Aleksander Dobry

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Aleksander, wojewoda i hospodar mołdawski, i panowie mołdawscy przyrzekają wierność, potwierdzając wzięte na siebie w Kamieńcu zobowiązania wobec króla Władysława i korony polskiej, 6 października 1407 roku

Aleksander Dobry (rum. Alexandru cel Bun; ur. 13751380, zm. 1432) – hospodar Mołdawii, w latach 1400–1432, z dynastii Muszatowiczów.

Bitwa pod Grunwaldem (w literaturze niemieckiej pierwsza bitwa pod Tannenbergiem) – jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy (pod względem liczby uczestników), stoczona na polach pod Grunwaldem 15 lipca 1410 w czasie trwania wielkiej wojny między siłami zakonu krzyżackiego wspomaganego przez rycerstwo zachodnioeuropejskie (głównie z Czech, z wielu państewek na Śląsku, z Pomorza Zachodniego i z pozostałych państewek Rzeszy), pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi i litewskimi (złożonymi głównie z Polaków, Litwinów i Rusinów) wspieranymi lennikami obu tych krajów (Hospodarstwo Mołdawskie, Księstwo Mazowieckie, Księstwo Płockie, Księstwo Bełskie, Podole i litewskie lenna na Rusi) oraz najemnikami z Czech, Moraw i z państewek ze Śląska oraz uciekinierami ze Złotej Ordy i chorągwiami prywatnymi (między innymi chorągiew z Nowogrodu Wielkiego księcia Lingwena Semena), pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły.Zakon krzyżacki – pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (zakon krzyżacki, zakon niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Theutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Sprowadzony, by zapewnić bezpieczeństwo ewangelizacji Prusów, opanował militarnie obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem formację państwową Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

Życiorys[ | edytuj kod]

Był synem hospodara Romana I i jego żony Anastazji. Objął tron mołdawski dzięki interwencji hospodara wołoskiego Mirczy Starego (którego był siostrzeńcem), który w 1400 usunął zeń hospodara Jugę i wprowadził nań Aleksandra (początkowo, do 1407, wraz z bratem Bogdanem). Zaraz po objęciu rządów musiał pokonać kilku innych pretendentów do tronu, m.in. swego kuzyna Iwaszkę, syna Piotra I.

Zygmunt Luksemburski (Luksemburczyk), (ur. 14 lub 15 lutego 1368 w Norymberdze, zm. 9 grudnia 1437 w Znojmie) – elektor (margrabia) brandenburski od 1378, król węgierski od 1387, niemiecki od 1411, książę Luksemburga od 1419, król włoski od 1431, Święty Cesarz Rzymski od 1433, król czeski od 1419 (objął władzę w 1436).Stefan II, rum. Ştefan (zm. lipiec 1447) – hospodar mołdawski w latach 1433 lub 1434-1447 (od 1435 do 1442 lub 1443 współrządził ze swoim bratem Eliaszem I, a od 1444 do 1445 z innym bratem – Piotrem II).

Jego długie panowanie było okresem rozkwitu Mołdawii, szczególnie pod względem gospodarczym. Aleksander uporządkował zrujnowany wcześniejszymi waśniami kraj, szczególną uwagę przykładał do rozwoju miast, którym nadawał liczne przywileje. Dbając o rozwój handlu czarnomorskiego, wydawał przywileje handlowe kupcom ze Lwowa (1408) i Krakowa (1409). Rozbudował porty w Kilii (zajętej po śmierci Mirczy Starego) i Białogrodzie, które w tym okresie były jedynymi portami morskimi wykorzystywanymi przez Polskę.

Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.Cerkiew (z gr. kyriaké – należąca do Pana, w uzupełnieniu do eklezja – zgromadzenie, później świątynia, kościół) – budynek przeznaczony do sprawowania nabożeństw w cerkwi prawosławnej lub unickiej (greckokatolickiej). Jest przestrzenią sakralną dla celebracji Boskiej Liturgii. Prawosławni oraz grekokatolicy wierzą, iż jest ona miejscem szczególnego przebywania samego Boga.

