Akademia Hanlin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Akademia Hanlin (Hanlin Yuan) – jedna z najwyższych instytucji edukacyjnych i państwowych w Chinach cesarskich, od czasów dynastii Tang do Qing, łącząca w sobie cechy ciała doradczego, think tanku, redakcji naukowej i biura prawnego. Do Akademii przyjmowano uczonych konfucjańskich, którzy z najlepszymi wynikami zdali egzaminy urzędnicze na najwyższy stopień jinshi. Wielu z nich osiągało potem najwyższe stanowiska w imperialnej biurokracji, np. Wielkiego Kanclerza. Nazwę można przetłumaczyć jako „Akademia Lasu Pędzli” (używanych do pisania).

Dynastia Song (chiń.: 宋朝; pinyin: Sòng Cháo; Wade-Giles: Sung Ch’ao) – dynastia panująca w Chinach od 960 do 1279 roku, po okresie Pięciu Dynastii i Dziesięciu Królestw, a przed panowaniem dynastii Yuan. Był to pierwszy rząd na świecie, który emitował pieniądz papierowy i pierwszy rząd chiński, który ustanowił stałą marynarkę wojenną. Za czasów tej dynastii po raz pierwszy użyto prochu strzelniczego, jak również odróżniono północ prawdziwą od magnetycznej.Think tank (ang., dosłownie: zbiornik myśli) – komitet doradczy, z założenia niezależny, niedziałający dla zysku ośrodek zajmujący się badaniami i analizami dotyczącymi spraw publicznych. Do celów działalności think tanków należy zazwyczaj poszukiwanie sposobów rozwiązania problemów społecznych i udział w publicznej debacie. Spotkać można szersze rozumienie tego pojęcia, na oznaczenie grupy osób lub instytucji mających podobne cele, ale niekoniecznie posiadających status organizacji pozarządowych.

Akademię założył cesarz Tang Xuanzong w 738, jako ciało doradcze, mające proponować rozwiązania różnych problemów trapiących cesarstwo i pomagać cesarzowi w codziennym sprawowaniu rządów. W ten sposób zorganizował on w formalny sposób grupę doradców, służących cesarzom tangowskim od początku dynastii. Wśród tych tzw. daizhao („oczekujących poleceń”) uczonych byli specjaliści od pism klasycznych, alchemicy, kapłani taoistyczni i buddyjscy, wróżbici, szamani, kaligrafowie, malarze, lekarze, astrologowie, pisarze i poeci (np. Li Bai i Bai Juyi).

Dynastia Yuan (chiń.: 元朝; pinyin: Yuán Cháo) – mongolska dynastia władająca imperium chińsko-mongolskim w latach 1279 – 1368, a następnie jako dynastia północnych Yuan do 1635 w Mongolii.Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma lub Buddha Sasana – "Nauka Przebudzonego") – nonteistyczny system filozoficzny i religijny, którego założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Buddyzm bywa zaliczany do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.

Akademia mieściła się wówczas w wewnętrznym pałacu cesarskim, a jej członkowie mieli bardzo bliski związek z dworem cesarskim. Do ich obowiązków należało przygotowywanie projektów edyktów cesarskich i doradzanie cesarzowi. 40% z nich osiągnęło stanowisko Wielkiego Kanclerza. W drugiej połowie dynastii Tang, członków akademii zaczęto rekrutować wśród najlepiej zdających egzaminy urzędnicze.

Dynastia Ming (1368–1644) (chiń.: 明朝; pinyin: Míng Cháo; Wade-Giles: Ming Ch’ao; IPA: [mǐŋ tʂʰɑ̌ʊ̯]) – dynastia cesarska Chin, panująca po upadku mongolskiej dynastii Yuan. Była to ostatnia narodowa dynastia chińska.Xixia (wym. śi-śia, dosłownie Zachodnie Xia) – pozostające w orbicie chińskich wpływów kulturowych państwo założone przez Tangutów, istniejące w latach 1038-1227 w północno-zachodnich Chinach. Twórcą państwa był Li Yuanhao. Nazwa nawiązuje do starożytnej chińskiej dynastii Xia, od której rzekomo mieli pochodzić władcy Xixia. Państwo zostało zniszczone przez najazd Mongołów pod wodzą Czyngis-chana.

Za czasów songowskich akademicy nadal przygotowywali edykty, ale z prywatnych doradców cesarza stali się częścią regularnego, podzielonego na rangi, korpusu urzędniczego. Akademia (zwana wówczas Hanlin Xueshi Yuan) wciąż jeszcze mieściła się w prywatnym pałacu cesarskim, a ponad połowa akademików z czasem zostawała kanclerzami.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Zhang Zhidong (ur. 4 września 1837, zm. 5 października 1909) – chiński urzędnik (mandaryn) z czasów dynastii Qing, jeden z najważniejszych polityków okresu schyłku cesarstwa. W przeciwieństwie do wielu qingowskich arystokratów z pochodzenia był Chińczykiem, a nie Mandżurem.

