Abchazowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Abchazowie, Abchazi (nazwa własna: Apsua) – rdzenna ludność Abchazji. Szacunki dotyczące liczebności tego narodu, który żyje rozsiany w 52 krajach świata, nie są jasne, choć według niektórych źródeł ich liczba może sięgać nawet 600 tysięcy. W samej Abchazji żyje ich ponad 122 tys. Największa populacja Abchazów poza Abchazją występuje w Turcji (ok. 44 tys.). Spora grupa występuje także w Federacji Rosyjskiej (11 tys.), zaś za sprawą emigracji zarobkowej w Europie Zachodniej oraz krajach arabskich, dokąd Abchazowie emigrowali w XIX wieku. Niewielkie ich skupisko znajduje się również w Gruzji (ok. 3600), głównie w Adżarii, a także na Ukrainie (ok. 1400). Abchazowie wyznają przede wszystkim prawosławie i islam sunnicki. Ich ojczystą mową jest język abchaski, należący do rodziny języków kaukaskich.

Muhadżirowie (مهاجر) to arabskie słowo oznaczające emigrantów. Termin ten jest używany w stosunku do muzułmanów którzy zmieniają miejsce pobytu by móc swobodnie praktykować islam, powołując się na słowa Koranu:Języki kaukaskie – termin stosowany na określenie grupy języków, używanych przez rdzenną ludność Kaukazu. Pod względem liczby użytkowników rodzina języków kaukaskich nie jest zbyt liczna (zaledwie kilka milionów), lecz wewnętrznie ogromnie zróżnicowana, ponieważ według rozmaitych zestawień może obejmować nawet do 50 różnych języków. Niektórzy językoznawcy uważają jednak, iż liczba ta jest znacznie przesadzona.

Historia[ | edytuj kod]

Tereny zamieszkane przez przodków Abchazów (Abazgów i Apsilów) w roku 300

Przodkowie Abchazów byli rdzennymi mieszkańcami Zachodniego Kaukazu, spokrewnieni z narodami północnokaukaskiej grupy adygejskiej. Ich najbliższymi krewnymi są Adygejczycy, Czerkiesi i Kabardyjczycy. Wspominają o nich, pod nazwą Abeszla, już kroniki asyryjskie, później zaś antyczne kroniki, wyróżniające plemienne związki Abazgów (Adyghe) na północy i Apsilów (Apsilae) na południu. To wśród tych grup etnicznych, zamieszkujących przynajmniej od I wieku n.e. starożytną Kolchidę, naukowcy widzą przodków Abchazów.

Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.Cyrylica – pismo alfabetyczne służące do zapisu języków wschodniosłowiańskich, większości południowosłowiańskich i innych. Nazwa nawiązuje do apostoła Słowian – św. Cyryla, który wspólnie ze św. Metodym, prowadząc misję wielkomorawską wśród Słowian zapisał i wprowadził do liturgii język słowiański. Do zapisu tego języka zostały stworzone dwa alfabety – głagolica i później cyrylica (pismo uproszczone na bazie dużego alfabetu greckiego – majuskuły oraz głagolicy, z której zostały przeniesione niektóre litery).

Uważa się, iż proces konsolidacji plemion abchaskich w jedną narodowość rozpoczął się w VII wieku, kiedy do władzy doszła lokalna dynastia Anosydów, zwanych także Leonidami. W 780 roku, wywodzący się z niej władca abchaski, Leon II zjednoczył ziemie dzisiejszej zachodniej Gruzji i Abchazji w jedno silne państwo noszące nazwę Królestwa Abchazji, któremu udało się uniezależnić od Cesarstwa Bizantyńskiego. Przeżywało ono swój rozkwit na przełomie IX i X wieku. W wyniku braku męskiego potomka z rodu Leonidów, na przełomie X i XI wieku ziemie abchaskie weszły w skład Królestwa Gruzji będącego pod rządami gruzińskiej linii dynastycznej Bagrationi. Od XII wieku, jako Księstwo Abchazji, cieszyło się ono dość szeroką autonomią, która trwała również po upadku monarchii gruzińskiej i zdobyciu kontroli nad Kaukazem przez Turków osmańskich.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.Ateizm – odrzucenie teizmu lub pogląd bądź doktryna głosząca, że bogowie nie istnieją. W najszerszym znaczeniu jest to brak wiary w istnienie boga, bóstw i sił nadprzyrodzonych, jako sprzecznych z rozumem i nienaukowych, oraz negujący potrzebę religii.

