• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Aszur - miasto



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Salmanasar II, właśc. Salmanu-aszared II (akad. Salmānu-ašarēd, tłum. "bóg Salmanu jest pierwszy/najważniejszy") – król Asyrii, syn i następca Aszurnasirpala I, panował w latach 1030-1019 p.n.e.Puzur-Aszur I (akad. Puzur-Aššur, tłum. "Ochroną jest bóg Aszur") – jeden z wczesnych, słabo znanych władców asyryjskich, wymieniony w Asyryjskiej liście królów. Panował w 2 poł. XX w. p.n.e.
    Wykopaliska[ | edytuj kod]
    Plan podwójnej świątyni bogów Anu i Adada w Aszur

    Pierwsze niesystematyczne badania na stanowisku tym przeprowadzili jeszcze w XIX wieku Austen Henry Layard, Hormuzd Rassam i Victor Place. Pozwoliły one zidentyfikować Kalat asz-Szarkat jako miejsce, gdzie w starożytności istniała asyryjska stolica Aszur. Godnymi wzmianki zabytkami odkrytymi w czasie tych wczesnych wykopalisk są: posąg Salmanasara III (854–824 p.n.e.) i terakotowa pryzma Tiglat-Pilesera I (1115–1077 p.n.e.). Ta ostatnia odegrała ważną rolę w odczytaniu pisma klinowego będąc pierwszym w pełni odczytanym (w 1857 roku) tekstem asyryjskim. Naszą obecną wiedzę archeologiczną o Aszur zawdzięczamy jednak w dużej mierze pracy niemieckich archeologów, którzy pod kierunkiem Waltera Andrae prowadzili tu w latach 1903–1914 wykopaliska z ramienia Niemieckiego Towarzystwa Orientalnego (Deutsche Orient-Gesellschaft). Prace wykopaliskowe Andrae skoncentrowane były w pn i pn.-zach. części Starego Miasta, gdzie zlokalizowana była większość świątyń i pałaców. Ponieważ wielu królów asyryjskich przebudowywało i rozbudowywało te budowle, sekwencja chronologiczna warstw archeologicznych ustalona być mogła jedynie na podstawie związanych z nimi królewskich inskrypcji budowlanych. Pozwoliło to na przykład odkryć, iż niektóre z tych budowli były użytkowane przez ponad tysiąc lat, nawet po tym, jak Aszur przestało być już administracyjną stolicą państwa (początek I tysiąclecia p.n.e.). Najważniejszymi odkrytymi tu obiektami pochodzącymi z okresu istnienia państwa asyryjskiego (początek II tysiąclecia p.n.e. – 614 p.n.e.) okazały się być: świątynia Aszura, ziggurat Enlila/Aszura, Stary Pałac, świątynia Sina i Szamasza, świątynia Isztar, świątynia Anu i Adada, Nowy Pałac i fortyfikacje z bramami i nabrzeżami. Najpóźniejsze założenia architektoniczne odkryte w Aszur przez Andrae okazały się pochodzić z okresu partyjskiego (ok. 250 n.e.). Główne odsłonięte budowle z tego okresu to tzw. pałac partyjski (w płd części miasta) i świątynia Aszura-Szeruy (w północnej części miasta). Najstarszymi osiągniętymi warstwami w czasie wykopalisk lat 1903–1914 były te w wykopie sondażowym w świątyni Isztar, które wykazały, iż jej początki sięgały czasów „presargonidzkich” (przed 2300 p.n.e.). W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku prace wykopaliskowe związane z rekonstrukcjami na stanowisku prowadzili archeolodzy iraccy z ramienia Irackiego Departamentu Starożytności. Pod koniec lat osiemdziesiątych kampanie wykopaliskowe przeprowadzili tu archeolodzy niemieccy: w latach 1988–1989 pod kierunkiem Reinharda Dittmanna z ramienia Wolnego Uniwersytetu Berlińskiego (sondaże i badania geofizyczne) i w latach 1989–1990 pod kierunkiem Barthela Hroudy z ramienia Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium (domy mieszkalne w centrum miasta). Ostatnie prace pozwoliły sporządzić nowy topograficzny plan stanowiska i po raz pierwszy ustalić sekwencję zmian w ceramice począwszy od okresu Ur III (2112–2004 p.n.e.) do okresu partyjskiego (250 p.n.e. – 256 n.e.). W latach 2000–2001 dalsze prace wykopaliskowe w centrum miasta prowadziła misja niemiecko-iracka pod kierunkiem Petera A. Miglusa. Brali w nich udział również archeolodzy polscy z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.