Instytucja ta została uznana za tak ważną, że także północne, pół-chińskie państwa ustanawiały swoje akademie: Liao po 947 (w XI w. akademicy tamtejsi m.in. tłumaczyli chińskie klasyki na język kitański), a Xixia w 1161. Także mongolska dynastia Yuan utrzymała ten urząd, a Kubilaj-chan zaaprobował nawet dodanie specjalnego biura ds. kompilacji oficjalnych historii poprzednich dynastii. Za czasów tej dynastii, na dworze istniały równolegle dwie akademie: drugą była Mongolska Akademia Hanlin (Menggu Hanlin Yuan), co było typowe dla ówczesnej, podwójnej, mongolsko-chińskiej struktury rządowej; mongolska akademia była ważna jako centrum tłumaczenia ważnych dokumentów rządowych z chińskiego na mongolski i odwrotnie.

Szaman – osoba pełniąca funkcję religijną polegającą na sformalizowanej i instytucjonalnej więzi ekstatycznej z istotami nadludzkimi, duchami przodków lub demonami.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.

Za dynastii Ming, Akademia Hanlin stała się jeszcze bardziej formalną instytucją, której poszczególni członkowie mieli dokładnie określone zadania jak np. przygotowywanie projektów edyktów, nauczanie książąt domu cesarskiego, kompilowanie oficjalnych kronik historycznych, czy pomoc cesarzom w ich studiach. Cesarze mingowscy w mniejszym stopniu polegali na konfucjańskiej biurokracji, a bardziej na osobistych sekretarzach i eunuchach, a ponieważ wielu sekretarzy wywodziło się z akademików, a nie biurokracji prowincjonalnej, między akademią a wykonawczą częścią aparatu państwowego było spore napięcie.

Dynastia Liao – dynastia pochodzenia kitańskiego panująca na terenie dzisiejszej Mandżurii, Mongolii oraz części północnych Chin w latach 907 - 1125.Tang Xuanzong (唐玄宗), imię prywatne Li Longji (李隆基) (ur. 8 września 685, zm. 3 maja 762) – cesarz Chin z dynastii Tang, panujący w latach 712-756.

Dynastia Qing przejęła model akademii mingowskiej. Rekrutowano do niej uczonych z trzech najwyższych poziomów najwyższego stopnia egzaminacyjnego, jinshi. Absolwenci najwyższego poziomu otrzymywali automatycznie stanowisko redaktorów wyższego (xiuzhuan) i niższego szczebla (bianxiu); niższych poziomów - stanowiska asystentów (shujishi), którzy po trzech latach, po nabraniu doświadczenia, mogli dalej awansować (system ten był stosowany już za Mingów). Także w tym czasie akademia służyła jako rezerwuar kadr dla najwyższych urzędów jak Sekretariatu Cesarskiego czy najbliższych doradców i kanclerzy cesarskich. Wśród najsławniejszych akademików qingowskich są m.in. Lin Zexu, Zeng Guofan czy Zhang Zhidong.

Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie. Bai Juyi lub Bo Juyi (ur. 772 w Xinzheng w prow. Henan, zm. 846 w Luoyangu) – chiński poeta z czasów dynastii Tang, autor prawie 3000 utworów.

W 1900 część ogromnej biblioteki Akademii została zniszczona przez pożar, wzniecony przez bokserów, którzy usiłowali podpalić sąsiadującą dzielnicę ambasad. Po nadejściu odsieczy, biblioteka została obrabowana przez siły interwencyjne.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Han-lin yüan. W: Rodney Leon Taylor, Howard Y. F. Choy: The Illustrated Encyclopedia of Confucianism. Rosen Publishing Group, 9781404211209, s. 203-4. ISBN 978-1-4042-1120-9.
  2. Yamin Xu: Hanlin Academy. W: Berkshire Encyclopedia of China. Great Barrington, Massachusetts: Berkshire Publishing Group, 2009, s. 1001-1002. ISBN 978-0977015948.
  3. Twitchet i Franke 1994 ↓, s. 79.
  4. Twitchet i Franke 1994 ↓, s. 93.
  5. Twitchet i Franke 1994 ↓, s. 201.
  6. Twitchet i Franke 1994 ↓, s. 460.
  7. Twitchet i Franke 1994 ↓, s. 604-606.
  8. Denis Twitchett, Frederick W. Mote: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 2. 1998, s. 42 i 78. ISBN 978-0-521-24333-9.
  9. Bruce A. Elleman: Modern Chinese Warfare, 1795-1989. London i New York: Routledge, 2001, s. 125. ISBN 978-0415214742.
  10. Jonathan Fenby: Modern China. Rise and Fall of a Great Power. New York: HarperCollins, 2008, s. 91. ISBN 978-0-06-166116-7.

