Berno (kanton)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rzeka Aare
Dolina Gasteretal
Dystrykty kantonu Berno
Jezioro Neuchâtel

Berno (niem. Bern, fr. Berne) – szwajcarski kanton, drugi co do wielkości zarówno pod względem powierzchni (po Gryzonii) jak i populacji (po Zurychu). Leży w zachodniej części kraju, głównie w dorzeczu rzeki Aare. Na północy graniczy z kantonami Jura i Solura, na zachodzie leżą kantony Neuchâtel, Fryburg i Vaud. Na południu graniczy z trzecim co do wielkości kantonem w Szwajcarii – Valais. Na wschodzie kanton Berno graniczy z kantonami Uri, Nidwalden, Obwalden, Lucerna i Argowia.

Uri – kanton Szwajcarii, leżący w środkowej części kraju, w dolinie rzeki Reuss między Jeziorem Czterech Kantonów a Przełęczą św. Gotarda. Jeden z trzech tzw. leśnych kantonów (Waldstätte; obok Schwyz i Unterwalden), które 1 sierpnia 1291 r. podpisały akt założycielski Konfederacji Szwajcarskiej.Schwyzertüütsch (także: Schwyzerdütsch i Schweizerdeutsch) to grupa gwar alemańskich języka niemieckiego na terenie Szwajcarii i Księstwa Liechtenstein. Dialekty te dominują w mowie, podczas gdy językiem literackim jest standardowy język niemiecki (jednakże na terenie kantonów: Sankt Gallen i Zurych wydawane są książki w miejscowych gwarach alemańskich).

Kanton ten jest dwujęzyczny, status języka urzędowego mają tutaj zarówno język niemiecki jak i francuski. Według ostatniego spisu ludności (w grudniu 2009) kanton Berno zamieszkuje 974 235 osób, z czego 127 082 (13%) to obcokrajowcy. Stolicą kantonu jest miasto Berno.

Historia[ | edytuj kod]

Tereny kantonu składają się z ziem zdobytych przez Berno, zarówno na drodze militarnej jak i kupna, głównie między XIV a XVI wiekiem. Nabyte tereny z datą przyłączenia:

Gryzonia (niem. Graubünden, wł. Grigioni, romansz Grischun, skrót: "GR") – szwajcarski kanton w Alpach, na pograniczu Włoch, Austrii i Liechtensteinu. Używane języki to niemiecki, włoski i romansz. Stolica – Chur, najstarsze miasto Szwajcarii z XII-wieczną katedrą i Muzeum Retyckim. Inne znane miasta to Davos i St. Moritz. W Gryzonii znajdują się źródła Renu. Gryzonia jest największym i najbardziej wysuniętym na wschód kantonem Szwajcarii.Oberland Berneński (niem. Berner Oberland, fr. Oberland bernois, ret. Surselva bernaisa, wł. Oberland Bernese) – kraina geograficzna i historyczna w szwajcarskim kantonie Berno.
  • Laupen (1324),
  • Hasli i Meiringen (1334),
  • Thun i Burgdorf (1384),
  • Unterseen i górna część doliny Simmental (1386),
  • Frutigen (1400),
  • dolna część doliny Simmental (1439–1449),
  • Interlaken, Grindelwald, Lauterbrunnen i Brienz (1528),
  • Saanen (1555),
  • Köniz (1729),
  • Jura z Biel (1815).
  • Kanton utracił także część terenów: Argowię (1415), Aigle i Grandson (1475), Vaud (1536) oraz Pays d'En-Haut z Château-d'Œx (1555). Od 1798 do 1802 Oberland Berneński odłączył się od Berna jako osobny kanton Republiki Helweckiej – Oberland ze stolicą w Thun. Część francuskojęzycznego rejonu Berna odłączyła się w 1979 r. tworząc kanton Jura.

