• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Apeiron - filozofia



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Robert Scott (ur. 26 stycznia 1811, zm. 2 grudnia 1887) – brytyjski filolog i leksykograf, profesor Balliol College Uniwersytetu w Oksfordzie. Wraz z Henrym Geotgem Liddellem był autorem słownika grecko-angielskiego, standardowego słownika klasycznej greki. Słownik został wydany przez Oxford University Press.Okres archaiczny w historii starożytnej Grecji mieści się między tzw. "wiekami ciemnymi" cywilizacji greckiej a jej okresem klasycznym, obejmując przedział czasu od VIII wieku p.n.e. do wojen perskich (początek V wieku p.n.e.). W okresie archaicznym Grecy nawiązali szerszy kontakt z innymi cywilizacjami, stworzyli zręby nowych ustrojów politycznych, poznali alfabet, skolonizowali znaczną część wybrzeża Morza Śródziemnego. W okresie tym pojawiły się w Grecji zaczątki zachodniej nauki, filozofii i historiografii. Był to także okres wielkiego rozkwitu greckiej sztuki i literatury (szczególnie epiki Homera i Hezjoda oraz liryki).
    Stworzenie świata[ | edytuj kod]

    Apeiron zasadniczo był rozumiany jako pewnego rodzaju pierwotny chaos. Działał on jako substrat podtrzymujący przeciwieństwa takie jak ciepło i zimno, wilgoć i suchość, jak również kierował ruchem rzeczy przez co powstała wielość kształtów i różnic, które są obecne w świecie. Z nieokreślonej i niemającej granic całości powstała centralna masa - Ziemia - miała ona mieć kształt walca. Kula ognia otaczała powietrze wokół Ziemi i pierwotnie przylegała do niego jak kora do drzewa. Gdy pękła, powstało słońce, księżyc i gwiazdy. Pierwsze zwierzęta miały swój początek w wodzie. Gdy wyszły na ląd, zostały przemienione działaniem słońca. Rodzaj ludzki rozwinął się z jakiegoś innego zwierzęcia, pierwotnie podobnego do ryby. Świecące ciała niebieskie, które oderwały się od zimnej ziemi i wody były przejściowo uważane za bóstwa świata, gromadzące się wokół ziemi, będącej dla starożytnych myślicieli głównym punktem odniesienia.

    Chaos (gr. Χάος Cháos, łac. Chaos ‘pustka’) – w mitologii greckiej uosobienie Próżni pierwotnej (stanu przed uporządkowaniem elementów wszechświata).Racjonalizm (łac. ratio – rozum; rationalis – rozumny, rozsądny) – filozoficzne podejście w epistemologii zakładające możliwość dotarcia do prawdy z użyciem samego rozumu z pominięciem doświadczenia, poprzez stworzenie systemu opartego na aksjomatach, z których poprzez dedukcję można wywieść całość wiedzy. Racjonalizm w nowożytnej filozofii wywodzi się od Kartezjusza. W anglosaskiej tradycji filozoficznej bywa nazywany racjonalizmem kontynentalnym.

    Interpretacje[ | edytuj kod]

    W komentarzu Symplicjusza z Cylicji do Fizyki Arystotelesa następujący fragment jest przypisywany bezpośrednio Anaksymandrowi:

    A to, co jest początkiem istniejących rzeczy, to też z konieczności stanie się ich zgubą. Ponoszą bowiem nawzajem karę sprawiedliwą za niesprawiedliwość swoją w porządku czasu. (tłum. K. Leśniak)

    Ten fragment bywa interpretowany - i tłumaczony - na różne sposoby. Symplicjusz twierdzi, że Anaksymander zauważa wzajemne zmiany pomiędzy czterema żywiołami (ziemią, powietrzem, wodą, ogniem), stąd też nie wybiera on jednego z nich jako początku ale czegoś innego, co wytwarza przeciwieństwa, samemu nie podlegając rozpadowi. Wspomina on również, że Anaksymander mówi to wszystko w terminach poetyckich, a więc że używa dawnego, mitycznego języka. Bogini Sprawiedliwość (Dike) występuje aby utrzymać porządek. Zacytowane słowa są tu bliskie pierwotnemu znaczeniu odpowiednich wyrazów greckich. Słowo dike (sprawiedliwość) prawdopodobnie wywodzi się z określenia granic ziemi i metaforycznie oznacza, że osoba musi pozostać w swojej własnej sferze, szanując sferę swojego sąsiada. Słowo adikia (niesprawiedliwość) oznacza, że ktoś działał poza granicami swojej sfery, podjął działanie, które mogło zakłócić „prawo i porządek” (eunomia). W Odysei Homera eunomia jest przeciwstawiana hybris (pysze). Pycha była traktowana jako coś bardzo niebezpiecznego ponieważ może zagrażać równowadze i prowadzić do politycznej niestabilności a ostatecznie do zniszczenia miasta-państwa.

