Baza (marksizm)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Baza, baza ekonomiczna – w koncepcji rozwoju społecznego Karola Marksa ogół materialnych sił wytwórczych i wynikających z nich stosunków produkcji, charakterystyczny dla danej formacji społecznej. Baza stanowi też o najważniejszych podziałach społecznych w danej formacji.

Poznańska szkoła metodologiczna (szkoła poznańska)- polski nurt marksizmu który odrzucał tzw. "humanistyczną interpretację marksizmu" starając się inkorporować do filozofii marksistowskiej elementy pozytywizmu i osiągnięcia szkoły lwowsko-warszawskiej. Szkoła poznańska koncentrowała się na zagadnieniach epistemologicznych i metodologicznych - w obręb jej zainteresowań wchodziła jednak przede wszystkim epistemologia historyczna, metodologia nauk humanistycznych i filozoficzne podstawy humanistyki (rozpatrywane z punktu widzenia marksizmu za pomocą metod analitycznych). Obok filozofów "szkoła poznańska" objęła więc także wielu historyków i metodologów historii. Do rozwoju filozofii analitycznej w UAM przyczynił się Kazimierz Ajdukiewicz. Główni reprezentanci szkoły byli jego sukcesorami - należeli do nich Jerzy Giedymin, Jerzy Kmita, Leszek Nowak i Jerzy Topolski.W ujęciu Karola Marksa klasa społeczna przechodzi dwie fazy kształtowania, nazywane "klasą w sobie" i "klasą dla siebie".

Wraz z pojawianiem się nowych sił wytwórczych pojawia się sprzeczność między nimi a starymi stosunkami produkcji i prowadzi do pojawienia się nowych stosunków produkcji, a przez to nowej bazy, która z kolei jest sprzeczna z polityczno-prawną nadbudową. Gdy nadbudowa zostanie zmieniona, nastąpi całkowita zmiana formacji społecznej.

Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.Materializm historyczny — marksistowska teoria, będąca zastosowaniem materializmu dialektycznego na obszarze historii i nauk społecznych. Według materializmu historycznego, stosunki ludzi w procesie produkcji są stosunkami podstawowymi i pierwotnymi, określającymi wszystkie inne stosunki społeczne, a mianowicie: stosunki polityczne i ideologiczne.

Według Marksa każda zmiana społeczna wynika ze zmiany bazy, a ta zależy od zmiany materialnych sił wytwórczych, aczkolwiek szerszymi badaniami objął on tylko formację kapitalistyczną (burżuazyjną). Stanowisko to określane jest jako materializm historyczny, w którym zawarta jest również teza, że „życie określa świadomość”, korygowana później przez Fryderyka Engelsa, który nadmieniał, że świadomość społeczna ma „pewną niezależność”. Dla części socjologów rdzeniem marksizmu jest założenie, że baza warunkuje wszelkie zjawiska społeczne. Niemniej z czasem marksistowscy przedstawiciele teorii krytycznej w coraz mniejszym stopniu widzieli możliwość zmiany społeczeństwa poprzez zmianę bazy, gdy ta ostatnia zmieniana była poprzez rewolucję komunistyczną.

