siedliskach, zwykle w dolinach i wąwozach sięgając do rzędnej 1500 m n.p.m. Kwitnienie trwa od jesieni do wiosny.

    Na południe od Pfeiffer Big Sur State Park, w pobliżu San Simeon, do 1975 roku działała inna stacja meteorologiczna, która znajdowała się w latarni morskiej Piedras Blancas Light Station. Z jej zapisów można wyczytać, że najchłodniejszym miesiącem był styczeń - średnia maksymalna temperatura wynosiła 14.8 °C, z kolei średnia minimalna temperatura wynosiła 7.4 °C. Najcieplejszym miesiącem był wrzesień - średnia maksymalna temperatura wynosiła 17.9 °C, natomiast średnia minimalna temperatura wynosiła 11.1 °C. Temperatury rzadko przekraczały 32 °C i rzadko spadały poniżej 0 °C. Najwyższa zanotowana tu temperatura wynosiła 33 °C, 21 października 1965 roku; najniższa temperatura została zanotowana 1 stycznia 1965 roku - wynosiła -2 °C. Roczne opady wynosiły średnio 515 mm. Najbardziej mokrym rokiem był 1965 (1063 mm), z kolei najsuchszym był 1959 (247 mm). Średnia ilość dni deszczowych w ciągu roku wynosiła 48 dni. Najbardziej mokrym zanotowanym miesiącem był styczeń 1969 (466 mm) – w tym samym miesiącu został zanotowany najbardziej mokry dzień odnotowany przez tę stację meteorologiczną (19 stycznia 1969 roku - 134 mm). Obecnie dane pogodowe z tej stacji meteorologicznej są przechowywane w siedzibie parku w San Simeon i publikowane w niektórych gazetach.

    Census-designated place (CDP) – jednostka osadnicza w USA, termin ten używany jest przez Amerykański Urząd Statystyczny do celów statystycznych, na przykład przy spisach powszechnych.Gorączka złota – napływ dużej liczby osób chcących się szybko wzbogacić na tereny, gdzie odkryto złoża szlachetnych kruszców, szczególnie złota. Terminem tym określa się także pogoń za zyskiem pochodzącym z innych źródeł. Gorączki złota przyczyniały się do zasiedlania nowych terenów Ameryki Północnej i Australii.

    W Big Sur w okresie letnim często zdarzają się mgły, podobnie jak w północnej i środkowej Kalifornii. Mgły i rzadkie opady często mają tę samą przyczynę: stabilny wyż baryczny formujący się na północnym Pacyfiku. Wyż baryczny nadciągający latem znad Pacyfiku hamuje przepływ opadów deszczu i przyciąga masy powietrza pochodzące z północy, które latem tworzą zjawisko o nazwie „upwelling” - z tego powodu para wodna unosząca się w powietrzu styka się z zimnymi wodami Pacyfiku, po czym skrapla się w mgłę. Tutejsza mgła zwykle opada do morza w ciągu dnia, jednak zdarza się, że unosi się nad powierzchnią przez cały dzień. Latem mgła jest głównym źródłem wody dla żyjących tu roślin. Większość tutejszych roślin nie potrafi żywić się cząsteczkami wody unoszącymi się we mgle, jednak dzięki zjawisku kondensacji cząsteczki te powoli wsiąkają w glebę, podobnie jak w przypadku deszczu.

