Babrak Karmal

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Babrak Karmal, paszto ببرک کارمل (ur. 6 stycznia 1929 w Kamari, zm. 3 grudnia 1996 w Moskwie) – polityk afgański o poglądach proradzieckich, przywódca Afganistanu w latach 1979–1986. Wprowadził państwo świeckie oraz równouprawnienie kobiet.

Loja Dżirga – Wielkie Zgromadzenie Narodowe, najwyższy organ władzy państwowej w którego skład wchodzą delegaci (starszyzna plemienna) z wszystkich prowincji Afganistanu.Kabul (pers. کابل) – stolica i największe miasto w Afganistanie, liczy ponad 2,5 miliona mieszkańców, i znajduje się w prowincji Kabul. Znane było w starożytności jako Ortospana lub Kabura. Dokładna liczba mieszkańców nie jest określona, ale populacja całej prowincji wynosi między od 3,5 do 5 miliona ludzi.

Od początku lat pięćdziesiątych był działaczem ruchu komunistycznego w Afganistanie. W 1953 został aresztowany za udział w demonstracji studenckiej i był więziony przez blisko 3 lata. W latach 1957–1959 odbywał służbę wojskową. W latach 1960–1964 był pracownikiem Ministerstwa Oświaty i Ministerstwa Planowania. W latach 1964–1973 był deputowanym do Izby Ludowej – parlamentu afgańskiego. W styczniu 1966 został wybrany członkiem KC Ludowo-Demokratycznej Partii Afganistanu (LDPA). W kwietniu 1978 aresztowany wraz z innymi członkami KC LDPA podczas rządów Mohammada Dauda. Uwolniony został podczas rewolucji kwietniowej.

Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.Ludowo-Demokratyczna Partia Afganistanu (LDPA) - partia polityczna założona przez komunistów afgańskich 1 stycznia 1965 roku, jako socjalistyczna, lewicowa, radykalna i opozycyjna wobec monarchicznego rządu. Program LDPA opierał się głównie na reformie rolnej, upowszechnieniu oświaty i edukacji, prymacie sektora państwowego nad prywatnym w gospodarce i budowie nowoczesnego postfeudalnego społeczeństwa. Jej członkami i sympatykami byli w większości zwolennicy jak najszybszych przeobrażeń i zmian społeczno-politycznych w Afganistanie.

Od maja do lipca 1978 był wiceprzewodniczącym Rady Rewolucyjnej Afganistanu i wicepremierem, następnie od lipca do września 1979 ambasadorem Afganistanu w Czechosłowacji. Jego „zesłanie” na placówkę wynikało z popadnięcia w konflikt z Tarakim i Aminem. 23 grudnia 1979 roku, tuż przed rozpoczęciem sowieckiej interwencji w Afganistanie, został przetransportowany przez KGB z powrotem do Kabulu. 28 grudnia, dzień po zabiciu przez komandosów z Grupy Alfa KGB ZSRR Hafizullaha Amina, został wybrany na stanowisko sekretarza generalnego KC ALDPJ, przewodniczącego Rady Rewolucyjnej Afganistanu, premiera oraz naczelnego dowódcy sił zbrojnych. Oficjalnie Karmal ogłosił, że stanął na czele „powstania ludowego” przeciw „tyranii Amina”. W rzeczywistości był jednak marionetką w rękach przywódców ZSRR. W maju 1986 został zastąpiony przez Mohammada Nadżibullaha. Po odsunięciu od władzy wyjechał do Moskwy, gdzie zmarł.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Premier (z fr. premier - pierwszy, od łac. primus - pierwszy) – w wielu krajach szef rządu. W Polsce oficjalnie nazywany prezesem Rady Ministrów (w okresie II Rzeczypospolitej w użyciu były również terminy: prezydent ministrów oraz prezes ministrów). W innych krajach nazywany: pierwszy minister (Wielka Brytania - Prime Minister), kanclerz (Niemcy, Austria - Kanzler), prezydent ministrów (Ministerpräsident) – landy niemieckie, minister stanu (Statsminister) - kraje skandynawskie.

Życiorys[ | edytuj kod]

Wczesne życie i działalność[ | edytuj kod]

Urodził się jako Sultan Husajn w dniu 6 stycznia 1929 roku. Był drugim z pięciorga dzieci Muhammada Husajna Hasza będącego generałem armii afgańskiej i byłym gubernatorem prowincji Paktia. Jego rodzina była jedną z najbogatszych rodzin w Kabulu. Urodził się w Kamari, wsi niedaleko Kabulu. Uczęszczał do niemieckojęzycznej Szkoły Nejat, którą ukończył w 1948 roku, po czym rozpoczął studia na Kolegium Prawa i Nauk Politycznych Uniwersytetu w Kabulu. Jego kariera na Kolegium została zrujnowana przez władze uczelniane, które wydaliły go z kolegium za działalność w związku uczniowskim o profilu marksistowskim. Studiował kolejno w Wyższej Szkole Prawa i Nauk Politycznych na Uniwersytecie w Kabulu (1951–53). W 1953 roku został aresztowany za działalność polityczną i uwolniony w 1956 roku na mocy amnestii wdrożonej przez Mohammada Daoud Khana. W 1957 znalazł pracę jako tłumacz języka niemieckiego i angielskiego, co umożliwiło mu odstąpienie od służby wojskowej. Ostatecznie ukończył Kolegium Prawa i Nauk Politycznych w 1960 roku, a w 1961 roku rozpoczął pracę w Katedrze Kompilacji i Tłumaczeń Ministerstwa Edukacji. Od 1961 do 1963 roku pracował w Ministerstwie Gospodarki.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.Abdurrahim Hatef (ur. 7 lipca 1925 w Kandaharze w Afganistanie zm. 19 sierpnia 2013) – afgański polityk. Od 18 do 28 kwietnia 1992 roku sprawował urząd tymczasowego prezydenta Demokratycznej Republiki Afganistanu.