    Nous (gr. νοῦς) – słowo pochodzące z greki, w dosłownym znaczeniu duch, rozsądek, intelekt, rozum, w znaczeniu przenośnym: Friedrich Wilhelm Nietzsche (ur. 15 października 1844 w Röcken w okolicach Naumburg (Saale), zm. 25 sierpnia 1900 w Weimarze) – filozof, filolog klasyczny, prozaik i poeta. Kategorią centralną filozofii Nietzschego jest filozofia życia, ujmowanie rzeczywistości, a więc także człowieka, jako życia. Prowadzi to do zanegowania istnienia ukrytego sensu i układu świata - esencji, rzeczywistość staje się wobec tego chaosem. Konsekwencję tego stanowi radykalna krytyka chrześcijaństwa oraz współczesnej autorowi zachodniej kultury, jako opartych na tym złudzeniu. Istotny jest także szacunek wobec wartości obecnych w antycznej kulturze greckiej, wraz z postulatem powrotu do niej.

    Aecjusz (I w. p.n.e.) przekazuje odmienny cytat:

    Wszystko pochodzi z apeironu i z niego też wywodzi się tego zniszczenie. Nieskończone światy są wytwarzane i niszczone przezeń. I mówi on (Anaksymander) dlaczego tym jest właśnie apeiron. Ponieważ tylko wówczas początek i rozkład nigdy nie ustaną.

    Dlatego też wydaje się że Anaksymander wypowiadał się na temat apeironu. Jest to również zauważone przez Arystotelesa:

    Władysław Tatarkiewicz (ur. 3 kwietnia 1886 w Warszawie, zm. 4 kwietnia 1980 tamże) – filozof i historyk filozofii, estetyk i etyk, historyk sztuki, członek Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk.Bóg lub bóstwo – istota nadprzyrodzona, której istnienie postuluje większość religii. Zajmuje się nim teologia i filozofia, gdzie jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję (co dodatkowo utrudniają założenia teologiczne związane z tym zagadnieniem, pochodzące z poszczególnych religii). Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm.

    Przekonanie że jest coś takiego jak apeiron wynika z koncepcji że tylko wtedy początek i rozkład nigdy nie ustaną, kiedy tym, skąd pochodzi, to co jest wytwarzane, jest apeiron.

    Friedrich Nietzsche twierdził, że Anaksymander był pesymistą i że postrzegał wszystko przyszłe jako nieuprawnioną emancypację wiecznego istnienia, jako zło, które świat odpokutuje jedynie zniszczeniem. W związku z tym świat indywidualnych, określonych obiektów powinien rozpaść się w świat nieskończoności, ponieważ wszytko skończone musi ostatecznie powrócić do nieskończoności. Jego koncepcje miały wielki wpływ na wielu filozofów, w tym Martina Heideggera.

    Mechanika kwantowa (teoria kwantów) – teoria praw ruchu obiektów świata mikroskopowego. Poszerza zakres mechaniki na odległości czasoprzestrzenne i energie, dla których przewidywania mechaniki klasycznej nie sprawdzały się. Opisuje przede wszystkim obiekty o bardzo małych masach i rozmiarach - np. atom, cząstki elementarne itp. Jej granicą dla średnich rozmiarów lub średnich energii czy pędów jest mechanika klasyczna.Filozofia przedsokratejska – okres w filozofii starożytnej przed wystąpieniem Sokratesa, obejmujący filozofów przyrody i często ujmowanych w osobną kategorię sofistów.

    Werner Heisenberg, któremu zawdzięczamy odkrycie mechaniki kwantowej, wysunął hipotezę, że elementarne cząstki mogą być postrzegane jako różne manifestacje, różne stany kwantowe, jednej i tej samej „pierwotnej substancji”. Z powodu podobieństwa tej koncepcji do hipotezy „pierwotnej substancji” Anaksymandra, współpracownik Heisenberga, Max Born, nazwał tę substancję apeironem.