W polityce zagranicznej oparł się na sojuszu z Polską i Wołoszczyzną przeciwko Węgrom. Początkowo sprzyjała mu sytuacja międzynarodowa, w szczególności wewnętrzne problemy Węgier i Imperium osmańskiego, którzy nie mogli angażować swoich sił w Mołdawii. 12 marca 1402 uznał się wasalem króla Polski Władysława Jagiełły, a 1 sierpnia 1404 złożył mu hołd lenny w Kamieńcu Podolskim (potwierdził go w 1407 we Lwowie). Wspierał militarnie Polaków w walkach przeciwko zakonowi krzyżackiemu – oddziały mołdawskie uczestniczyły w wielkiej wojnie 1409–1411 (w tym być może w bitwie pod Grunwaldem), wojnie głodowej 1414, a także odznaczyły się podczas oblężenia Malborka w 1422. Układ między Jagiełłą z Zygmuntem Luksemburskim z 1412 pozostawiał Mołdawię pod zwierzchnictwem polskim, choć nakładał na Aleksandra obowiązek wsparcia Zygmunta w wojnie z Turcją. Aleksander wspierał Jagiełłę finansowo (zabezpieczeniem jednej z pożyczek był zastaw na Pokuciu, które później stało się terytorium spornym). W 1420 stracił na rzecz Turków Kilię, zdołał ją jednak z pomocą polską odzyskać. W latach 20. stopniowo zaczęły pogarszać się stosunki Aleksandra z Węgrami – szczególnie na tle realizowania sprzecznych interesów na Wołoszczyźnie (Aleksander wspierał Radu Praznaglavę, a Zygmunt Dana II. W 1428 Aleksander nie wziął udziału w wyprawie Zygmunta przeciwko Turkom, wobec czego Zygmunt zaczął domagać się od Jagiełły podziału Mołdawii. Proponował też obsadzenie Kilii (która na dodatek zaatakowali Wołosi) Krzyżakami.

Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Hołd lenny (łac. homagium) – ceremonia uroczystego zawarcia kontraktu lennego. Podczas niej następowało homagium: wasal klękał przed swoim seniorem i składał mu uroczystą przysięgę wierności, zobowiązując się do niesienia pomocy swojemu seniorowi w radzie (łac. consilium) i ofiarując pomoc zbrojną (łac. auxilium). Następowała wówczas inwestytura, czyli formalne przekazanie lenna wasalowi.

Zmiana kierunku polityki międzynarodowej nastąpiła pod koniec życia Aleksandra (po śmierci Witolda w 1430). Wówczas wobec braku polskiej pomocy w wojnie z Turcją wypowiedział stosunek lenny wobec Polski. Na początku 1431 osadził na tronie wołoskim Aleksandra Aldeę, a następnie zaatakował Pokucie, wspierając wielkiego księcia Świdrygiełłę w walce przeciwko Jagielle, jednak bezskutecznie.

Białogród nad Dniestrem (ukr. Білгород-Дністровський, Biłhorod-Dnistrowśkyj, rum./mołd. Cetatea Albă, hist. do 1944 Akerman) − miasto w południowo-zachodniej Ukrainie, na Nizinie Czarnomorskiej, nad Limanem Dniestru, 18 km od Morza Czarnego, w obwodzie odeskim.Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.

Był hojnym mecenasem kościoła prawosławnego, ufundował liczne cerkwie i monastyry, zakończył spór o metropolię mołdawską, utworzył też drugie biskupstwo prawosławne w Mołdawii, a także biskupstwo ormiańskie w Suczawie. Sprowadził do Suczawy relikwie św. Jana Nowego, uznanego za patrona Mołdawii.

Muszatowicze (rum. Mușatin) – dynastia hospodarów Mołdawii, której przedstawiciele panowali w tym kraju z przerwami od końca XIV w. do XVII w. (kilku jego przedstawicieli zasiadło także w XVI i XVII w. na tronie Wołoszczyzny).Eliasz I, rum. Iliaş (ur. 1409, zm. 1448) – hospodar mołdawski w latach 1432–1433 lub 1434 i 1435–1443 z dynastii Muszatowiczów.

Po jego śmierci państwo mołdawskie zostało ogarnięte przez kryzys polityczny w związku z działaniami wielu pretendentów do tronu (licznych synów, a potem i wnuków Aleksandra), czego efektem było osłabienie władzy centralnej umocnionej przez Aleksandra.

Małżeństwa i potomstwo[ | edytuj kod]

Aleksander Dobry był czterokrotnie żonaty. Jego żonami były:

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
  • poślubiona w 1393 lub 1394 Małgorzata z Lasoncz (de Losoth), córka Stefana, wojewody siedmiogrodzkiego,
  • poślubiona ok. 1408 Anna Neacşa, zm. 2 listopada 1418
  • poślubiona w 1419 Ryngałła Anna, z którą się rozwiódł w 1421
  • poślubiona po 1420 Maria.
  • Pozostawił po sobie licznych ślubnych i nieślubnych synów, pięciu z nich obejmowało potem tron mołdawski: Eliasz, Stefan, Piotr, Bogdan i Piotr Aron.

