Bierne palenie tytoniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dym tytoniowy wypełniający wnętrze jednego z irlandzkich pubów, zanim zakaz palenia w miejscach publicznych wszedł w życie 29 marca 2004.

Bierne palenie tytoniu, ang. environmental tobacco smoke (exposure to environmental tobacco smoke), ETSdym tytoniowy środowiskowy (ekspozycja na dym tytoniowy środowiskowy) – występuje, gdy dym z wyrobu tytoniowego używanego przez jedną osobę oraz dym przez nią wydychany zostaje wdychany przez innych.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).Rak płuca (inaczej rak oskrzela) – najczęstszy nowotwór złośliwy, na który umiera rocznie na całym świecie 1,3 mln osób. Jest jednym z najgorzej rokujących nowotworów. Stanowi najczęstszą przyczynę zgonów z powodu raka u mężczyzn i jest na 2. miejscu pod tym względem u kobiet. Obecny stan wiedzy wskazuje na to, że największy wpływ na ryzyko zachorowania na raka płuca ma długoterminowe narażenie na wdychane karcynogeny, a zwłaszcza dym tytoniowy. Wydaje się, że w rzadkich przypadkach zachorowań na raka płuca u osób, które nigdy nie paliły do zachorowania dochodzi najczęściej przez połączenie czynników genetycznych oraz ekspozycji na bierne palenie. Poza tym radon oraz zanieczyszczenie powietrza, także mają wpływ na powstawanie raka płuca.

Wyrażenie bierne palenie (Passivrauchen) zostało ukute w III Rzeszy.

Aktualne dowody naukowe wykazują, że bierna ekspozycja na dym tytoniowy może przyczynić się do śmierci i chorób, wśród których są schorzenia przewlekłe prowadzące do inwalidztwa. Ocenia się, że z powodu biernego palenia rocznie umiera w Polsce 1 tys., w USA 53 tys., a na całym świecie około 600 tysięcy osób. Badania WHO wykazały, że wraz z upływem czasu od momentu przerwania ekspozycji zmniejsza się ryzyko wystąpienia raka płuc i ekspozycja sprzed 15 lat na dym tytoniowy osób, które nie palą, nie zwiększa już ryzyka zachorowania na raka płuca.

Światowa Organizacja Zdrowia, WHO (ang. World Health Organization) – jedna z organizacji działających w ramach ONZ, zajmująca się ochroną zdrowia. Jej siedzibą jest Genewa.Śmierć łóżeczkowa, zespół nagłego zgonu niemowląt (ang. Sudden Infant Death Syndrome - SIDS) – nagła śmierć zdrowego niemowlęcia w czasie snu.

Efekty długotrwałe[ | edytuj kod]

Badania dostarczyły naukowych dowodów, że bierne palenie tytoniu powoduje te same problemy jak palenie bezpośrednie, włączając raka płuc, choroby układu krążenia oraz schorzenia płuc takie jak przewlekła obturacyjna choroba płuc, zapalenie oskrzeli i astma. Metaanalizy danych pokazały, że dla osób niepalących mieszkających z partnerami, którzy palą w domu, ryzyko zachorowania na raka wzrosło o 20–30%, natomiast dla osób narażonych na dym tytoniowy w miejscu pracy wzrost ryzyka wynosił 16–19%.

PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.Poronienie (łac. abortus) – przedwczesne zakończenie ciąży trwającej krócej niż 22 tygodnie (od 23. tyg. mówi się o porodzie przedwczesnym) wskutek wydalenia obumarłego zarodka lub płodu.

Biernemu paleniu jest przypisywany szeroki wachlarz negatywnych efektów, niezależnie od tego, czy ekspozycja na dym jest krótkotrwała, czy też częsta lub długa. Niektóre przejawy:

