Biblia Lutra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Biblia Lutra (niem. Lutherbibel) – przekład Pisma Świętego z języków oryginalnych na język niemiecki, dokonany przez Marcina Lutra i jego współpracowników. Pierwsze wydanie Nowego Testamentu ukazało się w 1522 roku, całą Biblię opublikowano w 1534 roku.

Język wysokoniemiecki (niem. hochdeutsche Sprache, neuhochdeutsche Sprache, Hochdeutsch, Neuhochdeutsch) – język etniczny lub makrojęzyk posiadający co najmniej trzy warianty standardowe, część kontinuum dialektalnego języków zachodniogermańskich. W węższym znaczeniu termin Hochdeutsch odnosi się do standardowego języka literackiego (język ten opisany jest w haśle język niemiecki). W szerszym znaczeniu jest to zespół dialektów, przeciwstawny dialektom dolnoniemieckim, które obecnie uznawane są za odrębny język. Zespół ten jest bardzo zróżnicowany regionalnie i niektóre dialekty – takie jak dialekt używany w niemieckojęzycznej części Szwajcarii (schweizerdeutsch lub schwyzertüütsch, po polsku zwany też językiem alemańskim) – są czasem klasyfikowane jako osobne języki.Franz Lau (ur. 18 lutego 1907 w Lipsku, zm. 6 czerwca 1973 w Lipsku) – niemiecki teolog luterański, historyk Kościoła.

Przekład wywarł ogromny wpływ na rozwój i standaryzację języka niemieckiego. Biblia Lutra była wzorem dla późniejszych przekładów niemieckich zarówno protestanckich jak i katolickich jak również obcojęzycznych: niderlandzkich, angielskich, skandynawskich, nadbałtyckich czy słowiańskich.

Geneza[ | edytuj kod]

Jeszcze nim Luter wydał drukiem Nowy Testament powstało 18 drukowanych niemieckich edycji Pisma Świętego (14 w wysokoniemieckim i 4 w dolnoniemieckim). Jednakże ich szata językowa daleka była od doskonałości. Najstarszym niemieckim przekładem Biblii wydanym drukiem była Biblia Mentelina opublikowana w Strassburgu, w roku 1466. Był to tekst archaiczny, napisany słabą niemczyzną i posiadający osobliwości gramatyczne niezrozumiałe w XVI wieku.

Zamek Wartburg – zamek warowny w Turyngii (Niemcy) w pobliżu miasta Eisenach, 441 m n.p.m., od 1999 na liście światowego dziedzictwa kultury UNESCO.List do Hebrajczyków [Hbr], List do Żydów [Żyd] – jeden z listów Nowego Testamentu zamieszczany w wydaniach Biblii przed Listami powszechnymi. Imię autora nie jest w liście wymienione i od początku stanowiło kwestię sporną. Przez długie lata autorstwo przypisywano Pawłowi z Tarsu, pogląd ten jest jednak obecnie zarzucony. Również kanoniczność Listu budziła wątpliwości. Obecnie kwestie autorstwa i kanoniczności nie znajdują się w centrum zainteresowań biblistów, poruszane są natomiast zagadnienia takie jak struktura Listu, tło religijno-historyczne i główne wątki myśli teologicznej.

Druga niemiecka edycja Biblii to przedruk wydania Metelina wydany również w Strassburgu około 1470 przez Heinricha Eggesteina, trzecia została wydrukowana ok. 1475 przez Jodocusa Pflanzmanna, czwarta edycja powstała Augsburgu w latach 1475–1476 u Günthera Zainera (ta edycja została zmodernizowana pod względem językowym). Piąta edycja wydana w latach 1476/1478 w Norymberdze jest dziełem Johanna Sensenschmidta. Szósta edycja to przedruk wydania Günthera Zainera. Siódma edycja wykorzystująca klocki Jodocusa Pflanzmanna powstała w 1477 w drukarni Antona Sorga. Ósmy przedruk z roku 1480 to ponownie wydanie Antona Sorga, dokonane tym razem na sprzęcie Günthera Zainera. Dziewiątą edycję opublikował w roku 1483 Anton Koberger (Biblia Germanica), okazała się ona najokazalsza pod względem graficznym i było to najbardziej rozpowszechnione wydanie Pisma Świętego w okresie przedreformacyjnym. Dziesiątą edycję opublikował w roku 1485 Johann Grüninger w Strassburgu. Jedenasta powstała w 1487 w Augsburgu w drukarni Hansa Schönspergera. Dwunasta edycja to ponownie wydanie Schönspergera. Trzynasta powstała w roku 1498 w Tübingen, w drukarni Hansa Otmara. Czternastą wydał Sylwan Otmar (syn Hansa), powstała ona już w XVI w., ale jeszcze przed wybuchem Reformacji.