Wczesna działalność polityczna[ | edytuj kod]

W czasie pobytu w więzieniu w latach 1953–1956, zaprzyjaźnił się ze współwięźniem Akbarem Khyberem, który wprowadził Karmala bliżej w poglądy marksistowskie. Karmal zmienił nazwisko z Sultan Husajn na Babrak Karmal, co w języku Pasztunów oznacza Towarzysz Robotników, miał to być symbol zerwania z burżuazyjnym pochodzeniem. Kiedy został zwolniony z więzienia, kontynuował swoją działalność w związku studentów i zaczął promować marksizm. Resztę lat 50. i początek 60. spędził na angażowaniu się w organizacjach marksistowskich, dwie z czterech istniejących wówczas grup zostało ustanowionych przez niego samego. W 1964 roku w wyniku wprowadzenia w życie afgańskiej Konstytucji Tymczasowej, zalegalizowano tworzenie nowych podmiotów politycznych. Sytuację wykorzystało kilku wybitnych marksistów, którzy w styczniu 1965 roku w domu Nur Mohammad Tarakiego powołali do działania Ludowo-Demokratyczną Partię Afganistanu. Problemem w nowej partii stała się frakcyjność. Partia podzieliła się na Chalk prowadzony przez Tarakiego i Hafizullah Amina oraz na bardziej umiarkowaną (i jednocześnie bardziej proradziecką) Parczam, prowadzoną przez Karmala.

Radziecka interwencja w Afganistanie (wojna domowa w Afganistanie, wojna afgańska) – dziewięcioletnia wojna Związku Radzieckiego wspierającego afgański reżim komunistyczny przeciw partyzantce mudżahedinów wspieranej przez USA na terytorium Afganistanu. ZSRR chciał umocnić i utrzymać u władzy rządy komunistyczne w Afganistanie. Trwała od 25 grudnia 1979 do 15 lutego 1989 roku. Jest zaliczana do pośredniej formy „wojen zastępczych”.Nacjonalizm (z łac. natio – naród) – postawa społeczno-polityczna, uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze (egoizm narodowy), jednak istnieją grupy, które szanują także racje i poglądy innych narodów. Nacjonalizm przejawia się głoszeniem poglądów o zabarwieniu narodowym, szerzeniem myśli narodowej i pamięci o bohaterach danego narodu. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu. Wyróżniamy dwa typy nacjonalizmu: pozytywny i negatywny (szowinistyczny).

W wyniku wyborów parlamentarnych z 1965 roku był jednym z czterech członków L-DPA wybranych do niższej izby parlamentu. Innymi elektami byli Anahita Ratebzad, Nur Ahmed Nur i Fezanul Haq Fezan. Ponadto do parlamentu wszedł jedyny reprezentant Chalk – Hafizullah Amin. Zwycięstwo Parczam mogło być spowodowane m.in. finansowaniem kampanii tej frakcji przez Karmala. On sam w latach 60. stał się czołową postacią ruchu studenckiego, a pomogło mu w tym dojście do urzędu premiera Mohammada Hashima Maiwandwala, który władzę przejął po tym, gdy wyszły na jaw zabójstwa przeprowadzone z inicjatywy poprzedniego rządu.

Nur Mohammad Taraki (ur. 15 lipca 1916, zm. 14 września 1979) – afgański polityk komunistyczny i pisarz tworzący w języku paszto, prezydent i premier Afganistanu w latach 1978-1979.Rewolucja kwietniowa (inaczej Rewolucja Saurska, Rewolucja Sauryjska) – przewrót wojskowy dokonany przez radykalnych oficerów w afgańskiej stolicy (Kabul) 27 kwietnia 1978 roku.

W 1967 roku L-DPA nieoficjalnie podzieliła się na dwie partie, jedną chalkowską, a drugą parczamowską. Rozwiązanie partii zostało zainicjowane poprzez likwidację chalkowskiej gazety o tytule Chalk. Karmal skrytykował Chalk za zbytni komunizm, a sam uważał, że partia powinna bardziej ukrywać orientację marksistowską zamiast ją promować. Według oficjalnej wersji wydarzeń, większość Komitetu Centralnego L-DPA odrzuciła krytykę Karmala. W głosowaniu po jego stronie opowiedziało się ośmiu dotychczasowych członków Komitetu. Karmal wraz z połową członków KC opuścił partię. Oficjalnie przyczyną podziału były różnice ideologiczne, ale innym powodem mogły też być różnice stylów i planów przywódcy Karmala i Tarakiego. Taraki chciał modelu partii leninowskiego, natomiast Karmal chciał budowy frontu demokratycznego. Innymi różnicami były sprzeczności społeczno-ekonomiczne; większość zwolenników Chalk pochodziła z biedniejszych regionów wiejskich i była z pochodzenia Pasztunami, Parczamici byli natomiast w większości bogatszymi mieszczanami i częściej posługiwali się językiem Dari. Chalk oskarżał Parczam o chęć koalicji z monarchią i pogardliwie nazywał frakcję „Królewską Partią Komunistyczną”. Zarówno Karmal i Amin zachowali swoje miejsca w parlamencie po wyborach parlamentarnych w 1969 roku.

