Adam Tarnowski (hrabia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Adam (Amor) Tarnowski)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Adam (Amor) hrabia Tarnowski (ur. 4 marca 1866 w Krakowie, zm. 10 października 1946 w Lozannie) – polski arystokrata, dyplomata Austro-Węgier.

Generalne Gubernatorstwo Wojskowe w Polsce (niem. Militärgeneralgouvernement in Polen – MGG in Polen, Militärgeneralgouvernement in Lublin) – austro-węgierska administracja okupacyjna w Królestwie Polskim (Kongresowym), działająca od 1 września 1915 r. do 3 listopada 1918 r.Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimia i Zatoru (niem. Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; ukr. Королівство Галичини та Володимирії з великим князівством Краківським і князівствами Освенціма і Затору) – państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej, obecnie w granicach Polski i Ukrainy.

Życiorys[ | edytuj kod]

W austro-węgierskiej dyplomacji[ | edytuj kod]

Adam Tarnowski urodził się jako syn Jana Dzierżysława i Zofii Zamoyskiej z Wysocka, młodszy brat Zdzisława i Juliusza Tarnowskiego. Studiował w Wiedniu. Do służby dyplomatycznej Austro-Węgier wstąpił w 1897. W latach 1899-1901 był sekretarzem w ambasadzie austriackiej w Waszyngtonie. 10 września 1901 poślubił księżną Marię Światopełk-Czetwertyńską. W latach 1901-1903 pracował w ambasadzie w Paryżu, od początku 1903 do 1905 w Dreźnie. w latach 1905-1907 w Brukseli. Następnie (1907-1909) w Madrycie. W okresie 1909-1911 był radcą w ambasadzie w Londynie i ambasadorem w Bułgarii (30 kwietnia 1911-listopad 1916), tj. w kluczowym okresie wojen bałkańskich i na początku I wojny światowej. Był autorem projektu układu o handlu i żegludze między Austro-Węgrami a Bułgarią przedłożonego jako projekt rządowy w roku 1912 parlamentowi w Wiedniu. Dzięki łagodzeniu napięć między królem Ferdynandem I a austriackim następcą tronu arcyks. Franciszkiem Ferdynandem zaangażowaniu żony Marii w pomoc ofiarom wojen bałkańskich w latach 1912-1913, oraz naciskom Adama Tarnowskiego na rzecz zmniejszenia strat Bułgarii w czasie negocjowania pokoju bukareszteńskiego (1913), będąc ambasadorem w Bułgarii zyskał pewien wpływ na Ferdynanda I oraz gabinet premiera Wasyla Radosławowa. Adamowi Tarnowskiemu jako ambasadorowi Austro-Węgier udało się skłonić Bułgarię do przystąpienia do sojuszu z Austro-Węgrami i Niemcami m.in. wykorzystując napięte stosunki Bułgarii z Serbią i wskazując na korzyści oparcia się Bułgarii o Państwa Centralne dla zmiany niekorzystnego dla Bułgarii traktatu bukaresztańskiego z 10 sierpnia 1913 r. Wpływ który uzyskał Tarnowski na władze Bułgarii został zmarnowany w 1917 i początku 1918 r. 9 listopada 1916, gdy był jeszcze ambasadorem w Sofii, został mianowany ambasadorem w USA, decyzję tę Adam Tarnowski spointował słowami: „Wysyłają mnie na straconą pozycję”. Wskutek nieprzyznania mu listu żelaznego przez Wielką Brytanię, co utrudniało przepłynięcie przez blokadę morską Ententy, przybył do USA dopiero 31 stycznia 1917. Stanowisko ambasadora w USA pełnił jedynie przejściowo (od 3 lutego do 1 maja 1917), gdyż USA otrzymały notę, że Niemcy 1 lutego 1917 wznawiają nieograniczoną wojnę podwodną, 3 lutego 1917 w czasie spotkania Tarnowski zapewnił sekretarza stanu Roberta Lansinga, na polecenie ministra Ottokara Czernina, że Austro-Węgry nie przyłączą się do wszczętej przez Niemcy wojny podwodnej, a zaraz po rozstaniu się z Tarnowskim sekretarz stanu Robert Lansing otrzymał telegram z Wiednia z wiadomością od ministra Ottokara Czernina, że również Austro-Węgry rozpoczęły wojnę podmorską. W konsekwencji nigdy nie został przyjęty przez prezydenta Woodrowa Wilsona i nie złożył listów uwierzytelniających, ale udało mu się przekonać, że Austro-Węgry wszczęły wojnę podmorską pod naciskiem Niemiec, dzięki czemu USA zerwały 3 lutego 1917 stosunki z Niemcami, ale nie z Austro-Węgrami. Po wypowiedzeniu 8 kwietnia 1917 wojny Niemcom przez USA, Austro-Węgry zdecydowały się zerwać stosunki dyplomatyczne z USA, wskutek czego jego misja w Waszyngtonie zakończyła się 1 maja 1917. W r. 1917, po powrocie z USA w Wiedniu rozważano jego mianowanie na ambasadora w Sztokholmie, ale ze względu na wydarzenia w Polsce i proponowanie go do składu Rady Regencyjnej nigdy nie przyjął tej pozycji. W grudniu 1917 r. minister Ottokar Czernin uniemożliwił mu udział w rokowaniach pokojowych w Brześciu. Po ustąpieniu ministra spraw zagranicznych Ottokara Czernina w kwietniu 1918 Adam Tarnowski był kandydatem na jego następcę, jednak ministrem został István Burián.