    Adad-nirari I (sum. iškur.érin.táh; akad. Adad-nārārī, tłum. "bóg Adad jest moją pomocą") – władca Asyrii, syn lub brat Arik-den-ili, według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 32 lata. Jego rządy datowane są na lata 1305-1274 r. p.n.e.Asarhaddon, właśc. Aszur-aha-iddina (akad. Aššur-aha-iddina, biblijny Asarhaddon) – król Asyrii z dynastii Sargonidów, syn Sennacheryba; panował w latach 680-669 p.n.e.

    Historia[ | edytuj kod]

    Okres „przedasyryjski”[ | edytuj kod]

    Początki miasta nie są znane. Najwcześniejsze znaleziska odkryte w warstwie H wykopu sondażowego w świątyni Isztar pochodzą z okresu wczesnodynastycznego III (ok. 2500 p.n.e.). Materiał z tego okresu znaleziono też w warstwach poniżej Starego Pałacu. Styl wykonania kilku odnalezionych fragmentów posągów z tych warstw wykazuje duże podobieństwo do tych odkrytych w Mari i Kisz. Okres akadyjski (2334–2154 p.n.e.) reprezentują znaleziska z warstwy G świątyni Isztar, a także nieliczne pozostałości odkryte w innych częściach miasta. Ze źródeł pisanych wiadomo, iż miasto znajdowało się wówczas pod kontrolą Imperium Akadyjskiego. Okresowi Ur III odpowiadają warstwy F i E w świątyni Isztar. Z okresu tego pochodzi kamienna płytka z inskrypcją niejakiego Zariquma, lokalnego władcy Aszur, który nazywa siebie w niej sługą Amar-Suena (ok. 2047–2038 p.n.e.), jednego z królów III dynastii z Ur. Na późniejszy okres datowana jest pieczęć cylindryczna odnaleziona w warstwie E świątyni Isztar, nosząca inskrypcję sługi Isi-Dagana, šakkanakku z miasta Mari. Isi-Dagan zaś zdaniem uczonych współczesny miał być Iszbi-Erze (2017–1985 p.n.e.), założycielowi I dynastii z Isin.

    Joachim Śliwa (ur. 1940) – prof. dr. hab. Uniwersytetu Jagiellońskiego; zajmuje się zagadnieniami sztuki i archeologii Egiptu i Bliskiego Wschodu. Od roku 1998 kieruje Zakładem Archeologii Egiptu i Bliskiego Wschodu UJ. Przewodniczący Rady Naukowej Zakładu Archeologii Śródziemnomorskiej PAN w Warszawie. W 1975 obronił rozprawę habilitacyjną. W 1995 roku otrzymał tytuł profesora zwyczajnegoLista światowego dziedzictwa (ang. World Heritage List; fr. Liste du patrimoine mondial) – lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2013) 981 obiektów w 160 krajach, w tym 759 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 193 przyrodniczego (P) i 29 mieszanych (K, P). O wpisaniu danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 r. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje. Jeżeli wniosek o wpisanie danego miejsca na listę nie zostanie uwzględniony, może być złożony ponownie.
    Płytka kamienna odkryta w studni świątyni Aszura, przedstawiająca najprawdopodobniej huryckie bóstwo górskie (XV w. p.n.e.?, zbiory Muzeum Pergamońskiego w Berlinie)

    Okres staroasyryjski[ | edytuj kod]