  • Zwiększone ryzyko zachorowania na raka płuc
  • Oddziaływanie biernego palenia na powstanie raka płuc zostało poddane rozległym studiom. Badania z Europy (1998), Wielkiej Brytanii (1998), USA (1986, 1992, 1997, 2001, 2003) i Australii (1997) konsekwentnie wykazały znaczący wzrost ryzyka pośród osób biernie palących.
  • Zwiększone ryzyko zachorowania na raka
  • Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem doszła do wniosku, że „bierne palenie jest czynnikiem rakotwórczym z grupy 1.”
  • Zwiększone ryzyko chorób serca
  • Zwiększone ryzyko poronienia i wad wrodzonych
  • Zwiększone ryzyko śmierci łóżeczkowej
  • Zwiększone ryzyko zachorowania na astmę, u dzieci i u dorosłych
  • Zwiększone ryzyko infekcji płucnych
  • Zwiększone ryzyko infekcji ucha
  • Zwiększone ryzyko wystąpienia u dzieci alergii i śmierci
  • Zaostrzenie astmy i alergii
  • Chociaż natura biernego palenia sprawia, że badanie jego wpływów na zdrowie jest utrudnione, metaanalizy z całego świata wskazują, że zagrożenia ze strony biernego palenia są znaczące.

    Dym tytoniowy – pod względem fizyko-chemicznym, heterogenny aerozol, powstający wskutek niecałkowitego spalania tytoniu. Składa się z fazy gazowej i rozproszonych w niej cząsteczek stałych. Z uwagi, że procesowi spalania towarzyszy wytwarzanie ciepła, składniki dymu tytoniowego ulegają pirolizie, a aktywne cząsteczki łączą się ze sobą w procesie pirosyntezy, tak że powstają nowe związki chemiczne. Wśród składników dymu tytoniowego zaobserwowano występowanie ponad 5000 substancji mających działanie na organizm. Związki w nim zawarte mają właściwości: toksyczne, karcynogenne, teratogenne i szkodliwe.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Efekty krótkotrwałe[ | edytuj kod]

    Osoba z astmą może doświadczać ataków spowodowanych przez palenie czynne i bierne bez względu na to czy są dorosłymi, czy dziećmi (wspierające wezwania do zakazania palenia).

    Dym tytoniowy jest alergenem i osoby cierpiące na alergię mogą mieć zatkany, cieknący nos, załzawione oczy, mogą kichać, kaszleć i mieć uczucie duszności oraz inne typowe objawy alergii w ciągu kilku minut od ekspozycji. Niektórzy ludzie bez rozpoznanych uczuleń i bez astmy mogą kaszleć w wypełnionych dymem pokojach, a także mieć bóle głowy, czuć nudności, senność oraz doświadczać innych dolegliwości, podczas gdy normalnie nie wykazywaliby takich objawów bez obecności dymu. Wielu byłych palaczy oraz tych, który chcą rzucić, wolą nie czuć dymu tytoniowego, bo może to spowodować u nich ochotę zapalenia. Wiele osób po prostu nie lubi tego zapachu, który przesiąka włosy i ubranie.

    Astma oskrzelowa, dychawica oskrzelowa (łac. asthma bronchiale) – przewlekła, zapalna choroba dróg oddechowych, u podłoża której leży nadreaktywność oskrzeli, która prowadzi do nawracających napadów duszności i kaszlu, występujących szczególnie w nocy i nad ranem. U podłoża tych napadów leży wydzielanie przez komórki układu oddechowego licznych mediatorów doprowadzających do rozlanego, zmiennego ograniczenia przepływu powietrza w drogach oddechowych, które często ustępuje samoistnie lub pod wpływem leczenia. Astma oskrzelowa zaliczana jest do chorób psychosomatycznych. Może być spowodowana przez przewlekły alergiczny nieżyt nosa (katar sienny), który wymaga leczenia.PMCID (ang. PubMed Central Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego cytowanego artykułu naukowego bazy PubMed Central.

    Wiele spośród tych krótkotrwałych efektów ulega przerwaniu wraz z zakończeniem ekspozycji. Jednakże uważa się, że powtarzana ekspozycja powoduje poważniejsze skutki długoterminowe.

    Badania epidemiologiczne nad biernym paleniem[ | edytuj kod]

    Badania epidemiologiczne wykazują, że niepalący wystawieni na działanie dymu tytoniowego są zagrożeni wieloma problemami zdrowotnymi związanymi z bezpośrednim paleniem.

