Zygmunt Guldenstern

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Zygmunt Guldenstern, właśc. Sigismund Gyllenstierna (ur. 1598 w Kalmarze, zm. 1666 w Gdańsku) – polski magnat pochodzenia szwedzkiego, kasztelan gdański, zarządca ekonomii malborskiej, starosta sztumski, przedstawiciel dyplomatyczny Rzeczypospolitej w Królestwie Danii w 1657 roku.

Rostock – miasto na prawach powiatu w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie w północno-wschodnich Niemczech. Miasto to położone jest nad rzeką Warnow, w odległości ok. 12 km od jej ujścia do Zatoki Meklemburskiej na Morzu Bałtyckim. Jest największym miastem zarówno pod względem powierzchni jak i liczby mieszkańców w Meklemburgii-Pomorzu Przednim. W czasach NRD Rostock był stolicą okręgu.Indygenat (z łac. indigena – krajowiec, tubylec; krajowy, swojski) – uznanie obcego szlachectwa i nadanie rodowi szlacheckiemu, wobec którego stosowano indygenat, przywilejów szlacheckich w państwie uznającym.

Jako senator wziął udział w sejmie 1664/1665 roku.

Urodził się jako syn Johana Nilssona z magnackiej gałęzi rodu Gyllenstierna av Lundholmen, szwedzkiego admirała, który opowiedział się za Zygmuntem III przeciw Karolowi sudermańskiemu i wyemigrował do Polski. Na emigracji rodzina zaczęła używać nazwiska w niemieckim brzmieniu „Guldenstern”.

Colloquium charitativum (łac. braterska rozmowa) – wspólny zjazd katolików, luteran i kalwinistów, którego celem było uzyskanie jedności wiary i pokoju religijnego. Otwarcie Colloquium nastąpiło 28 sierpnia 1645 r. w Toruniu, a główne jego sesje odbywały się w ratuszu.Pokój oliwski – traktat pokojowy pomiędzy Szwecją, a Polską podpisany 3 maja 1660 w Oliwie, kończący potop szwedzki. Zawarty został na terenie Opactwa Cystersów w Oliwie.

Zygmunt ukończył luterańskie Gimnazjum Akademickie w Toruniu, w 1615 wyjechał na studia do Rostocku, Strasburga i Lejdy. Opanował kilka języków. W latach dwudziestych był dworzaninem Zygmunta III, a później objął funkcję królewskiego łożniczego.

W 1633 na sejmie koronacyjnym Władysława IV otrzymał indygenat. 1635 król powierzył mu kierowanie, wraz z Gerardem Denhoffem, odnowioną Komisją Okrętów Królewskich.

Admirał (adm.) – wojskowy stopień oficerski w polskiej marynarce wojennej, odpowiadający generałowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Dzięki małżeństwu z Anną Czemówną, córką kasztelana chełmińskiego Fabiana Czemy i jedyną dziedziczką rodu, przejął dobra Czemów w Prusach Królewskich i starostwo sztumskie. Choć był luteraninem, jego żona pozostała gorliwą kalwinistką i w tym wyznaniu wychowała córki.

Zamek w Malborku (niem. Ordensburg Marienburg) – zamek w Malborku, na prawym brzegu Nogatu, gotycki, ceglany, warowny, otoczony fosą, wzniesiony w kilku etapach od 3 ćw. XIII w. do poł. XV w. przez zakon krzyżacki, początkowo konwentualny i siedziba komtura, w latach 1309–1457 siedziba wielkich mistrzów zakonu krzyżackiego i władz Prus Zakonnych, w latach 1457–1772 rezydencja królów Polski, od 1466 siedziba władz Prus Królewskich, od 1568 siedziba Komisji Morskiej, w 1772 zajęty przez administrację Królestwa Prus i zdewastowany w latach 1773–1804; rekonstruowany w latach 1817–1842 i 1882–1944, zniszczony w 1945, ponownie rekonstruowany od 1947; w 1949 wpisany do rejestru zabytków, w 1994 uznany za pomnik historii, w 1997 wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO; od 1961 siedziba Muzeum Zamkowego w Malborku.W Portalu Immatrykulacji Uniwersytetu w Rostocku zostało udostępnionych 98 tys. świadectw immatrykulacji. Istotą portalu są bazy immatrykulacyjne danych z okresów 1419–1831, 1831–1933 i 1933–1945, oraz wpisy do ksiąg dziekańskich poszczególnych fakultetów (promocje, przyjęcia na studia) 1419–1831. Dodatkowo prezentowane są skany oryginalnych, często odręcznych wpisów. Niekiedy skąpe dane o studentach mogą być uzupełniane przez użytkowników portalu. Pochodzenie studentów i studentek przedstawiono na interaktywnej mapie. Linki znajdujące po prawej stronie każdego wpisu odnoszą się do tzw. Katalogu Profesorów (Catalogus Professorum Rostochiensium) i wykładów, na które uczęszczał student/studentka. Znani studenci i znane studentki zostali zidentyfikowani poprzez tzw. GND-numer, dzięki któremu łatwiej znaleźć o nich dodatkowe informacje w Internecie.