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Denis Crispin Twitchett, Herbert Franke: Cambridge History of China. Volume 6. Alien regimes and border states. Cambridge: Cambridge University Press, 1994. ISBN 0-521-24331-9.
  • Lin Zexu – chiński polityk z czasów dynastii Qing, uczony konfucjański, najbardziej znany z konfiskaty opium w 1839, co było bezpośrednią przyczyną wybuchu I wojny opiumowej.Lekarz – osoba posiadająca właściwe kwalifikacje, potwierdzone wymaganymi dokumentami, do udzielania świadczeń zdrowotnych, w szczególności do: badania stanu zdrowia, rozpoznawania chorób i zapobiegania im, leczenia i rehabilitacji chorych, udzielania porad lekarskich, a także wydawania opinii i orzeczeń lekarskich, w zakresie swojej specjalizacji (art. 2 ustawy opublikowanej w Dz. U. z 2005 r. Nr 226, poz. 1943).




    Warto wiedzieć że... beta

    Język chiński (chiń. upr. 汉语, chiń. trad. 漢語, pinyin Hànyǔ; lub chiń. upr./chiń. trad. 中文, pinyin Zhōngwén) – język lub grupa spokrewnionych języków (tzw. makrojęzyk), należących do rodziny chińsko-tybetańskiej.
    Konfucjanizm (儒學, rúxué, lub 儒家, rújiā) – system filozoficzno-religijny zapoczątkowany w Chinach przez Konfucjusza (Kong Fuzi, Kongzi) w V wieku p.n.e., a następnie rozwinięty m.in. przez Mencjusza (konfucjanizm idealistyczny) i Xunzi (konfucjanizm realistyczny) w III wieku p.n.e. Konfucjanizm głosi, że zbudowanie idealnego społeczeństwa i osiągnięcie pokoju na świecie jest możliwe pod warunkiem przestrzegania obowiązków wynikających z hierarchii społecznej oraz zachowywania tradycji, czystości, ładu i porządku.
    Kaligrafia – sztuka starannego i estetycznego pisania, często również zdobionego artystycznie. Nauka kaligrafii miała kształtować charakter, cierpliwość, była podstawowym przedmiotem w szkołach. Do ok. 1960 była w Polsce przedmiotem nauczania początkowego, mającym na celu doskonalenie pisma odręcznego.
    Aparat państwowy – powiązany organizacyjnie system organów państwa i obsługujących je urzędów i instytucji, które służą centralnemu ośrodkowi, podejmującemu decyzje władcze (np. rządowi), do prowadzenia bieżącej polityki państwa.
    Język mongolski – główny język z rodziny mongolskiej języków ałtajskich. W węższym znaczeniu nazwa ta odnosi się do dialektu chałchaskiego, będącego podstawą współczesnego standardu literackiego i języka urzędowego Mongolii (z tego względu język mongolski bywa czasem nazywany także chałcha-mongolskim albo po prostu chałchaskim). W szerszym znaczeniu nazwa ta obejmuje także szereg dialektów ludności mongolskiej z terenów niepodległego państwa mongolskiego, niektórych obszarów Rosji oraz niektórych prowincji Chińskiej Republiki Ludowej, m.in. dialekty: czacharski, uracki, chorczyn-tumucki, chorczyński, udżumczyński, ordoski. Całkowita liczba osób mówiących językiem mongolskim w szerszym znaczeniu szacowana jest na ok. 7 milionów.
    Cztery skarby gabinetu – przedmioty niezbędne do kreślenia znaków pisma chińskiego. W przeszłości były podstawowym wyposażeniem każdego chińskiego uczonego, urzędnika, artysty albo literata. Termin wszedł do obiegu między IV i V wiekiem, kiedy technika kreślenia znaków pędzelkiem na papierze stała się podstawowym sposobem pisania w Chinach. Dziś nie sposób wyobrazić sobie bez nich chińskiej kaligrafii.
    Mandaryn – urzędnik biurokracji w cesarskich Chinach. Istniało wiele rang mandarynów, od szczebla lokalnego, przez prowincję, aż po urzędników władz centralnych pracujących bezpośrednio przy cesarskim dworze. Przez 1300 lat, od 605 do 1905 roku mandaryni uzyskiwali swoje stanowisko na drodze surowych egzaminów urzędniczych. Chiny były pierwszym na świecie krajem, który wprowadził takie egzaminy, dlatego ustrój Cesarstwa Chińskiego określa się czasem jako feudalizm biurokratyczny.

    Reklama