    W 1992 Journal of the American Medical Association opublikował przegląd dostępnych dowodów z badań epidemiologicznych i innych prac naukowych dotyczących powiązania biernego palenia z chorobami serca i oszacowano, że bierne palenie było odpowiedzialne za 35 tys. do 40 tys. zgonów na rok w Stanach Zjednoczonych we wczesnych latach 1980. Niektóre badania podają, że niepalący, którzy żyją z palaczami mają o 25% większe prawdopodobieństwo śmierci z powodu zawału serca oraz bardziej prawdopodobne, że będą mieć udar mózgu i rzadko rozwinie się u nich rak narządów płciowych. Niektóre badania, takie jak Helena Study sugerują, że ryzyko niepalących może być nawet większe niż w tym oszacowaniu. Helena Study podaje, że ekspozycja na dym tytoniowy od innej osoby zwiększa ryzyko wystąpienia chorób serca u niepalących aż o 60%. Rodzice, którzy palą wydają się być czynnikiem ryzyka dla dzieci i niemowląt powiązanym z niską masą urodzeniową, zespołem nagłej śmierci łóżeczkowej (SIDS), zapaleniem oskrzeli, płuc oraz ucha środkowego.

    Pub (skrót od ang. public house, czyt. pub) – specyficzny rodzaj lokalu, będący skrzyżowaniem baru z klubem, gdzie podaje się głównie piwo. Puby spotyka się przede wszystkim w Wielkiej Brytanii, Irlandii, Kanadzie, Australii, Nowej Zelandii oraz innych krajach pozostających pod wpływem kultury brytyjskiej. Pub jest nie tylko miejscem konsumpcji napojów alkoholowych, ale również miejscem spotkań towarzyskich, gier stolikowych, jak np. domino, szachy a także ruchowych, np. darts, kręgle. W wielu pubach można oglądać telewizyjne relacje ze spotkań sportowych. Niektóre z pubów oferują również usługi hotelowe.Serce (łac. cor, gr. kardia) – centralny narząd układu krwionośnego strunowców i niektórych bezkręgowców. Zbudowany jest z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej typu sercowego. Zazwyczaj narząd ten otoczony jest osierdziem (pericardium).

    W 2002 roku grupa 29 ekspertów z 12 państw zebrała się na konwencji Programu Monograficznego Międzynarodowej Agencji do Spraw Badań nad Rakiem (International Agency for Research on Cancer – IARC) podlegającej Światowej Organizacji Zdrowia i poddali rewizji wszystkie ważniejsze dowody związane z paleniem tytoniu i występowaniem raka. Oto ich wnioski: Metaanalizy wykazują, że istnieje statystycznie znaczące i spójne powiązanie pomiędzy rakiem płuca u małżonek palaczy (lub małżonków palaczek), a ekspozycją na bierne palenie tytoniu. Zwiększenie ryzyka wynosi 20% dla kobiet i 30% dla mężczyzn i pozostaje takim po skontrolowaniu pewnych potencjalnych stronniczych źródeł i udowadniających nieprawdziwość.

    New England Journal of Medicine – recenzowane naukowe czasopismo medyczne, wydawane przez Massachusetts Medical Society. Jedno z najbardziej uznanych, renomowanych czasopism medycznych o wysokim impact factor – najstarsze nieprzerwanie wydawane pismo medyczne na świecie.Metaanaliza – pojęcie z zakresu analizy danych, określające wtórne odkrywanie wiedzy metodą uogólniania informacji zawartych w publikacjach czy źródłach pierwotnych.

    Dodatkowo, badania oceniające bierne palenie bez przyglądania się partnerom palaczy wykazały, że wysoka całkowita ekspozycja na bierne palenie jest związana z jeszcze większym ryzykiem niż od palących partnerów i jest szeroko rozpowszechniona u osób niepalących.