Choć od czasów powstania Królestwa Abchazji elity abchaskie przyjęły gruzińską kulturę i używały języka gruzińskiego, uważa się, że reszta Abchazów (którymi byli głównie chłopi) pozostały przy własnym języku i kulturze. Dzięki temu udało im się przechować je w swej tradycji aż do XIX wieku, kiedy to narodził się abchaski ruch narodowy.

Kamil Janicki – polski pisarz i publicysta specjalizujący się w dziejach II Rzeczypospolitej, z wykształcenia historyk.Asyria (akad. māt Aššur) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.

W 1810 roku Abchazja została podporządkowana Imperium Rosyjskiemu. W połowie XIX wieku pojawiło się abchaskie piśmiennictwo, oparte na cyrylicy. Po zniesieniu w 1864 roku przez Rosję autonomii Abchazji, w 1866 wybuchło powstanie narodowe Abchazów, które zostało jednak krwawo zdławione. W konsekwencji doszło do masowej emigracji Abchazów przez Morze Czarne do Turcji (muhadżirstwo). Kolejna duża fala emigracji ludności abchaskiej do tego kraju nastąpiła w latach 1918–1922. W rezultacie powstała tam silna diaspora, która jednak z czasem zasymilowała się z narodem dominującym.

Poganie − określenie używane wobec wyznawców religii niemonoteistycznych, głównie politeistycznych i animalistycznych.Zakaukaska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka (ros. Закавказская Советская Федеративная Социалистическая Республика) – republika federacyjna ZSRR istniejąca w latach 1922-1936. Powstała w 1922 r. z połączenia Armeńskiej SRR, Azerbejdżańskiej SRR, i Gruzińskiej SRR.
Abchazowie z flagami Republiki Abchazji

W 1921 roku, po opanowaniu przez bolszewików niezależnej Demokratycznej Republiki Gruzji, z jej terytorium bolszewicy utworzyli dwie socjalistyczne republiki radzieckie: Abchaską oraz Gruzińską. Władze radzieckie podjęły decyzję zawrzeć umowę związkową pomiędzy Gruzją a Abchazją o utworzeniu wspólnego państwa radzieckiego, składającego z dwóch równoprawnych republik, ale mającego wspólną nazwę (Gruzja) oraz stolicę Tyflis (tak nazywano wtenczas Tbilisi). W takiej postaci Gruzja razem z Abchazją weszły w skład Zakaukaskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, a w jej składzie i w nowo powołany Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (obok Rosji, Ukrainy i Białorusi). W 1931 roku status Abchazji został zdegradowany do Abchaskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, która została wcielona w skład Gruzińskiej SRR jako jej integralna część z limitowaną autonomią. Ożywienie abchaskiego ruchu narodowego, a zwłaszcza nadanie mu przez abchaską inteligencję w latach 80. XX wieku (w czasie reform pieriestrojki) zorganizowanych form, a następnie proklamowanie niepodległości Republiki Abchazji w 1992 roku, zakończyło proces narodowej konsolidacji Abchazów.

Gruzja (gruz. საქართველო, Sakartwelo) – państwo w Azji na Kaukazie Południowym (Zakaukaziu). Obszar 69,7 tys. km². Graniczy na północy z Rosją, na wschodzie z Azerbejdżanem, a na południu z Armenią i Turcją; zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi, przy czym od 2012 r. siedzibą parlamentu jest Kutaisi, a sądu konstytucyjnego Batumi.Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka, Gruzja (ros. Грузинская Советская Социалистическая Республика, Грузия, gruz. საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, საქართველო) - była jedną z 15 republik ZSRR w latach 1936-1991, od 1922 do 1936 r. wchodziła w skład Zakaukaskiej FSRR łącznie z Azerbejdżańską SRR i Armeńską SRR. W 1991 r. odzyskała niepodległość jako Gruzja.