Nationalencyklopedin – największa, szwedzka encyklopedia współczesna. Jej stworzenie było możliwe dzięki kredytowi w wysokości 17 mln koron, którego udzielił rząd szwedzki w 1980 roku i który został spłacony w 1990. Drukowana wersja składa się z 20 tomów i zawiera 172 tys. haseł. Wersja internetowa zawiera 260 tys. haseł (stan z czerwca 2005). Inicjatorem projektu był rząd szwedzki, który rozpoczął negocjacje z różnymi wydawcami. Negocjacje zakończyły się w 1985, kiedy na wydawcę został wybrany Bra Böcker z Höganäs. Encyklopedia miała uwzględniać kwestie genderowe i związane z ochroną środowiska. Pierwszy tom ukazał się w 1989 roku, ostatni w 1996. Dodatkowo w roku 2000 ukazały się trzy dodatkowe tomy. Encyklopedię zamówiło 54 tys. osób. W 1997 roku ukazało się wydanie elektroniczne na CD, a w 2000 pojawiło się wydanie internetowe, które jest uzupełniane na bieżąco.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

Rządy Daud Chana[ | edytuj kod]

 Osobny artykuł: I Republika Afganistanu.

W 1973 roku były premier Afganistanu Mohammad Daud Chan we współpracy z radykalnymi oficerami armii i frakcją Parczam obalił monarchię i ustanowił w jej miejsce Republikę Afganistanu. Po puczu amerykańska ambasada w Afganistanie określiła nowy rząd jako Komitet Centralny w radzieckim stylu w którym Karmal i Mir Akbar Khajbar zajmują czołowe pozycje. Większość ministerstw trafiło w ręce członków Parczam – Hassan Szark został wicepremierem, major Faiz Mohammad został ministrem spraw wewnętrznych a Nematullah Pazhwak minister edukacji, ponadto Parczam przejął kontrolę nad resortami finansów, rolnictwa, komunikacji i spraw granicznych. Na początku 1974 roku zwolennicy Daud Chana i przedstawiciele Parczam utworzyli Front Narodowy. Do 1975 roku, Daud umocnił swoją pozycję zwiększając prawnienia wykonawcze, ustawodawcze i sądownicze. Ku niechęci Parczam, Daud Chan zdelegalizował wszystkie partie polityczne oprócz Narodowej Partii Rewolucyjnej utworzonej przez niego samego. Tym samym Afganistan stał się państwem monopartyjnym.

Prywatyzacja – akt przekazania prywatnemu właścicielowi państwowego mienia. Prywatyzacja może się odbywać poprzez uwłaszczenie lub sprzedaż.Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1938 i 1945-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1949-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.
 Osobny artykuł: rewolucja kwietniowa.

Wkrótce po wprowadzeniu zakazu działalności opozycyjnej, Daud rozpoczął czystkę w rządzie z którego wydalił członków Parczam. Na skutek represji kierownictwo LDPA uległo zmianom i w rezultacie Taraki został wybrany na sekretarza generalnego a Karmal został drugim sekretarzem. Zabójstwo Khajbara będącego jednym z czołowych opozycjonistów oraz liderem frakcji radykalnej doprowadziło do rewolucji kwietniowej która odsunęła od władzy reżim Dauda i doprowadziła do przejęcia władzy przez LDP-A. W 1979 roku już po objęciu władzy, Karmal oskarżył swojego lider wewnątrz partii, Amina, o zorganizowanie zabójstwa Khajbara.

Operacja "Sztorm-333" (ros. Шторм-333), znana również jako szturm na pałac Amina w Kabulu – operacja radzieckich grup specjalnych przeprowadzona 27 grudnia 1979 w Kabulu, której celem było odsunięcie od władzy prezydenta Afganistanu Hafizullaha Amina. Stanowiła preludium do radzieckiej interwencji w Afganistanie.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

Rządy Tarakiego i Amina[ | edytuj kod]

Po udanej rewolucji władzę jako premier i przewodniczący Prezydium Rady Rewolucyjnej objął Taraki, który zachował swoją posadę sekretarza generalnego partii. Początkowo Taraki utworzył rząd składający się z dwóch przedstawicieli Parczam i Chalk. Karmal objął stanowisko wiceprzewodniczącego Rady Rewolucyjnej, a Amin został ministrem spraw zagranicznych – doprowadziło to do starć między tą dwójką zapoczątkowanych sporem co do przyznania członkostw oficerów, którzy brali udział w rewolucji w Komitecie Centralnym LDPA, co zresztą zostało przegłosowane na korzyść wojskowych czemu sprzeciwiał się Karmal. 27 czerwca, a więc trzy miesiące po rewolucji, Amin doprowadził Chalk do wyłącznego prawa do formułowania polityki rządu i podejmowania decyzji. Od lipca Amin prowadził wspartą przez Tarakiego akcję przeciwko Parczam. Karmal w obawie o swoje bezpieczeństwo ukrywał się w domu swojego przyjaciela z ZSRR. Karmal ponadto próbował skontaktować się z radzieckim ambasadorem w Afganistanie, Aleksandrem Puzanowem, aby omówić z nim zaistniałą sytuację – Puzanow odmówił spotkania i ujawnił lokalizację Karmala Aminowi. Należy jednak zaznaczyć, że ZSRR prawdopodobnie uratowało życie Karmala wysyłając go do Czechosłowacji. Na wygnaniu utworzył sieć kontaktu z pozostałymi przedstawicielami frakcji Parczam i wraz z nimi oraz byłym szefem sztabu armii Szapurem Ahmedazim zaplanował przeprowadzenie zamachu na Amina. Zamach nie udał się, gdyż afgański ambasador w Indiach poinformował o spisku rząd Amina. Doprowadziło to do wszczęcia dalszych czystek przeciwko Parczam i odwołaniu ambasadorów należących do tej frakcji. Niewielu z nich wróciło jednak do Afganistanu a sam Karmal oraz jego sojusznik Mohammad Nadżibullah, pozostali za granicą. Karmal spotkał się na emigracji z czołowymi przywódcami bloku wschodniego.