    Los Angeles – najludniejsze miasto amerykańskiego stanu Kalifornia, a zarazem drugie pod względem liczby mieszkańców miasto w Stanach Zjednoczonych (za Nowym Jorkiem), za sprawą populacji liczącej 3 792 621 mieszkańców (2010). Los Angeles zajmuje powierzchnię 1302 km² i położone jest w regionie Kalifornii Południowej. Miasto stanowi centrum aglomeracji Los Angeles-Long Beach-Santa Ana, którą w 2010 roku zamieszkiwało 12 828 837 osób, czyniąc z tego regionu 2. pod względem populacji obszar metropolitalny Stanów Zjednoczonych i jednocześnie jedną z najludniejszych metropolii świata. Los Angeles jest siedzibą hrabstwa Los Angeles, czyli najbardziej zaludnionego i jednego z najbardziej zróżnicowanych etnicznie hrabstw w Stanach Zjednoczonych. Z kolei obszar samego Los Angeles uznany został za najbardziej zróżnicowane etnicznie amerykańskie miasto. Mieszkańcy Los Angeles często określani są mianem „Angelenos”.Ołowica, saturnizm – zatrucie ołowiem powodujące osłabienie, bezsenność, brak łaknienia, zaburzenia widzenia i uszkodzenia wewnętrznych narządów ciała (wątroby oraz nerek). Dodatkowo poprzez wiązanie się z niektórymi enzymami mogą uszkadzać krwinki czerwone, a także komórki układu nerwowego. Substancją wiążącą ołów (Pb) w organizmie jest chelaton, dlatego też stosuje się go w leczeniu ołowicy.




    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




    Warto wiedzieć że... beta

    San Francisco – miasto i hrabstwo w stanie Kalifornia w Stanach Zjednoczonych, położone na półwyspie otoczonym przez Ocean Spokojny na zachodzie, zatokę San Francisco na wschodzie i cieśninę Golden Gate na północy. Czwarte pod względem liczby ludności miasto w Kalifornii i trzynaste w całym kraju. Ósme miasto w Stanach Zjednoczonych pod względem gęstości zaludnienia. San Francisco jest częścią obszaru metropolitalnego San Francisco Bay Area, którego liczba ludności przekracza 7,2 miliona.
    Upwelling – zjawisko podnoszenia się oceanicznych wód głębinowych, zwykle z głębokości poniżej termokliny, na powierzchnię. Wyróżniamy upwelling przybrzeżny i upwelling równikowy.
    Monterey - miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Kalifornia, w zespole miejskim Salinas-Seaside-Monterey, nad zatoką Monterey (Ocean Spokojny). Około 30,6 tys. mieszkańców (2001 r.).
    Rita Hayworth, właśc. Margarita Carmen Cansino (ur. 17 października 1918 na Brooklynie w Nowym Jorku; zm. 14 maja 1987 w Nowym Jorku) – amerykańska aktorka i tancerka pochodzenia hiszpańsko-angielsko-irlandzkiego.
    Mike Honda właściwie Michael Makoto Honda (ur. 27 czerwca 1941 w Walnut Grove) – amerykański polityk, członek Partii Demokratycznej.
    Jodła nadobna (Abies bracteata (D. Don) Poit.) – gatunek drzewa należący do rodziny sosnowatych. Jest najrzadszym północnoamerykańskim gatunkiem jodły. Spotykana w kilku odizolowanych skalistych kanionach w górach Santa Lucia na terenie stanu Kalifornia. Odkrył ją i sprowadził do Europy William Lobb w 1852 roku.
    Płazy (Amphibia) – gromada zmiennocieplnych kręgowców z grupy czworonogów. Nazwa naukowa wywodzi się z greki od słów ἀμφí, amphi = ‘oba’, βíος, bios = ‘życie’. Zamieszkują różnorodne siedliska, większość gatunków żyje na lądzie, w gruncie, na drzewach bądź w wodach słodkich. W rozwoju przechodzą stadium larwalne, w czasie którego prowadzą wodny tryb życia, choć niektóre gatunki wykształciły adaptacje behawioralne pozwalające ominąć to ograniczenie. Kijanki przechodzą przeobrażenie, podczas którego oddychająca skrzelami larwa staje się dorosłym osobnikiem oddychającym płucami. Wymiana gazowa następuje również przez skórę. Niektóre niewielkie ogoniaste, jak i bezogonowe nie mają płuc i prowadzą całą wymianę gazową przez skórę. Powierzchownie przypominają gady, które jednak wraz z ptakami i ssakami zaliczają się do owodniowców i nie potrzebują zbiorników wodnych do rozrodu. W związku ze swym rozwojem złożonym i przepuszczalną skórą płazy stanowią często wskaźniki ekologiczne. W ostatnich dekadach odnotowano drastyczny spadek liczebności wielu gatunków płazów na całym świecie.

    Reklama