    Wangen an der Aare – szwajcarskie miasto na prawach gminy w kantonie Berno, zamieszkiwane przez 2,301 osób (2017 r.). Mürren - miejscowość w Szwajcarii, w dystrykcie Interlaken, w kantonie Berno. Mürren należy do gminy Lauterbrunnen. Według ostatniego spisu ludności (grudzień 2009) miejscowość tę zamieszkuje 418 osób. Mürren leży na wysokości 1650 m n.p.m. u stóp takich szczytów Alp Berneńskich jak Schilthorn, Jungfrau, Mönch czy Gspaltenhorn. Mürren ma też połączenie kolejowe z Lauterbrunnen dzięki Bergbahn Lauterbrunnen–Mürren.

    Kanton Berno dołączył do Konfederacji Szwajcarii w 1353 r.

    Geografia[ | edytuj kod]

    Główną rzeką kantonu jest rzeka Aare wraz z dopływami. Kanton dzieli się na 6 regionów: Oberland Berneński, Mittelland Berneński, Emmental, Oberaargau, Seeland i Jura Berneńska. Najgęściej zaludnionym regionem jest Mittelland Berneński, położony na płaskowyżu na północ od Alp, tam też leży stolica kantonu. Północną część kantonu zajmuje Jura Berneńska, granicząca z kantonem Jura. Oberland Berneński leży na południu, jest to największy i najbardziej górzysty region Berna.

    Kanton Fryburg (fr. Fribourg, niem. Freiburg, wł. Friburgo) – jeden z kantonów Szwajcarii. Stolicą kantonu jest miasto Fryburg.Ewangelikalizm, chrześcijaństwo ewangelikalne, pot. chrześcijaństwo ewangeliczne – jest nurtem pobożnościowym w protestantyzmie, opartym na specyficznej duchowości. W większości protestantyzm ewangelikalny jest nurtem konserwatywnym i sprzeciwia się tendencjom liberalnego chrześcijaństwa, które zaznaczają się w głównym nurcie protestantyzmu. Powstał na gruncie purytanizmu, ortodoksji protestanckiej i pietyzmu. Niektóre jego elementy pobożnościowe w 2. połowie XX wieku przyjęły się także poza protestantyzmem.

    Tereny Mittellandu to doliny rzek Aare i Emme, wyżyny przedalpejskie i równiny w okolicach stolicy. Region Emmental jest górzysty, usiany porozrzucanymi wioskami i farmami. To stąd pochodzi ser Ementaler. Na północy leży region Seeland zwany także Regionem Trzech Jezior. Owe trzy jeziora to Biel, Morat i Neuchâtel.

    Oberland Berneński obejmuje Alpy Berneńskie, zachodni kraniec Alp Urneńskich oraz tereny położone na północ, w bezpośrednim sąsiedztwie gór. W Alpach Berneńskich znajduje się najwyższy szczyt kantonu – Finsteraarhorn, który osiąga wysokość 4274 m n.p.m. i jest trzecim co do wybitności szczytem Alp. Jednakże bardziej znane są inne szczyty Alp Berneńskich: Eiger, Mönch, i Jungfrau.

    Minimalna deniwelacja względna (MDW), wybitność szczytu – liczba określająca, na ile szczyt wyróżnia się ze swojego otoczenia. Wybitność definiuje się jako różnicę wysokości danego szczytu i wysokości najniższej warstwicy okalającej go, a nieobejmującej formacji od niego wyższych. Wysokość tej warstwicy określa wysokość przełęczy zwanej kluczową, oddzielającej dany szczyt od wyższego, kolejnego szczytu na grzbiecie (wododziale). Spośród przełęczy oddzielających dany szczyt od wyższych sąsiadów przełęczą kluczową jest przełęcz najwyższa. Wybitność szczytu to inaczej jego wysokość względna nad przełęczą kluczową.Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

    We wschodniej części regionu znajduje się wiele ośrodków turystycznych i narciarskich, np.: Mürren, Wengen w dolinie Lauterbrunnental, Interlaken oraz Grindelwald. Miasteczko Meiringen jest znane z jednego z opowiadań o Sherlocku Holmes'ie pt. Ostatnia zagadka. Zachodnia część Oberlandu to miejscowości takie jak Thun, Adelboden oraz Kandersteg z jeziorem Oeschinen. Leżą tu także znane ośrodki narciarskie Gstaad i Saanen.

