Alanowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mapa pokazująca migracje Alanów

Alanowie (Halanowie, Tanaitowie lub Asowie, gr. Αλανοί, Αλαννοί, chińskie 阿蘭聊 transkrybowane na Alanliao (synonim 奄蔡 Yancai, stąd niektórzy doszukują się pokrewieństwa z Antami) z II w. i 阿蘭 Alan z III w.) – sarmacki lud pochodzenia indoirańskiego.

Jászberény – miasto w północnych Węgrzech, około 100 km na wschód od Budapesztu, w komitacie Jász-Nagykun-Szolnok. Leży nad środkowym biegiem rzeki Zagyva, w północnej części Międzyrzecza Dunaju i Cisy (węg. Duna Tisza köze). Ludność: 26 965 mieszkańców (I 2011 r.), powierzchnia: 221,35 km².Roman I Lekapen, gr. Romanos Lakapēnos (ur. 870, zm. 15 czerwca 948) – cesarz bizantyński w latach 919-944, przez cały okres formalnie współcesarz z Konstantynem VII, a także z synami.

Historia[ | edytuj kod]

Mapa pokazująca tereny zajmowane przez Alanów w okolicach Kaukazu ok. 650 roku – kolor żółty

Historię Alanów należy rozpatrywać przez pryzmat Sarmatów, którzy pojawiają się pod nazwą Sauromatów już w V w. p.n.e. Wiemy, że w IV w. p.n.e. Sauromaci utworzyli nowy, potężny związek plemienny, składający się z pokrewnych plemion, które napłynęły ze wschodu, a od III w. p.n.e. występowali już pod nazwą Sarmatów. Stopniowo wśród Sarmatów wyodrębniały się poszczególne wielkie plemiona m.in. Alanowie, Aorsowie, Jazygowie, Syrakowie i Roksolanowie (nie brak autorów, którzy Roksolanów traktują jako inną/starszą nazwę właśnie Alanów, zresztą i nazwa etniczna Alanowie w historii bywała używana jako nazwa nadrzędna innych mniejszych plemion). Spośród plemion sarmackich to właśnie dzieje Alanów poznano najlepiej, gdyż najdłużej utrzymywali się na arenie wydarzeń historycznych.

Normanowie (st. nord. Norrmaen, ludzie północy) – określenie stosowane w zachodniej Europie dla określenia mieszkańców Skandynawii w okresie ich ekspansji handlowej i terytorialnej w VIII-XII wieku. Od IX wieku Normanowie na podbijanych terenach tworzyli nowe organizacje państwowe, np. Normandię czy Islandię.Maria Karina Miśkiewicz, (ur. 1933 w Warszawie), prof. dr hab., archeolog. Studiowała na Uniwersytecie Warszawskim; pracowała w Państwowym Muzeum Archeologicznym, w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, a wreszcie na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego, gdzie reaktywowała zamierającą Sekcję Archeologii Chrześcijańskiej na Wydziale Nauk Historycznych i Społecznych. Specjalizuje się w archeologii wczesnego średniowiecza, ze szczególnym uwzględnieniem Mazowsza i Podlasia.

Pierwsza wzmianka o Alanach pochodzi z I wieku n.e. Byli ludem pasterskim zajmującym się hodowlą koni. Żyli na północ od Kaukazu, pomiędzy rzekami Don i Wołga, a Morzem Azowskim. Chińska Kronika Późniejszej Dynastii Han (26-211 r. n.e.) wspomina, że Yancai (Aorsów) przemianowano na Alanliao, co związane było prawdopodobnie z utratą przynajmniej części niezależności pierwszych na rzecz drugich. Jednocześnie w zachodnich źródłach przestano wymieniać Aorsów, a spotkać można nazwy Alanorsów (Alanorsi – Ptolemeusz i Strabon) oraz „Zachodnich”/„Białych” (nazwą „biały” określano zachód, lub zachodni odłam jakiegoś plemienia, czarny oznaczał północ, czerwony południe) Alanów – być może Aorsów podporządkowanych już Alanom.

Mátra (517.3) – pasmo górskie na Węgrzech w Karpatach Zachodnich, na północ od Wielkiej Niziny Węgierskiej, na wschód od pogórza Cserhát i na zachód od Gór Bukowych. W górach Mátra znajduje się najwyższy szczyt Węgier, Kékes (1014 m n.p.m.).Wandalowie – grupa plemion wschodniogermańskich, zamieszkująca przed Wielką wędrówką ludów Europę Środkową (dzielili się na Silingów i Hasdingów, część badaczy jako wandalskie zalicza też plemiona Wiktofalów, Lakringów i Hariów). W noc sylwestrową 406 roku wraz ze Swebami i Alanami przekroczyli zamarznięty Ren w pobliżu Moguncji, po czym przez trzy lata pustoszyli Galię. W trakcie dalszej wędrówki po Cesarstwie dotarli do Północnej Afryki, gdzie po zdobyciu Kartaginy założyli swoje własne państwo (439 r.). Przetrwało ono sto lat i zostało ostatecznie podbite przez Cesarstwo Bizantyńskie w latach 533-534.

