• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zwarcie krtaniowe

    Przeczytaj także...
    Międzynarodowy alfabet fonetyczny, MAF (ang. International Phonetic Alphabet, IPA; fr. Alphabet phonétique international, API) – alfabet fonetyczny, system transkrypcji fonetycznej przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ujednolicony sposób przedstawiania głosek wszystkich języków. Składają się na niego zarówno symbole alfabetyczne jak i symbole niealfabetyczne oraz ok. 30 znaków diakrytycznych.Język pirahã (nazwa własna xapaitíiso) to język z rodziny mura używany przez Indian Pirahã w dżungli amazońskiej, nad rzeką Maici. Język pirahã jest jedynym żyjącym językiem z rodziny mura. Mimo częstych kontaktów z kulturą zachodnią i językiem portugalskim, większość członków plemienia pozostaje jednojęzyczna. Ludzie ci nie chcą uczyć się obcych języków (zwanych przez nich xapagáiso - "zakrzywiony") w obawie przed utratą własnej tożsamości.
    Język inguski (ing. гӀалгӀай мотт, Ğalğaj mott) – język Inguszów, zamieszkujących głównie autonomiczną republikę Inguszetię, wchodzącą w skład Federacji Rosyjskiej. Należy do języków nachskich (nachijskich), tworzących podgrupę wśród języków nachsko-dagestańskich (północno-wschodnich) w wielkiej rodzinie języków kaukaskich. Na terenie Inguszetii język inguski jest wraz z językiem rosyjskim oficjalnym językiem urzędowym.

    Zwarcie krtaniowe – w fonetyce określenie bezdźwięcznej zwartej spółgłoski krtaniowej. Dźwięk powstaje poprzez zwarcie i rozwarcie strun głosowych (więzadła głosowe) w krtani. Zwarcie utworzone przez struny głosowe zatrzymuje przepływ strumienia wydychanego powietrza. Powietrze jest jednak dalej „tłoczone” przez płuca, więc jego ciśnienie poniżej strun głosowych wzrasta. Po rozwarciu strun głosowych, sprężone powietrze uwalnia się gwałtownie, czemu towarzyszy plozja, tj. charakterystyczny „wybuchowy” dźwięk. W trakcie zwarcia struny głosowe nie mogą drgać, dlatego spółgłoska ta nie ma dźwięcznego odpowiednika.

    Język nawaho (nazwa własna: Diné bizaad) – język z południowej gałęzi języków atapaskańskich, używany przez ponad 100 tysięcy Nawahów, głównie w amerykańskich stanach Arizona, Nowy Meksyk, Utah i Kolorado.Krtań (łac. larynx) – górny odcinek układu oddechowego o 4 - 6 cm długości, nieparzysty narząd służący do wydawania dźwięków. Krtań łączy gardło z tchawicą. Krtań łączy się z gardłem za pośrednictwem wejścia do krtani (łac. aditus laryngis), a z tchawicą łączy się na poziomie górnej części trzonu C5 lub C6. Krtań ma kształt odwróconej, trójściennej piramidy o ściętym i zaokrąglonym wierzchołku oraz o dwóch ścianach przednio-bocznych i jednej tylnej.

    W alfabecie fonetycznym IPA zwarcie krtaniowe jest oznaczane symbolem [ʔ]

    W wielu językach głoska ta nie ma statusu fonemu i pojawia się w nagłosie przed samogłoską, stąd bywa nazywana wstępnym zwarciem krtaniowym. Taka sytuacja występuje w języku polskim, w którym na początku wyrazów przed samogłoską słychać wstępne zwarcie krtaniowe, zwłaszcza gdy wyrazy takie wymawiane są dobitnie (np. wyraźnie zaprzeczenie wyrażone poprzez nie-e, właśnie między pierwszym a drugim e występuje zwarcie krtaniowe), w izolacji lub po pauzie, np. w wyrazach on, ale. Rzadziej wymawiane jest w środku wyrazu, najczęściej na początku morfemu po innej samogłosce, np. u-iścić, za-awansowany, prze-intelektualizowany (granicę morfemów oznaczona dywizem, w wymowie ze zwarciem słychać jakby krótką pauzę). Wprowadzanie zwarcia w innych pozycjach między samogłoskami w wyrazach obcego pochodzenia np. boa, teatr itp. uznawane jest za niepoprawne.

    Estuary English (EE, New London Voice) - odmiana wymowy języka angielskiego używana współcześnie głównie w południowo-wschodniej Anglii. Termin ten (dosłownie: "Angielski ujścia rzeki") został wprowadzony w 1984 przez brytyjskiego lingwistę Davida Rosewarne. Estuary English jest mieszaniną cech charykterystycznych dla Cockney i Received Pronunciation.Maltański to język z grupy semickiej rodziny afroazjatyckiej. Maltański jest używany m.in. przez około 350 tys. osób na Malcie, gdzie jest językiem urzędowym.

    Podobna sytuacja występuje w języku niemieckim, gdzie zwarcie krtaniowe wymawia się przed samogłoską akcentowaną w nagłosie morfemu (jest to tzw. Knacklaut).

