Akwedukt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Akwedukt Pont du Gard we Francji
Akwedukt w Kawali, w Grecji
Akwedukt Eifel zaopatrujący Kolonię miał 95 km, łącznie z odnogami 150. Był używany w latach 80. – 250.
Współczesny akwedukt w Stanach Zjednoczonych. Widok z lotu ptaka

Akwedukt (łac. aquae ductus, ciąg wodny) – kanał wodociągowy, rurociąg podziemny lub nadziemny, doprowadzający wodę z odległych źródeł - na ogół do miast - przy wykorzystaniu siły ciążenia ziemskiego. Może być umieszczony na arkadach przeprowadzonych nad rzekami lub nierównościami terenu. Akweduktem nazywany jest również most kanału wodnego.

Fontanna (wodotrysk) – urządzenie wodne, najczęściej ozdobne, wyrzucające pod ciśnieniem wodę z dysz lub dyszy. Jest jednym z elementów tzw. małej architektury.Aqua Virgo – akwedukt wzniesiony przez Agrypę w 19 p.n.e. Brał swój początek na terenie tzw. Agro Lucullano. Ponad 20 km długości, niski spadek – różnica między źródłem a końcem tylko 4 m wysokości. Do ogrodów Lucullusa na Pincio biegł pod ziemią, następnie na arkadach. Doprowadzał wodę do Term Agryppy. Nie mógł zasilać w wodę miejsc położonych wyżej niż Pole Marsowe. Wielokrotnie naprawiany, odrestaurowany w XV w. jako Aqua Vergine, zasila m.in. Fontannę di Trevi.

Jeden z najstarszych znanych akweduktów został zbudowany na polecenie asyryjskiego króla Sennacheryba. Doprowadzał on wodę do Niniwy z leżących 50 kilometrów od miasta gór.

W Grecji zachowały się akwedukty na Samos (tunel Eupalinosa) z VI wieku p.n.e. oraz – w Koryncie i Atenach z V wieku p.n.e.

Starożytny Rzym był zaopatrywany przez sieć akweduktów liczącą w II wieku n.e. 420 km, z czego 47 km przebiegało nad powierzchnią ziemi. Sieć ta dostarczała milion m³ wody źródlanej na dobę. Za czasów Konstantyna Wielkiego na początku IV stulecia n.e. długość wodociągów wynosiła już 575 kilometrów i dostarczały one do miasta około 1,5 miliona m³ na dobę. Spadek w rzymskich akweduktach wynosił kilkadziesiąt centymetrów na kilometr. Rzymianie niekiedy odwadniali teren w pobliżu akweduktu, aby zmniejszyć możliwość skażenia przez wody gruntowe. Przy wyborze źródeł prócz badania stanu wody obserwowali też stan zdrowia tubylców. Woda była dostarczana do licznych fontann, łaźni i szaletów publicznych, co bogatszych domów.

Obiekt budowlany – stała lub tymczasowa konstrukcja. Obiekty budowlane stanowią całość pod względem techniczno-użytkowym. Wysposażone są w instalacje i inne urządzenia niezbędne do spełniania funkcji, dla której zostały zbudowane oraz charakteryzuje je ściśle określony cykl życia obiektu budowlanego. Cykl życia obiektu budowlanego (ang. Infrastructure Lifecycle Management lub ILM) składa się z następujących faz: faza planowania, faza budowy obiektu, faza eksploatacji oraz prowadzenia i nadzorowania bieżącej obsługi budynku, faza przebudowy, wyburzenia bądź zmiany sposobu zagospodarowania. Na każdym z tych etapów może nastąpić też zmiana właściciela (transakcja kupna i sprzedaży nieruchomości).Niniwa (akad. Ninua) – starożytne miasto w północnej Mezopotamii, leżące nad wschodnim, lewym brzegiem Tygrysu; jedna ze stolic Asyrii. Obecnie stanowisko archeologiczne Ninawa w Iraku, na północny wschód od Mosulu.