W 1636 w imieniu króla Władysława, wraz z wojewodą wileńskim Krzysztofem Radziwiłłem i starostą libiszowskim Andrzejem Rejem, prowadził uroczystości pogrzebowe królewny Anny Wazówny, przenoszonej z Brodnicy do Kościoła NMP w Toruniu. W 1645, także w Toruniu, przewodniczył polskim luteranom podczas Colloquium charitativum.

Gimnazjum Akademickie w Toruniu – protestancka szkoła półwyższa założona w Toruniu w 1568, odznaczająca się wysokim poziomem nauczania i nowatorstwem poglądów. Jedna z najsłynniejszych i najświetniejszych uczelni w Królestwie Polskim.Komisja Okrętów Królewskich – urząd morski, do zadań którego należało organizowanie i zaopatrywanie tworzonej przez Zygmunta III Wazę polskiej floty wojennej. Był kontynuacją Komisji Morskiej.

W 1648 roku był elektorem Jana II Kazimierza Wazy z województwa malborskiego.

W okresie najazdu szwedzkiego na Polskę odrzucił propozycję przejścia na stronę Karola Gustawa. Na przełomie lutego i marca 1656 dowodził nieudaną obroną zamku w Malborku przed wojskami szwedzkimi. 18 października 1656 został przez króla Jana Kazimierza wynagrodzony kasztelanią gdańską. Stał się w ten sposób ostatnim protestanckim senatorem I Rzeczypospolitej.

Jordanki – wieś w Polsce w województwie pomorskim, w powiecie sztumskim, w gminie Stary Targ. Wieś jest siedzibą sołectwa Jordanki w którego skład wchodzi również miejscowość Śledziówka Mała.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

W czasie rokowań poprzedzających zawarcie pokoju oliwskiego w 1660 bezskutecznie domagał się zwrotu rodowych dóbr w Szwecji.

Po śmierci spoczął w kościele Mariackim w Gdańsku, gdzie ok. 1651 urządził kaplicę rodową, w której pochowano także jego ojca i inne osoby z kręgu szwedzkich emigrantów.

Większość majątków odziedziczył jego syn Władysław Kazimierz Guldenstern (zm. ok. 1686), który po śmierci ojca przeszedł na kalwinizm. W latach 70. stał się ofiarą procesów o 'kalwinoarianizm', które wytoczył mu katolicki ksiądz Żeromski, dążący do zamknięcia zborów kalwińskich w dobrach Guldensterna. Choć wstawiała się za nim szlachta pruska, procesy trwały. Dopiero po jego śmierci, jego szwagier i katolik Władysław Łoś (zm. 1694) kasztelan chełmiński ułożył się z plebanem i zamknął zbory w Jasnej i Jordankach.

Karol IX Waza, Karol Sudermański jako książę Karol – szw. Hertig Karl (ur. 4 października 1550 w zamku sztokholmskim, zm. 30 października 1611 w Nyköping) – król Szwecji w latach 1604–1611 (koronowany 15 marca 1607), regent Szwecji w latach 1599–1604, książę Sudermanii (Södermanland). Pochowany został w katedrze w Strängnäs.Jasna (dawniej niem. Lichtfelde) – wieś w Polsce położona na pograniczu Powiśla i Żuław Elbląskich w województwie pomorskim, w powiecie sztumskim, w gminie Dzierzgoń. Wieś jest siedzibą sołectwa "Jasna" w którego skład wchodzą również miejscowości Chartowo, Kamienna Góra i Lisi Las.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Rocznik Służby Zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na 1 kwietnia 1938, Warszawa 1938, s. 57.
  2. Leszek Andrzej Wierzbicki, Senatorowie koronni na sejmach Rzeczypospolitej, Warszawa 2017, s. 71.
  3. zob. wpis w Portalu Immartykulacji Uniwersytetu w Rostocku
  4. Svffragia Woiewodztw, y Ziem Koronnych, y Wielk. Xięstwa Litewskiego. Zgodnie na Naiaśnieyszego Iana Kazimierza Obranego Krola Polskiego [...]. Dane, między Warszawą, a Wolą, Dnia 17. Listopada, Roku 1648, [b.n.s].