W połowie I w. n.e. Alanowie objęli prymat wśród plemion wschodnio-sarmackich. W 68 r. czytamy o Alanach przebywających w pobliżu Morza Azowskiego, z początkiem II w. podbili całe dawne terytorium Aorsów i część ziem Syraków, spowodowało to też wybudowanie fortyfikacji przez miasto Tanais. Nad dolnym Dniestrem i w Besarabii znaleziono groby książąt syrackich (niemal tak samo wyposażonych jak analogiczne odkryte na Kubaniu) co potwierdzać może fakt wyparcia części Syraków na zachód, na ziemie później zajęte przez Gotów. Opór stawiony przez Aorsów spowodował skierowanie aktywności Alanów na południe. Józef Flawiusz wspomina o wyprawie Alanów w I w. na tereny obecnego irańskiego Azerbejdżanu i Armenii, wspomina on o Alanach, że liczne hordy ich uderzyły na nic nie przeczuwających Medów i splądrowały kraj gęsto zasiedlony i zasobny we wszelakie rodzaje bydła, a nikt nie odważył się stawić im oporu. Natomiast król Medów Pakorus zbiegł ze strachu w niedostępne ustronie, pozostawiając wszystkie swoje posiadłości na pastwę losu. Z trudem udało mu się wyrwać z rąk nieprzyjaciół żonę i nałożnicę, które wzięto do niewoli, za cenę stu talentów. Następnie Alanowie wkroczyli do Armenii, gdzie naprzeciw im stanął król Tiridates I, który złapany na arkan przez jednego z Alanów omal nie stracił życia. Alanowie spustoszyli te ziemie uprowadzając ogromną ilość jeńców i bogactw. Posuwając się wzdłuż Morza Kaspijskiego w latach 73-74 najeżdżali państwo Partów, a ok. 123 r. także wschodnie prowincje Cesarstwa Rzymskiego w północno-wschodniej Azji Mniejszej (opór stawił im Arrian namiestnik Kapadocji). Źródła z epoki wspominają o kolejnym rajdzie na południe ok. 133 r.

Ostrogoci, Goci wschodni lub Greutungowie (dosł. "ludzie stepu") – jedno z plemion germańskich. W 378 r. n.e. Ostrogoci wspomogli Wizygotów w bitwie pod Adrianopolem, w wyniku której zginął cesarz rzymski Walens. Nowy cesarz zgodził się na zamieszkanie przez Ostrogotów Dacji i Mezji pod warunkiem, że nie będą nękać Konstantynopola.Wołga (ros. Волга, mar. Jul, tat. Idel, łac. Rha) – wielka rzeka w Rosji przeduralskiej. Długość – 3531 km, powierzchnia zlewni – 1380 tys. km², średni roczny przepływ u ujścia 8060 m³/s (254,35 km³ rocznie). Największa i najdłuższa rzeka Europy i Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa na świecie rzeka uchodząca do jeziora. Płynie wyłącznie przez Rosję, tylko skrajne wschodnie ramię delty – Kigacz wyznacza granicę z Kazachstanem. W wyniku prowadzonej w czasach radzieckich budowy licznych zbiorników retencyjnych i regulacji koryta, bieg Wołgi został skrócony o ponad 160 km.

Alanowie, którzy wkroczyli na stepy nad dolną Wołgą, stanowili tyły ludności sarmackiej wycofującej się ze stepów azjatyckich pod naporem Hunów. Już wtedy byli niejednorodnego pochodzenia i stanowili konglomerat plemion podbitych lub dobrowolnie przyłączonych. Ammianus Marcellinus pisze, że Alanów (Halanów) znano wcześniej jako Massagetów: W wyniku kolejnych zwycięstw złamali oni stopniowo opór ludów, z którymi się potykali i objęli ich swą nazwą plemienną. Ludy te chociaż daleko od siebie zamieszkałe i wędrujące po rozległych obszarach [...] wszystkie nazywano Halanami z powodu podobieństwa obyczajów, barbarzyńskiego trybu życia i rodzaju używanej broni.

