As-Saffah

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Al-Saffah)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

As-Saffah, arab. السفّاح, pełne imię: Abu al-Abbas Abd Allah Ibn Muhammad Ibn Ali Ibn Abd Allah Ibn Al-Abbas Ibn Abd al-Muttalib Ibn Haszim as-Saffah (ur. ?, zm. w czerwcu 754 w Al-Anbar) – pierwszy kalif z dynastii Abbasydów, panujący w latach 749 - 754.

Al-Kufa (ar. الكوفة translit. al-Kūfah) – miasto we współczesnym Iraku około 170 km na południe od Bagdadu i 10 km na północny wschód od Nadżafu. Leży nad brzegami rzeki Eufrat. Szacunkowa liczba ludności wynosi 110.000 (2003).Oman (arab. عُمان Uman), Sułtanat Omanu (arab. سلطنة عُمان Saltanat Uman) – państwo w Azji, leżące na Półwyspie Arabskim, nad Morzem Arabskim i Zatoką Omańską. Graniczy z Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, Arabią Saudyjską i Jemenem. Stolica mieści się w mieście Maskat. Oman należy do Ligi Państw Arabskich.

As-Saffah był synem Muhammada Ibn Alego, prawnuka Abbasa, wuja Mahometa, oraz Rajty Bint Ubajd Allah al-Harisi. Matka Abu al-Abbasa nie cieszyła się zbyt pochlebną opinią, czego „źródłem była rekordowa, jak na kobietę przynależącą do muzułmańskiej arystokracji arabskiej, liczba rozwodów i małżeństw”.

Al-Andalus (الأندلس) – arabska nazwa Półwyspu Iberyjskiego, nadana przez jego muzułmańskich zdobywców. Odnosi się ona zarówno do emiratu (ok. 750-929) jak i do kalifatu Kordoby (929-1031), a w szczególności do królestw Taify; może być używana również do ogólnego określenia terytoriów pod rządami muzułmanów (711-1492). Podczas powolnego procesu Rekonkwisty, ziemie iberyjskie były stopniowo ponownie zdobywane przez chrześcijan zajmujących północne enklawy, a nazwa "al-Andalus" zaczęła odnosić się tylko do zdominowanych przez islam ziem na południu.Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie. Od północy rozpościera się Morze Śródziemne, a na wschodzie Morze Czerwone.

Początkowo przyszły kalif nie odgrywał istotnej roli w ruchu abbasydzkim, któremu przewodził jego starszy brat, Ibrahim. Jednak przewidując możliwość własnej śmierci Ibrahim wyznaczył Abu al-Abbasa swoim potencjalnym następcą. Tym samym, kiedy Ibrahim zginął w roku 749 z rąk Umajjadów Abu al-Abbas stał się najpoważniejszym kandydatem do tytułu kalifa po obaleniu zabójców swojego brata. W tym czasie Abu al-Abbas wraz z innymi członkami rodu Abbasydów ukrywał się w Kufie, niedawno zajętej przez wojska antyumajjadzkich powstańców. W obliczu śmierci Ibrahima Abu Salama al-Challal, najpotężniejszy obecnie obok Abu Muslima przywódca ruchu Haszymickiego, miał wysłać listy z propozycją objęcia władzy do trzech AlidówDżafara as-Sadika, Umara Ibn Alego i Abd Allaha Ibn al-Hasana. Dżafar as-Sadik jednak odmówił oraz przekonał do podjęcia takiej samej decyzji Abd Allaha Ibn al-Hasana, zaś Umara Ibn Alego posłaniec nie zastał w domu. Abu Salama mimo to nadal nie był pewny, którego z ukrywanych przez siebie Abbasydów poprzeć. Wkrótce oddziały powstańców przebywające w Kufie dowiedziały się o tym, że Abu al-Abbas ukrywa się u Abu Salamy, i spontanicznie zaczęły przybywać do jego kwatery oraz składać mu przysięgę na wierność. Działo się to 28 listopada 749 roku i jeszcze tego samego dnia Abu al-Abbas został proklamowany kalifem w wielkim meczecie w Kufie, wygłaszając przy tej okazji słynną mowę, w której przypisał wywyższenie Abbasydów samemu Bogu.

