Adrastea (mitologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Adrastea (gr. Ἀδράστεια Adrásteia, łac. Adrastea – 'Nieodwracalna', 'Nieunikniona', 'Nieuchronna') – w mitologii greckiej córka Ananke, bogini sprawiedliwości i opiekunka gór. Zamiennie spotyka się też pisownię: Adrastia, Adrasteja, Adrestea, Adrasteia.

Lukian z Samosat(y) (właściwie: gr. Lukianós, łac. Lucianus, pol. Lucjan, ok. 120 do ok. 190) – rzymski retoryk i satyryk, piszący po grecku, sofista. Zmarł prawdopodobnie w Atenach. Uważany jest za twórcę satyry społecznej.Język grecki klasyczny, greka klasyczna – stadium rozwojowe języka greckiego, używanego w okresie klasycznym (500 r. p.n.e. - 350 r. p.n.e.) starożytnej Grecji. Był to jeden z ważniejszych języków starożytności, rozpowszechniony na znacznych obszarach Półwyspu Bałkańskiego i Azji Mniejszej oraz na Cyprze. Dzisiaj ten język można studiować na filologii klasycznej. Był to język bogatej literatury, w okresie klasycznym działali Tukidydes, Arystofanes, Platon, mówcy ateńscy.

Jej kult wywodzi się z Azji Mniejszej, w szczególności z Frygii. Jego początków należy szukać w kulcie bogini Nemezis albo Kybele już w czasach archaicznej Grecji. Zbieżność postaci jest tak duża, że w wielu wypadkach są one nie do rozróżnienia. Zdobyła też sobie dużą popularność w Tracji.

Kybele (hetyckie Kubaba, gr. Kybele lub Kybebe, łac. Cybele lub Cybebe) to frygijska bogini płodności, urodzaju, wiosny i miast obronnych, strażniczka zmarłych. Była czczona od tysiącleci w całej Azji Mniejszej jako Magna Mater. Na jej cześć tańczyli Korybanci. W mitologii frygijskiej młodym kochankiem Kybele był Attis. Jej kult przetrwał w Rzymie do V w. n.e.Myzja (gr. Mysía) − kraina w północno-zachodniej części Azji Mniejszej, otoczona od północy Propontydą, Hellespontem od północnego-zachodu i Morzem Egejskim od strony zachodniej. Od wschodu kraina graniczyła z Frygią, a od południowej strony z Lidią.

Imię Adrastei jest wyprowadzane od imienia Adrastus. Według Strabona, Adrastus, syn Meropa pierwszy zbudował nad rzeką Asopus świątynię Nemezis, co zostało upamiętnione w jej nazwie akcentującej budowniczego. Miejsce to obecnie identyfikuje się z górą Kyzikos w Myzji. Góra znajduje się około 4 km na zachód od Bandırma w Turcji.

Korybanci (gr. Κορύβαντες Korýbantes, l.poj. Κορύβας Korýbas, łac. Corybantes, l.poj. Corybant) to kapłani frygijskiej bogini Kybele. W trakcie świąt i procesji wykonywali orgiastycznie tańce, podczas których doprowadzali się do samookaleczenia.Apollonios z Rodos, Apolloniusz Rodyjski (początek III wiek p.n.e. – po 246 p.n.e.) – grecki poeta, trzeci dyrektor Biblioteki Aleksandryjskiej, zastapił na tym stanowisku Kallimacha z Cyreny. Najbardziej znane jego dzieło to poemat epicki w czterech księgach Argonautica opisujący dzieje mitologicznej wyprawy Jazona po złote runo i jego romansu z Medeą. Poemat ten łączy tradycyjne, nawiązujące do Homera wzorce poezji epickiej (tematyka bohaterska, połączenie świata bogów i ludzi, nawiązania do epizodów znanych z Homera) z elementami nowej, aleksandryjskiej poetyki (znacząca rola tematyki miłosnej, zamiłowanie do scen rodzajowych, uczoność i erudycyjność).

Nazwę bogini wyprowadza się też od greckiego czasownika διδράσκειν didráskein, co tłumaczy się jako 'bogini, której nikt nie umknie'. Długotrwała tradycja kultu bogini zaowocowała obecnością wielu różnych historii jej życia, wzbogacanych, często sprzecznymi, szczegółami.