Gallia Belgica - prowincja rzymska w Galii na terenie dzisiejszej Belgii, Holandii i północnej Francji. Jej stolicą było Durocortorum (obecna nazwa: Reims). Podzielona później na 2 części:Hispania Tarraconensis – prowincja rzymska, której stolicą było Tarraco (dzisiejsza Tarragona w Katalonii). Jako prowincja powstała w 27 p.n.e.. Była prowincją cesarską, a namiestnik posiadał tytuł legatus Augusti pro praetore. W prowincji, w dzisiejszym León, stacjonował legion Legion VII Gemina, przy pomocy którego gubernator prowincji Galba zdobył cesarską władzę. W 293 r. cesarz Dioklecjan podzielił prowincję na trzy jednostki terytorialne: Terraconensis, Gallaecia i Carthaginiensis.

W 374/375 zostali podbici przez Hunów, do których musieli się przyłączyć. Razem z Hunami wyparli Ostrogotów ze wschodniej Europy. Część Alanów jednak uciekła przed Hunami i w 380 r. została osiedlona przez cesarza Gracjana w Kotlinie Panońskiej (wraz Gotami i Hunami). Prawdopodobnie to ta część Alanów (według innej hipotezy chodziło o Alanów służących wraz z Hunami w armii rzymskiej) zawiązała koalicję z Wandalami, stąd też wyruszyli na podbój Galii, według Jordanesa na wezwanie Stylichona (co uważane jest za pomówienie powtórzone później przez św. Hieronima) jednak w innym miejscu (Get. c.161) ten sam autor podaje, że przyczyną była obawa przed Gotami.

Polityka” – polski liberalno-lewicowy, opiniotwórczy tygodnik społeczno-polityczny, wydawany od 1957 w Warszawie. "Polityka" utrzymuje się na czołowych miejscach pod względem wielkości sprzedaży wśród polskich tygodników opinii, w tym często na pierwszym miejscu (ogólna sprzedaż na poziomie ok. 130 tys. egzemplarzy – stan na lipiec 2012).Wizygoci, Goci zachodni lub Terwingowie (dosł. "leśni ludzie") – lud germański, odłam Gotów. W IV wieku przyjęli arianizm (dzięki Biblii przetłumaczonej przez Wulfilę na język gocki).

Uważa się, że za Alanami, którzy wyprawili się na zachód kryli się w większości Jazygowie (Alanowie byliby tu nazwą albo nadrzędną nazwą konglomeratu plemion, albo nadrzędną nazwą etniczną, lub nazwą plemienia rządzącego, albo nazwą nośną; wzbudzająca szacunek, strach etc., używaną celowo podobnie inne typu Goci, Awarowie etc.).

Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Morze Kaspijskie (per. دریای خزر, Darja-je Chazar; ros. Каспийское море, Kaspijskoje morie; azer. Xəzər dənizi; kaz. Каспий теңізі, Kaspij tengyzy; turkm. Hazar deňzi) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe w Azji i w niewielkiej części w Europie. Jest największym jeziorem świata z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km² (zmieniającą się wskutek wahań poziomu wody, w 1930 roku wynosiła ona aż 442 tys. km²). Dla porównania powierzchnia całkowita Polski to ok. 313 tys. km². Maksymalna głębokość to 1025 m. Zasolenie od słodkowodnej części północnej do 10-12‰ w części środkowej i południowej i do bardzo dużego, sięgającego nawet 300‰ w zamkniętej zatoce Kara-Bogaz-Goł. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. W starożytności nosiło różne nazwy: Ocean Hyrkański, Morze Azarskie i Morze Kwalijskie. W epoce antycznej i przez znaczną część średniowiecza powszechnie uważano, że Morze Kaspijskie stanowi zatokę wielkiego oceanu północnego (pogląd taki głosili m.in. Eratostenes, Strabon, Pomponiusz Mela, Izydor z Sewilli).

W 402 r. Klaudian wspomina o wojskach posiłkowych z Windelicji i Noricum ściągniętych do walk z Wizygotami Alaryka w Recji (pod Pollentia), obok Wandalów wspomina również Alanów. Prawdopodobnie Wandalowie-Hasdingowie wyruszyli ze swych siedzib w dorzeczu górnej i środkowej Cisy wraz Alanami posuwając się na zachód wzdłuż limesu rzymskiego, po drodze przyłączyli się do nich Swebowie (to pojęcie również ogólne, odnoszące się do niejednego ludu germańskiego) – Kwadowie (jednak mogli to być również inni Swebowie ze środkowych Niemiec, którzy dołączyli później, tak jak Wandalowie-Silingowie). Według Salwiana z Marsylii (De gubernetione Dei) najeźdźcy skierowali się początkowo przeciwko prowincji Germania Superior (Germania Prima), następnie opanowali regio Belgarum i wreszcie Akwitanię. W noc sylwestrową (data ta podana przez Prospera z Akwitanii budzi sporo zastrzeżeń) 406 roku przekroczyli wraz z Wandalami i Swebami (Swewami) zamarznięty Ren w pobliżu Moguncji i Wormacji, a więc w pobliżu ujścia Menu do Renu.

