• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Actiones honorariae

    Przeczytaj także...
    Kodeks Justyniana (łac. Codex Iustinianus) – jedna z trzech części wielkiej kompilacji prawa rzymskiego podjętej w latach 528 – 534 przez cesarza Justyniana I Wielkiego.Iulius Paulus lub krócej Paulus – rzymski jurysta. Żył na przełomie II i III wieku. Nie znane są dokładne daty jego urodzin i śmierci. Pełnił wysokie funkcje państwowe, w tym prefekta pretorianów za Aleksandra Sewera (222-235), należał do rady cesarskiej za czasów Septimusa, Karakalli i Aleksandra Swewera. Miał ius publice respondendi. Zaliczony do 5 największych jurystów w Konstytucji raweńskiej z 426 roku, co powodowało, że jego opinie miały moc prawa. Napisał ponad 300 ksiąg niezachowanych, z których fragmentów obficie korzystali kompilatorzy justyniańscy, tworzący digesta, 1/6 Digestów złożona jest z jego dzieł. Jego debiutanckie dzieła to Notae i Epitomae. Jego najważniejsze działa to Libri ad edictum (80 ksiąg) i Libri ad Sabinum (16 ksiąg), zawierały całościowy materiał z zakresu ius civile i ius honorarium. Pozostawił po sobie dzieła o charakterze dydaktycznym (Institutiones i Regulae), a także wiele komentarzy do ustaw i uchwał senatu.
    Actiones aediliciae – w prawie rzymskim grupa powództw przyznawanych przez edylów kurulnych (aediles curules) w sporach wynikających z transakcji targowych.

    Actiones honorariae – powództwa urzędnicze, oparte na prawie urzędniczym. W prawie rzymskim grupa powództw przyznawanych przez urzędników wyposażonych we władzę jurysdykcyjną (np. pretora) ale nieznajdujących oparcia w ius civile. Rozwój skarg urzędniczych przypada więc na okres kiedy występował proces formułkowy.

    Pretor (łac. praetor – l.mn. praetores) – wyższy urzędnik w antycznym Rzymie mający tzw. władzę mniejszą (imperium minus). W czasie nieobecności konsulów, pretor (później dwóch) przejmował najwyższą władzę w mieście, mogąc nawet zwoływać posiedzenia senatu. Zasadniczym jednak zadaniem pretorów było sądownictwo. Ważnym uprawnieniem pretora było wydawanie edyktów (edykty pretorskie), w których ustalał on sposoby postępowania w sprawach niedostatecznie jasno uregulowanych przez ustawy (leges) czy prawo zwyczajowe. Owe edykty odegrały ważną rolę w rozwoju prawodawstwa i były uwzględniane w późniejszych kodyfikacjach prawa rzymskiego.Actiones ficticiae – powództwa oparte na fikcji. W prawie rzymskim była to grupa powództw opartych na prawie pretorskim (actiones honorariae), których pretor udzielał modyfikując jakieś istniejące powództwo (actio utilis). Modyfikacja polegała na fikcyjnym założeniu istnienia jakiegoś elementu, który w rzeczywistości nie miał miejsca, a był niezbędny dla danego dochodzenia danego roszczenia. Pretor polecał w formułce wyznaczonemu sędziemu traktować sprawę tak, jak gdyby fingowany element istniał rzeczywiście (bądź istniejący element nie istniał).

    Powództwa takie przedawniały się przeważnie z upływem jednego roku (actiones annales).

    Actiones honorariae a powództwa oparte na prawie pretorskim[ | edytuj kod]

    Ponieważ najważniejszym urzędem jurysdykcyjnym w starożytnym Rzymie był pretor, większość powództw urzędniczych była oparta na prawie pretorskim. Stąd niekiedy pojęcie actiones honorariae utożsamia się z powództwami pretorskimi. Istniały jednak powództwa udzielane przez innych urzędników, np. edylów kurulnych (actiones aediliciae)

    Postępowanie formułkowe (łac. agere per formulas) – główna forma cywilnego postępowania sądowego w prawie rzymskim za czasów najświetniejszego rozwoju prawa rzymskiego, to jest w ostatnim stuleciu republiki i przez cały okres trwania pryncypatu. Na oznaczenie tego rodzaju postępowania Rzymianie używali omówienia: „procesować się za pomocą formułek”, od którego pochodzi nazwa proces formułkowy.Ten rodzaj postępowania wyparł ostatecznie za cesarza Oktawiana Augusta proces legisakcyjny.Actio (od łac. agere – poganiać, gnać) – działanie, w prawie rzymskim oznaczało skargę sądową, powództwo, tj. czynność procesową, za pomocą której powód (actor) wszczynał przeciw pozwanemu (reus) proces oraz zmierzał do realizacji swych roszczeń. Jako że w prawie rzymskim podział na prawo materialne i procesowe nie miał tak istotnego znaczenia jak obecnie, actio było synonimem prawa podmiotowego (roszczenia chronionego skargą). Ponadto, ponieważ aż do końca republiki wszelkie czynności sądowe były dokonywane wyłącznie w formie ustnej, actio oznaczało również pozew.

