-ski (formant)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

-skiformant przymiotnikowy, kontynuat prasłowiańskiego -ьskь-jь. Określa przynależność, na przykład „niebieski” (w XIV wieku) oznaczało „przynależny do nieba”. Za pomocą tego przyrostka tworzono również przymiotniki od nazw krajów i miast, na przykład włoski, ateński, chrzanowski. W nazewnictwie polskim oraz ogólnosłowiańskim jest to formant produktywny dla nazw topograficznych i dzierżawczych. Posiada oboczności „-sk” i „-sko” na przykład Gdańsk, Dolsko, Smolsko. Małopolskie i mazowieckie nazwy z XII wieku (Busk, Płońsk, Połtowsk, Płock) wskazują, gdzie pierwotnie przebiegała granica występowania formantów „-sk” i „-sko”, która pokrywała się z granicą mazurzenia.

Zamoyscy – polski ród szlachecki o przydomku Saryusz pieczętujący się herbem Jelita. Początkowo należący do średniozamożnej szlachty w wyniku działań Jana Zamoyskiego w II połowie XVI w. awansował do grona magnaterii. Wzrost znaczenia rodu został przypieczętowany w roku 1589, kiedy to Jan Zamoyski utworzył Ordynację Zamojską. Od roku 1778 ród jest w posiadaniu tytułu hrabiowskiego, który został nadany X Ordynatowi Zamoyskiemu, Andrzejowi Zamoyskiemu.Język prasłowiański – należący do rodziny języków indoeuropejskich wspólny prajęzyk dawnych Słowian, z którego później wykształciły się poszczególne języki słowiańskie. Prasłowiańszczyzna w dziejach, to okres trwający około 2000 lat, od początków rozpadu wspólnoty bałto-słowiańskiej (ok. 1500-1300 r. p.n.e.) do rozpadu wspólnoty językowej prasłowiańskiej (VI-VII wiek n.e.). Ostateczny rozpad Prasłowiańszczyzny niektórzy autorzy przesuwają na wieki IX-X przyjmując, że język staro-cerkiewno-słowiański jest pisaną postacią jednego z dialektów prasłowiańskich obszaru bułgarsko-macedońskiego okolic Sołunia IX wieku.

Z czasem przymiotniki zawierające formant „-ski” zaczęły służyć do tworzenia nazwisk, na przykład Tarnowski (z Tarnowa), Zamojski (z Zamościa), Suski (z Suchej). Od XIV wieku nazwy tworzone za pomocą formantu „-ski” stawały się coraz bardziej powszechne, najpierw w Wielkopolsce, na Pomorzu i Mazowszu. Liczne złożone przyrostki świadczą o produktywności formantu „-ski”:

Busk (ukr. Буськ) – miasto na Ukrainie i stolica rejonu w obwodzie lwowskim, nad Bugiem. 8,3 tys. mieszkańców (2006). Prawa miejskie nadane przez księcia mazowieckiego Siemowita w roku 1411, do agresji sowieckiej na Polskę 17.09.1939 województwo tarnopolskie, powiat kamionecki.Sufiks dzierżawczy - sufiks oznaczający przynależność danego desygnatu do właściciela wyrażonego najczęściej w podmiocie zdania. Równoważny przymiotnikom dzierżawczym i zaimkom dzierżawczym w większości języków indoeuropejskich. Charakterystyczny dla języków aglutynacyjnych, zwłaszcza uralskich i ałtajskich, ale znają go także na przykład język perski i arabski.
  • -owski: andrzejowski, doktorowski (XV wiek)
  • -iński: dzieciński (dziecinny), macoszyński (macoszyn)
  • -ański: afrykański, zakopiański (zamiast zakopański)
  • -ajski: hawajski, jawajski
  • -ejski: dantejski, europejski
  • -ijski: monachijski, chilijski
  • -eński: genueński, budapeszteński
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Polskie nazwiska
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Zenon Klemensiewicz 1981 ↓, s. 213-227.
    2. Stanisław Rospond: Gramatyka historyczna języka polskiego z ćwiczeniami. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 114. ISBN 978-83-01-13992-6.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Zenon Klemensiewicz: Gramatyka historyczna języka polskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981. ISBN 83-01-00995-0.
  • Topografia (z gr.: τόπος topo-, "miejsce" i γράφω graphia, "opisywanie") – dział geografii zajmujący się badaniem kształtu i rysów (cech) powierzchni Ziemi lub innych planet, księżyców i planetoid.Przymiotnik – część mowy określająca cechy istot żywych (ludzi i zwierząt), rzeczy, zjawisk, pojęć i stanów. Nazwa wywodzi się od słowa „przymiot” – czyli cecha, właściwość i określa właściwości dostrzegalne ludzkimi zmysłami oraz pozazmysłowe wywnioskowane z zachowania istot żywych bądź właściwości przedmiotów. W przypadku zjawisk czy pojęć przymiotniki mogą mieć także charakter abstrakcyjny.




    Warto wiedzieć że... beta

    Tarnowski (forma żeńska: Tarnowska; liczba mnoga: Tarnowscy) – polskie nazwisko. Na początku lat 90. XX wieku w Polsce nosiło je 8508 osób.
    Płońsk – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie płońskim. Położony jest 66 km na północny zachód od centrum Warszawy, na Wysoczyźnie Płońskiej nad rzeką Płonką. Według danych z 2010 miasto miało 22 500 mieszkańców.
    Gdańsk (łac. Dantiscum, Dantis, Gedanum, niem. Danzig) – miasto na prawach powiatu w północnej Polsce, położone nad Morzem Bałtyckim, u ujścia Motławy do Wisły, nad Zatoką Gdańską, na Pobrzeżu Gdańskim. Centrum kulturalne, naukowe i gospodarcze oraz węzeł komunikacyjny północnej Polski, stolica województwa pomorskiego. Ośrodek gospodarki morskiej z dużym portem handlowym.
    Zrostek lub formant, afiks (łac. affixum – element przyczepiony) – słowotwórcza część wyrazu, dodana do jego rdzenia (podstawy słowotwórczej).

    Reklama