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Wojciech Łygaś: Gdańsk : szwedzkie karty historii. Gdańsk: Marpress, 2001, s. 132nn. ISBN 83-87291-75-7.
  • Władysław IV Waza (ur. 9 czerwca 1595 w Łobzowie, zm. 20 maja 1648 w Mereczu) – syn Zygmunta III Wazy i Anny Habsburżanki, król Polski w latach 1632–1648, tytularny król Szwecji 1632–1648, tytularny car Rosji do 1634.WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.




    Warto wiedzieć że... beta

    Łożniczy (łac. cubiculari, lectistrator) – urząd dworski I Rzeczypospolitej, odpowiedzialny za królewską sypialnię: słanie łoża, pościel, bieliznę osobistą. W czasach Stefana Batorego, zaczęli używać tytułu podkomorzego. Wyparci przez szambelanów w czasach stanisławowskich.
    Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
    Potop szwedzki – najazd Szwecji na Rzeczpospolitą w 1655 w czasie II wojny północnej (1655–1660). Formalnie zakończył go pokój w Oliwie zawarty w 1660. Wojna ta prowadzona była nie tylko przez Szwecję, w czasie wojny zmieniały się zarówno sojusze, jak i siły obu stron. Była ona kontynuacją wcześniejszych wojen prowadzonych przez Rzeczpospolitą, miała także swoje korzenie w sporze o tron Szwecji zapoczątkowanym jeszcze przez króla Zygmunta III Wazę. Potop szwedzki pokazał słabość organizacyjną Rzeczypospolitej, a najeźdźca skuteczność swoich działań uzyskał m.in. poprzez kolaborację i przekupstwo po stronie Rzeczypospolitej. I choć ostatecznie Szwedzi zostali wyparci, to jednak poniesione straty i koszty ustępstw pokojowych były wysokie, a niektóre zniszczenia materialne, szczególnie szwedzka grabież dóbr kultury polskiej, są widoczne współcześnie.
    DaniaKrólestwo Danii (duń. Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też formalnie Grenlandia oraz Wyspy Owcze, które posiadając szeroką autonomię tworzą z kontynentalną Danią Wspólnotowe Królestwo Danii (Rigsfællesskabet). Dania graniczy od południa z Niemcami, zaś przez cieśninę Sund sąsiaduje ze Szwecją.
    Krzysztof Radziwiłł herbu Trąby (ur. 22 marca 1585, zm. 19 listopada 1640 w Świadości) – książę z birżańskiej linii Radziwiłłów, hetman polny litewski od 1615, kasztelan i wojewoda wileński od 1633, hetman wielki litewski od 1635. Syn Krzysztofa Mikołaja Radziwiłła Pioruna, ojciec Janusza Radziwiłła.
    Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gdańsku, w skrócie Kościół Mariacki (pot. Korona miasta Gdańska) – historyczna fara Głównego Miasta w Gdańsku, pełniąca funkcję kościoła katolickiego i ewangelickiego (w latach 1572-1945), od 1986 konkatedra diecezji gdańskiej, która w 1992 stała się archidiecezją. Kościół jest dedykowany Najświętszej Marii Panny, nosi wezwanie Wniebowzięcia NMP. Położony jest na placu między ulicami Piwną i Chlebnicką, a Św. Ducha. Od strony Motławy bezpośrednio do jednej z bram świątyni prowadzi ul. Mariacka. Kościół Mariacki jest największą świątynią na świecie zbudowaną z cegły. Jej charakterystyczna sylwetka, której akcentami są masywna zachodnia wieża dzwonna i smukłe narożne wieżyczki tworzy dominantę w panoramie miasta. Zbudowany w latach 1346-1506 kościół jest przykładem gotyku ceglanego, odmiany stylu w architekturze gotyckiej upowszechnionego w krajach basenu Morza Bałtyckiego. Pomimo burzliwych dziejów, świątynia zachowała historyczną formę architektoniczną co poświadcza ikonografia sięgająca XVI wieku oraz bogaty wystrój wnętrza, który tworzą liczne dzieła średniowieczne (m.in. Piękna Madonna Gdańska, Pietà, Ołtarz Koronacji Marii, ołtarz Św. Barbary, Tablica Dziesięciorga Przykazań, zegar astronomiczny) i nowożytne (zespół obrazów i epitafiów z XVI-XVIII stuleci).
    Wybór nowego monarchy Rzeczypospolitej Obojga Narodów po śmierci króla Władysława IV Wazy 20 maja 1648 roku. Elekcja rozpoczęła się 6 października 1648 roku, a zakończyła 17 listopada 1648 roku obraniem Jana Kazimierza Wazy na króla Polski i wielkiego księcia litewskiego.

    Reklama