Dynastia Song (chiń.: 宋朝; pinyin: Sòng Cháo; Wade-Giles: Sung Ch’ao) – dynastia panująca w Chinach od 960 do 1279 roku, po okresie Pięciu Dynastii i Dziesięciu Królestw, a przed panowaniem dynastii Yuan. Był to pierwszy rząd na świecie, który emitował pieniądz papierowy i pierwszy rząd chiński, który ustanowił stałą marynarkę wojenną. Za czasów tej dynastii po raz pierwszy użyto prochu strzelniczego, jak również odróżniono północ prawdziwą od magnetycznej.Godigisel, Godegisel (lat. Godigisclos, Godegisilus 359-406) - król Wandalów, zginął w bitwie w czasie forsowania przez Wandalów Renu.

O wojskowym znaczeniu Alanów dla koalicji z Wandalami i Swebami (ale i wiarołomności części tego ludu) świadczy cytat Grzegorza z Tours z zaginionego dzieła Renatusa Frigeritusa, który podaje, że część Alanów pod wodzą Goara zdradziła i przeszła na stronę wroga, druga zaś pod wodzą Respendiala walczyła u boku Wandalów. Ze względu na niewielkie siły Rzymian nad Renem (według Notitia Dignitatum odcinek od Trewiru do Moguncji broniło 11 niewielkich rzymskich garnizonów piechoty podległych duksowi Moguncji) ich sojusznikiem okazali się Frankowie: W tym czasie król Alanów Respendial oddalił się od Renu, gdy Goar przystąpił wraz ze swoim wojskiem do Rzymian, podczas gdy Wandalowie stoczyli bitwę z Frankami. Gdy ich król Godegisel zginął i prawie 20 tys. ludzi poległo w jednej bitwie, łatwo mógłby cały lud Wandalów zostać starty, gdyby im we właściwej chwili Alanowie z całą swą potęgą nie przybyli na pomoc.

Morze Azowskie (ros. Азовское море; ukr. Азовське море tatarski Azaq deñizi) – część Morza Czarnego, znajdująca się u wybrzeży Ukrainy oraz Rosji. Od Morza Czarnego oddzielone jest przez Półwysep Kerczeński (część Krymu) i Tamański, łączy się z nim przez Cieśninę Kerczeńską. Powierzchnia morza wynosi blisko 38 tys. km², średnia głębokość 7 m, a maksymalna dochodzi do 13,5 m. Temperatura wód powierzchniowych wynosi ok. 1°C w zimie i 25-27°C w lecie, a zasolenie waha się pomiędzy 12 a 14‰.Bitwa na Polach Katalaunijskich lub bitwa pod Châlons – bitwa stoczona 20 czerwca 451 między cesarstwem zachodniorzymskim a Hunami będąca ostatnim wielkim zwycięstwem cesarstwa. Według brytyjskiego historyka Edwarda Shepherda Creasy’ego bitwa na Polach Katalaunijskich była jedną z przełomowych bitew w historii świata.

Orozjusz potwierdza, że rozstrzygająca bitwa rozegrała się na prawym, wschodnim brzegu Renu (Francos proterunt, Rhenum transeunt, Gallias invadunt – Franków zdeptali, Ren przekroczyli, Galię najechali), a po niej pustoszyli Galię prawie 3 lata, od stycznia 407 r. do października 409 r.,a następnie przekroczyli w roku 409 Pireneje i zaczęli podbój Hiszpanii, jednak część Alanów osiedliła się nad środkową Loarą w Galii gdzie pozostali Burgundowie i Frankowie (w 440 r. części Alanów nadano ziemię w okolicach miasta Valentia nad Rodanem; obecnie Valence; a dwa lata później innej grupie nadano prowincję Galia Ulterior).

Gieorgij Władimirowicz Wiernadski (ros. Гео́ргий Влади́мирович Верна́дский, ang. George Vernadsky)(ur. 20 sierpnia 1888, zm. 12 czerwca 1973) - rosyjski i amerykański historyk, syn Włodzimierza Iwanowicza Wiernadskiego.Lazyka (grecki:Λαζική, gruziński:ლაზიკა, perski:لازستان, ormiański:Եգեր) – zwana też po gruziński Egrisi, region historyczny i nazwa królestwa istniejącego w zachodniej części współczesnej Gruzji. Nazwa pochodzi od Lazów, ludu który swego czasu dominował w miejscowych elitach rządzących.
Królestwo Alanów w Hiszpanii w V wieku

Odejście z Galii Jordanes tłumaczy strachem przed Wizygotami, jednak wymarsz Wandalów, Alanów i Swebów kilka tygodni po żniwach 409 r. może sugerować, że powodem mogły być przeczuwane problemy aprowizacyjne, jeżeli plony, zwłaszcza w okresie wojen i najazdów, nie były pomyślne.