Kalif (arab. chalifa, „następca”) – tytuł następców Mahometa, czyli przywódców muzułmańskich społeczności państwowo-religijnych zwanych kalifatami. Pierwszym kalifem po śmierci Mahometa w 632 roku został Abu Bakr. Po zamordowaniu kalifa Alego w 661 roku, w wyniku sporu o sukcesję, doszło do rozłamu wewnątrz wyznawców islamu na szyitów i sunnitów. Kalifowie szybko zaczęli tracić władzę polityczną nad rozrastającym się imperium muzułmańskim. W 909 r. powstał szyicki kalifat w Kairze, zniszczony przez Saladyna w 1171 r. W 929 roku emir Kordoby, Abd ar-Rahman III, ogłosił się kalifem, jednak jego kalifat rozpadł się już w 1031 r.Bitwa nad Wielkim Zabem – bitwa stoczona 25 stycznia 750 roku pomiędzy wojskami Kalifatu Umajjadów, a siłami Abbasydów, w trakcie rewolucji abbasydzkiej. Było to decydujące starcie konfliktu, w wyniku którego armia Umajjadów została rozbita, a dowodzący nią kalif Marwan II zginął doścignięty podczas ucieczki w okolicach Kairu. W wyniku bitwy upadły rządy Umajjadów na Bliskim Wschodzie i rozpoczął się okres panowania Dynastii Abbasydów.

To w tej mowie Abu al-Abbas użył w stosunku do siebie określenia „As-Saffah”, pod którym przeszedł do historii. „As-Saffah” oznacza dosłownie „rozlewający krew”, chodzi tutaj jednak o krew zwierząt przeznaczonych na ucztę, tak że epitet ten należy rozumieć jako „hojny, szczodry”. Przydomek „As-Saffah” wiązano wówczas z osobą mahdiego, „słusznie prowadzonego [przez Boga]”, władcy który miał przywrócić pokój i sprawiedliwość.

Bitwa nad rzeką Tałas – bitwa, która rozegrała się nad rzeką Tałas, na terenie dzisiejszego Kazachstanu w 751 n.e. między siłami kalifatu i sprzymierzonymi z nim innymi państwami muzułmańskimi, a Cesarstwem Chin i sprzymierzeńcami.Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

Pomimo proalidzkich sympatii Abu Salamy As-Saffah „był nadal chętny, lub prawdopodobnie zobligowany, do pozostawienia go jako wezyra”, którym to tytułem, rozumianym w jego pierwotnym, koranicznym sensie osobistego doradcy i powiernika władcy, dowódca Haszymitów posługiwał się już wcześniej. W momencie objęcia władzy przez As-Saffaha Umajjadzi wcale jeszcze nie byli pokonani. Dopiero w drugiej połowie stycznia 750 roku wojska Abbasydów, dowodzone przez wuja As-Saffaha, Abd Allaha Ibn Alego, pokonały armię ostatniego kalifa z dynastii Umajjadów, Marwana (744–750), w Bitwie nad Wielkim Zabem. Po tej klęsce Umajjadów zajęto niemal bez oporu Syrię, gdzie Marwan nie cieszył się popularnością. Marwan uciekł do Egiptu, gdzie ostatecznie został zabity 5 sierpnia 750 roku. Po śmierci Marwana główna kampania mogła być uznana za zakończoną. Odosobniony opór Ibn Hubajry w Wasicie został szybko złamany za pomocą przekupstwa, zaś rewolty, które wybuchły w Syrii i Iraku, krwawo stłumiono. Przystąpiono teraz do krwawej rzezi wszystkich bez wyjątku członków rodu Umajjadów. Chęć zemsty była tak wielka, że dopuszczono się nawet profanacji grobów kalifów z tej dynastii, burząc je, oraz wykopując i bezczeszcząc prochy zmarłych. Oszczędzono jedynie grób Mu'awiji I (661 - 680) i słynącego z pobożności Umara II (717 - 720). Z rzezi uratował się jednak wnuk kalifa Hiszama (724–743), Abd ar-Rahman, który po pięcioletniej wędrówce założył w Al-Andalus niezależny od Abbasydów Emirat kordobański.

International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Sindh (Sindhi: सिन्ध; urdu: سندھ) – prowincja Pakistanu o powierzchni 140 914 km²., położona w dolnym biegu Indusu. Zamieszkana przez 33 038 773 ludzi, w zdecydowanej większości muzułmanów posługujących się zbliżonym do urdu językiem sindhi. Od zachodu i północy graniczy kolejno z Beludżystanem i Pendżabem; od strony wschodniej terytorium styka się poprzez pustynię Thar z Indiami.

Mimo pokonania Umajjadów władza nowego kalifa była słaba. Abbasydom nie udało się opanować całego terytorium kalifatu. Jak pisał P.K. HittiHiszpania i północna Afryka, Uman, Sind, a nawet Chorasan nie uznały całkowicie nowego kalifa. Uznanie Egiptu było raczej nominalne niż rzeczywiste”. Pozycji kalifa zagrażali także potężni Abu Salama i Abu Muslim, oraz Alidzi, którzy czuli się pozbawieni owoców zwycięstwa rewolty, w której wzięli udział. As-Saffah najpierw przystąpił do rozprawy z Abu Salamą, przy czym poprzez swojego brata Abu Dżafara przed przystąpieniem do działania wybadał stanowisko Abu Muslima. Abu Muslim nie tylko nie czynił przeszkód, ale sam przysłał najemnego mordercę, który zabił wezyra Abbasydów w lutym 750 roku. Zbrodnię tę przypisano następnie charydżytom.

