Avicephala

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Avicephala – grupa wymarłych gadów z podgromady Diapsida, żyjących w późnym permie i triasie. Wiele gatunków miało dziwne wyspecjalizowane chwytne kończyny i chwytne ogony, dostosowane do nadrzewnego (ewentualnie wodnego) stylu życia.

Gady (Reptilia, od łac. repto – czołgać się) – parafiletyczna grupa zmiennocieplnych owodniowców. Współczesne gady są pozostałością po znacznie większej grupie zwierząt, której największy rozkwit przypadł na erę mezozoiczną. Obecnie żyją tylko cztery rzędy gadów, ich pozostałe znane linie ewolucyjne wymarły. Niektóre kopalne gady naczelne, czyli archozaury (takie jak pterozaury i dinozaury), były prawdopodobnie zwierzętami stałocieplnymi.Drepanosauridae – rodzina zauropsydów z grupy diapsydów; żyły w okresie późnego triasu na terenach dzisiejszej Europy, Ameryki Północnej i Azji (Kyrgyzsaurus). Zdaniem większości naukowców zwierzęta z tej rodziny prowadziły nadrzewny tryb życia, prawdopodobnie zajmując nisze ekologiczne dzisiejszych kameleonów; rodzaj Hypuronector, zdaniem autorów jego opisu, mógł jednak prowadzić ziemnowodny tryb życia. Posiadały przeciwstawne palce obydwu par kończyn (nie wszystkie rodzaje, nie miał ich np. Vallesaurus), a niektóre miały "pazur" na końcu ogona przydatny przy wspinaczce. Wymarły pod koniec triasu.

Nazwa Avicephala oznacza „ptasie głowy” i nawiązuje do głów tych gadów, wykazujących podobieństwo do ptasich. Kilka awicefalów, takich jak np. Hypuronector, posiadało bezzębny dziób tak jak ptaki. To podobieństwo do czaszki ptaków doprowadziło kilku naukowców do wniosku, że ptaki pochodzą od gadów jak Longisquama (jej dziwaczne łuski miały być proto-piórami), choć większość uczonych jest zdania, że to tylko podobieństwa na zasadzie konwergencji.

Diapsydy (Diapsida, z gr. di – dwa + apsis – łuk) – grupa owodniowców z gromady zauropsydów (Sauropsida), w których czaszce rozwinęły się dwie pary otworów skroniowych (po dwa – górny i dolny – za każdym okiem), przez które przewleczone są silne mięśnie szczęk. Dzięki temu czaszka stała się lżejsza a szczęki bardziej ruchliwe. Choć część diapsydów wtórnie straciła jedną lub obie pary otworów skroniowych (m.in. węże), są nadal zaliczane do tej grupy, gdyż ich przodkowie mieli diapsydalną budowę czaszki.Longiskwama (Longisquama) – rodzaj wymarłego diapsyda żyjącego w późnym triasie na obecnych terenach Azji. Został opisany w 1970 roku przez Aleksandra Szarowa w oparciu o niekompletny szkielet odkryty w Kirgistanie. Szarow przypisał go do grupy Pseudosuchia, należącej do archozaurów. Swoją teorię oparł na obecności u longiskwamy okien przedoczodołowego oraz żuchwowego, będących synapomorfiami archozaurów (lub Archosauriformes w rozumieniu innych autorów). Przynależność longiskwamy do Archosauriformes – mimo iż wspierana przez niektórych autorów – nie jest jednak pewna, gdyż obecności okna przedoczodołowego nie można potwierdzić, a domniemane okno żuchwowe jest wynikiem uszkodzenia skamieniałości – i tak zresztą znajduje się ono w innym miejscu niż u archozaurów. Ponadto longiskwamy nie łączą z archozaurami żadne inne cechy diagnostyczne. Uzębienie akrodontyczne oraz skostniałe kości międzyobojczykowe, występujące u longiskwamy, są z kolei cechami typowymi dla lepidozaurów. Najbardziej charakterystyczną cechą longiskwamy są długie twory naskórka znajdujące się na grzbiecie zwierzęcia. W 1987 roku Haubold i Buffetaut zasugerowali, że po ich rozłożeniu na boki mogły umożliwiać longiskwamie krótki lot szybowcowy, jednak teoria ta nie jest obecnie uważana za prawdopodobną. W 2000 roku Terry D. Jones i współpracownicy stwierdzili, że twory te są bardzo podobne do piór współczesnych ptaków i prawdopodobnie z nimi homologiczne, ocenili jednak, że stopień pokrewieństwa pomiędzy longiskwamą a ptakami pozostaje nieznany. David Unwin i Michael J. Benton (2001) oraz Robert Reisz i Hans-Dieter Sues (2000) stwierdzili jednak, że struktury interpretowane przez Jonesa i współpracowników jako „nieptasie pióra” są w rzeczywistości w wielu aspektach całkowicie odmienne od piór ptaków. Unwin i Benton odrzucili hipotezę o przynależności longiskwamy do archozaurów, a wraz z Alifanowem stwierdzili, że teorię mówiącą, iż Longisquama jest przodkiem ptaków należy odrzucić ze względu na brak dowodów na jej poparcie. Analiza filogenetyczna przeprowadzona w 2004 roku przez Phila Sentera sugeruje, że Longisquama nie tylko nie należy do archozaurów, lecz jest bazalnym przedstawicielem diapsydów, przypuszczalnie należącym do grupy Avicephala. Badania Sebastiana Voigta i współpracowników z 2009 roku nie wspierają kategoryzowania wydłużonych tworów na grzbiecie longiskwamy ani jako piór, ani jako łusek. Voigt i in. sugerują, że struktury te wykształciły się w dwustopniowym procesie przypominającym proces powstawania pióra i są przykładem niezwykłej plastyczności tworów naskórka występujących u zauropsydów.