Okeanos (gr. Ὠκεανός Ōkeanós, łac. Oceanus) – w mitologii greckiej tytan, bóg i uosobienie morza zewnętrznego.Temida (gr. Θέμις Thémis, łac. Themis) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie sprawiedliwości, prawa i wiecznego porządku.

Przede wszystkim można spotkać różne dane na temat jej rodziny. Może być więc córką Okeanosa, Zeusa i Temidy albo córką Zeusa i Ananke. Zwykle jednak z Zeusem nie jest spokrewniona, jest opiekunką wyznaczoną przez jego matkę Reę do opieki nad niemowlęciem, które należy ukryć przed ojcem chcącym je zabić. Adrastea ukryła Zeusa w grocie. Imre Trencsényi-Waldapfel stwierdza, że Zeus urodził się w grocie kreteńskiej góry Dikte (zwanej także jaskinią Psychro) i został oddany pod opiekę dwóch nimf zamieszkałych na tej górze. Inne źródła potwierdzają, że nie tylko Adrastea opiekowała się Zeusem, lecz pomagała jej siostra Ida (Idaja). Mitograf Hyginus w Fabulae wymienia nawet trzy siostry o imionach Ida (Idothea), Adrastea (Adrasta) oraz Althaea. Karmiły one Zeusa mlekiem oraz nektarem i ambrozją od kozy o imieniu Amaltea. Kallimach z Cyreny w Hymnie do Jowisza (47) podaje, że towarzyszyli im bracia, którzy jako korybanci (kureci) bijąc mieczami o tarcze robili hałas, przez który Kronos nie mógł usłyszeć płaczu dziecka. Opiekunowie Zeusa, Adrastea i jej pomocnicy byli dziećmi króla Krety Melisseusa i jego żony Amaltei (zależnie od opowiadania Amaltea jest kozą albo żoną króla Krety). Adrastea dała Zeusowi do zabawy piłkę. Dowiadujemy się o tym z relacji Apolloniosa z Rodos. Afrodyta zamierzała w ten sposób przekupić Erosa, aby rozkochał córkę Ajetesa w Jazonie. Afrodyta przedstawia Erosowi zalety piłki:

Ammianus Marcellinus (ur. ok. 330 w Antiochii, zm. po 392) – autor Res gestae (Dzieje), historii Rzymu obejmującej lata od panowania cesarza Nerwy (96) do roku 378. Do czasów obecnych zachowała się jedynie część dzieła obejmująca okres 353–378.Zeus (także Dzeus, stgr. Ζεύς Zeús, nowogr. Δίας Días, łac. Iupiter, Iuppiter) – w mitologii greckiej najwyższy z bogów. Syn Kronosa i Rei. Był szóstym dzieckiem Rei i Kronosa. Brat Hestii, Demeter, Hery (również jej mąż), Posejdona i Hadesa. Władca błyskawic. Uosobienie najwyższej zasady rządzącej Wszechświatem. Władca wszystkich bogów i ludzi. Jego atrybutami były złote pioruny, orzeł i tarcza zwana egidą. Wychowały go nimfy górskie i koza Amaltea.
.mw-parser-output div.cytat{display:table;border:1px solid #aaa;padding:0;margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin-left:auto;margin-right:auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

Dostaniesz piłkę, która należała do Zeusa, ojca bogów i ludzi, kiedy był jeszcze dzieckiem. (…) Mogę ci powiedzieć, że tak pięknej zabawki nie podarował nikomu nawet mój pan i małżonek, Hefajstos. Wymalowana jest w złote kółka i pasy koloru nieba, a kiedy będziesz się nią bawił, zobaczysz, że ciągnie za sobą błyszczącą smugę, niby spadająca gwiazda.