Johann Gottfried von Herder (ur. 25 sierpnia 1744 w Morągu, zm. 18 grudnia 1803 w Weimarze) – niemiecki filozof, pastor i pisarz, którego poglądy wpłynęły znacząco na późniejszy rozwój idei narodu (koncepcja Volk) oraz filozofii i historii kultury. Był jednym z klasyków weimarskich.Nowy Testament (gr. Ἡ Καινὴ Διαθήκη, on Kainē Diathēkē) – druga, po Starym Testamencie, część Biblii chrześcijańskiej, powstała na przestrzeni 51-96 r. n.e.; stanowi zbiór 27 ksiąg, przedstawiających wydarzenia z życia Jezusa i wczesnego Kościoła oraz pouczenia skierowane do wspólnot chrześcijańskich, tradycyjnie datowanych na drugą połowę I wieku; niektórzy bibliści datują część ksiąg również na pierwszą połowę II wieku; główne źródło chrześcijańskiej doktryny i etyki.

Przed wydaniem Nowego Testamentu Lutra powstały też cztery edycje dostosowane do języka dolnoniemieckiego. W Kolonii dwie edycje opublikował Bartholomäus von Unkel biorąc za źródła Stary Testament Biblii z Delft, Biblię Zainera oraz inne edycje w dolnoniemieckim. Pierwsza posługiwała się dialektem dolnosaksońskim (1084 strony), druga natomiast narzeczem reńskim (1088 stron). Wykorzystano drzeworyty z dziewiątej lub czternastej edycji w górnoniemieckim (te same drzeworyty posłużyły do wydania włoskiej Biblii Malermi w edycji z roku 1494). Trzecia edycja w dolnoniemieckim (De Biblie) została opublikowana w roku 1494 przez drukarza Steffena Arndesa z Lubeki. Zawiera ona zarówno tekst samodzielny jak i zapożyczony z Biblii kolońskiej Bartholomäusa von Unkela, na której się wzorowano. Czwarta dolnoniemiecka edycja katolicka (Biblia dudesch) wydana w 1522 i ostatnia sprzed Reformacji to Halberstädter Bibel. Pochodzi z drukarni Lorenza Stuchsa i zawiera 107 drzeworytów.

Rajmund Pietkiewicz (ur. 1920 roku w Wilnie) – polski malarz, grafik, rektor Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku (od roku 1996: Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku).Oficyna Wydawnicza „Vocatio” – wydawnictwo założone w 1991 roku w Warszawie specjalizujące się w wydawaniu książek dla dzieci, poradników, powieści, oraz publikacji naukowych związanych z religią (m.in. z biblistyką). Sztandarową serią wydawnictwa jest „Prymasowska Seria Biblijna”, „Z Biblią przez życie – pod patronatem Prymasa Polski”, „Rozprawy i Studia Biblijne”, „Biblioteka Dialogu” i inne.

Edycje wydawane do 1522 roku nie były jednak niezależnymi tłumaczeniami, lecz w zasadzie różnymi wariantami Biblii Mentelina. Dodatkowo w miarę rozpowszechnione były jedynie częściowe przekłady Nowego Testamentu, dostęp do całego tekstu Biblii był utrudniony.

Historia przekładu do 1546 roku[ | edytuj kod]

Już na początku swej działalności reformatorskiej Marcin Luter dostrzegł potrzebę dokonania przekładu Biblii na język niemiecki. Przekładu Nowego Testamentu dokonał Luter w ciągu 10 tygodni podczas pobytu na zamku w Wartburgu gdzie z obawy przed pojmaniem lub zabiciem mogącym nastąpić z rozkazu cesarskiego Luter spędził blisko rok podając się za rycerza Jörga. Po powrocie do Wittenbergi Luter poprawiał jeszcze tekst z pomocą Filipa Melanchtona.

Drezno (niem. Dresden, górnołuż. Drježdźany, czes. Drážďany, dawniej Drezdno) – miasto we wschodnich Niemczech na Pogórzu Zachodniosudeckim, położone nad Łabą, stolica kraju związkowego Saksonia. Aglomeracja drezdeńska liczy ok. 1,036 mln mieszkańców (2004).Krystyna z dynastii Wazów (ur. 8 grudnia 1626 w Sztokholmie, zm. 19 kwietnia 1689 w Rzymie) – królowa Szwecji w latach 1632–1654.

Pierwsze wydanie Nowego Testamentu, opublikowane we wrześniu 1522 roku w nakładzie 3000 egzemplarzy, nazwano Testamentem wrześniowym (Septembertestament) lub „Biblią wrześniową”. Edycja ta ukazała się staraniem Lucasa Cranacha starszego oraz Christiana Döringa w drukarni Melchiora Lottera starszego. Wydanie zostało ozdobione drzeworytami Lucasa Cranacha starszego. Już w grudniu 1522 ukazała się druga edycja z poprawionym tekstem i zmienionymi ilustracjami, nazywana Testamentem grudniowym (Dezembertestament) lub „Biblią grudniową”.