    Na początku II tysiąclecia p.n.e. Asyria wyłania się z mroków historii jako miasto-państwo z miastem Aszur jako religijną oraz administracyjną stolicą. Aszur w tym okresie pełni funkcję ważnego ośrodka handlowego, którego kupcy – jak świadczą tysiące staroasyryjskich tabliczek klinowych odkrytych w Kanesz – docierali aż do Anatolii i zakładali tam kolonie handlowe. O samym mieście Aszur wiele nie wiadomo. Inskrypcje budowlane wczesnych władców asyryjskich z lokalnej dynastii założonej przez Puzur-Aszura I (XX w. p.n.e.) wspominają już o istnieniu w tym mieście świątyni boga Aszura. Nie jest wykluczone, że istniały już wówczas też mury miejskie i świątynie Adada i Isztar. Pierwszym ważniejszym królem asyryjskim był Szamszi-Adad I (1813–1781 p.n.e.), współczesny Hammurabiemu z Babilonu. Po pokonaniu władcy z lokalnej dynastii i przejęciu tronu w Aszur zaczął on poszerzać terytorium Asyrii tworząc w rezultacie rozległe i potężne królestwo. Władca ten znany jest ze swych prac budowlanych w mieście Aszur. To właśnie on wznieść miał Stary Pałac i ziggurat Enlila/Aszura. Na czasy jego panowania datowany jest też najstarszy znany plan świątyni boga Aszura. Z panowaniem Szamszi-Adada I związane jest też występowanie charakterystycznego rodzaju ceramiki malowanej, tak zwanej ceramiki chaburskiej, która znajdowana jest na stanowiskach w północnej Mezopotamii i pn.-zach. Iranie. Po śmierci Szamszi-Adada I kontrolę nad większością terytorium Asyrii przejął Hammutabi z Babilonu. Po upadku dynastii starobabilońskiej (ok. 1595 p.n.e.) polityczną pustkę w pn Mezopotamii wypełnili władcy Mitanni, a Asyria stała się uzależnionym od nich państwem wasalnym. Niewiele wiadomo o historii i archeologii miasta Aszur w tym czasie. Warto jedynie wspomnieć, iż w tym to właśnie okresie, najprawdopodobniej za panowania Aszur-nirari I (ok. 1545-1520 p.n.e.), wzniesiona została świątynia Sina i Szamasza, a za czasów Puzur-Aszura III (ok. 1519-1496 p.n.e.) otoczone zostało murem południowe przedmieście Aszur, które w ten sposób, pod nazwą Nowego Miasta, stało się jego częścią.

    Aszurbanipal, Asurbanipal, właśc. Aszur-bani-apli (akad. Aššur-bāni-apli, tłum. "bóg Aszur jest twórcą syna pierworodnego"), w tradycji greckiej Sardanapal, w tradycji biblijnej Asnefar bądź Asnappar – król Asyrii z dynastii Sargonidów; syn Asarhaddona; założyciel słynnej biblioteki w Niniwie; panował w latach 669-631 p.n.e.; pomimo rozruchów wewnętrznych utrzymał państwo w granicach od Zatoki Perskiej do Morza Śródziemnego.Puzur-Aszur III (akad. Puzur-Aššur, tłum. "Ochroną jest bóg Aszur") – władca asyryjski, syn i następca Aszur-nirari I. Panował w XVI w. p.n.e. W zależności od kopii Asyryjskiej listy królów rządzić miał przez 14 lat (kopia A) lub 24 lata (kopia C).
    Ołtarz Tukulti-Ninurty I, odnaleziony w Aszur (zbiory Muzeum Pergamońskiego w Berlinie)

    Okres średnioasyryjski[ | edytuj kod]