Jako efekt trwającej od 2011 wojny domowej w Syrii, mieszkający tam Abchazowie (których według abchaskiego MSZ może być nawet 10 tys.) zaczęli emigrować do Abchazji. Przy pomocy rządu abchaskiego, do lipca 2013 około 467 Syryjczyków abchaskiego pochodzenia przybyło na stałe do Abchazji, a do 7 sierpnia liczba ta urosła do 531. Program repatriacji opracowany przez abchaski rząd skutkował także przybyciem 4262 Abchazów z Turcji i 2500 z Rosji.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Religia etniczna – system wierzeń wyznawanych przez konkretną grupę etniczną, wykształcony w jej obrębie i ściśle związany z jej tradycją, kulturą i specyfiką zamieszkiwanego terenu.

Religia[ | edytuj kod]

Miejscowe wierzenia począwszy od IV w. zaczęły być wypierane przez chrześcijaństwo. Do końca XVI wieku zdecydowana większość Abchazów wyznawała prawosławie. Wraz ze zdobyciem kontroli nad terenem Kaukazu przez Turków, na ziemiach abchaskich dynamicznie rozwijał się islam; w XVIII wieku był już religią dominującą. Zmianę sytuacji przyniosła masowa emigracja muzułmańskiej ludności abchaskiej w XIX wieku, spowodowana podbojem Abchazji przez Rosję.

Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część Azji południowo-zachodniej, Afrykę północną i Europę południowo-wschodnią. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.Język abchaski (abch. аҧсуа бызшәа) należy do rodziny języków kaukaskich, używany przez Abchazów. Jest to język aglutynacyjny i polisynetyczny, używany w Abchazji (ok. 100 tys. osób) oraz w północno-wschodniej Turcji (ocenia się, iż liczba osób pochodzenia abchaskiego w Turcji może wynosić nawet 500 tys. osób, choć większość z nich język zna raczej biernie, na co dzień posługując się głównie tureckim).

Według danych z 2003 roku 60% mieszkańców Abchazji wyznawała chrześcijaństwo (głównie prawosławie), 16% islam sunnicki, 8% deklarowało się jako ateiści lub niereligijni, 5% jako poganie, a 3% jako wyznawcy etnicznych wierzeń abchaskich; badania wskazują na głównie formalny stosunek Abchazów muzułmanów i chrześcijan do religii oraz faktyczne odprawianie obrzędów tradycyjnej politeistycznej religii abchaskiej przez większość nominalnych muzułmanów, chrześcijan oraz ateistów. Diaspora abchaska, której największym ośrodkiem jest Turcja, w większości wyznaje islam.