Nacjonalizacja – akt przejęcia przez państwo prywatnego mienia. W rzadkich przypadkach może to być również przejęcie mienia należącego do samorządu. Nie należy mylić nacjonalizacji, która jest stosowana wobec określonej kategorii mienia lub osób, z wywłaszczeniem, które dotyczy konkretnej osoby i konkretnej sprawy.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
 Osobny artykuł: Sztorm-333.

W tym samym czasie Amin zaczął nawiązywać coraz bliższe relacje z Zachodem oraz spotkał się osobiście z Gulbuddinem Hekmatjarem będącym jednym z czołowych antykomunistów w Afganistanie. Działania te doprowadziły do gwałtownego pogorszenia relacji afgańsko-radzieckich i w rezultacie przeprowadzenia operacji Sztorm-333, czyli puczu przeprowadzanego przez radzieckich komandosów. Karmal po puczu został namaszczony przez ZSRR jako prezes Prezydium Rady Rewolucyjnej. 27 grudnia 1979 roku Karmal w swoim przemówieniu dla Radia Kabul ogłosił przewrotu a współpracowników Amina określił jako uzurpatorów, morderców i prymitywnych katów. Karmalowi objęcia władzy pogratulowali Aleksiej Kosygin i Leonid Breżniew.

Reforma rolna – usankcjonowana prawnie zmiana stosunków własnościowych na wsi połączona ze zmianą struktury agrarnej przez komasację lub parcelację gruntów.Blok wschodni (blok socjalistyczny, państwa socjalistyczne, kraje demokracji ludowej, kraje komunistyczne, potocznie demoludy) – zespół państw, które wprowadziły bądź starały się wprowadzić zmiany życia społecznego i gospodarczego zgodne z ideologią komunizmu, na który składały się: dyktatura proletariatu, gospodarka planowa oraz idee sprawiedliwości społecznej. Blok ten był wyróżniany od zakończenia II wojny światowej do początku lat 90. XX wieku.

Rządy Karmala[ | edytuj kod]

Liberalizacja systemu[ | edytuj kod]

Flaga Afganistanu przyjęta w okresie rządów Karmala

Początkowo oprócz stanowiska prezydenta obejmował też urząd premiera. Po dojściu do władzy obiecał utworzenie instytucji demokratycznych, wolne wybory i legalizację opozycyjnych partii politycznych. Ogłosił też amnestię w wyniku której na wolność wypuszczono więźniów dwóch poprzednich rządów. Obiecał utworzenie rządu koalicyjnego który nie będzie zwolennikiem socjalistycznego modelu państwa, podkreślając przy tym że wynegocjuje wsparcie polityczne, militarne i gospodarcze z ZSRR. Trzema najważniejszymi obietnicami Karmalu były – powszechna amnestia więźniów, upowszechnianie Podstawowych Zasad Demokratycznej Republiki Afganistanu i przyjęcie nowej flagi zawierającej tradycyjne barwy narodowe (poprzednia flaga była czerwona). Jego rząd przywrócił ponadto skonfiskowane mienie, przyznał koncesje przywódcom religijnym oraz sprywatyzował niektóre nieruchomości znacjonalizowane podczas wcześniejszych reform. Wszystkie te działania, z wyjątkiem ogólnej amnestii więźniów, były wprowadzane stopniowo. Z więzień wypuszczono 2600 więźniów politycznych w tym 600 członków Parczam a powszechna amnestia ogłoszona na obchodach szesnastej rocznicy powstanie LPDA (1 stycznia 1980 roku) była przez rząd bardzo nagłośniana. Karmal rozpoczął pracę nad Podstawowymi Zasadami Demokratycznej Republiki Afganistanu którymi była gwarancja praw demokratycznych tj. wolność słowa, prawo do bezpieczeństwa i życia, prawo do demonstracji, prawo do pokojowego zrzeszania się oraz do rzetelnego procesu sądowego. Amin w ramach zasad ogłosił że państwo chronić będzie trzy rodzaje własności: państwową, spółdzielczą i własność prywatną. Podstawowe zasady doprowadziły do powstania dwóch ważnych organów państwowych: Specjalnego Sądu Rewolucyjnego badającego przestępstwa przeciwko bezpieczeństwa narodowemu i integralności terytorialnej oraz Instytut Prawa i Badań Naukowych – wprowadzenie tych dwóch instytucji uważanych za utrzymane w radzieckim stylu doprowadziło jednak do nieufności ze strony wielu Afgańczyków.

Tadżycy (język perski: تاجيک Tâjik; cyrylica: Тоҷик) - jest to naród indoeuropejski pochodzenia irańskiego.Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.

Prezydent rozszerzył bazę wsparcia dla LPDA na grupy społeczne które dotychczas były określane jako wrogowie rewolucji. Prezydent mianował też grupę osób niezwiązanych z ruchem komunistycznym na stanowiska rządowe – w okresie od marca do maja 1980 roku aż 78 na 191 osób mianowanych na stanowiska rządowe nie było członkami LDPA. Z jego inicjatywy w czerwcu 1981 roku odbył się zjazd założycielski Narodowego Frontu Ojczyzny. Karmal jako praktykujący muzułmanin przystąpił do powrotu do odwoływań do tradycyjnych zwyczajów afgańskich oraz islamskich. Na piątym plenum Komitetu Centralnego partii w czerwcu 1981 roku złożył rezygnację ze stanowiska premiera i na tym stanowisku został zastąpiony przez Sultana Aliego Kesztmandu oraz doprowadził do zmian w Radzie Rewolucyjnej której aż pięciu członków nie było związanych z rządzącą partią. Nieortodoksyjne i liberalne podejście Karmala nie zatrzymało jednak rosnących niepokojów oraz rozłamu w rządzie którego liczni przedstawiciele przechodzili na stronę opozycji. Rozłamy nie zmieniły jednak kierunku obranego przez rząd. W styczniu 1984 roku Karmal drastycznie ograniczył reformę rolną wprowadzoną przez Tarakiego i Amina oraz zwiększył zakres granic gospodarstw ziemskich. Rząd kontynuował program alfabetyzacji oraz zwiększył prawa kobiet. We wrześniu 1985 roku odbyło się pierwsze od lat posiedzenie parlamentu starszyzny plemiennej Loja Dżirga. Przewodniczącym parlamentu został Abdurrahim Hatef niebędący członkiem LPDA. Podczas wyborów 1985-1986 zostało ustalone że 60% urzędników państwowych ma być osobami spoza rządzącej partii, a pod koniec rządów Karmal zdecydował o tym że kilku członków rządu na wysokim szczeblu nie będzie członkami partii.