Ananke (gr. Ἀνάγκη Anágkē ‘potrzeba’, łac. Anance, Necessitas ‘konieczność’, ‘przymus’, ‘nieuchronność’) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie konieczności, bezwzględnego przymusu, nieuchronności, siły zniewalającej do podporządkowania się wyrokowi przeznaczenia.Kyzikos, także Kizyku, Kyzik (gr. Κύζικος, Kydzikos, łac. Cyzicus, wł. Cizico) – kolonia Miletu na azjatyckim wybrzeżu Propontydy, we Frygii w kraju Dolionów na przylądku łączącym półwysep Arktonnesos z kontynentem. Założona w 756 p.n.e., a następnie założona ponownie w roku 676 p.n.e. po zniszczeniu przez Kimmeryjczyków. Polis należała do Związku Ateńskiego. W okresie hellenistycznym miasto zostało przyłączone do Pergamonu. Po zniszczeniach na skutek licznych trzęsień ziemi, zostało odbudowane przez cesarza Hadriana. Kyzikos słynęło z elektronu i wełny.

Mit o Adrastei i dzisiaj obecny jest w świadomości. Dostępna jest gra Rhesus, oparta na tragedii Eurypidesa o Rhesusie z Tracji. Występuje w niej Adrastea, córka Zeusa, opiekująca się chorym ojcem.

Lukian z Samosat opisuje Adrasteę/Nemezis, w swoim IX dialogu morskim, słowami Posejdona zwróconymi do Nereid, określając ją jako dużo silniejszą od Nefele, niezdolnej do uchronienia swej córki Helle od upadku z barana złotego runa podczas ucieczki.

Miejsca kultu[ | edytuj kod]

O miejscach kultu poświęconych Adrastei wspomina Pauzaniasz. W porcie Kirra (funkcjonował jeszcze za Ptolomeusza i Pliniusza, obecnie prawie nic z niego nie zostało) należącym do Delf (Delfy mają inny port, o nazwie Itea), opisuje świątynię Apolla, Artemidy i Leto, ozdobioną wielkimi posągami bóstw w stylu attyckim. Zauważył też tam, nieco mniejszy, posąg Adrastei. Pauzaniasz wspomina również, że wiosną w świątyni Zeusa Nemejskiego, położonej w pobliżu jaskini lwa nemejskiego, wzywano Adrasteę. Była to późnoklasyczna świątynia z ok. 330 r. p.n.e. posadowiona na jeszcze starszej platformie, co jest świadectwem długotrwałości kultu.

Kallimach z Cyreny (stgr. Καλλίμαχος ὁ Κυρηναῖος Kallimachos ho Kyrenaios, ur. około 310 p.n.e. w Cyrenie, zm. około 240 p.n.e.) – uważany za największego poetę tzw. epoki aleksandryjskiej, twórca pierwszej historii literatury.Nemea – starogrecki ośrodek kultowy położony w dolinie o tej samej nazwie (Dolina Nemejska) w starożytnej Argolidzie, obecnie stanowisko archeologiczne około 6 km na wschód od miasta Nea Nemea w Grecji.

Adrastea to także miejscowość nad rzeką Granik, słynna ze świątyni i wyroczni Apollina Aktejskiego i Artemidy.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Platon Phaidros 248cd., Antimachos von Kolophon, fr. 53 Wyss. Orphicorum Fragmenta 54. Ammianus Marcellinus Res gestae 14,11,25)
  2. Форонида, фр.2 Бернабе; Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. Москва, 2001. Т.1., с.27
  3. См. Эсхил. Прикованный Прометей 936; Платон. Федр 248с; Государство V 451а; Псевдо-Еврипид. Рес 342; Нонн. Деяния Диониса I 482.
  4. Valeken, Ad Herod. III, 40.
  5. Гигин. Мифы
  6. Plutarch, Почему божество медлит с воздаянием 25
  7. Imre Trencsényi-Waldapfel, Mitologia.
  8. Мифы народов мира. Москва, 1991-92. Т.1. с.49; Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. Мосҝва, 2001. Т.1. с.27; Орфика, фр.105 Керн
  9. Apollonius Rhodius, Argonautica, III. 132-41
  10. Imre Trencsényi-Waldapfel Imre, Mitologia, str. 220
  11. Pauzaniasz, Wędrówki po Helladzie, 10.37.8.
  12. Гермий. Комментарий к «Федру» Платона, стр.148 // Фрагменты ранних греческих философов. Ч.1. М., 1989. С.50; Лосев А.Ф. Мифология греков и римлян. М., 1996. С.130