    Asyria uwolniła się spod panowania mitannijskiego za panowania Eriba-Adada I (1392–1366 p.n.e.) i jego następcy Aszur-uballita I (1365–1330 p.n.e.). Interesujące znalezisko z Aszur z tego okresu to tzw. stelenreihe („rząd stel”), rodzaj asyryjskiego kalendarium (ustawione w rzędach stele, z których każda wymienia imię asyryjskiego króla, królowej lub wysokiego urzędnika państwowego, począwszy od Eriba-Adada I, a na żonie Aszurbanipala kończąc). Ponieważ jeden zdolny władca asyryjski zaczął następować po drugim, na pocz. XIII w. p.n.e. Asyria ponownie zaczęła nabierać znaczenia, by pod koniec tego wieku stać się jedną z największych potęg na Bliskim Wschodzie. Asyryjscy królowie związani z utworzeniem tzw. Imperium Środkowoasyryjskiego to Adad-nirari I (1307–1275 p.n.e.), jego syn Salmanasar I (1274–1245 p.n.e.) i wnuk Tukulti-Ninurta I (1244–1208 p.n.e.). Wszyscy oni prowadzili prace budowlane i restauracyjne w Aszur. Za panowania Adad-nirari I Stary Pałac został odbudowany, a prace restauracyjne przeprowadzono w świątyniach Aszura oraz Sina i Szamasza. Salmanasar I przebudował częściowo świątynię Aszura. Tukulti-Ninurta I zainicjował nowy program budowlany. Za jego panowania powstała nowa świątynia Isztar, wykopano przed murami miejskimi głęboką fosę, a w pn.-zach. rogu Starego Miasta wzniesiono wielki sztuczny taras, na którym zbudowano jego Nowy Pałac. Niestety z powodu późniejszych prac budowlanych kolejnych władców po tym ostatnim pozostało niewiele śladów. Tukulti-Ninurta I rozpoczął też budowę nowej rezydencji królewskiej w Kar-Tukulti-Ninurta, około 3 km na północ od Aszur, po przeciwnej stronie Tygrysu. Z okresu środkowoasyryjskiego pochodzą znalezione w Aszur: tzw. ołtarz Tukulti-Ninurty I z reliefem przedstawiającym go w czasie modlitwy przed symbolem bóstwa, a także pewna ilość pieczęci cylindrycznych w charakterystycznym środkowoasyryjskim stylu. Niewiele wiadomo o tym, co działo się w Aszur po śmierci Tukulti-Ninurty I. Chociaż Aszur najprawdopodobniej nie straciło na znaczeniu, to dalsze prace budowlane w tym mieście poświadczone są dopiero z czasów panowania Aszur-resza-iszi I (1133–1116 p.n.e.) i jego następców. Aszur-resza-iszi wzniósł nową świątynię Isztar. Jemu też przypisuje się wzniesienie podwójnej świątyni Anu i Adada, której cechą charakterystyczną był mały ziggurat przyległy do każdego z sanktuariów. Dwaj kolejni władcy Aszurnasirpal I (1049–1031 p.n.e.) i Salmanasar II (1030–1019 p.n.e.) prowadzili prace budowlane przy zigguracie Enlila/Aszura.

    Hormuzd Rassam (ur. 1826 w Mosulu, zm. 16 września 1910 w Brighton) – asyryjski archeolog, dyplomata i podróżnik. Jeden z pierwszych rodzimych badaczy przeszłości Mezopotamii. Z ramienia British Museum prowadził wykopaliska na wielu bliskowschodnich stanowiskach, m.in. w Niniwie, Nimrud (Kalchu), Babilonie, Borsippie i Balawat (Imgur-Enlil). Do najważniejszych odnalezionych przez niego zabytków należą tabliczki z Eposem o Gilgameszu (odkryte w Niniwie), Cylinder Cyrusa (odkryty w Babilonie) i fragmenty brązowych paneli z monumentalnych wrót z Balawat.Kisz – prastare miasto sumero-akadyjskie, nad Eufratem, 13 km na wschód od Babilonu, obecnie stanowisko archeologiczne Tall al-Uhajmir (Czerwony Pagórek) w Iraku; niewątpliwie jedno z najstarszych miast świata. Odegrało dużą rolę w kształtowaniu się państwa Sumerów.
    Kamienna płytka odnaleziona w Aszur z przedstawieniem boga Aszura stojącego na lwie-smoku.