    Ferekydes z Syros – grecki myśliciel żyjący w VI wieku p.n.e., pochodził z wyspy Siros, uznawany jest za pierwszego prozaika. Autor dzieła zatytułowanego Pentemychos (Pięciokąt), znanego również jako Heptamychos (Siedmiokąt), przedstawiającego mito-filozoficzny opis stworzenia świata, z którego zachował się tylko początkowy fragment oraz wzmianki u późniejszych autorów.Stanford Encyclopedia of Philosophy (SEP) jest ogólnie dostępną encyklopedią internetową filozofii opracowaną przez Stanford University. Każde hasło jest opracowane przez eksperta z danej dziedziny. Są wśród nich profesorzy z 65 ośrodków akademickich z całego świata. Autorzy zgodzili się na publikację on-line, ale zachowali prawa autorskie do poszczególnych artykułów. SEP ma 1260 haseł (stan na 20 stycznia 2011). Mimo, że jest to encyklopedia internetowa, zachowano standardy typowe dla tradycyjnych akademickich opracowań, aby zapewnić jakość publikacji (autorzy-specjaliści, recenzje wewnętrzne).

    Badacze zajmujący się innymi dziedzinami, m.in. Bertrand Russel i Maurice Bowra, nie zaprzeczali, że Anaksymander był pierwszym, który użył terminu apeiron ale twierdzili, że tajemniczy fragment mówiący o równowadze pomiędzy przeciwnymi siłami jako centrum rzeczywistości jest bliższy cytatowi przekazanemu nam przez Symplicjusza.

    Fizyka (gr. Φυσικὴ ἀκρόασις, łac. Physica lub Physicae Auscultationes, co znaczy wykłady o naturze) – utwór autorstwa Arystotelesa dotyczących najbardziej ogólnych (filozoficznych) zasad naturalnych. Głównym celem pracy jest nie tylko opis zmiany i ruchu, lecz także odkrycie ich zasad i przyczyn.Hybris (gr. ὕβρις) – pojęcie w kulturze starożytnej Grecji oznaczające dumę, pychę rodową lub majestat władcy, które uniemożliwiają mu prawidłowe rozpoznanie sytuacji, w której się znalazł. Pycha ta stanowi przekroczenie miary, którą bogowie wyznaczyli człowiekowi (zob. dike), stanowi więc wyzwanie wobec bogów i ściąga na siebie ich karę. Pojęcie "hybris" znalazło wyraz zwłaszcza w tragedii greckiej, w której często jest głównym czynnikiem prowadzącym do katastrofy bohatera. Starożytni utożsamiali również hybris ze zbytnim przywiązaniem do rozwoju techne. Słowo to jest nieodmienne.

    Istnieją również inne interpretacje, które próbują połączyć powyższe aspekty. Apeiron jest abstrakcją, pustką, czymś co nie może być opisane zgodnie z grecką, pesymistyczną wiarą w śmierć. Śmierć w istocie oznaczała „nicość”. Umarli żyli jako cienie i nie mogli powrócić do prawdziwego świata. Wszystko wytworzone z apeironu musiało do niego powrócić, zgodnie z zasadą powstawania-rozkładu. Istnieje wzajemne przyciąganie pomiędzy przeciwnymi sobie początkiem i rozkładem, pychą i sprawiedliwością. Istnienie samo z siebie niosło z sobą winę.

    Wedyzm (religia wedyjska) – najstarsza względnie poznana religia Indii, henoteistyczna, wywodząca się prawdopodobnie z okresu między połową drugiego tysiąclecia p.n.e. a początkiem pierwszego p.n.e. Jej zręby ukazują teksty Wed, w szczególności najstarsze zbiory - sanhity. Była to religia ahierarchiczna, koncentrująca się wokół rozbudowanego ceremoniału ofiary wedyjskiej (jadźńa, śrauta); w mniejszym stopniu obecne były także praktyki magiczne i rytuały związane z ogniskiem domowym (patrz: Atharwaweda). Przebieg ofiary wedyjskiej był dla jej uczestników odtworzeniem aktu kosmogonicznego i zarazem czynnością podtrzymującą harmonijne istnienie wszechświata, co za tym, pomyślność życia ludzkiego – dlatego tak niezwykle ważny był jej prawidłowy przebieg. Świątynie i zwyczaj czczenia wizerunków bogów pojawia się w wedyzmie znacznie później, prawdopodobnie w efekcie obcych wpływów (być może drawidyjskich).Symplicjusz z Cylicji (gr. Σιμπλίκιος ὁ Κῐλίκιος ur. ok. 490, zm. 560) – filozof bizantyński, autor komentarzy do Arystotelesa.