Dynastia Yuan (chiń.: 元朝; pinyin: Yuán Cháo) – mongolska dynastia władająca imperium chińsko-mongolskim w latach 1279 – 1368, a następnie jako dynastia północnych Yuan do 1635 w Mongolii.Kotlina Panońska (55; węg. Kárpát-medence, serb. Panonska nizija, rum. Câmpia Panonică) – wielka równina w środkowej Europie, należąca pod względem geomorfologicznym do systemu alpejsko-karpackiego.

Cała zachodnia część Półwyspu Iberyjskiego wpadła w ręce tych trzech ludów. W 411 lub 412 dokonano podziału nowych terenów, według literatury z epoki zdecydowano się na losowanie (co jest mało prawdopodobne): Wandalowie-Hasdingowie i Swebowie osiedlili się w Galicji (pierwszym przypadła wschodnia, drugim zachodnia jej część), Wandalowie-Silingowie opanowali południową prowincję Betykę zwaną później Andaluzją, Alanowie zajęli największe obszary, tj. Luzytanię i Carthaginensis, co świadczy o tym, że w tym czasie dominowali w związku. Przy Rzymianach pozostał skrawek Tarraconensis. Według Orozjusza zaproponowali cesarzowi zawarcie pokoju na zasadzie sprzymierzonych.

Klaudian Klaudiusz (zm. 404) – rzymski poeta. Urodził się w Aleksandrii. Do Rzymu przybył w 394 roku. Był dworskim poetą cesarza Honoriusza, pisał panegiryki do ministra Stylichona.Księga Późniejszych Hanów – dzieło historyczne opisujące dzieje Późnej (Wschodniej) dynastii Han (25.n.e. - 220 n.e.), zaliczane do oficjalnego zbioru Dwudziestu Czterech Historii.

Z racji słabości cesarstwa rzymskiego w tym czasie doszło do taktycznego porozumienia pomiędzy cesarzem Honoriuszem a najeźdźcami sankcjonującego podział Hiszpanii, jednak Rzymianie nie zamierzali go zbyt długo honorować.

W 415 r. po śmierci Athaulfa, nowy król Wizygotów Wallia w zamian za 600 tys. miar zboża zobowiązał się do uwolnienia wdowy po Athaulfie Placydii (siostry cesarza) oraz do odbicia Hiszpanii z rąk barbarzyńców.

W 416 r. Wizygoci skierowali się przeciwko Silingom, których do 418 r. niemal całkowicie wytępili. Po Silingach postanowili rozbić Alanów, którzy do tego momentu odgrywali wśród sprzymierzonych główną rolę. W 418 r. Wizygoci pokonali Alanów, a w walkach zginął król alański Addaks. Resztki tego ludu, podobnie jak Silingowie podporządkowały się wtedy królowi Hasdingów Guntarykowi.

Besarabia (rum. Basarabia, tur. Besarabya, ukr. Бесарабія) – kraina historyczna położona we Wschodniej Europie między Dniestrem a Prutem, będąca obecnie częścią Mołdawii i Ukrainy. Współcześnie nazwy Besarabia używa się w znaczeniu historycznym, geograficznym i kulturowym, całkowicie pozbawionym sensu politycznego. Stosuje ją jednak w swej terminologii np. Związek Wypędzonych (ziomkostwo besarabskie).Benedykt Zientara (ur. 15 czerwca 1928 w Ołtarzewie, zm. 11 maja 1983 w Warszawie) – prof. dr hab., polski historyk, mediewista, wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego.
.mw-parser-output div.cytat{display:table;border:1px solid #aaa;padding:0;margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin-left:auto;margin-right:auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}
  • Podział ziemi między zdobywców w 411 r. (Kronika, 49):
  • „Podzielili się całymi prowincjami, by w nich osiąść na stałe: Wandalowie (Hasdingowie/Asdingowie) zawłaszczyli Galecje (ob. Galicja), a Swebowie tę jej cześć, która nad samym brzegiem oceanu jest położona. Alanom przypadła Luzytania (ob. Portugalia) i Carthaginiensis (ob. Kastylia), Silingom (drugi odłam Wandalów obok Hasdingów) zaś Betyka (ob. Andaluzja). Hiszpanie, co w miastach i fortecach zamknięci przeżyli, poddali się i poszli na służbę barbarzyńców, którzy wszystkimi prowincjami władali”.