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Marjorie Leach: Uniwersalny leksykon bóstw. Poznań: Oficyna Wydawnicza ATENA, 1998. ISBN 83-85414-30-4.
  • Trencsényi-Waldapfel Imre: Mitologia. Warszawa: PWN, 1967.
  • U stóp boga Apollona: z Pauzaniasza wedrówki po Helladzie księgi VIII, IX, X. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-02904-9.
  • Vojtěch Zamarovský: Encyklopedia mitologii antycznej. Warszawa: Świat Książki, 2006. ISBN 83-247-0513-9.
  • Gajusz Juliusz Hygin (ur. ok. 64 p.n.e., zm. ok. 17 n.e.) – rzymski pisarz i mitograf, autor zachowanych do dziś eskcerptów mitologicznych.Złote runo – skóra (wraz z sierścią) mitycznego skrzydlatego, złotego barana Chrysomallosa (starogreckie Χρυσόμαλλος / Khrusómallos, χρυσός / khrusós, μαλλός / mallós, złotowłosy) - cel wyprawy Argonautów. Było ono powieszone na dębowym drzewie w gaju Aresa, gdzie pilnował go smok. Zabrał je stamtąd Jazon.




    Warto wiedzieć że... beta

    Eurypides (gr. Εὐριπίδης Euripídēs, ur. około 480 p.n.e., zm. 406 p.n.e.) – jeden z najwybitniejszych dramaturgów starożytnej Grecji. Urodzony na Salaminie syn ateńskiego ziemianina, Mnesarchosa i Klejto. Odebrał staranne wykształcenie atletyczne, muzyczne (obejmowało ono poza muzyką umiejętności poetyckie i choreograficzne) oraz filozoficzne. Próbował również swoich sił w malarstwie. Wiadomo, że był kapłanem Zeusa we Flyi, brał także udział w poselstwie Aten do Syrakuz, pełnił obowiązki proksenosa obywateli Magnezji w Atenach. Eurypides ożenił się dwa razy. Jego pierwszą żoną była Melito, drugą natomiast Chojrine, z którą doczekał się trzech synów. Około 408 roku p.n.e. wyprowadził się z Aten, najpierw skierował się do Magnezji w Tesalii, później do Pelli, gdzie zmarł u króla Macedonii, Archelaosa I śmiercią tragiczną w 406 roku p.n.e. rozszarpany przez królewskie psy gończe.
    Pauzaniasz (stgr. Παυσανίας, łac. Pausanias, zwany Periegeta, ur. między 100 a 110 n.e., zm. po 180 n.e.) – grecki geograf, autor dzieła Periegesis tes Hellados (Wędrówki po Helladzie) w 10 księgach, czyli przewodnika po Helladzie, w którym zawarł relację ze swoich licznych podróży, opisując poszczególne krainy Grecji: zabytki, lokalne kulty.
    Nefele (Chmura; gr. Νεφέλη Nephélē, łac. Nebula, Nubes ‘obłok’, ‘mgła’, ‘chmura’) – w mitologii greckiej królowa Orchomenosu w Beocji.
    Jazon (gr Ἰάσων Iásōn, łac. Iason) – w mitologii greckiej Argonauta, heros, syn Ajzona króla Jolkos w Tesalii.
    Platon, gr. Πλάτων, Plátōn (ur. 427 p.n.e. prawdopodobnie w Atenach (według niektórych świadectw na wyspie Eginie), zm. 347 p.n.e. w Atenach) (inne źródła podają, że żył 428-348 p.n.e.) – grecki filozof. Był twórcą systemu filozoficznego zwanego obecnie idealizmem platońskim.
    Mitologia grecka – zbiór mitów przekazywanych przez starożytną grecką tradycję opowieści o bogach i herosach, wyjaśniających miejsce człowieka w świecie, oraz samo funkcjonowanie świata, jego stworzenie i historię. Z mitologii czerpano wiedzę na temat świata i rozwijano na tej podstawie normy etyczne wyznaczające miejsce człowieka w ustalonym porządku świata. Wiedza płynąca z mitów nie stanowiła jednak nigdy "prawdy objawionej" i otwarta była na dyskurs, polemikę i krytykę. Sama zaś starożytna religia grecka, chociaż nie sposób o niej mówić w oderwaniu od mitologii będącej jej elementarną częścią składową, opierała się w znacznym stopniu na ortopraksji (jedności praktyk religijnych), nie zaś ortodoksji (jedności poglądów).
    Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.

    Reklama