Mohammad Nadżibullah (ur. 6 sierpnia 1947 w Gardez, zm. 27 września 1996 w Kabulu) – afgański polityk komunistyczny, prezydent Afganistanu, z pochodzenia Pasztun.Afganistan, Islamska Republika Afganistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Jomhūrī-ye Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Dżomhuri-je Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Jumhūriyat, trb. Dy Afghanestan Eslami Dżumhurijat) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej.

Mimo postępującej liberalizacji, Karmal i Parczam po dojściu do władzy rozpoczął akcje przeciwko dawnym sojusznikom Amina. Akcja była zemstą za wcześniejsze represje tej frakcji wobec niego i jego sojuszników. Niemniej jednak podzielił on władzę między obiema frakcjami partii, przy czym radykalna Chalk posiadała niewielkie wpływy. Parczam swoje prowadzenie w partii utrzymał na konferencji partii w Kabulu z dnia 14–15 marca 1982 roku.

Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.Store Norske leksikon (Wielka encyklopedia norweska) - norweska encyklopedia w języku bokmål. Powstała po fuzji dwóch dużych, tworzących encyklopedie i słowniki wydawnictw norweskich Aschehoug i Gyldendal w 1978 roku, które utworzyły wydawnictwo Kunnskapsforlaget. Były cztery wydania papierowe: pierwsza w latach 1978-1981 w 12 tomach, druga w latach 1986-1989 w 15 tomach, trzecia w latach 1995-1999 w 16 tomach i czwarta w latach 2005-2007 w 16 tomach. Ostatnie wydanie zawierało 150 tys. haseł i 16 tys. ilustracji i zostało opublikowana przy wsparciu finansowym stowarzyszenia Fritt Ord. W 2010 roku ogłoszono, że nie będzie już wydań papierowych encyklopedii. Encyklopedia dostępna jest on-line od 2000 roku, a od 2009 roku może być edytowane przez użytkowników. Kunnskapsforlaget korzysta jednak z pomocy ekspertów przy sprawdzaniu treści zamieszczonych przez czytelników.

Wojna domowa i militaria[ | edytuj kod]

W marcu 1979 roku, budżet wojskowy wynosił 6,4 miliona dolarów amerykańskich co stanowiło 8,3 procent budżetu państwa, ale tylko 2,2 produktu krajowego brutto. Po interwencji radzieckiej, budżet obronny wzrósł do 208 mln USD w 1980 roku i 325 mln USD w 1981 roku. W 1982 roku stwierdzono że rząd wydał na cele wojskowe około 22% wszystkich wydatków. W styczniu 1981 roku prezydent podwoił płace dla personelu wojskowego oraz zwiększył wiek dla rezerwistów do 35 roku życia. W okresie jego rządów wojskowi zyskali w rządzie szerokie wpływy. Liczba żołnierzy wzrosła z 25 tysięcy w 1980 roku do 40 tysięcy w połowie lat 80.

Michaił Siergiejewicz Gorbaczow, ros. Михаил Сергеевич Горбачёв (ur. 2 marca 1931 we wsi Priwolnoje) – radziecki i rosyjski polityk, ostatni przywódca Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR) i jedyny prezydent ZSRR, laureat Pokojowej Nagrody Nobla.Republika Afganistanu (pst. جمهوری افغانستان, prs. پادشاهي جمهوری افغانستان) – historyczne państwo położone w Azji Środkowej, na terenie obecnego Afganistanu, istniejące w latach 1973-1978.

Polityka zagraniczna[ | edytuj kod]

Karmal utrzymywał napięte stosunki z Iranem i Pakistanem wspierającymi antyrządowych mudżahedinów oraz prowadził ściśle proradziecki kurs. ZSRR w zamian wspierał Afganistan na arenie międzynarodowej i odrzucił kilka zachodnich planów zakończenia wojny domowej, gdyż nie brały one pod uwagę afgańskiego rządu (większość zachodnich planów pokojowych wykluczała udział rządu i była przygotowana we współpracy z siłami afgańskiej opozycji). W 1985 roku Związek Radziecki zagroził że jeśli Pakistan (który zresztą odmawiał uznania rządu LDPA) nadal będzie wspomagał mudżahedinów w Afganistanie, to ZSRR zacznie wspieranie beludżystańskich ruchów separatystycznych. Według niektórych źródeł sam Karmal miał być długoletnim agentem KGB.

Marksizm – światopogląd polityczno-społeczno-gospodarczy wywodzący się z myśli Karola Marksa, a także, w mniejszym stopniu, Fryderyka Engelsa.Uzbecy – najliczniejszy naród Azji Środkowej zamieszkujący Uzbekistan, a także sąsiednie państwa Afganistan, Tadżykistan, Kirgistan, Turkmenistan i Kazachstan oraz chiński region autonomiczny Sinciang. Dominującą religią jest islam. Główne zajęcia to rolnictwo, handel, rzemiosło oraz hodowla zwierząt.