    Wojciech Jan Skalmowski (pseud. „Maciej Broński”, „M. Broński”, „Piotr Meynert”; ur. 24 czerwca 1933 w Poznaniu, zm. 18 lipca 2008 w Brukseli) – polski orientalista, literaturoznawca, eseista, pisarz, publicysta, krytyk literacki.Alania cunninghamii Steud. – gatunek wieloletnich, ziemnopączkowych roślin z monotypowego rodzaju Alania Endl., z rodziny Boryaceae, endemiczny dla środkowo-wschodniej Nowej Południowej Walii, gdzie występuje na wilgotnych skałach, w górach na zachód od Sydney.
  • Wojna z Wizygotami w l. 416-418 (Kronika, 89):
  • „Wszystkich Silingów w prowincji Betyce rozgromił król Walia. Alanowie, panujący nad Wandalami i Swebami, ponieśli z rąk gockich tak ciężkie straty, że po śmierci ich króla Addaksa ci nieliczni, co z życiem uszli, schronili się pod opiekę króla Hasdingów (Gunderyka), którzy osiedli w Galecji”.

    Swebowie (Swewowie) – związek plemion Germanów (w źródłach w odniesieniu do 406 r. pod nazwą tą kryją się Kwadowie, Markomanowie i być może Alamanowie), który mógł zostać stworzony przez Ariowista w związku z jego wyprawą do Galii na pomoc Sekwanom.Paweł Orozjusz (ok. 385 – przed 423) – teolog chrześcijański i historyk pochodzący z terenów dzisiejszej Hiszpanii. W roku 414 uciekając przed Wandalami przeprawił się do północnej Afryki, następnie przez Egipt udał się do Palestyny, gdzie polemizował z Pelagiuszem. Powrócił do Afryki w roku 416. W dorobku ma wiele pism teologicznych, ale najważniejszym dziełem jest jednak Siedem ksiąg historii przeciwko poganom (łac.: Historiarum libri VII adversus paganos) w których dowodzi, że czasy pogańskie obfitowały w więcej nieszczęść niż czasy jemu współczesne. Dzieło to było wykorzystywane w średniowieczu jako podręcznik historii powszechnej.
    Relacja Hydacjusza z Galecji o wkroczeniu Alanów, Swebów i Wandalów do Hiszpanii:

    Alanowie ci zawarli unię personalną z Wandalami i towarzyszyli im w wyprawie do Afryki w 429 r., i współtworzyli tamtejsze państwo Wandalów. Stąd wywodzi się oficjalny tytuł królów wandalskich w Afryce: „król Wandalów i Alanów” (rex Wandalorum et Alanorum – który oficjalnie pojawia się dopiero w latach 477-484 za panowania Huneryka, jednak prawdopodobnie wszedł w życie niebawem po 418 roku i utrzymywał do końca istnienia państwa; jeszcze Gelimer według Prokopiusza z Cezarei używał tytułu Wandilon kai Alanon basileus, a na czarze znalezionej w miejscowości Fonzaso znajduje się napis Geilamir, Rex Vandalorum et Alanorum) – jednak całkowicie się wśród Wandalów rozpłynęli.

    Spółgłoski nosowe (sonanty nosowe) to nosowe spółgłoski zwarto-otwarte, których artykulacyjną cechą jest utworzenie zwarcia w jamie ustnej, jednak w odróżnieniu od spółgłosek zwartych otworzony zostaje równocześnie tor nosowy, tj. podniebienie miękkie zostaje opuszczone. Wśród spółgłosek zwartych występują spółgłoski, które różnią się tylko opozycją ustna vs. nosowa.Silingowie (łac. Silingae, gr. Σιλίγγαι) to plemię germańskie, żyjące w starożytności prawdopodobnie na Dolnym Śląsku (lub w okolicy), a stanowiące część większego etnosu zwanego Wandalami (w źródłach Vandali cognomine Silingi, Vandali Silingi, pars Wandalorum qui Silingi etc.) - w archeologii utożsamiani z kulturą przeworską.

    Uczestniczyli w słynnej bitwie na Polach Katalaunijskich zarówno po stronie Wizygotów/Rzymian (w liczbie około 7 tys. – byli to miejscowi Alanowie pod wodzą Sangibana, następcy Goara), jak i po stronie Hunów (według szacunków Alanowie wraz Hunami liczyli ok. 20-30 tys., czyli około 1/3 armii Attyli).