    Australijska Narodowa Rada do Spraw Astmy cytuje badania wykazujące, że: ekspozycja na dym tytoniowy środowiskowy jest prawdopodobnie najważniejszą substancją zanieczyszczającą w mieszkaniach, zwłaszcza gdy znajdują się w nich małe dzieci:

    Tytoń – produkt tworzony z liści tytoniu, który można skonsumować, używać jako formy pestycydów lub jako lekarstwa. Najczęściej jest wykorzystywany w formie używki, a najpopularniejsze sposoby spożywania tytoniu to palenie (np. w formie papierosa), zażywanie doustne (snus) lub wdychanie przez śluzówkę nosa (tabaka).DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.
  • Palenie przez jedno z obojga rodziców, a zwłaszcza matkę zwiększa ryzyko wystąpienia astmy u dzieci.14,15,<LE III-2>
  • Perspektywy dla wczesnodziecięcej astmy są mniej korzystne w przypadku domów, w których się pali.15,<LE III-2>
  • Dzieci z astmą, które są narażone na palenie w swoim domu generalnie mają poważniejszy przebieg choroby.16,<LE III-1>
  • Wielu dorosłych z astmą podaje środowiskowy dym tytoniowy jako przyczynę wyzwalającą objawy choroby.17,<LE III-1>
  • Zdiagnozowana przez lekarzy astma jest bardziej powszechna pośród niepalących dorosłych narażonych na środowiskowy dym tytoniowy niż u tych, którzy nie są narażeni. Pośród ludzi z astmą wyższa ekspozycja na bierne palenie jest związana z większym ryzykiem poważnych ataków.18,<LE III-2>
  • We Francji wykazano, że bierne palenie jest przyczyną 3 tys. – 5 tys. przedwczesnych zgonów co roku, a premier Dominique de Villepin podczas obwieszczenia o zakazie palenia w całym kraju zacytował jeszcze większe oszacowania: „że jest przyczyną więcej niż 13 śmierci na dzień. Jest to nieakceptowalna rzeczywistość w naszym kraju pod względem zdrowia publicznego”.

    Francja (fr. France, IPA: /fʁɑ̃s/), Republika Francuska (fr. République française /ʁe.py.blik fʁɑ̃.sɛz/) – państwo, którego część metropolitalna znajduje się w Europie Zachodniej, posiadające także zamorskie terytoria na innych kontynentach. Francja metropolitalna rozciąga się od Morza Śródziemnego na południu do kanału La Manche i Morza Północnego na północy, oraz od Renu na wschodzie do Zatoki Biskajskiej na zachodzie. Francuzi często nazywają swój kraj l’Hexagone (sześciokąt) – pochodzi to od kształtu Francji metropolitalnej. Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.

    Wprowadzone w Polsce w 2010 r. przepisy ograniczające palenie tytoniu w miejscach publicznych spowodowały zmniejszenie liczby hospitalizacji z powodu zawału serca o 3,4% rocznie. Przepisy dotyczące używania wyrobów tytoniowych i papierosów elektronicznych, obejmują też Zakłady Karne i Areszty Śledcze, gdzie osadzeni i tymczasowo skazani deklarujący, nieużywanie wyrobów tytoniowych, nie mogą przebywać w celach mieszkalnych, z osobami palącymi, a także przepisy wg ustawy antynikotynowej regulują kwestie, dotyczące używania wyrobów tytoniowych i papierosów elektronicznych w zakładach pracy.

    Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) (ang. COPD Chronic Obstructive Pulmonary Disease, łac. Morbus obturativus pulmonum chronicum) – zespół chorobowy charakteryzujący się postępującym i niecałkowicie odwracalnym ograniczeniem przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Ograniczenie to wynika z choroby małych dróg oddechowych i zniszczenia miąższu płucnego (rozedmy) o różnym nasileniu i jest najczęściej związane z nieprawidłową odpowiedzią zapalną ze strony układu oddechowego na szkodliwe pyły i substancje, z jakimi chory ma do czynienia w ciągu swojego życia. Najczęstszą przyczyną POChP jest narażenie na dym tytoniowy, ale inne czynniki, takie jak substancje drażniące z powietrza oraz stany wrodzone, na przykład niedobór alfa1-antytrypsyny, również mogą doprowadzić do rozwinięcia się choroby. W Stanach Zjednoczonych POChP jest czwartą pod względem częstości przyczyną zgonów. Objawy są niespecyficzne, dominuje duszność. Rozpoznanie stawia się na podstawie badania spirometrycznego. Leczenie ma charakter objawowy. POChP jest chorobą nieuleczalną, a wszelkie działania lekarskie mają na celu spowolnienie procesu chorobowego i poprawę komfortu życia pacjenta.Alergen – każdy antygen zewnątrzpochodny wywołujący reakcję alergiczną (uczuleniową). Alergeny nie posiadają wspólnej budowy chemicznej i strukturalnej. Mogą to być substancje pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, a także różne proste związki chemiczne o charakterze haptenów, np. leki. Większość alergenów jest białkami lub glikoproteinami o masie cząsteczkowej od 10 kDa do 40 kDa (znane są również alergeny o masie mniejszej tj. 3 kDa. i większej do 100 kDa). Wielkość cząsteczek alergenu determinuje jego immunogenność i zdolność do przenikania przez błonę śluzową.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Margit Szollosi-Janze: Science in the Third Reich. Berg wydawcas, 2001. ISBN 1-85973-421-9. (ang.)
    2. WHO Framework Convention on Tobacco Control; Pierwszy międzynarodowy traktat o zdrowiu publicznym przyjęty przez 192 państwa i podpisany przez 168. Jego artykuł 8.1 oświadcza: „Strony uznają, że dowody naukowe jednoznacznie wykazują, że ekspozycja na dym tytoniowy powoduje śmierć, choroby i inwalidztwo”.
    3. U.S. Department of Health and Human Services. „The Health Consequences of Involuntary Exposure to Tobacco Smoke: A Report of the Surgeon General”, 2006; Jednym z ważniejszych wniosków Raportu Amerykańskiego Stowarzyszenia Chirurgów jest: „Ekspozycja na bierne palenie powoduje choroby i wcześniejszą śmierć u dzieci i dorosłych, którzy nie palą.”.
    4. California Environmental Protection Agency: Air Resources Board, „Proposed Identification of Environmental Tobacco Smoke as a Toxic Air Contaminant” (June 24, 2005); on January 26, 2006, the Air Resources Board, following a lengthy review and public outreach process, determined ETS to be a Toxic Air Contaminant (TAC).
    5. WHO International Agency for Research on Cancer „Tobacco Smoke and Involuntary Smoking” IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, Vol. 83, 2002; the evaluation of the Monograph is: „There is sufficient evidence that involuntary smoking (exposure to secondhand or ‘environmental’ tobacco smoke) causes lung cancer in humans. [...] Involuntary smoking (exposure to secondhand or ‘environmental’ tobacco smoke) is carcinogenic to humans (Group 1).”.
    6. Patologia znaczy słowo o chorobie T. 1, Patologia ogólna / Jerzy Stachura, Wenancjusz Domagała ; Polska Akademia Umiejętności. Wydział Lekarski. Kraków: PAU, 2003. ​ISBN 83-88857-65-7​.
    7. Glantz, S.A. & Parmley, W., „Passive Smoking and Heart Disease: Epidemiology, Physiology, and Biochemistry”, Circulation, 1991; 83(1): 1-12. ipsecsha 1 and Taylor, A., Johnson, D. & Kazemi, H., „Environmental Tobacco Smoke and Cardiovascular Disease”, Circulation, 1992; 86: 699-702 2.
    8. Kate Kelland: Second-hand smoke kills 600,000 a year: WHO study (ang.). Reuters, 2010-11-25. [dostęp 2010-11-26].