Odsunięcie od władzy[ | edytuj kod]

Karmal został odsunięty od władzy wraz z dojściem do władzy w ZSRR Michaiła Gorbaczowa, choć próby odsunięcia Karmala od władzy mogły pojawić się już w 1983 roku. Za potencjalnych następców Karmala uznawano Assadullaha Sarwariego z Chalk, uważany był on za kandydata ugodowego pomiędzy Pasztunami, Tadżykami i Uzbekami, uczestnika rewolucji kwietniowej Abdula al-Kadira Dagarwala oraz Nadżibullaha, który był pasztuńskim nacjonalistą. W listopadzie 1985 roku do Sekretariatu partii powołany został Nadżibullah. W marcu 1986 roku Karmal złożył wizytę w ZSRR w trakcie której przedstawiciele rządu próbowali go przekonać że jest on zbyt chory aby dalej rządzić i powinien zrezygnować, z drugiej jednak strony radziecki lekarz powiedział mu że jest on w dobrym zdrowiu. Karmal przyznał jednak rację przedstawicielom rządu ZSRR i obiecał, że ustąpi ze stanowiska Sekretarza Generalnego, jednak Sowieci nie ufali w to zapewnienie i w rezultacie kontynuowali próby przekonania go do przyspieszenia procedury oddania władzy. Karmal zrezygnował z funkcji sekretarza generalnego na 18. plenum Komitetu Centralnego. Jego następcą został Nadżibullah. Mimo odsunięcia od władzy Karmal jako przewodniczący Rady Rewolucyjnej nadal miał poparcie w partii i wykorzystywał je w celu ograniczenia uprawnień Nadżibullaha którego bazą do sprawowania władzy była nie partia, lecz służby specjalne KHAD. W listopadzie 1986 roku ostatecznie odsunięto Karmala ze sprawowanych urzędów, a następnie zesłano go do Moskwy gdzie otrzymał państwowe mieszkanie i własną daczę. Początkowo urząd przewodniczącego Rady Rewolucyjnej objął bezpartyjny Haji Mohammad Chamkani który został następnie zastąpiony przez Nadżibullaha.

Separatyzm (z łaciny separatio – oddzielenie) – dążenie do wyodrębnienia się jakiejś grupy z całości. Najbardziej typowym jest separatyzm narodowościowy, a jednym z jego przejawów secesja narodowa. Dążenie do odrębności pod względem narodowym, politycznym, etnicznym, religijnym; działalność mająca na celu wyodrębnienie mniejszości narodowych. Separatyzm jest dążeniem do oderwania się określonego terytorium od jakiegoś państwa i utworzenia odrębnej struktury państwowej lub przyłączenia się tego terytorium do sąsiedniego kraju.Izba Ludowa (Jaargah Mardumi) - niższa izba bikameralnego parlamentu Afganistanu, Zgromadzenia Narodowego. Choć formalnie izbą wyższą jest Izba Starszych, to właśnie Izba Ludowa stanowi ciało o największym znaczeniu w procesie legislacyjnym.

Z nieznanych przyczyn, później został ponownie zaproszony do Kabulu przez Nadżibullaha. Plan Nadżibullaha miał na celu wzmocnienie jego pozycji w Partii Ojczyzny (przemianowanej LDPA) przez uspokojenie przedstawicieli Parczam będących zwolennikami Karmala. Plan nie udał się a mieszkanie Karmala stało się ośrodkiem opozycji. Gdy Nadżibullah został obalony w 1992 roku, Karmal stał się najpotężniejszym politykiem w Kabulu kontrolowanym przez Parczam. Karmal rozpoczął próby negocjacji z rebeliantami które zostały przez nich zerwane a 16 kwietnia tego samego ruchu rebelianci na czele z Gulbuddinem Hekmatjarem wkroczyli do miasta. Karmal przeprowadził się do Hairatanu gdzie próbował utworzyć nową partię lub zachęcać ludzi do przyłączania się do Islamskiego Ruchu Narodowego było to spowodowane tym że lider tej partii, Abdurraszid Dostum był zwolennikiem Karmala w okresie jego rządów. Według jego współpracowników stopniowo zaczął wykazywać brak zainteresowania polityką. W czerwcu 1992 roku ogłoszono, że wraz z Dostumem zginął w katastrofie lotniczej, jednak informacja ta okazała się fałszywa. Na początku grudnia 1996 roku zmarł w Centralnym Szpitalu Klinicznym w Moskwie na raka wątroby. Data jego śmierci została przez część źródeł podana na 1 grudnia, według innych był to 3 grudnia.

Generał – wysoki stopień wojskowy, a także grupa stopni generalskich. Nazwa pochodzi z łacińskiego generalis (główny, nadrzędny) i oznaczała początkowo głównego dowódcę wojska lub konkretnego rodzaju broni. W tym znaczeniu, stopień generała, jako naczelnego dowódcy całych sił zbrojnych państwa, zachował się obecnie jedynie w Szwajcarii.Wielka Encyklopedia Rosyjska (ros. Большая российская энциклопедия, БРЭ) – jedna z największych encyklopedii uniwersalnych w języku rosyjskim, wydana w 36 tomach w latach 2004–2017. Wydana przez spółkę wydawniczą o tej samej nazwie, pod auspicjami Rosyjskiej Akademii Nauk, na mocy dekretu prezydenckiego Władimira Putina nr 1156 z 2002 roku