    Idea, że fakt istnienia sam z siebie niesie ze sobą niezmywalną winę, jest grecka (Teognis 327) i ktokolwiek twierdzi, że nie dotyczy go ona, popełnia grzech pychy i stąd też staje się winny. Pierwsza połowa VI w. jest okresem wielkich społecznych nierównowag w Milecie, mieście-państwie, w którym żył Anaksymander. Jakakolwiek próba nadmiaru prowadzi do przesady a każda przesada musi być naprawiona. Wszystko to musi być spłacone, zgodnie z zasadą długu. Rzeczy same wymierzają sobie sprawiedliwość wraz z upływem czasu.

    Tərtər, Terter – miasto w centralnym Azerbejdżanie, należące do Górskiego Karabachu, stolica rejonu Tərtər. Populacja wynosi 18924 (2008).Filolaos z Krotony albo z Tarentu, (ur. ok. 470 p.n.e., zm. ok. 399 p.n.e.) – jeden z pitagorejczyków, jako pierwszy udostępnił w księgach publicznie nauki szkoły (jednym z nabywców trzech ksiąg Filolaosa był Platon). Miejsce urodzenia nie jest znane, Diogenes Laertios podaje, że była to Krotona, inne źródła wskazują, że mógł pochodzić z Tarentu.

    Sprawiedliwość musi zniszczyć wszystko co jest zrodzone. Nie istnieje zewnętrzna granica, która mogłaby powstrzymać aktywność człowieka, poza właśnie zniszczeniem. Pycha jest wyrazem chaotycznego elementu ludzkiego istnienia i w pewien sposób częścią cyklicznego mechanizmu zachowującego porządek, ponieważ daleko idąca pycha jest źródłem destrukcji, które jednocześnie jest przywracaniem na nowo porządku.

    Monizm (gr. mónos jedyny) – filozoficzny pogląd według wąskiej definicji uznający naturę wszelkiego bytu za jednorodną: materialną (materializm, monizm materialistyczny), duchową (spirytualizm, monizm spirytualistyczny) lub materialno-duchową (np. panteizm, choć nie tylko). Taki monizm jest poglądem przeciwstawnym do dualizmu i pluralizmu.Károly Simonyi (ur. 18 października 1916, Egyházasfalu,zm. 9 października 2001) był węgiersim fizykiem, studiował i doktoryzował się na Technicznym Uniwesytecie Budapeszt.

    Wpływ na grecką i zachodnią myśl filozoficzną[ | edytuj kod]

    Możemy założyć, że sprzeczność pomiędzy dwoma różnymi interpretacjami wynika z tego, że Anaksymander połączył dwie odmienne tradycje myślenia. Pierwsza postrzega apeiron jako coś metafizycznego (i może prowadzić do monizmu), podczas gdy druga, skupiająca się na naprzemiennych zmianach i równowadze przeciwieństw jako na centralnym punkcie rzeczywistości, jest fizyczna. Ten sam paradoks miał miejsce w greckim sposobie myślenia. Grecy wierzyli, że każda indywidualność posiada nieskończone możliwości zarówno w mózgu, jak i w sercu. Perspektywa ta wymagała też od człowieka, by żył pełnią swoich sił. Ale jednocześnie istniała granica dla jego najbardziej agresywnych zapędów - pycha-niesprawiedliwość (hybris lub aidikia) mogła zaburzyć harmonię i równowagę. W takim wypadku sprawiedliwość (dike) zniszczyłaby takiego człowieka, aby przywrócić porządek. Te koncepcje są oczywiste w pismach późniejszych greckich filozofów. Filolaos z Tarentu (V w. p.n.e.) wspomina, że natura utworzyła i jest złączona ze światem z nieskończoności (gr. ἄπειρα apeira, l. mn. od apeiron) i skończoności. Wszystko co istnieje w świecie zawiera cząstkę nieskończoności (apeiron) i skończoności. Coś podobnego jest wspomniane przez Platona: nic nie może istnieć, jeśli nie zawiera ciągle i jednocześnie skończoności i nieskończoności, określoności i nieokreśloności.

    Fileb (gr. Φίληβος, Philebos) – dialog Platona, napisany około roku 350 przed Chrystusem. Zaliczany do dialogów późnych. Idealizm - pogląd, wedle którego świat dostępny ludzkim zmysłom nie jest całością rzeczywistości. Prócz tego wymiaru poznawczego istnieją bowiem byty niematerialne, które są wieczne i niezmienne. Są one dostępne człowiekowi poprzez poznanie drogą rozumowania.