    9. Boffetta et al. (1998) Multicenter Case–Control Study of Exposure to Environmental Tobacco Smoke and Lung Cancer in Europe. Journal of the National Cancer Institute, Vol. 90, No. 19, 1440-1450. (badanie sponsorowane przez WHO); James E Enstrom, Geoffrey C Kabat (2003) Environmental tobacco smoke and tobacco related mortality in a prospective study of Californians, 1960-98. British Medical Journal 326: 1057-1067 abstrakt i ocena wyników badań opublikowana przez WHO.
    10. P. Boyle i inni, European Code Against Cancer and scientific justification: third version (2003), „Annals of Oncology”, 14 (7), 2003, s. 973–1005, DOI10.1093/annonc/mdg305, PMID12853336.c?
    11. A.J. Sasco, M.B. Secretan, K. Straif, Tobacco smoking and cancer: a brief review of recent epidemiological evidence, „Lung Cancer”, 45 (Suppl 2), 2004, : s. S3-9, DOI10.1016/j.lungcan.2004.07.998, PMID15552776.a?
    12. In: P Boffetta, A Agudo and W Ahrens et al., Editors, Multicenter case-control study of exposure to environmental tobacco smoke and lung cancer in Europe, J Natl Cancer Inst 90 (1998), s. 1440–1450.
    13. Report of the Scientific Committee on Tobacco and Health to the Chief Medical Officer, Part II Poprawiony 26 lipca 2006.
    14. Hackshaw AK, Lung cancer and passive smoking, „Statistical Methods in Medical Research”, 7 (2), 1998, s. 119–36, DOI10.1177/096228029800700203, PMID9654638.c?
    15. US Department of Health and Human Services, The health consequences of involuntary smoking, „Report of the Surgeon General”, Washington, DC: DHHS, 1986, PMID3097495, DHHS Pub No (PHS) 87–8398.
    16. National Research Council. Environmental tobacco smoke: measuring exposures and assessing health effects, NRC, Washington, DC (1986).
    17. US Environmental Protection Agency.
    18. California Environmental Protection Agency., Health effects of exposure to environmental tobacco smoke, California EPA, Sacramento (1997). 9583639.
    19. Centers for Disease Control and Prevention (CDC), State-specific prevalence of current cigarette smoking among adults, and policies and attitudes about secondhand smoke–United States, 2000, „Morbidity and Mortality Weekly Report”, 50 (49), 2001, s. 1101–1106, PMID11794619.c?
    20. Anthony J. Alberg, Jonathan M. Samet, Epidemiology of lung cancer, „Chest”, 123 (1 Suppl), 2003, 21S-49S, DOI10.1378/chest.123.1_suppl.21S, PMID12527563.
    21. National Health and Medical Research Council. The health effects of passive smoking, Australian Government Publishing Service, Canberra (1997).
    22. U.S. Surgeon General’s report on Secondhand Smoke (Rozdział 2; s. 30–46).
    23. WHO International Agency for Research on Cancer „Tobacco Smoke and Involuntary Smoking” IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, Vol. 83, 2002.
    24. U.S. Surgeon General’s Report on Secondhand Smoke (Rozdział 8).
    25. U.S. Surgeon General’s Report on Secondhand Smoke (Rozdział 5; s. 176–179).
    26. The U.S. Surgeon General’s Report on Secondhand Smoke (Rozdział 5; s. 180–194).
    27. U.S. Surgeon General’s Report on Secondhand Smoke (Rozdział 6; s. 311–319).
    28. U.S. Surgeon General’s Report on Secondhand Smoke (Rozdział 9; s. 555–558).
    29. U.S. Surgeon General’s Report on Secondhand Smoke (Rozdział 2; s. 46–49).
    30. Bull, P.D. (1996). Diseases of the Ear, Nose and Throat. Blackwell Science. ​ISBN 0-86542-634-1​.
    31. U.S. Surgeon General’s Report on Secondhand Smoke (Rozdział 6; s. 376–380).
    32. Christer Janson, The effect of passive smoking on respiratory health in children and adults, „International Union Against Tuberculosis and Lung Disease”, 8 (5), 2004, s. 510–516, PMID15137524.c?
    33. Richard Taylor i inni, Passive smoking and lung cancer: a cumulative meta-analysis, „Australian and New Zealand Journal of Public Health”, 25 (3), 2001, s. 203–211, DOI10.1111/j.1467-842X.2001.tb00564.x, PMID11494987.c?
    34. Jiang He i inni, Passive smoking and the risk of coronary heart disease–a meta-analysis of epidemiologic studies, „The New England Journal of Medicine”, 340 (12), 1999, : 920-926, DOI10.1056/NEJM199903253401204, PMID10089185.c?
    35. Kenneth H. Svendsen i inni, Effects of passive smoking in the Multiple Risk Factor Intervention Trial, „American Journal of Epidemiology”, 126 (5), 1987, s. 783–795, DOI10.1093/oxfordjournals.aje.a114715, PMID3661526.c?