Księga Hioba [Hi], Księga Joba [Job] – dydaktyczny poemat stanowiący jedną z ksiąg Biblii hebrajskiej. Umieszczana jest między księgą Estery a Psalmami.Księgi deuterokanoniczne (wtórnokanoniczne) – termin używany w katolicyzmie i prawosławiu na określenie tych spośród ksiąg Pisma Świętego Starego Testamentu funkcjonujących w kanonie tych wyznań, których nie zawiera Biblia hebrajska. Samo określenie deuterokanoniczne nawiązuje do kwestionowania kanoniczności tychże ksiąg w odróżnieniu od ksiąg protokanonicznych, które uznaje za natchnione zarówno judaizm, jak i całe chrześcijaństwo.

Przekład Starego Testamentu był już dziełem całego zespołu, w którego skład wchodzili, obok Lutra i Melanchtona, także m.in. Jan Bugenhagen, Kaspar Cruciger, Justus Jonas i Matthäus Aurogallus. Tekst całej Biblii opublikowany został w 1534 roku pod pełną nazwą: Biblia: das ist: Die gantze Heilige Schrifft: Deutsch Auffs new zugerichtet. Luter stale dopracowywał swój przekład, łącznie za jego życia ukazało się pięć wydań poprawionych, z czego ostatnie w 1545 roku. Istniały też liczne wydania cząstkowe i przedruki, często obarczone błędami.

Kaspar Cruciger Starszy (ur. 1 stycznia 1504 w Lipsku, zm. 16 listopada 1548 w Wittenberdze) – niemiecki duchowny i teolog luterański, sekretarz i współpracownik Marcina Lutra.Angielskie przekłady Biblii odgrywały od XVI wieku poważną rolę w rozwoju różnych odmian chrześcijaństwa, szczególnie protestantyzmu, w krajach anglojęzycznych, przede wszystkim Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. Obecnie istnieje ponad pięćset (razem z rewizjami) różnych przekładów Biblii na język angielski.

W roku 1531, na trzy lata przed ukończeniem przekładu Lutra, w Zurychu ukazała się Biblia zuryska. Był to w znacznej mierze przekład wykorzystujący cząstkowe wydania Lutra uzupełniony przez zespół tłumaczy zainicjowany przez Huldrycha Zwingliego.

Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




Warto wiedzieć że... beta

Apokryf (gr. ἀπόκρυφος, ápókryphos – ukryty, tajemny) – określenie używane obecnie głównie w kontekście ksiąg o zabarwieniu religijnym z okresu przełomu naszej ery, które Kościół katolicki uważa za nienatchnione, w szczególności to księgi niewchodzące w skład Biblii.
Biblia zuryska (niem. Zürcher Bibel) – niemiecki przekład Pisma Świętego powstały z inicjatywy Huldrycha Zwingliego i opublikowany po raz pierwszy w Zurychu w roku 1531. Pierwszy pełny protestancki przekład Biblii.
Filip Melanchton (właściwie Philipp Schwartzerd ur. 16 lutego 1497 roku w Bretten w Palatynacie, zm. 19 kwietnia 1560 roku w Wittenberdze) – reformator religijny, najbliższy współpracownik Marcina Lutra, współtwórca reformacji, profesor uniwersytetu w Wittenberdze, zreorganizował szkolnictwo i wprowadził szkołę humanistyczną w Niemczech, która stała się wzorcem dla szkół na Śląsku i Pomorzu.
Huldrych Zwingli (Ulrich Zwingli) (ur. 1 stycznia 1484 w Wildhaus w regionie Toggenburg, zm. 11 października 1531 w Kappel am Albis) – szwajcarski kaznodzieja i teolog, jeden z głównych twórców ewangelicyzmu reformowanego i przedstawicieli reformacji w Szwajcarii. Studiował teologię w Wiedniu i Bazylei.
Waldemar Chrostowski (ur. 1 lutego 1951 w Chrostowie koło Ostrołęki) – ksiądz katolicki, profesor doktor habilitowany teologii, biblista, konsultor Rady Episkopatu Polski ds. Dialogu Religijnego, profesor zwyczajny Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, przewodniczący Stowarzyszenia Biblistów Polskich, zaangażowany w dialog katolicko-żydowski. Do roku 1998 współprzewodniczący Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów. Członek Komitetu Nauk Teologicznych Polskiej Akademii Nauk . Autor ponad 2000 publikacji naukowych i popularnonaukowych. Zajmuje się głównie Starym Testamentem.
Comma Johanneum – uważany za nieautentyczny fragment piątego rozdziału Pierwszego listu św. Jana, który obecny był w wielu przekładach Biblii do XIX wieku. 1J 5,7-8 według Biblii Gdańskiej (1632):
Marcin Luter (niem. Martin Luther, ur. 10 listopada 1483 r. w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 r. tamże) – niemiecki reformator religijny, teolog i inicjator reformacji, mnich augustiański, doktor teologii, współtwórca luteranizmu. Autor 95 tez potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski Bożej.

Reklama