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Arnold 1983, s. 19.
  2. Clements 2003, s. 141.
  3. H. Kakar & M. Kakar 1997, s. 65.
  4. Misdaq 2006, s. 94.
  5. Rasanayagam 2005, s. 47.
  6. Rasanayagam 2005, s. 47–48.
  7. Rasanayagam 2005, s. 48.
  8. Rasanayagam 2005, s. 49.
  9. Arnold 1983, s. 32.
  10. Arnold 1983, s. 33–34.
  11. Arnold 1983, s. 34.
  12. Arnold 1983, s. 35.
  13. Gladstone 2001, s. 113.
  14. Gladstone 2001, s. 114.
  15. Tomsen 2011, s. 105.
  16. Tomsen 2011, s. 107.
  17. Tomsen 2011, s. 110–111.
  18. Gladstone 2001, s. 117.
  19. Brecher & Wilkenfeld 1997, s. 356.
  20. Rasanayagam 2005, s. 71.
  21. Rasanayagam 2005, s. 72–73.
  22. Westad 2005.
  23. Tomsen 2011, s. 160–161.
  24. Tomsen 2011, s. 160.
  25. Tomsen 2011, s. 159.
  26. Braithwaite 2011, s. 103.
  27. Braithwaite 2011, s. 103–104.
  28. H. Kakar & M. Kakar 1997, s. 71–72.
  29. H. Kakar & M. Kakar 1997, s. 72.
  30. Yassari 2005, s. 13.
  31. Arnold 1994, s. 45–46.
  32. Kalinovsky 2011, s. 97.
  33. Arnold 1994, s. 46.
  34. Arnold 1994, s. 48.
  35. Staff writers 2002, s. 64.
  36. Braithwaite 2011, s. 104.
  37. Arnold 1994, s. 44.
  38. Arnold 1994, s. 45.
  39. Arnold 1994, s. 49.
  40. Amtstutz 1994, s. 186.
  41. Arnold 1994, s. 47.
  42. Levite, Jenteleson & Berman 1992, s. 80.
  43. Arnold 1983, s. 111.
  44. Collins 1986, s. 314.
  45. Qassem 2009, s. 78.
  46. Hilali 2005, s. 50.
  47. Christopher Andrew, Oleg Gordijewski, KGB, tłumaczył Rafał Brzeski, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1997, s. 503, ​ISBN 83-11-08667-2​.
  48. Kalinovsky 2011, s. 96–97.
  49. Kalinovsky 2011, s. 98.
  50. Amtstutz 1994, s. 152.
  51. Steele 2011, s. 146.
  52. Clements 2003, s. 26.
  53. Giustozzi 2009,sp. 182.
  54. World IN BRIEF: AFGHANISTAN: General Denies Report of Fatal Crash.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Adamec, Ludwig (2011). Historical Dictionary of Afghanistan. Scarecrow Press. ​ISBN 978-0-8108-7815-0​.
  • Amtstutz, J. Bruce (1994). Afghanistan: The First Five Years of Soviet Occupation. DIANE Publishing. ​ISBN 978-0788111112​.
  • Amtstutz, J. Bruce (1994). Afghanistan: Past and Present. DIANE Publishing.
  • Arnold, Anthony (1983). Afghanistan’s Two-party Communism: Parcham and Khalq. Hoover Press. ​ISBN 978-0-8179-7792-4​.
  • Asthana, N.C.; Nirmal, A. (2009). Urban Terrorism: Myths and Realities. Pointer Publishers. ​ISBN 978-81-7132-598-6​.
  • Phillip Bonosky, Afghanistan–Washington’s Secret War, Phillip Bonosky, wyd. 2nd ed, New York: International Publishers, 2001, ISBN 978-0-7178-0732-1, OCLC 48375553.
  • Brecher, Michael; Wilkenfeld, Jonathan (1997). A Study of Crisis. University of Michigan Press. ​ISBN 978-0-472-10806-0​.
  • Rodric Braithwaite, Afgantsy: The Russians in Afghanistan, 1979–1989, Oxford: Oxford University Press, 2011, ISBN 978-0-19-983265-1, OCLC 751995302.
  • Frank Clements, Conflict in Afghanistan: a Historical Encyclopedia, Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO, 2003, ISBN 978-1-85109-402-8, OCLC 53948556.
  • Garthoff, Raymond (1994). Détente and Confrontation: American–Soviet relations from Nixon to Reagan. Brookings Institution Press. ​ISBN 978-0-8157-3041-5​.
  • Gladstone, Cary (2001). „Afghanistan: a Country Study (edited by Blood, Baxter, Dupree, Gouttierre & Newell)”. Afghanistan Revisited. Nova Publishers. ​ISBN 978-1590334218​.
  • Antonio Giustozzi, Empires of Mud: War and Warlords of Afghanistan, New York: Columbia University Press, 2009, ISBN 978-0-231-70080-1, OCLC 232131409.
  • A.Z. Hilali, US–Pakistan relationship: Soviet invasion of Afghanistan, Burlington, VT: Ashgate Publishing, 2005, ISBN 978-0-7546-4220-6, OCLC 58043212.
  • Leird, Robbin; Hoffmann, Erik; Collins, Joseph (1986). „Chapter 18: The Soviet – Afghan War: The First Four Years”. Soviet foreign policy In a Changing World. Transaction Publishers. ​ISBN 978-0-202-24166-1​.
  • Levite, Ariel; Jenteleson, Bruce; Berman, Larry (1992). Foreign Military Intervention: The Dynamics of Protracted Conflict. Columbia University Press. ​ISBN 978-0-231-07295-3​.
  • Kakar, Hassan; Kakar, Mohammed (1997). Afghanistan: The Soviet Invasion and the Afghan Response, 1979–1982. University of California Press. ​ISBN 978-0-520-20893-3​.
  • Artemy M. Kalinovsky, A Long Goodbye: The Soviet Withdrawal from Afghanistan, Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2011, ISBN 978-0-674-05866-8, OCLC 838332924.
  • Kamali, Mohammad Hashim (1985). Law in Afghanistan: a Study of the Constitutions, Matrimonial law and the Judiciary. BRILL Publishers. ​ISBN 978-90-04-07128-5​.
  • Kanet, Roger (1987). The Soviet Union, Eastern Europe, and the Third World. Cambridge University Press. ​ISBN 978-0-521-34459-3​.
  • Male, Beverley (1982). Revolutionary Afghanistan: A Reappraisal. Taylor & Francis. ​ISBN 978-0-7099-1716-8​.
  • Misdaq, Nabi (2006). Afghanistan: Political Frailty and External Interference. Taylor & Francis. ​ISBN 978-0415702058​.
  • Peter Tomsen, The Wars of Afghanistan: Messianic Terrorism, Tribal Conflicts, and the Failures of Great Powers, wyd. 1st ed, New York: PublicAffairs, 2011, ISBN 978-1-58648-763-8, OCLC 663445525.
  • Qassem, Ahmad (2009). Afghanistan’s Political Stability: a Dream Unrealised. Ashgate Publishing. ​ISBN 978-0-7546-7940-0​.
  • Angelo Rasanayagam, Afghanistan: A Modern History, wyd. New ed, London: I.B.Tauris, 2005, ISBN 978-1850438571, OCLC 57061999.
  • Rasanayagam, Angelo (2005). The Global Cold War: Third World Interventions and the Making of Our Times. I.B.Tauris. ​ISBN 978-0-521-85364-4​.
  • Barnett R Rubin, The Fragmentation of Afghanistan: State Formation and Collapse in the International System (2nd ed.), wyd. 2nd ed, New Haven, CT: Yale University Press, 2002, ISBN 978-0-300-09519-7, OCLC 49935888.
  • Staff writers (2002). Regional Surveys of the World: Far East and Australasia 2003. Routledge. ​ISBN 978-1-85743-133-9​.
  • Jonathan Steele, Ghosts of Afghanistan: Hard Truths and Foreign Myths, Berkeley, CA: Counterpoint Press, 2011, ISBN 978-1-58243-787-3, OCLC 711052096.
  • Wahab, Shaista; Youngerman, Barry (2007). A Brief History of Afghanistan. Infobase Publishing. ​ISBN 978-0-8160-5761-0​.
  • Weiner, Myron; Banuazizi, Ali; Arnold, Anthony (1994). „Chapter 1: The Ephemeral Elite: The Failure of Socialist Afghanistan”. The Politics of Social Transformation in Afghanistan, Iran, and Pakistan. Syracuse University Press. ​ISBN 978-0-8156-2608-4​.
  • The Sharīʻa in the Constitutions of Afghanistan, Iran, and Egypt: Implications for Private Law, Nadjma Yassari, Tübingen: Mohr Siebeck, 2005, ISBN 978-3-16-148787-3, OCLC 63197299.
  • Beludżystan (pers. Balūchestān, urdu Balūcistān) – kraina geograficzno-historyczna w południowo-zachodniej Azji, w południowo-wschodniej części Wyżyny Irańskiej, nad Morzem Arabskim i Zatoką Omańską, na pograniczu Iranu, Pakistanu i Afganistanu. Powierzchnia około 500 tys. km², głównie wyżynno-górzysta, pustynie i półpustynie, rzeki okresowe.SUDOC (fr. Système Universitaire de Documentation, pol. Uniwersytecki System Dokumentacji) – centralny katalog informacji bibliograficznej francuskiego szkolnictwa wyższego.