    Okres nowoasyryjski[ | edytuj kod]

    Zrekonstruowany basen kultowy z Aszur z czasów panowania Sennacheryba (zbiory Muzeum Pergamońskiego w Berlinie)
    Plan partyjskiej świątyni Aszura-Szeruy

    Początek X wieku p.n.e. w Asyrii wyznacza początek okresu, w którym państwo to stanęło u szczytu potęgi. W tym czasie Aszur przestaje być administracyjną stolicą państwa, która za czasów Aszurnasirpala II (883–859 p.n.e.) przeniesiona zostaje do Kalhu. Nie oznacza to jednak końca prac budowlanych w samym Aszur. Aszurnasirpal II lub jeden z jego poprzedników przebudowuje i przekształca Stary Pałac w mauzoleum, w którym znaleziono komory grobowe i sarkofagi królów asyryjskich. Salmanasar III (858–824 p.n.e.) wzmacnia fortyfikacje miasta (obwiedzenie Starego Miasta murem wewnętrznym), przebudowuje świątynię Anu i Adada i wznosi nową świątynię Isztar. Podczas gdy administracyjna stolica przeniesiona zostaje do Dur-Szarrukin przez Sargona II (721–705 p.n.e.), a następnie do Niniwy przez Sennacheryba (704–681 p.n.e.), o tym co działo się w Aszur w VIII i na początku VII wieku p.n.e. wiemy niewiele. W czasie panowania Sennacheryba na zachód od miasta, poza murami, wzniesiony został tzw. dom akitu, który odgrywał ważną rolę w czasie święta Nowego Roku. Na terenie miasta wzniesiony natomiast zostaje tzw. pałac następcy tronu i przebudowane zostają świątynia Sina i Szamasza oraz świątynia Aszura. Jedynym godnym uwagi znaleziskiem z tego okresu jest mocno uszkodzony kultowy basen odkryty w Starym Pałacu. Kolejni władcy, Asarhaddon (680–669 p.n.e.) i Aszurbanipal (668–627 p.n.e.) prowadzili prace restauracyjne przy świątyni Aszura i zigguracie Enlila/Aszura. W okresie panowania Sin-szar-iszkuna zostaje wzniesiona ostatnia asyryjska budowla w Aszur – podwójna świątynia Isztar i Nabu. W 614 roku p.n.e. armia medyjska zdobywa i niszczy kompletnie miasto. Ślady poasyryjskiego zasiedlenia są niemal niezauważalne.

    Adad-ahu-iddina, Adad-aha-iddina, Adad-ahu-iddin, Adad-aha-iddin (akad. Adad-aḫu-iddina, Adad-aḫa-iddina, Adad-aḫu-iddin, Adad-aḫa-iddin, w transliteracji z pisma klinowego zapisywane 10-PAP-AŠ, tłum. „Adad dał brata”) – wysoki dostojnik za rządów asyryjskiego króla Adad-nirari II (911-891 p.n.e.); zgodnie z asyryjskimi listami i kronikami eponimów pełnił w 897 r. p.n.e. urząd limmu (eponima). W jednej z inskrypcji Adad-nirari II, datowanej na 909 r. p.n.e., król ten wyznacza Adad-ahu-iddinę, noszącego tytuł „zarządcy miasta” (ša muḫḫi-āli, zapisywane ša UGU URU) oraz Gabbija-ana-Aszura, gubernatora prowincji Aszur, do sprawowania nadzoru nad naprawą licowania muru nabrzeża portowego w Aszur. Inna inskrypcja Adad-nirari II wspomina z kolei, iż za eponimatu Adad-ahu-iddiny, który samemu nosi już tytuł gubernatora prowincji Aszur (šakin Libbi-āli, zapisywane šà-kìn URU.ŠÀ-URU), miała miejsce piąta wyprawa wojenna do kraju Hanigalbat. Nanna, Nannar – sumeryjski bóg Księżyca. Nazywany też był Suen, Zuen (akad. Sin). Inne imiona: Aszimbabar, Namrasit, Inbu. Jego imię zapisywano również liczbą trzydzieści (tyle jest dni w miesiącu księżycowym).