Robert Lansing (ur. 17 października 1864, zm. 30 października 1928) – amerykański polityk i prawnik . Pełnił funkcję Radcy Prawnego przy Departamencie Stanu USA w chwili wybuchu I wojny światowej. Zdecydowanie opowiadał się przeciwko brytyjskiej polityce blokady. Popierał natomiast wolny dostęp do mórz oraz poszanowanie praw państw neutralnych. Później, w latach 1915-1920 piastował urząd sekretarza stanu USA w administracji prezydenta Woodrowa Wilsona. Objął to stanowisko po rezygnacji Williama Jenningsa Bryana. Uczestniczył w negocjacjach traktatu z Japonią w roku 1917, znanego jako Porozumienie Lansing-Ishii. Był członkiem Amerykańskiej Komisji na rzecz Negocjowania Pokoju, która obradowała w Paryżu w roku 1919.Artur Dobiecki (ur. 18 września 1884 w Cianowicach, zm. 29 lipca 1948 w Paryżu) – polski ziemianin, ekonomista i polityk, poseł i senator RP.

W Polsce[ | edytuj kod]

Za Rady Regencyjnej[ | edytuj kod]

W porozumieniu z rządem austriackim nakłaniał Zdzisława Lubomirskiego do wejścia w skład Rady Regencyjnej. Zresztą samego Tarnowskiego wysuwano na członka Rady Regencyjnej, ale wycofał swoją kandydaturę wobec sprzeciwu Niemiec, a po zaprzysiężeniu 27 października 1917 Rady Regencyjnej w składzie ks. arcybiskup Aleksander Kakowski, książę Zdzisław Lubomirski i Józef Ostrowski. Adam Tarnowski został 29 października 1917 mianowany przez nią na premiera, jednak wobec sprzeciwu Berlina został nim historyk Jan Kucharzewski. Potem proponowano Tarnowskiego na stanowisko ministra spraw wewnętrznych w rządzie Kucharzewskiego, ale to także nie doszło do skutku. Powodem sprzeciwiania się kandydaturom Adama Tarnowskiego na członka Rady Regencyjnej, premiera i ministra spraw wewnętrznych była jego pozycja w Wiedniu i zmierzanie przez rządy Georga Michaelisa i Georga von Hertlinga w Berlinie do osłabienia Austro-Węgier i uzależnienia osobno zarówno ich, jak i Polski od siebie, więc zarówno przeciw „rozwiązaniu austro-polskiemu”, jak i ściślejszym stosunkom Wiednia i Warszawy. Także członkowie Rady Regencyjnej byli zwolennikami proponowania Tarnowskiego na różne stanowiska, ale nie forsowania jego kandydatury. Poza tym był nieformalnym łącznikiem między Radą Regencyjną i kołem polskim a MSZ i cesarzem w Wiedniu, oraz niemieckim generałem gubernatorem Beselerem, a także premierem Węgier Istvanem Tiszą i Radą Regencyjną a Legionami, oraz Wiedniem a Legionami. Adam Tarnowski wbrew licznym zapisom pamiętnikarskim nie wierzył ślepo w zwycięstwo Niemiec w I wojnie światowej, ani w nieprzystąpienie do niej USA, jednak taił swoje prognozy militarne i polityczne m.in. przed Zdzisławem Lubomirskim jako regentem. Gdy w październiku 1918 Radzie Regencyjnej dano uprawnienie mianowania generał-gubernatora lubelskiego rozważano kandydaturę Tarnowskiego, ale także bez powierzenia urzędu.