Abu Muslim Al-Churasani (zm. 755 w Al-Kufa) – przywódca powstania 747–750 w Chorasanie przeciwko panującej dynastii Umajjadów. W ciągu dwóch lat zajął Irak i Persję, był niezwykle popularny wśród mieszkańców Chorasanu, którzy uznawali go niemal za proroka. Po objęciu tronu przez Abbasydów został zamordowany na rozkaz kalifa Al-Mansura.Haszymidzi vel dynastia Haszymidów (Banu Haszim) – arystokratyczny ród arabski z plemienia Kurajszytów, obejmujący potomków dziadka Mahometa, Haszima ibn Abd al-Manafa, wraz z nim samym.

Najpoważniejszym zagrożeniem dla władzy Abbasydów stał się teraz sam Abu Muslim, który jako namiestnik Chorasanu faktycznie rządził wschodnią częścią imperium jak niemal niezależny władca. W roku 751 stłumił on szyickie powstanie, jakie wybuchło w Bucharze pod wodzą Szarika Ibn Szajcha al-Mahriego, zaś wkrótce potem jego dowódca, Zijad Ibn Salih, wspólnie z Karłukami pokonał siły chińskiego generała w bitwie nad rzeką Tałas, przy czym „epizod ten na całe wieki wyznaczył granice między światem chińskim a muzułmańskim”. W roku 753 Zijad Ibn Salih, zachęcany do tego przez As-Saffaha, zbuntował się przeciwko Abu Muslimowi, kiedy jednak doszło do starcia żołnierze tego pierwszego przeszli na stronę namiestnika Chorasanu. Zijad zginął, zaś Abu Muslim ze zdobytych dokumentów dowiedział się o wrogich zamiarach Abbasydów w stosunku do niego.

Abdallah syn Alego (zm. 764), wódz arabski. Pobił w 750 kalifa Marwana II, zgładził prawie wszystkich członków jego rodu i w ten sposób utorował drogę do tronu własnemu rodowi Abbasydów. Dwaj pierwsi kalifowie z tego rodu byli jego siostrzeńcami. Także z krewnymi popadł w konflikt zbrojny po odmowie posłuszeństwa. Pokonany przez wojska swojego siostrzeńca Al-Mansura dowodzone przez Abu Muslima został uwięziony na kilka lat. Po uwolnieniu zamieszkał w domu podarowanym przez kalifa, który okazał się wymyślnym miejscem egzekucji ponieważ jego fundamenty umieszczone były na pokładach soli wymywanych przez wodę. W kilka dni później zginął w ruinach domu.Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.

Problem Abu Muslima nie został rozwiązany za życia As-Saffaha, który zmarł w czerwcu 754 roku w Al-Anbarze, w założonej przez siebie rezydencji Al-Haszimijja, dokąd przeniósł swoją stolicę z proalidzkiej Kufy. W chwili śmierci, której bezpośrednią przyczyną według źródeł była ospa, chorowity kalif miał mieć około trzydziestu lat. Trudno wyrobić sobie zdanie na temat osobowości As-Saffaha, ponieważ nie wiemy, na ile sprawował on osobistą kontrolę nad wydarzeniami swojego panowania, a na ile rzeczywiste decyzje podejmowali inni przywódcy antyumajjadzkiej rewolty. W trakcie jego rządów drugą osobą w państwie był jego brat, Abu Dżafar, którego przed śmiercią As-Saffah wyznaczył na swojego bezpośredniego następcę, poza tym decydując że po nim tron obejmie Isa Ibn Musa, bratanek obu braci.