    Niektóre doktryny istniejące w myśli zachodniej wciąż zawierają niektóre z tych pierwotnych koncepcji: „Postanowione ludziom raz umrzeć”, „Śmierć jest powszechnym długiem”. Grecki wyraz adikia (niesprawiedliwość) przekazuje, że ktoś działał poza swoją własną sferą, nie szanując sfery swojego sąsiada. Stąd też popełnia on hybris. Odpowiednie angielskie słowo arrogance (żądanie czegoś jako swego bez uzasadnienia - łac. arrogare) jest bardzo bliskie oryginalnemu znaczeniu: „Niczego w nadmiarze”.

    Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj położony w południowo-wschodniej części Europy, na południowym krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z czterema państwami: Albanią, Macedonią Północną i Bułgarią od północy oraz Turcją od wschodu. Ma dostęp do czterech mórz: Egejskiego i Kreteńskiego od wschodu, Jońskiego od zachodu oraz Śródziemnego od południa. Grecja ma dziesiątą pod względem długości linię brzegową na świecie, o długości 14880 km. Poza częścią kontynentalną, w skład Grecji wchodzi około 2500 wysp, w tym 165 zamieszkałych. Najważniejsze to Kreta, Dodekanez, Cyklady i Wyspy Jońskie. Najwyższym szczytem jest wysoki na 2918 m n.p.m. Mitikas w masywie Olimpu. Język perski, nowoperski (per. فارسی fārsī) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Protogenoi – w mitologii greckiej pierwotni bogowie, którzy jako pierwsi zostali powołani do życia. Zamieszkiwali ziemię przez tytanami.
    Anaksymander z Miletu (gr. Ἀναξίμανδρος ὁ Μιλήσιος Anaksimandros ho Milesios, ok. 610-546 p.n.e.) – jeden z pierwszych filozofów greckich, prawdopodobnie uczeń Talesa i nauczyciel Anaksymenesa, reprezentant szkoły jońskiej; polityk. Podejrzewa się, że był autorem pierwszego w historii ludzkości dzieła filozoficznego, znanego pod tytułem Περὶ φύσεως (Peri physeos, O naturze).
    Pitagorejczycy – wyznawcy doktryny rozwiniętej przez Pitagorasa i jego następców w szkole religijno-filozoficznej, którą założył w Krotonie w Wielkiej Grecji, w południowych Włoszech. Część z poglądów może być jedynie przypisywana Pitagorasowi, natomiast szereg innych osób związanych ze szkołą opublikowało własne dzieła lub przeszło do historii z powodu swych osiągnięć.
    Cimcum (hebr. צמצום - wycofanie, skurczenie się) – w kabale luriańskiej akt wycofania się Boga z samego siebie, w wyniku którego powstała przestrzeń, w której mogło dojść do stworzenia. Akt ograniczenia spowodował uaktywnienie się sefiry Din - surowego sądu - co spowodowało nałożenie praw konieczności na niczym nie ograniczoną do tej pory potencjalność. Cimcum jest kosmicznym typem wygnania Szechiny, rozproszenia Izraela a także wkroczenia cierpienia w świat.
    Homer (st.gr. Ὅμηρος, Hómēros, nw.gr. Όμηρος) (VIII wiek p.n.e.) – grecki pieśniarz wędrowny (aojda), epik, śpiewak i recytator (rapsod). Uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji ustnej poezji heroicznej. Do jego dzieł zalicza się eposy: Iliadę i Odyseję. Grecka tradycja widziała w nim również autora poematów heroikomicznych Batrachomyomachia i Margites oraz Hymnów homeryckich. Żaden poeta grecki nie przewyższył sławą Homera. Na wyspach Ios i Chios wzniesiono poświęcone mu świątynie, a w Olimpii i Delfach postawiono jego posągi. Pizystrat wprowadził recytacje homeryckich poematów na Panatenaje.
    Substancja, potocznie coś – jedno z podstawowych pojęć metafizyki i współczesnej ontologii, występujące jednak przede wszystkim w metafizyce klasycznej. Stworzone przez Arystotelesa, który używał greckiej nazw ousia i to ti en einai i uznał ją za główną kategorię (łacińską po raz pierwszy posłużył się Cyceron). Pojęcie to nie jest jednoznaczne:
    Max Born (ur. 11 grudnia 1882 we Wrocławiu, zm. 5 stycznia 1970 w Getyndze) – pochodzący z zasymilowanej wielkomieszczańskiej rodziny niemiecko-żydowskiej matematyk i fizyk, laureat nagrody Nobla (1954).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.027 sek.