Z rzymskich wodociągów najbardziej znane są:

  • najstarsze, prowadzące wodę do Rzymu:
  • Aqua Appia (312 rok p.n.e.)
  • czynny do dziś Aqua Marcia (144 – 140 p.n.e.)
  • Aqua Virgo (20 p.n.e.)
  • Aqua Claudia (52 rok n.e.).
  • oraz leżące poza Italią:
  • Francja
  • Pont du Gard koło Nîmes we Francji (zbudowany około 19 roku p.n.e.),
  • akwedukt do Fréjus (Forum Iulii) przez Roche Taillée,
  • Hiszpania
  • El Pont del Diable w Tarragonie w Hiszpanii z I wieku p.n.e.,
  • akwedukt w Segowii z I-II wiek n.e.,
  • akwedukt Los Milagros w Meridzie - I wiek p.n.e.,
  • Grecja
  • akwedukt w Nikopolis w Epirze z czasów Oktawiana Augusta,
  • akwedukt koło miejscowości Moria do Mityleny na Lesbos,
  • Izrael
  • akwedukt z góry Carmel do Caesarea Maritima budowany pomiędzy I wiekiem p.n.e. a II wiekiem n.e.
  • Przykłady akweduktów z czasów późniejszych:

    Nîmes (prow. Nimes, łac. Colonia Augusta Nemausus) – miasto i gmina w południowo-wschodniej Francji, w regionie Langwedocja-Roussillon, na Nizinie Langwedockiej, na zachód od doliny dolnego Rodanu.Samos (gr. Σάμος) – grecka wyspa na Morzu Egejskim u wybrzeży Azji Mniejszej oraz prefektura w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Północne. Prefektura obejmuje samą wyspę Samos i kilka pomniejszych wysp w tym rejonie. Stolicą prefektury i głównym ośrodkiem miejskim wyspy jest miasto Samos.
  • Portugalia
  • Aguas Livres w Campolide w Lizbonie.
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Paolo Matthiae: Historia powszechna. Tom 2. Od prehistorii do cywilizacji na kontynentach pozaeuropejskich. Mario Attilio Levi, Andrea Pellizzari, Silvia Girocelli. UTET S.p.A., 2007, s. 571. ISBN 978-84-9819-807-2.
    2. Bolesław Orłowski: Groźba i nadzieja. Sensacje z dziejów techniki. Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, 1982, s. 25-28. ISBN 83-203-0224-2.
    3. Witold Szolginia: Cuda inżynierii. Warszawa: Wydawnictwa "ALFA", 1987, s. 21-27,28-40. ISBN 83-7001-076-8.
    4. (hiszp. • ang.) Opis rzymskich akweduktów na stronie poświęconej historii antycznego Rzymu
    5. (ang.) Strona poświęcona rzymskim akweduktom na świecie
    6. David J. Brown: Mosty. Trzy tysiące lat zmagań z naturą. Warszawa: Wydawnictwo "Arkady", 2005, s. 22-23. ISBN 978-83-213-4401-0.
    7. (fr. • ang. • niem. • hiszp. • wł. • niderl. • port. • ros. • jap. • chiń. • chiń. klas. • kor.) Strona poświęcona akweduktowi Pont du Gard
    8. (kat.) Opis akweduktu El Pont del Diable na stronie promującej turystykę w Tarragonie
    9. (hiszp. • fr.) Opis akweduktu w Segowii na stronie promującej turystykę w mieście
    10. (hiszp. • ang.) Opis Aqueducto de los Milagros w Méridzie na stronie promującej turystykę w mieście
    11. (gr. • ang.) Krótki opis akweduktu w Nikopolis na stronie Ministerstwa Kultury Grecji
    12. (gr. • ang.) Krótki opis akweduktu na wyspie Lesbos na stronie Ministerstwa Kultury Grecji
    13. (ang.) Opis akweduktu w Cesarea Maritima na stronie opisującej ciekawe miejsca znane z Pisma Świętego