Leninizm, czasem określany jako marksizm-leninizm (ros. марксизм-ленинизм) lub bolszewizm, to doktryna polityczna i ekonomiczna, powstała na bazie wcześniej istniejącego marksizmu, którego filozoficznym źródłem był materializm dialektyczny opracowany przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa.Kapitał: krytyka ekonomii politycznej (niem. Das Kapital. Kritik der politischen Ökonomie) – główne dzieło Karla Marksa, w którym dał on wykład podstaw swych poglądów ekonomicznych i zaznaczył główne rysy krytyki współczesnego mu społeczeństwa oraz kapitalistycznego sposobu produkcji i jego następstw.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Szacka 2003 ↓, s. 97-98.
  2. Szacki 2002 ↓, s. 227.
  3. Sztompka 2002 ↓, s. 519.
  4. Szacki 2002 ↓, s. 222.
  5. Szacki 2002 ↓, s. 230.
  6. Szacki 2002 ↓, s. 221.
  7. Szacki 2002 ↓, s. 530.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Barbara Szacka: Wprowadzenie do socjologii. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2003. ISBN 83-88164-66-X.
  • Jerzy Szacki: Historia myśli socjologicznej. Warszawa: PWN, 2002. ISBN 83-01-13844-0.
  • Piotr Sztompka: Socjologia. Analiza społeczeństwa. Kraków: Znak, 2002. ISBN 83-240-0218-9.
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • baza, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-10-18].
  • Lew Dawidowicz Trocki, właśc. Лейба Давидович Бронштейн, Lejba Dawidowicz Bronsztejn (ur. 7 listopada [26 października st.st.] 1879 w Janówce w guberni chersońskiej, zm. 21 sierpnia 1940 w Meksyku) – rewolucjonista rosyjski, jeden z twórców i przywódców RFSRR i ZSRR. Przewodniczący Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego w Piotrogrodzie w czasie rewolucji październikowej, członek Biura Politycznego RKP(b) i WKP(b), komisarz ludowy spraw zagranicznych RFSRR, następnie komisarz ludowy wojny i marynarki wojennej w rządzie RFSRR i ZSRR (do 1925). Konkurent Józefa Stalina do objęcia władzy po śmierci Włodzimierza Lenina. L. Trocki został zamordowany z polecenia J. Stalina, Sekretarza Generalnego WKP(b).Awangarda klasy – pojęcie wywodzące się z teorii klas, myśli społecznej marksizmu. Jest to według tej teorii przodująca część danej klasy społecznej, jej siła kierownicza.




    Warto wiedzieć że... beta

    Włodzimierz Lenin (ros. Владимир Ленин), właśc. Władimir Iljicz Uljanow (ros. Владимир Ильич Ульянов), (ur. 10 kwietnia/22 kwietnia 1870 w Symbirsku, zm. 21 stycznia 1924 w Gorkach pod Moskwą) – rosyjski polityk, organizator i przywódca rewolucji październikowej, a następnie pierwszy przywódca Rosji Radzieckiej. Współzałożyciel i lider partii bolszewickiej. Teoretyk ideologii komunizmu.
    Teologia wyzwolenia – ruch teologiczny w Kościele katolickim powstały po Soborze watykańskim II. Szczególnie rozpowszechniona jest w Ameryce Łacińskiej oraz wśród jezuitów.
    Nadbudowa społeczeństwa - w teorii marksistowskiej, ogół nieekonomicznych instytucji, działań i form świadomości społecznej występujących w danym społeczeństwie. Nadbudowa determinowana jest przez bazę, czyli ogół stosunków produkcji.
    Karl Heinrich Marx (ur. 5 maja 1818 w Trewirze, zm. 14 marca 1883 w Londynie) – niemiecki filozof, ekonomista i działacz rewolucyjny. Twórca socjalizmu naukowego, współzałożyciel I Międzynarodówki.
    Filozofia marksistowsko-leninowska – radziecka wersja filozofii marksizmu, która powstała w latach 20. XX wieku i przez dziesięciolecia była oficjalną filozofią w Związku Radzieckim oraz w krajach bloku wschodniego.
    Slavoj Žižek (Sławoj Żiżek; ur. 21 marca 1949 w Lublanie) – słoweński socjolog, filozof, marksista i krytyk kultury.
    Marksizm analityczny – styl w filozofii anglojęzycznej i w naukach społecznych w latach 80., który charakteryzował się "jasnym i rygorystycznym myśleniem o kwestiach, które są zwykle zakryte mgłą ideologiczną". "Marksisci analityczni" zajmowali się krytycznym czytaniem dzieł Marksa, nie sytuując się w żadnej z klasycznych teorii interpretacyjnych. Jedną z głównych cech filozoficznych ruchu było odrzucenie elementów heglowskich zwykle wiązanych z marksizmem. Główni przedstawiciele tej nieformalnej grupy to G. A. Cohen, John Roemer, Jon Elster, Adam Przeworski, Erik Olin Wright, Philippe van Parijs i Robert-Jan van der Veen. Stałymi elementami metodologicznymi obecnymi w pismach tzw. "Grupy wrześniowej" (składającej się ze wspomnianych autorów) był indywidualizm metodologiczny oraz racjonalność (przy wykorzystaniu narzędzi stworzonych przez teorię racjonalnego wyboru).

    Reklama