    Meczet (arab. مسجد masdżid; l.mn. مساجد masadżid) – miejsce kultu muzułmańskiego. Słowo meczet oznacza dowolny budynek, w którym oddaje się cześć Bogu, niezależnie od jego architektury.Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

    Oberland jest regionem wybitnie górzystym z licznymi lodowcami (np. Aletschgletscher lub Fieschergletscher), wodospadami Reichenbach lub Trümmelbach) oraz kolejami (Jungfraubahn lub Wengernalpbahn).

    Kanton zajmuje powierzchnię 5959 km², z czego 6,4% zajmują budynki i drogi, 43,3% tereny rolnicze, a 31,0% lasy. Pozostałe 19,3% to nieużytki, do których zalicza się lodowce, wysokie góry oraz jeziora.

    Mönch (w jęz. niem. Mnich) – szczyt w Alpach Berneńskich, części Alp Zachodnich. Leży w Szwajcarii, w kantonie Berno. Wraz z Eigerem na wschodzie i Jungfrau na zachodzie należy do charakterystycznej grupy Dreigestirn. Północna ściana szczytu opada pionowo do doliny Lauterbrunnental. W zboczach wydrążono tunel dla kolei Jungfraubahn, która prowadzi też przez wnętrze Eigeru. Stacja Jungfraujoch tej kolei jest najwyżej położoną w całej Europie. Szczyt można zdobyć ze schronisk Mönchsjochhütte (3657 m) lub Guggihütte (2791 m). Mönch góruje nad lodowcem Aletschgletscher.Ementaler (emmentaler) – rodzaj szwajcarskiego sera, który jest produkowany z krowiego mleka. Ser ten jest zaliczany do serów twardych, podpuszczkowych oraz dojrzewających. Ser ementaler ma smak łagodny oraz słodko-orzechowy.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Bielersee (niem.), Lac de Bienne (fr.) – jezioro w zachodniej Szwajcarii, położone u podnóża pasma górskiego Jura, w regionie Seeland, na terenie kantonów Berno i Neuchâtel.
    Eiger – szczyt w Alpach Berneńskich o wysokości 3970 metrów n.p.m. Jest najbardziej znaną górą w historii alpinizmu ekstremalnego. Wraz z Mönchem i Jungfrau tworzy trio (Dreigestirn) wielkich szczytów w północnej części berneńskiego Oberlandu w Szwajcarii. Jego północna ściana znana jest pod kilkoma nazwami: Eigerwand, Nordwand lub Mordwand (Ściana Śmierci) – to nazwa, jaką zaczęto określać ją po wielu tragicznie zakończonych próbach jej zdobycia.
    Saanen - miasto w Szwajcarii, w kantonie Berno. W 2005 r. miasto to na powierzchni 120 km² zamieszkiwało 7 611 osób.
    Adelboden – szwajcarska miejscowość położona w kantonie Berno, w dystrykcie Frutigen-Niedersimmental, w Oberlandzie Berneńskim, u podnóży Alp Berneńskich.
    Sherlock Holmes (/ˈʃɜrlɒk ˈhoʊmz/, ur. 6 stycznia 1854 lub 17 czerwca 1854 w Hutton Hall, zm. 23 czerwca 1929 w Downs Sussex) – postać fikcyjna, bohater powieści i opowiadań kryminalnych sir Arthura Conana Doyle’a.
    Alpy (fr. Alpes, niem. Alpen, wł. Alpi, słoweń. Alpe, ret. Alps) – najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia. Łańcuch ma długość około 1200 km, szerokość od 150 do 250 km i zajmuje powierzchnię około 220 tys. km².
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Reklama