Wasił Christow Radosławow (bułg. Васил Христов Радославов ; ur. 27 lipca 1854 w Łoweczu, zm. 21 października 1929 w Berlinie) – bułgarski prawnik i polityk, lider Partii Liberalnej (1887-1918), deputowany do Zwyczajnego Zgromadzenia Narodowego 2. (1880) 4. (1884-1886), 8. (1894-1896), 10. (1899-1900), 15. (1911-1913), 16. (1913) i 18. kadencji (1919-1920) oraz Wielkiego Zgromadzenia Narodowego 3. (1886-1887) i 5. kadencji (1911), minister sprawiedliwości (1884-1886 i 1894), spraw wewnętrznych (1886-1887 i 1899-1900), spraw wewnętrznych i zdrowia publicznego (1913-1915), oświaty narodowej (1894), spraw zagranicznych i wyznań wiary (1915-1918), dwukrotnie premier Bułgarii (1886-1887 i 1913-1918).Wojciech Roszkowski (ur. 20 czerwca 1947 w Warszawie) – polski ekonomista i historyk, profesor nauk humanistycznych, poseł do Parlamentu Europejskiego VI kadencji.

Za II Rzeczypospolitej[ | edytuj kod]

Kamienica Adama i Marii Tarnowskich przy ul. Pięknej 1b w Warszawie – na podst. zdj. z 29 lipca 2014

Po I wojnie światowej (i bezskutecznym ubieganiu się o tyle urzędów) nie chciał powrócić ani do polityki ani przyjąć urzędu proponowanego mu przez rząd II Rzeczypospolitej, choć zachował poprawne stosunki z Józefem Piłsudskim. W roku 1918 zakupił majątek w Świerżach koło Dorohuska i tam spędzał okresy letnie, zimy zaś w Warszawie. 17 kwietnia 1919 Adam Tarnowski przekazał I. Paderewskiemu informację o gotowości Symona Petlury do porozumienia z Polską. Na prośbę premiera Ignacego Paderewskiego przekazaną przez wiceministra Władysława Wróblewskiego 9 sierpnia 1919 o projekt przekształcenia Polskiej Agencji Telegraficznej z urzędowej agencji prasowej na prywatną, ale wypełniającą zadania zlecone przez rząd, sporządził wstępny projekt 4 października 1919, oraz zapewnił konsorcjum o wymaganym kapitale i składzie, jednakże I. Paderewski projekt odłożył. Po proklamowaniu Wolnego Miasta 9 listopada 1919, na mocy Traktatu wersalskiego z 28 czerwca 1919, Adam Tarnowski stał się jednym z kandydatów na stanowisko Komisarza z ramienia Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Gdańsku, któremu sir Reginald Tower Wysoki Komisarz Ligi Narodów w Gdańsku zwierzył się z zamiaru umiędzynarodowienia portu w Gdańsku, aby tak Polska jak i Gdańsk korzystali z niego na równi z innymi, (tj. wyłączenia ze składu terytorium celnego Polski i odejścia od zapewnieniem Polsce szerokich uprawnień w porcie gdańskim co przewidywał niedawno zawarty Traktat wersalski), czego później na konferencji z premierem L. Skulskim, Mieczysławem Jałowieckim, ministrami Stanisławem Patkiem i Teodorem Sobańskim, oraz Adamem Tarnowskim, w wyniku czego, po oburzeniu premiera i ministrów, nieprzyjęciu przez Piłsudskiego oraz wizycie sekundantów Tarnowskiego, sir Reginald Tower następnego dnia listownie przeprosił Tarnowskiego za incydent którego się dopuścił i uczyniony nietakt. Na tym skończyły się pomysły sir Reginalda Towera odejścia od Traktatu, ale też Tarnowski zrezygnował z ubiegania się o stanowisko Komisarza z ramienia Polski. 16 maja 1926 (tj. już po przewrocie majowym z 12-14 maja 1926), Adam Tarnowski wraz z Kazimierzem i Zdzisławem Lubomirskim spotkali się z Piłsudskim. któremu zadeklarowali poparcie, ale pod warunkiem naprawy państwa, zaprowadzenia w Polsce silnego rządu, porządku i sprawiedliwości, gdyż w przeciwnym razie „przyszłe pokolenia przeklinać będą sprawców walk bratobójczych”. Wraz z ks. Kazimierzem i Zdzisławem Lubomirskimi, Eustachym Sapiehą próbował następnie nakłonić swego brata, szefa Stronnictwa Prawicy Narodowej Zdzisława Tarnowskiego do spotkania z Piłsudskim w Warszawie, do czego jednak w 1926 r. nie doszło. Adam Tarnowski był jeszcze przez jakiś czas mediatorem między Piłsudskim a konserwatystami, Pozytywnie oceniał przygotowanie i kwalifikację dyplomatów II Rzeczypospolitej.

Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.Drezno (niem. Dresden, górnołuż. Drježdźany, czes. Drážďany, dawniej Drezdno) – miasto we wschodnich Niemczech na Pogórzu Zachodniosudeckim, położone nad Łabą, stolica kraju związkowego Saksonia. Aglomeracja drezdeńska liczy ok. 1,036 mln mieszkańców (2004).