    Rodzaje powództw urzędniczych[ | edytuj kod]

    Na szczególną uwagę, wśród powództw urzędniczych, zasługują:

    1. actiones in factum conceptae - powództwa oparte na fakcie,
    2. actiones ficticiae powództwa oparte na fikcji,
    3. powództwa z przestawionymi powodami.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Władysław Rozwadowski "Prawo rzymskie" Wydanie II. Poznań 1992 ​ISBN 83-01-10031-1
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Digesta 2,1,13: Ulpian Domitius: Ten, kto nakazuje osądzać sprawy, musi być urzędnikiem (magistratury).
      Digesta 2,1,13: Ulpianus: Eum qui iudicare iubet, magistratum esse oportet.
    2. Digesta 44,7,25,2: Ulpian Domitius w księdze pierwszej reguł: Wszystkie zaś powództwa nazywamy albo cywilnymi, albo urzędniczymi.
      Digesta 44,7,25,2: Ulpianus libro singulari regularum: Omnes autem actiones aut civiles dicuntur aut honorariae.
    3. Digesta 44,7,35: Paulus w księdze pierwszej komentarza do edyktu pretorskiego: Przy powództwach urzędniczych należy to określić w ten sposób, jak ujmuje to Kasjusz, że powództw zmierzających do odzyskania rzeczy winno się udzielać nawet po upływie roku, pozostałych - w oktesie roku.
      Digesta 44,7,35: Paulus libro primo ad edictum praetoris: In honorariis actionibus sic esse definendum Cassius ait, ut quae rei persecutionem habeant, hae etiam post annum darentur, ceterae intra annum.
    Gnaeus Domitius Annius Ulpianus (ur. II wiek n.e. w okolicach Tyru, zm. 223 n.e.) – rzymski jurysta i pisarz epoki cesarstwa. Fragmenty oraz wyciągi jego pism stanowią znaczną część kodyfikacji prawa rzymskiego podjętej przez cesarza Justyniana I Wielkiego w VI wieku naszej ery, znanej pod nazwą justyniańskich Digestów.Starożytny Rzym – cywilizacja rozwijająca się w basenie Morza Śródziemnego i części Europy. Jej kolebką było miasto Rzym leżące w Italii, które w pewnym momencie swoich dziejów rozpoczęło ekspansję, rozszerzając swoje panowanie na znaczne obszary i wchłaniając m.in. kulturę starożytnej Grecji. Cywilizacja rzymska, nazywana też niekiedy grecko-rzymską, razem z pochodzącą z Bliskiego Wschodu religią – chrześcijaństwem, stworzyła podstawy późniejszej cywilizacji europejskiej. Miasto Rzym zaczęło kształtować się w VIII wieku p.n.e., natomiast kres stworzonego przez nie państwa nastąpił formalnie w 1453 roku n.e. (wraz z upadkiem Konstantynopola i tym samym Cesarstwa bizantyńskiego), choć dosyć często jako koniec starożytnego Rzymu przyjmuje się rok 476 n.e., w którym upadło Cesarstwo zachodniorzymskie.




    Warto wiedzieć że... beta

    Actiones in factum (actiones in factum conceptae) – powództwa oparte na fakcie. W prawie rzymskim grupa powództw pretorskich w których powód nie opierał swojego żądania na prawie cywilnym, bo mu ono nie przysługiwało, a jedynie na pewnym opisanym stanie faktycznym (zdarzeniu) wymienionym w intentio formułki (intentio in factum concepta).
    Prawo rzymskie – termin oznaczający najczęściej prawo starożytnego Rzymu, które rozwijało się od czasów prawa zwyczajowego, aż do kodyfikacji Justyniana I Wielkiego (VI wiek n.e.). Prawo rzymskie miało istotny wpływ na rozwój prawodawstwa europejskiego (tzw. recepcja prawa rzymskiego) w postaci prawa powszechnego (ius commune) w średniowieczu, pandektystykę która osiągnęła swoje apogeum w XIX wieku, a także na współczesną naukę, rozwijaną jako przedmiot uniwersytecki.
    Actiones annales (powództwa roczne) – w prawie rzymskim grupa powództw czasowych (actiones temporales), które przedawniały się po upływie roku. Do powództw tych należały przeważnie skargi oparte na prawie pretorskim.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.688 sek.