Hiszam ibn Abd al-Malik, arab. هشام بن عبد الملك, (ur. 691 w Damaszku – zm. 6 lutego 743 w Ar-Rusafa) – dziesiąty kalif z dynastii Umajjadów, panujący od stycznia 724 aż do śmierci.Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Jerzy Hauziński: Burzliwe dzieje Kalifatu Bagdadzkiego. Warszawa: Kraków : Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 41. ISBN 83-01-10988-2.
  2. Jerzy Hauziński: Burzliwe dzieje Kalifatu Bagdadzkiego. Warszawa: Kraków : Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 546, przypis 30. ISBN 83-01-10988-2.; W. Madelung: al-Mahdī. W: C.E. Bosworth, E. Van Donzel, B. Lewis, Ch. Pellat: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume V. Leiden: E.J. Brill, 1986, s. 1233. ISBN 90-04-07819-3.
  3. R. W. Bulliet: Abū Salama Ḵallāl (ang.). Encyclopaedia Iranica. [dostęp 5 marca 2013 r.].
  4. Philip K. Hitti: Dzieje Arabów. Warszawa: 1969, s. 238. za: Jerzy Hauziński: Burzliwe dzieje Kalifatu Bagdadzkiego. Warszawa: Kraków : Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 47. ISBN 83-01-10988-2.
  5. Jerzy Hauziński: Burzliwe dzieje Kalifatu Bagdadzkiego. Warszawa: Kraków : Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993, s. 48. ISBN 83-01-10988-2.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • R. W. Bulliet: Abū Salama Ḵallāl (ang.). Encyclopaedia Iranica. [dostęp 5 marca 2013 r.].
  • Jerzy Hauziński: Burzliwe dzieje Kalifatu Bagdadzkiego. Warszawa: Kraków : Wydawnictwo Naukowe PWN, 1993. ISBN 83-01-10988-2.
  • W. Madelung: al-Mahdī. W: C.E. Bosworth, E. Van Donzel, B. Lewis, Ch. Pellat: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume V. Leiden: E.J. Brill, 1986. ISBN 90-04-07819-3.
  • Danuta Madeyska: Historia świata arabskiego: okres klasyczny od starożytności do końca epoki Umajjadów (750). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1999. ISBN 83-235-0096-7.
  • S. Moscati: Abu 'l-ʿAbbās al-Saffāḥ. W: H.R.A. Gibb, J.H. Kramers, E. Lévi-Provençal, J. Schacht: The Encyclopaedia of Islam. New Edition. Volume I. Leiden: E.J. Brill, 1986. ISBN 90-04-08114-3.
  • Emirat kordobański (arab. إمارة قرطبة, Imārat Qurṭuba) – niezależny emirat ze stolicą w Kordobie. Istniał na Półwyspie Iberyjskim w latach 756–929.Dżafar ibn Muhammad as-Sadik (arab. ‏جعفر بن محمد الصادق‎, Ǧaʿfar ibn Muḥammad aṣ-Ṣādiq; ur. 23 kwietnia 702 w Medynie, zm. 7 grudnia 765 tamże) – muzułmański teolog i prawnik, według szyitów (imamitów i ismailitów) szósty prawowity przywódca muzułmańskiej wspólnoty.




    Warto wiedzieć że... beta

    Chorasan (pers: خراسان) – kraina historyczna w Azji Środkowej, położona na terenie dzisiejszego wschodniego Iranu, zachodniego i środkowego Afganistanu oraz częściowo na terytorium Tadżykistanu, Turkmenistanu i Uzbekistanu. Nazwa krainy pochodzi od perskiego słowa oznaczającego "skąd słońce przybywa" i znana jest od czasów panowania Sassanidów.
    Umar ibn Abd al-Aziz (arab. عمر بن عبد العزيز) lub Omar II (ur. ok. 682, zm. w lutym 720) - kalif z dynastii Umajjadów (717-720). Jako jeden z pierwszych zaczął zachęcać do przyjmowania islamu przez nie-Arabów. Nowych muzułmanów nazywano mawali.
    Abd ar-Rahman I, Abd Ar-Rahman ibn Mu’awija ibn Hiszam ibn Abd al-Malik (arab. ‏عبد الرحمن الداخل‎, ur. 731 w Damaszku, zm. 788 w Kordobie) – emir al-Andalus w latach 756–788, założyciel dynastii Umajjadów kordobańskich
    SUDOC (fr. Système Universitaire de Documentation, pol. Uniwersytecki System Dokumentacji) – centralny katalog informacji bibliograficznej francuskiego szkolnictwa wyższego.
    Philip Khuri Hitti (ur. 1886, zm. 1978), urodzony w Szimlan, w rządzonej przez Turków osmańskich Syrii (ob. Liban), Libańczyk, maronita, pionier arabistyki w Stanach Zjednoczonych.
    Język arabski należy do rodziny języków semickich, w której zaliczany jest do grupy języków południowo-zachodnich według klasycznego podziału, bądź grupy języków zachodnich, centralnych według podziału Hetzrona i Voigta. Zapisywany jest alfabetycznym pismem arabskim, typu abdżad, od strony prawej do lewej.
    Charydżyzm albo chawarydżyzm (arab. خوارج, chawāridż) − najmniejszy z trzech nurtów islamu (obok sunnizmu i szyizmu). Był pierwszą grupą rozłamową w tej religii, powstałą wskutek sporu o sukcesję do tronu kalifa.

    Reklama