    Monaster albo monastyr (ze staroruskiego od gr. μοναστήριον monasterion) – tradycyjna nazwa klasztoru w Kościołach wschodnich.Suczawa (rum. Suceava, ukr. Сучава, jid. שאָץ /szoc/, węg. Szűcsvár) – miasto w historycznej Mołdawii w Rumunii, stolica okręgu Suczawa oraz Bukowiny rumuńskiej.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Demel J., Historia Rumunii, wyd. 2, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź 1986, s. 119.
  • Tęgowski J., Powiązania genealogiczne wojewodów mołdawskich Bogdanowiczów z domem Giedyminowiczów w XIV-XV wieku, "Genealogia. Studia i materiały historyczne", t. 3, 1993.
  • Dominik Musialik. Najdawniejsze próby utrzymania niezależności przez hospodarstwo mołdawskie od XIV do poł. XV wieku. „Studenckie Zeszyty Historyczne”. 14, s. 45–48, 2008. Kraków: Koło Naukowe Historyków Studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego. ISSN 029-0465. 
  • Kilia (ukr. Кілія), (Kiliia (trl.), Kilija (trb.)) – miasto na Ukrainie (obwód odeski), na lewym brzegu Kilii – lewego ramienia Dunaju wpadającego tu do głównego nurtu rzeki u wrót delty Dunaju. Graniczy z Rumunią. Pokucie (ukr. Покуття, rum. Pocuţia) – kraina historyczna, leżąca nad górnym Prutem, na terenie dzisiejszej Ukrainy. Nazwa pochodzi od stolicy regionu - Kut nad Czeremoszem.




    Warto wiedzieć że... beta

    Bogdan (zm. 1407) – hospodar Mołdawii w latach 1400-1407 z rodu Muszatowiczów, koregent swego brata Aleksandra Dobrego.
    W 1860 roku została zawarta unia realna między Wołoszczyzną a Mołdawią, tworząc zjednoczone księstwo, od 1881 roku zwane Rumunią.
    Wołoszczyzna (rum. Țara Românească albo Valahia) – kraina historyczna w Rumunii, obejmująca Nizinę Wołoską, położona pomiędzy Karpatami Południowymi a dolnym Dunajem. Dzieli się na Muntenię (Multany) oraz Oltenię, położoną na prawym brzegu rzeki Aluty. Na stokach Karpat występują złoża ropy naftowej. Główne miasta to Bukareszt (stolica Rumunii), Ploeszti (rum. Ploiești, główny ośrodek wydobycia ropy), Braiła (port naddunajski), Piteşti oraz Krajowa (główne miasto Oltenii).
    Wielka wojna (14 sierpnia 1409 - 1 lutego 1411) – wojna pomiędzy Królestwem Polskim, Wielkim Księstwem Litewskim, wspieranymi lennikami obu tych krajów (Hospodarstwo Mołdawskie, Księstwo Mazowieckie, Księstwo płockie, Księstwo bełskie, Podole) oraz najemnikami z Królestwa Czech, uciekinierami ze Złotej Ordy i chorągwiami prywatnymi (między innymi chorągiew z Republiki Nowogrodzkiej księcia Lingwena) a zakonem krzyżackim wspartym przez Królestwo Węgier rządzone przez Luksemburgów i rycerstwo zachodnioeuropejskie (głównie z Czech, z wielu państewek na Śląsku, z Pomorza Zachodniego i z pozostałych państewek Rzeszy Niemieckiej).
    Witold (lit. Vytautas, biał. Вітаўт; ur. ok. 1350, zm. 27 października 1430 w Trokach) – wielki książę litewski od 1401, syn Kiejstuta i Biruty, byłej kapłanki Praurimy z Połągi, brat stryjeczny Władysława Jagiełły.
    Hospodar - tytuł książąt ruskich, w Rosji gosudar był tytułem cara. Stare słowo pochodzenia słowiańskiego (w jęz. ros. Господарь), oznaczające pana, władcę, księcia. W statutach litewskich król Zygmunt III Waza, tytułował siebie Hospodarem, w ten sam sposób szlachta na Litwie oddawała cześć królowi Najjaśniejszy Miłościwy Hospodaru Królu.
    Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część Azji południowo-zachodniej, Afrykę północną i Europę południowo-wschodnią. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.

    Reklama