    36. Neil C. Thomson, Mark Spears, The influence of smoking on the treatment response in patients with asthma, „Current Opinion in Allergy and Clinical Immunology”, 5 (1), 2005, s. 57–63, PMID15643345.c?
    37. An-Soo Jang i inni, The effect of passive smoking on asthma symptoms, atopy, and airway hyperresponsiveness in schoolchildren, „Journal of Korean Medical Science”, 19 (2), 2004, s. 214–217, DOI10.3346/jkms.2004.19.2.214, PMID15082893, PMCIDPMC2822301.c?
    38. Trude Duelien Skorge i inni, The adult incidence of asthma and respiratory symptoms by passive smoking in uterus or in childhood, „American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine”, 172 (1), 2005, s. 61–66, DOI10.1164/rccm.200409-1158OC, PMID15805186.c?
    39. Ezekiel Wafula i inni, Effects of passive smoking and breastfeeding on childhood bronchial asthma, „East African Medical Journal”, 76 (11), 1999, s. 606–609, PMID10734518.c?
    40. A. Cantani, M. Micera, Epidemiology of passive smoke: a prospective study in 589 children, „European Review for Medical and Pharmacological Sciences”, 9 (1), 2005, s. 23–30, PMID15850141 [zarchiwizowane z adresu 2017-08-09].a?, c?
    41. M.D. Eisner i inni, Directly measured second hand smoke exposure and asthma health outcomes, „Thorax”, 60 (10), 2005, s. 814–821, DOI10.1136/thx.2004.037283, PMID16192366, PMCIDPMC1747192.a?
    42. Review of epidemiological evidence by the Journal of the American Association, http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/267/1/94 data uzyskania danych 2006-07-26.
    43. The Helena Study (PDF), http://bmj.bmjjournals.com/cgi/reprint/bmj.38146.427188.55v1 data uzyskania danych 2006-07-26.
    44. Fact sheet published by the Victorian government (Australia), http://web.archive.org/web/20150923184726/http://www.betterhealth.vic.gov.au/bhcv2/bhcarticles.nsf/pages/Smoking_and_heart_disease_the_facts?OpenDocument data uzyskania danych 2006-07-26.
    45. Peter H. Whincup i inni, Passive smoking and risk of coronary heart disease and stroke: prospective study with cotinine measurement, „British Medical Journal”, 329 (7459), 2004, s. 200–205, DOI10.1136/bmj.38146.427188.55, PMID15229131, PMCIDPMC487731.c?
    46. Health effects of indoor air pollution. Uzyskane 2006-07-26.
    47. N. Wirth i inni, Le tabagisme passif, „Revue de Pneumologie Clinique”, 61 (1), część 1, 2005, s. 7–15, DOI10.1016/S0761-8417(05)84776-5, PMID15772574 (fr.).???, a?, c?
    48. France to ban smoking in public Uzyskane 26 lipca 2006 roku.
    49. Mniej zawałów serca dzięki ustawie antytytoniowej – Polityka zdrowotna. www.rynekzdrowia.pl. [dostęp 2015-07-26].
    50. Wyborcza.pl. wyborcza.pl. [dostęp 2015-07-26].
    51. Używanie wyrobów tytoniowych przez osoby skazane – e-prawnik.pl, e-prawnik.pl [dostęp 2020-12-29].
    52. USTAWA z dnia 8 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych oraz ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej – Tekst pierwotny – Baza aktów prawnych – INFOR.pl – portal księgowych, www.infor.pl [dostęp 2020-12-29] (ang.).

    Star of life.svg Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

    Palenie – czynność, podczas której różne substancje (najczęściej tytoń) są spalane, a dym, który wydziela się podczas tego procesu jest wdychany (inhalowany).Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.




    Warto wiedzieć że... beta

    Choroby układu krążenia – schorzenia dotyczące narządów i tkanek wchodzących w skład układu krążenia, a w szczególności serca, tętnic i żył, dlatego często są też nazywane chorobami układu sercowo-naczyniowego. Historycznie ich rozpoznawaniem i leczeniem zajmowała się interna. Obecnie są domeną kardiologii, natomiast operacyjnym (inwazyjnym ich leczeniem zajmują się chirurgia naczyniowa, kardiologia inwazyjna, kardiochirurgia. Leczeniem chorób naczyniowych zajmuje się też neurologia czy reumatologia.
    Zapalenie oskrzeli - choroba układu oddechowego przebiegająca jako dwie odrębne jednostki chorobowe, o innych przyczynach i sposobie leczenia.

    Reklama