II wojna światowa i schyłek życia[ | edytuj kod]

W początku II wojny światowej był jedną z osób zabiegających u władz okupacyjnych o zmniejszenie uciążliwości okupacji, ale bez rezultatu. W czasie II wojny światowej, w swej kamienicy na ul. Pięknej 1b zwanej ul. Piusa XI, ukrywał na 2 piętrze Stanisława Jasiukowicza, członka podziemnego rządu, w oficynie tejże kamienicy na parterze odbywały się czasami szkolenia AK, m.in. dla podchorążych. Po powstaniu i wysiedleniu ludności Warszawy wyjechał do Ojcowa, tam 26 marca 1945 Adama próbował aresztować oficer MO, a gdy mu się to nie udało aresztował jego żonę Marię, którą po przesłuchaniu przez NKWD stosunkowo szybko zwolniono. Aresztowanie żony skłoniło Adama do wyjazdu do Warszawy, a w roku 1946 do Szwajcarii dla spotkania się z synem Andrzejem, tam zapadł na kolejne zapalenie płuc. Na łożu śmierci wymógł na żonie żeby zamieszkała z synem i jego rodziną w Brazylii. Zmarł w wyniku zapalenia płuc 16 października 1946 w Lozannie w Szwajcarii.

Kazimierz Władysław Bartel (ur. 3 marca 1882 we Lwowie, zm. 26 lipca 1941 tamże) – polski polityk, profesor, matematyk (jego prace dotyczyły głównie geometrii), rektor Politechniki Lwowskiej. Poseł na Sejm, pierwszy premier Polski po przewrocie majowym, premier pięciu rządów Rzeczypospolitej, senator, w latach 1919–1920 kierownik Ministerstwa Kolei Żelaznych, wicepremier oraz minister wyznań i oświecenia publicznego w pierwszym rządzie Józefa Piłsudskiego, podpułkownik saperów Wojska Polskiego, wolnomularz. Po ataku Niemiec na ZSRR podczas II wojny światowej i zajęciu Lwowa przez Wehrmacht, odmówił kolaboracji z nazistami, za co został przez nich zamordowany.Adolf Rafał Jan Bniński, ps. Białoń (ur. 21 sierpnia 1884 w Kosowie, zm. przypuszczalnie w lipcu 1942) – ziemianin, organizator kółek rolniczych w Wielkopolsce, działacz monarchistyczny i konserwatywny; wojewoda poznański w latach 1923–1928, współzałożyciel przedwojennego Stronnictwa Zachowawczego, senator IV kadencji w II RP, Główny Delegat Rządu RP na ziemie wcielone do III Rzeszy w latach 1940–1941.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Ignacy Mościcki (ur. 1 grudnia 1867 w Mierzanowie, zm. 2 października 1946 w Versoix) – polski polityk i chemik. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1926–1939. Naukowiec, wynalazca, budowniczy polskiego przemysłu chemicznego.
Morze Egejskie (gr. Αιγαίο Πέλαγος - Egeo Pelagos, łac. Mare Aegeum) – morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpathos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim. Linia brzegowa tego morza jest doskonale rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię wodną urozmaicają liczne wyspy (archipelagi Cykladów, Dodekanezu, Sporadów Północnych, pojedyncze wyspy: Eubea, Chios, Lemnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne). Dodatkowo wyróżniono więc trzy akweny: Morze Trackie na północy, Morze Mirtejskie i Kreteńskie na południu. Pochodzenie nazwy jest najczęściej wiązane z postacią Egeusza, mitycznego króla Aten.
Władysław Leopold Jaworski (ur. 10 kwietnia 1865 w Karsach Małych, zm. 14 lipca 1930 w Milanówku koło Warszawy) – prawnik polski, polityk konserwatywny, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek PAU, członek Wydziału Stronnictwa Prawicy Narodowej w 1910 roku, wiceprezes sekcji zachodniej Naczelnego Komitetu Narodowego w 1914 roku.
Madryt (hiszp. Madrid) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.
Wojny bałkańskie – dwa konflikty zbrojne na terenie Bałkanów, które wybuchły na początku XX wieku. Pierwszy z nich miał charakter wielonarodowej wojny wyzwoleńczej. Drugi konflikt wybuchł na tle podziału terytoriów, uprzednio odebranych imperium osmańskiemu.
Bruksela (fr. Bruxelles, nid. Brussel, niem. Brüssel) – miasto i stolica Belgii oraz Unii Europejskiej, położone w środkowej części kraju nad rzeką Senne.
Wolne Miasto Gdańsk (niem. Freie Stadt Danzig) – istniejące w okresie międzywojennym autonomiczne miasto-państwo, pod ochroną Ligi Narodów. Jego utworzenie było wynikiem przegranej Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej. Powstanie Wolnego Miasta Gdańska było kompromisem, który nie zadowolił Polaków, ani Niemców.

Reklama