Awicefale posiadały różne dziwne cechy oprócz ich "ptasich" czaszek. Rodzaj Longisquama posiadał wydłużone łuski na grzbiecie o nieokreślonej funkcji, a Coelurosauravus miał wydłużone żebra, na których rozpostarta była błona lotna umożliwiająca temu zwierzęciu szybowanie z drzewa na drzewo.

Megalancosaurus (z gr. "długoręki jaszczur") jest nazwą rodzajową diapsyda, żyjącego w górnym triasie na terenie obecnych północnych Włoch.Kladogram – diagram w kształcie dendrogramu, przypominający drzewo filogenetyczne, ale nieuwzględniający czasu pojawiania się nowych linii ewolucyjnych. Jest produktem analizy kladystycznej. Z punktu widzenia kladystyki czas ukształtowania się poszczególnych cech nie jest istotny, a każdy z porównywanych współczesnych organizmów ma taki sam "czas ewolucji za sobą". Różnią się one jedynie odległościami momentów wyróżnienia z wcześniejszych linii ewolucyjnych.

Inne, jak drepanozaury miały szereg cech szkieletu upodabniający je do kameleonów. Nad barkach większości gatunków był rodzaj "garbu" powstały z połączenia kręgów, prawdopodobnie będący zaczepem dla rozrośniętych mięśni szyi, pozwalających na szybkie, uderzające ruchy głowy (być może do połowu owadów). Wiele miało dłonie z dwoma palcami, przeciwstawnie ułożonymi do pozostałych trzech, dostosowane do chwytania gałęzi. Niektóre okazy (być może przejaw dymorfizmu płciowego) mają przeciwstawny palec na każdej stopie, który może spełniał jakąś rolę podczas aktu kopulacji. Większość gatunków miało szerokie, chwytne ogony, czasami zakończone dużym "szponem", pomocnym przy wspinaczce. Ogony te, wysokie i płaskie, takie jak u traszek i krokodyli, skłoniły niektórych do wniosku, że były one bardziej wodne niż nadrzewne. W 2004 r. Senter odrzucił ten pomysł, a Colbert i Olsen, w swoim opisie Hypuronector uznali, że podczas gdy inne drepanozaury były prawdopodobnie nadrzewne, Hypuronector był wyłącznie przystosowany do życia w środowisku wodnym. Ogon tego rodzaju był niechwytny - bardziej na kształt płetwy niż u innych drepanozaurów.

Drepanosaurus (z gr. "kosa" + "jaszczur") jest nazwą rodzajową nadrzewnego diapsyda żyjącego w późnym triasie na terenach obecnej Europy i Ameryki Północnej (jego skamieniałości odkryto w północnych Włoszech oraz w Nowym Meksyku). Był to pierwszy opisany gad swojej rodziny, która w związku z tym nazwana została Drepanosauridae. Megalankozaur żył w tym samym czasie i na tym samym terenie co drepanozaur, ale był od niego dużo mniejszy.

Systematyka[ | edytuj kod]

Ustalenie pozycji filogenetycznej tych gadów jest trudne i do tej pory nie są jasne ich pokrewieństwa w obrębie diapsydów. Niektóre z tych tajemniczych gadów, szczególnie drepanozaury i Longisquama, zostały przypisane przez niektórych badaczy do Prolacertiformes. Senter połączył je w jeden klad z Coelurosauravidae, dla którego ukuł nazwę Avicephala. Jest to siostrzany takson do Neodiapsida (grupa, która obejmuje wszystkie nowoczesne diapsydy i ich wymarłych krewnych). W obrębie Avicephala, Senter utworzył grupę Simiosauria ("małpo jaszczurki") dla ekstremalnie nadrzewnych form. Senter stwierdził, że Hypuronector, pierwotnie opisany jako drepanozauryd, w rzeczywistości jest poza tą rodziną, wraz z prymitywnych drepanozaurydem Vallesaurus. On również stwierdził bliskie pokrewieństwo między rodzajami Dolabrosaurus i Megalancosaurus.

Klasyfikacja[ | edytuj kod]

  • Longisquama
  • Protoavis ?
  • Coelurosauravidae
  • Coelurosauravus
  • Weigeltisaurus
  • Rautiania
  • Simiosauria
  • Vallesaurus
  • Hypuronector
  • Drepanosauridae
  • Dolabrosaurus
  • Drepanosaurus
  • Megalancosaurus
  • Filogeneza[ | edytuj kod]

    Kladogram Avicephala za Senter, 2004






    Reklama