    Do siedzących nad Kubaniem Alanów, którzy byli sojusznikami Bizancjum, po 550 r. zgłosiło się poselstwo Awarów widząc w nich potencjalnych sojuszników. Znamy imię króla Alanów – Sarosi/Saros (według Wiernadskiego to nie imię, a tytuł „Sar-i-os” z perskiego „król Osów” – tym bardziej, że identyczne „imię” u Alanów pojawia się też ok. 450 r.). Sarosi podjął się pomocy w nawiązaniu kontaktów pomiędzy Awarami a Bizancjum i pomógł ich posłowi w dostaniu się do Lazyki a stamtąd do Konstantynopola, dzięki czemu Awarowie zawarli ze wschodnim cesarstwem sojusz w 558 roku. Ponieważ Awarowie sprzeniewierzyli się treści układu i zamiast napaść na wrogów Bizancjum rozbijali kolejno jego sojuszników, tj. Sabirów, następnie Utigurów i Antów Alanowie nie mogli w tych warunkach dalej utrzymywać poparcia dla Awarów, a ci pozbawieni go nie mogli dłużej zatrzymać się na Przedkaukaziu, przez co skierowali się na Bałkany. Wkrótce Alanowie dostali się pod władzę Turkutów, co wiemy z relacji poselstwa Walentyna do Turksanfa (Tanhan-chana), jednego z 8 książąt udzielnych chanatu, gdzie ten ostatni mówi m.in. Spójrzcie, nieszczęśni na ludy Alanów, a także na plemiona Utigurów, które ożywiał duch walki, które wierzyły niezachwianie w swoje siły i ośmieliły się przeciwstawić niezwyciężonemu narodowi tureckiemu, ale zawiodły się w swoich nadziejach. Za to znaleźli się w poddaństwie naszym, stali się naszymi niewolnikami.

    Fan Ye, imię publiczne Weizong, chiń. 蔚宗 (ur. 398, zm. 23 stycznia 446) – chiński historyk, autor „Księgi Późniejszych Hanów”.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Alanowie, którzy przetrwali w górach Kaukazu, od VII w. byli poddawani misjom chrystianizacyjnym z Bizancjum i Gruzji. Stanowili trzon ludności osiadłej Kaganatu chazarskiego obok plemion pochodzenia gockiego, kaukaskiego, ugrofińskiego i wschodniosłowiańskiego. W źródłach staroruskich nazywano ich Jassy. Przyjęli chrześcijaństwo w greckiej liturgii, ale ok. 932 r. Chazarowie rozpoczęli wojnę, zmuszając Alanów do wyrzeczenia się prawosławia – spowodowało to odwet ze strony Bizancjum, cesarz Roman I Lekapen rozpoczął prześladowania Żydów bizantyjskich, powodując ich exodus do Chazarii.

    Azerbejdżan Irański (az. جنوبی آذربایجان Cənubi Azərbaycan lub گوني آذربایجان Güney Azərbaycan; per. آذربایجان ایران Âzarbâjdżân-e Irân) – kraina w północno-zachodnim Iranie, zamieszkana w większości przez Azerów i Kurdów. Jeden z najgęściej zaludnionych regionów Iranu.Języki irańskie – podrodzina języków indoeuropejskich, którymi posługuje się przeszło 100 mln osób zamieszkujących Bliski i Środkowy Wschód oraz Azję Środkową. Wśród nich najbardziej rozpowszechnione są: perski (75 mln), paszto (40 mln) i kurdyjski (32 mln).
    Kaukaska Alania ok. 1060 r.

    W 1236 wojska mongolskie pod wodzą chana Möngkego rozbiły Alanów na Kubaniu co spowodowało ich częściowe wyparcie z Kaukazu. Od 1246 r. wielki chan Güjük, jednak nie cieszący się poparciem Mongołów, próbował szukać oparcia wśród podbitej prawosławnej ludności, w tym Alanów, szykując wyprawę na katolicką Europę. Wspomina o tym Raszid ad-Din piszący, iż Güjük zaprosił do siebie: kapłanów Szamu [Syrii], Rumu [Bizancjum], Osów [Alanów] i Rusi.

    Bałkany – region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego. Jednak nazwa ta mniej odnosi się do geografii, a bardziej do wspólnoty historyczno-kulturowej. Przy takim podejściu o przynależności danego kraju do Bałkanów decydują cechy kulturowe (np. język należący do ligi bałkańskiej, pewne elementy kultury ludowej), społeczne (np. wieloetniczność, współwystępowanie katolicyzmu, prawosławia i islamu) oraz historyczne (np. dawna przynależność do Cesarstwa Bizantyjskiego, zasiedlenie przez Słowian w VI wieku naszej ery, a przede wszystkim doświadczenie panowania tureckiego).Tiridates I (orm:Տրդատ Ա) – król Armenii w latach 54 n.e. - 59 n.e. (ponownie 62 n.e. - 72 n.e.). Założyciel armeńskiej linii partyjskiej dynastii Arsacydów.