Język gruziński (gruz. ქართული ენა, kartuli ena) – język południowokaukaski, używany przez ok. 4,2 mln osób głównie w Gruzji, gdzie jest językiem urzędowym, oraz przez dalsze 2,5 mln w Turcji, Rosji, USA i Europie, jak też przez niewielkie grupy w Iranie (tj. Gruzini ferejdańscy) i Azerbejdżanie (Ingilojcy). Jest też używany jako język literacki przez zamieszkujące Gruzję niewielkie wspólnoty etniczne, nie posiadające piśmiennictwa we własnych językach: przez Swanów, Megrelów i Lazów.Czerkiesi – grupa etniczna z północno-zachodniego Kaukazu, obecnie zamieszkująca głównie Republikę Karaczajo-Czerkieską, gdzie Czerkiesi stanowią ok. 10% ludności, oraz kilka wiosek Republiki Adygei.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Wielki słownik ortograficzny Pwn
  2. Народ Абхазии - абхазы (ros.). www.profi-forex.org. [dostęp 2015-01-26].
  3. Население Абхазии (ros.). [dostęp 2015-01-23].
  4. Georgia Census 2002 - Ethnic groups by major administrative-territorial units (ang.). [dostęp 2015-01-23].
  5. People groups - Abkhaz (ang.). joshuaproject.net. [dostęp 2015-01-23].
  6. Republika Abchazja. W: Rafał Czachor: Abchazja, Osetia Południowa, Górski Karabach: geneza i funkcjonowanie systemów politycznych. Wrocław: Fundacja Instytut Polsko-Rosyjski, 2014, s. 104, seria: Biblioteka Instytutu Polsko-Rosyjskiego. ISBN 978-83-935729-8-4.
  7. Wojciech Górecki: Abchazja. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2013-04-03, s. 24, seria: Reportaż. ISBN 978-83-7536-508-5.
  8. Kamil Janicki: Abchazja. Historia i mit (do 1864). W: Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych. Wyd. 1. Kraków-Warszawa: Instytut Wydawniczy Erica, 2009, s. 109. ISBN 978-83-89700-80-3.
  9. Wojciech Górecki: Abchazja. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2013, s. 25, seria: Reportaż. ISBN 978-83-7536-508-5.
  10. Kamil Janicki: Abchazja. Historia i mit (do 1864). W: Źródła nienawiści. Konflikty etniczne w krajach postkomunistycznych. Wyd. 1. Kraków-Warszawa: Instytut Wydawniczy Erica, 2009, s. 119. ISBN 978-83-89700-80-3.
  11. Nowa encyklopedia powszechna PWN
  12. Abkhaz Syrians return home (ang.). sputniknews.com, 2012-05-05. [dostęp 2015-02-11].
  13. 467 compatriots have returned to Abkhazia from Syria (ang.). abkhazworld.com, 2013-07-11. [dostęp 2015-02-11].
  14. “Repatriates” settling in Abkhazia (ang.). www.messenger.com.ge, 2013-07-07. [dostęp 2015-02-11].
  15. Aleksandr Kryłow: Единая вера абхазских "христиан" и "мусульман". Особенности религиозного сознания в современной Абхазии (ros.). credo.ru, 17 marca 2004. [dostęp 2012-05-15].
Demokratyczna Republika Gruzji (gruz. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა , Sakartvelos Demokratiuli Respublika) – państwo powstałe 26 maja 1918 w wyniku secesji od Zakaukaskiej DRF.Kolchida (stgr. Κολχίς Kolchis, dopełniacz Κολχίδος Kolchidos, gruz. კოლხეთი Kolcheti) – historyczna nazwa krainy leżącej na wybrzeżu Morza Czarnego, na terenie obecnej Gruzji. Ważniejsze miasta: Kutaisi (starożytne "Kita" albo "Kutatisiumi"), Vani (starożytne "Surium") – ojczyzna Medei, Suchumi (starożytne Dioskurias), Poti (starożytne Fasis).




Warto wiedzieć że... beta

Pieriestrojka (ros. перестройка – przebudowa) – potoczna nazwa procesu przekształceń systemu komunistycznego w ZSRR w latach 1985-1991. Początkowo pierestrojka wraz z hasłami głasnosti (ros. jawności) i uskorienia (ros. przyspieszenia) stanowiły symbol nowego kursu politycznego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR). Został on zapoczątkowany w 1985 przez Michaiła Gorbaczowa po objęciu przezeń stanowiska sekretarza generalnego Komitetu Centralnego KPZR i jego doradcę Aleksandra N. Jakowlewa. Podstawowe zasady pierestrojki określił Gorbaczow w książce pt.: Przebudowa i nowe myślenie dla naszego kraju i dla całego świata, opublikowanej w 1988.
Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.
Morze Czarne (w starożytności: gr. Εύξεινος Πόντος, łac. Pontus Euxinus, co znaczy „Morze Gościnne”) – morze śródlądowe rozciągające się pomiędzy Azją Mniejszą na południu, Kaukazem na wschodzie, Niziną Wschodnioeuropejską na północy i Półwyspem Bałkańskim na zachodzie. Wchodzi w skład systemu oceanicznego Oceanu Atlantyckiego.
Bagratydzi, Bagrationi, Bagrationowie (gruz. ბაგრატიონები, Bagrationebi) – dynastia królewska władców Gruzji.
Abchaska Socjalistyczna Republika Radziecka, Abchaska SRR – republika związkowa ZSRR, istniejąca w latach 1921-1931, od 1922 w składzie Zakaukaskiej FSRR.
Turcja (tur. Türkiye, Republika Turcji – Türkiye Cumhuriyeti) – państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie, ze stolicą w Ankarze. Część europejska – Tracja – stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcję od północy otacza Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne (nazywane w języku tureckim Morzem Białym).
Wielka Encyklopedia Rosyjska (ros. Большая российская энциклопедия, БРЭ) – jedna z największych encyklopedii uniwersalnych w języku rosyjskim, wydana w 36 tomach w latach 2004–2017. Wydana przez spółkę wydawniczą o tej samej nazwie, pod auspicjami Rosyjskiej Akademii Nauk, na mocy dekretu prezydenckiego Władimira Putina nr 1156 z 2002 roku

Reklama