    Okres partyjski[ | edytuj kod]

    Z początkiem I wieku p.n.e. stanowisko to odzyskało pewne znaczenie jako rezydencja partyjskiego satrapy. Partyjska nazwa miasta wciąż pozostaje nieznana. Najważniejsze budowle z tego okresu to świątynia Aszura-Szeruy wzniesiona na ruinach asyryjskiej świątyni Aszura oraz pałac partyjski w płd części miasta. Partyjskie miasto zniszczone zostało w III wieku n.e. przez Szapura I (241–272). Miasto nigdy nie zostało ponownie odbudowane ani zasiedlone.

    Niniwa (akad. Ninua) – starożytne miasto w północnej Mezopotamii, leżące nad wschodnim, lewym brzegiem Tygrysu; jedna ze stolic Asyrii. Obecnie stanowisko archeologiczne Ninawa w Iraku, na północny wschód od Mosulu.Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego (IA UW) - instytut Uniwersytetu Warszawskiego, w ramach Wydziału Historycznego, kształcący w trybie dziennym, wieczorowym i zaocznym. Istnieje też możliwość podjęcia studiów doktoranckich.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Muzeum Archologiczne (tr İstanbul Arkeoloji Müzeleri) – muzeum znajdujące się w Stambule w dzielnicy Eminönü, w pobliżu Parku Gülhane i pałacu Topkapı.
    Asyria (akad. māt Aššur) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.
    Aszurnasirpal I, właśc. Aszur-nasir-apli I (akad. Aŝšur-nāṣir-apli, tłum. "bóg Aszur jest strażnikiem syna") – król Asyrii, syn i następca Szamszi-Adada IV, wnuk Tiglat-Pilesera I; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 19 lat. Jego rządy datowane są na lata 1049-1031 p.n.e.
    Miejscowość – w Polsce w ujęciu ustawowym jednostka osadnicza lub inny obszar zabudowany odróżniający się od innych miejscowości odrębną nazwą, a przy jednakowej nazwie, odmiennym określeniem ich rodzaju. Natomiast w celach statystycznych, przy ustalaniu wykazu nazw miejscowości oraz nazw ich cześci integralnych przyjęto, że terminem tym określa się każde skupisko ludności, niezależnie od liczby zabudowań i gęstości zabudowy i liczby ludności; przy czym miejscowość musi się odróżniać od innych skupisk (szczególnie sąsiednich) odrębną nazwą urzędową, a przy nazwie identycznej, odmiennym określeniem skupiska (np. wieś, kolonia, osada itp.).
    Aszur-nirari I (akad. Aššur-nērārī, tłum. "bóg Aszur jest moją pomocą") – władca Asyrii, następca i brat Szamszi-Adada III, syn Iszme-Dagana II; według Asyryjskiej listy królów panować miał przez 26 lat. Jego rządy datowane są na lata 1547-1522 p.n.e.
    Ilu-issija (akad. Ilu-issīja; tłum. „Bóg jest ze mną”) – wysoki dostojnik pełniący urząd gubernatora Aszur (šakin māti) za rządów asyryjskiego króla Adad-nirari III (810-783 p.n.e.); z asyryjskich list i kronik eponimów wiadomo, iż w 804 r. p.n.e. sprawował on również urząd eponima (limmu).
    Lew-smok – mityczne stworzenie z przednią częścią ciała przedstawiającą lwa, zaś tylnymi łapami, ogonem i skrzydłami ptaka, występujące w ikonografii mezopotamskiej od okresu akadyjskiego aż do nowobabilońskiego, w tym również na reliefach asyryjskich ze świątyni Ninurty w Kalchu. Ponieważ stworzenie to ma często cechy jednoznacznie męskie, można odrzucić proponowaną identyfikację z demonicą Lamasztu i boginią Tiamat. Możliwe, że potwór ten to Asakku lub Anzu. Nieco odmienny lew-smok, z rogami i z ogonem skorpiona, występuje w sztuce nowoasyryjskiej. Na reliefach skalnych w Maltai, prawdopodobnie króla Sennacheryba, na takim stworzeniu stoi trzech różnych bogów.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.092 sek.