    Po 1271 r. kiedy Kubiłaj koronował się na cesarza nowej dynastii chińskiej Yuan ściągnął do Chin (w postaci posiłków od ilchana Abagi i chana Berkego) Alanów do walk z dynastią Song, w celu utrzymania porządku w Chinach monarchowie mongolscy musieli odtąd utrzymywać stałe garnizony wojsk składające się obok Rusów, Kipczaków i Mongołów właśnie z Alanów. Prawdopodobnie wtedy wyemigrowali częściowo do Chin, gdzie stanowili w XIV w. połowę tamtejszej ludności chrześcijańskiej. Druga część przeniosła się do Mołdawii, gdzie założyła miasto Jassy. Odepchnięci przez Mongołów jeszcze bardziej na zachód Jasowie uzyskali schronienie w Królestwie Węgier gdzie król Bela IV osiedlił ich w górach Matra. Aż do XVII w. posiadali dużą autonomię z własnym wojskiem i administracją. Współcześnie do jasyskiego pochodzenia przyznaje się ok. 105 tys. Węgrów, głównie w okolicach Jászberény.

    Ataulf (ur. ok. 355, zm. 24 września 415) – władca Wizygotów z rodu Baltów, wybrany po śmierci swego szwagra Alaryka I w roku 410.Klaudiusz Ptolemeusz, Ptolemeusz Klaudiusz lub po prostu Ptolemeusz (łac. Claudius Ptolemaeus, stgr. Κλαύδιος Πτολεμαῖος Klaudios Ptolemaios; ur. ok. 100, zm. ok. 168) – astronom, matematyk i geograf greckiego pochodzenia. Urodzony w Tebaidzie, kształcił się i działał w Aleksandrii należącej wówczas do Imperium rzymskiego około II wieku n.e.

    Reszta Alanów trwała na Kaukazie i w 1338 r. Benedykt XII skierował do nich poselstwo z propozycją, aby przyłączyli się do Kościoła rzymskiego. Plany te przerwał najazd Tamerlana (Timura Chromego). Potomkami Alanów kaukaskich są Osetyjczycy.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Step (z ukr. степ) – równina pozbawiona drzew, rzek i jezior. Step przypomina pod tym względem prerię, z tą różnicą, że preria jest z reguły zdominowana przez wysokie trawy, a step może być obszarem półpustynnym lub pokrytym trawą i krzewami (czasem w zależności od pór roku). Występuje w warunkach klimatu umiarkowanego z gorącym, suchym latem.
    Hanyu pinyin – oficjalna transkrypcja standardowego języka mandaryńskiego (putonghua) – urzędowego języka Chin – na alfabet łaciński.
    Uniwersytet Autonomiczny w Barcelonie, kat. Universitat Autònoma de Barcelona, UAB – jedna z ważniejszych uczelni w Barcelonie, Katalonii utworzony w 1968 roku.
    Antowie (Antae, Antes, gr. Ανταί) – związek plemienny wschodnich Słowian, który w dużej mierze dał początek również Słowianom południowym, według niektórych badaczy zeslawizowane plemię sarmackie (czasem utożsamiane z Aorsami/Alanami) lub odłam Słowian wschodnich podporządkowany rządzącej warstwie sarmackiej, która się w nim etnicznie rozpłynęła. Chińska Kronika Wczesnej Dynastii Han ok. r. 138-126 p.n.e. lokuje Yancai (奄蔡; Antów lub Alanów/Aorsów) między Jeziorem Aralskim a Morzem Kaspijskim. Z Yancai należy przypuszczalnie identyfikować Antów, mieszkających, według Pliniusza i Ptolemeusza, w pobliżu Morza Azowskiego.
    Berke-chan (ur. prawdopodobnie w 1209, zm. 1266) – chan Złotej Ordy w latach 1257–1266, wnuk Czyngis-chana. Rozpoczął islamizację Złotej Ordy, a także sprzymierzył się z mamelukami i walczył przeciwko Ilchanidom w Persji. Zaatakował też Litwę, wkroczył na Bałkany i zagroził Bizancjum. W latach 1259–1260 jego oddziały dokonały najazdu na Polskę, a następnie dotarły aż na Śląsk.
    Rusowie (także Rusini; inne nazwy: Rhosowie, Rosowie) – lud o prawdopodobnie wieloetnicznym pochodzeniu, który miał skolonizować dorzecza Wołchowu, Wołgi i Dniepru i utworzyć tam organizacje państwowe nazywane po ich późniejszym zjednoczeniu Rusią Kijowską. Od nich pochodzi także nazwa kraju Rosja.
    Gujuk (ok. 1206–1248) (Güjük, Guyuk, Kuyuk, itp.) – trzeci Wielki Chan mongolski, syn Ugedeja i wnuk Czyngis-chana. Gujuk panował od 1246 do 1248, jego stolicą było Karakorum.

    Reklama