    Tunel Eupalinosa – starożytny podziemny akwedukt na greckiej wyspie Samos, zbudowany w połowie VI wieku p.n.e. z rozkazu tyrana Polikratesa. Przez Herodota uznany za jedno z największych osiągnąć inżynieryjnych świata helleńskiego.Akwedukt Pont du Gard - to zachowany w dolinie rzeki Gard odcinek zbudowanego przez Rzymian akweduktu prowadzącego wodę ze źródeł w Uzès do Nîmes. Akwedukt został zbudowany po wschodniej stronie Masywu Centralnego. Budowla o łącznej długości około 50 km i całkowitym spadku 17 m składała się z szeregu tuneli i mostów wzniesionych z bloków kamiennych bez użycia zaprawy. Akwedukt został zbudowany w latach 26 p.n.e. - 16 p.n.e. na polecenie Agrypy (na moście zachowała się inskrypcja z 19 p.n.e. poświęcona Agrypie).
    Asyria (akad. māt Aššur) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj położony w południowo-wschodniej części Europy, na południowym krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z czterema państwami: Albanią, Macedonią Północną i Bułgarią od północy oraz Turcją od wschodu. Ma dostęp do czterech mórz: Egejskiego i Kreteńskiego od wschodu, Jońskiego od zachodu oraz Śródziemnego od południa. Grecja ma dziesiątą pod względem długości linię brzegową na świecie, o długości 14880 km. Poza częścią kontynentalną, w skład Grecji wchodzi około 2500 wysp, w tym 165 zamieszkałych. Najważniejsze to Kreta, Dodekanez, Cyklady i Wyspy Jońskie. Najwyższym szczytem jest wysoki na 2918 m n.p.m. Mitikas w masywie Olimpu.




    Warto wiedzieć że... beta

    (Actia) Nikopolis (gr. miasto zwycięstwa) - miasto w Grecji, w Epirze, założone w roku 31 p.n.e. przez Oktawiana, na pamiątkę zwycięstwa nad Antoniuszem. W II wieku n.e. urodził się tam papież Eleuteriusz. Dzielnicę o tej samej nazwie wzniósł Oktawian w Aleksandrii w Egipcie.
    Mérida – miasto w zachodniej Hiszpanii, stolica regionu Estremadura, 49 400 mieszkańców (2003). Położone nad rzeką Gwadianą, nazywane jest „hiszpańskim Rzymem”. Ośrodek przemysłowy, handlowy i turystyczny.
    Akwedukt w Segowii jest jednym z najważniejszych i najlepiej zachowanych reliktów rzymskiej obecności na półwyspie Iberyjskim. Jest też symbolem Segowii, uwiecznionym nawet na herbie miasta.
    Nationalencyklopedin – największa, szwedzka encyklopedia współczesna. Jej stworzenie było możliwe dzięki kredytowi w wysokości 17 mln koron, którego udzielił rząd szwedzki w 1980 roku i który został spłacony w 1990. Drukowana wersja składa się z 20 tomów i zawiera 172 tys. haseł. Wersja internetowa zawiera 260 tys. haseł (stan z czerwca 2005). Inicjatorem projektu był rząd szwedzki, który rozpoczął negocjacje z różnymi wydawcami. Negocjacje zakończyły się w 1985, kiedy na wydawcę został wybrany Bra Böcker z Höganäs. Encyklopedia miała uwzględniać kwestie genderowe i związane z ochroną środowiska. Pierwszy tom ukazał się w 1989 roku, ostatni w 1996. Dodatkowo w roku 2000 ukazały się trzy dodatkowe tomy. Encyklopedię zamówiło 54 tys. osób. W 1997 roku ukazało się wydanie elektroniczne na CD, a w 2000 pojawiło się wydanie internetowe, które jest uzupełniane na bieżąco.
    Aqua Appia - najstarszy akwedukt w Rzymie, zbudowany przez Gajusa Plautiusa, Appiusza Klaudiusza oraz cenzorów w 312 roku p.n.e.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Konstantyn I Wielki łac. Gaius Flavius Valerius Constantinus (ur. 27 lutego ok. 272 w Niszu w dzisiejszej Serbii, zm. 22 maja 337) – cesarz rzymski od 306 roku, święty Kościoła prawosławnego.

    Reklama