    Warto wiedzieć że... beta

    Monarchia (gr. μοναρχία, monarchia – jedynowładztwo) – ustrój polityczny lub forma rządów, gdzie niewybieraną w sposób republikański głową państwa jest jedna osoba, nazywana monarchą. Obecnie monarcha sprawuje władzę zazwyczaj dożywotnio (z wyjątkiem Andory, Malezji oraz Zjednoczonych Emiratów Arabskich). Jego funkcja jest często dziedziczna (z wyjątkiem monarchii elekcyjnych) i zwykle jego stanowisko jest nieusuwalne. Obecnie w wielu państwach z takowym ustrojem politycznym, monarcha pełni jedynie funkcje reprezentacyjne. Kierowanie przez niego polityką jest znikome lub żadne.
    Mudżahedin (arab. مجاهد dosł. święty wojownik) – mężczyzna uczestniczący w ruchu religijnym, społecznym lub wyzwoleńczym w krajach muzułmańskich lub zamieszkanych przez muzułmanów. Zwani bojownikami, mudżahedini w wielu krajach prowadzą walkę partyzancką przeciwko okupantom lub przeciw nieakceptowanej władzy.
    Spółdzielnia – podmiot gospodarczy posiadający osobowość prawną, prowadzący przedsiębiorstwo, ustanowiony na zasadach prawa spółdzielczego, odmiennego nieco od prawa spółek handlowych.
    Hafizullah Amin (ur. 1 sierpnia 1929 w Paghman w prowincji kabulskiej, zm. 27 grudnia 1979 w Kabulu) – polityk afgański, współtwórca i przez krótki czas (1979) przywódca wspieranego przez ZSRR afgańskiego reżimu komunistycznego.
    Narodowy Uniwersalny Katalog Centralny (NUKAT) – katalog centralny polskich bibliotek naukowych i akademickich funkcjonujący od lipca 2002 roku. Katalog obejmuje pozycje ze wszystkich katalogów rozproszonych naukowych bibliotek uniwersyteckich tworzących NUKAT. Obecnie jest to 130 bibliotek naukowych, w tym 37 z Warszawy oraz 17 z Krakowa, w dalszej kolejności są biblioteki gdańskie (10), wrocławskie (10) oraz łódzkie (9).
    Dacza (ros.: да́ча) – pochodzący z rosyjskiego termin oznaczający mały domek letniskowy, nierzadko otoczony działką, znajdujący się poza miastem, ale najczęściej w jego pobliżu.
    Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.

    Reklama