    W niektórych dialektach języka angielskiego zwarcie krtaniowe zastępuje inne spółgłoski zwarte, np. fonem /t/ w cockneyu i Estuary English. Inne przykłady języków używających fonemicznego zwarcia krtaniowego to arabski, hebrajski, maltański, czeczeński, inguski, hawajski, samoański, tahitański, klallam czy nahuatl.

    Język samoański (Gagana Samoa) - język z grupy języków polinezyjskich z wielkiej rodziny austronezyjskiej, używany przez ok. 370 tys. Samoańczyków, przede wszystkim na pacyficznych wyspach Samoa i Samoa Amerykańskiego, gdzie ma status języka urzędowego. Wiele tysięcy Samoańczyków zamieszkuje również Nową Zelandię (zwłaszcza Auckland), Australię i Hawaje, w większości zachowując swój język.Plozja – nagłe otwarcie drogi dla powietrza przez narządy mowy pod ciśnieniem powietrza wypływającego z płuc. Plozja jest koniecznym elementem artykulacji spółgłosek zwartych. Zazwyczaj plozja następuje w miejscu artykulacji danej głoski, ale możliwa jest też plozja nosowa (otwarcie drogi do jamy nosowej, jak w wygłosie angielskiego button) lub plozja boczna (otwarcie drogi po bokach języka, jak w angielskim settler). Obecność lub brak plozji wpływa niekiedy na znaczenie wyrazu, na przykład w języku polskim "trzy" vs "czy" – w pierwszym wyrazie występuje plozja (z wyjątkiem dialektu małopolskiego), w drugim [t] i [ʃ] zlewają się w afrykatę.

    Przykłady[ | edytuj kod]

  • w języku angielskim (RP oraz GA): button [ˈbɐʔn̩] „przycisk”
  • w języku arabskim: ﺫﺌﺐ [ðiʔb] „wilk”
  • w języku czeczeńskim: кхоъ / qo' [qoʔ] „trzy”
  • w języku hawajskim: Hawaiʻi [havaiʔi] „Hawaje”
  • w języku maltańskim: qattus [ˈʔattus] „kot”
  • w języku niemieckim: Beamter [bəˈʔamtɐ] „urzędnik”
  • w języku pirahã: baíxi [màíʔì] „rodzic”
  • w języku na’vi: Na’vi „lud”
  • w języku nawaho: ła' [ɬaʔ] „trochę"
  • Zobacz też[ | edytuj kod]

  • hamza
  • saltillo
  • stød
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Peter Roach: British English: Received Pronunciation. 2004, s. 239–245. DOI: 10.1017/S0025100304001768.
    Język czeczeński (czecz. нохчийн мотт, Noxçiyn mott) – język Czeczenów, zamieszkujących głównie autonomiczną republikę Czeczenii, wchodzącą w skład Federacji Rosyjskiej. Należy do języków nachskich (nachijskich), tworzących podgrupę wśród języków nachsko-dagestańskich (północno-wschodnich) ramach hipotetycznej wielkiej rodziny języków dene-kaukaskich. Jest to język ergatywny.Hamza (ء) – znak pisma arabskiego, reprezentujący zwarcie krtaniowe (IPA [ʔ]). Hamza nie jest uznawana za literę i istnieje ze względu na niejasności w zapisie pewnych wyrazów, powstałe w czasach wczesnego islamu. W alfabecie aramejskim i hebrajskim zwarcie krtaniowe jest oznaczane literą alef, odpowiednikiem arabskiego ʼalifa, który jednak oznacza głównie samogłoskę [a:]. Pierwotnie, hamza była znakiem diakrytycznym odróżniającym dwie wartości fonetyczne alifa (podobnie jak kreska nad polskim ć).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Więzadła głosowe (łac. ligamenta vocalia, l. poj. ligamentum vocale), znajdują się w krtani i przytwierdzone są z jednej strony do wyrostków głosowych znajdujących się na parzystych chrząstkach nalewkowych, natomiast z drugiej do chrząstki tarczowatej. Są częścią fałd głosowych.
    Morfem to najmniejsza grupa fonemów, która niesie ze sobą określone znaczenie, której nie można więc podzielić na mniejsze jednostki znaczeniowe. Jest elementarną jednostką morfologii, jednym z uniwersaliów językowych.
    Język klallam (nazwa własna Nəxʷsƛ̕ay̕əmúcən) należy do rodziny języków salisz. Tradycyjnie był używany przez Indian na półwyspie Olympic w amerykańskim stanie Waszyngton i wyspie Vancouver w kanadyjskiej prowincji Kolumbia Brytyjska. Język ten posiada 34 spółgłoski i 4 samogłoski. Współcześnie żyją tylko cztery osoby dla których język klallam jest językiem ojczystym. Głównym ekspertem od tego języka jest amerykański lingwista Timothy Montler.
    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.
    Stød - charakterystyczna dla języka duńskiego cecha artykulacji polegająca na niepełnym zwarciu więzadeł głosowych (niepełne zwarcie krtaniowe). Stød nie jest zaznaczany w piśmie.
    Cockney – gwara miejska języka angielskiego używana przez mieszkańców Londynu, wywodzących się z niższych warstw społecznych (klasy robotniczej). Słowo ‘Cockney’ opisuje nie tylko dialekt i akcent pochodzące ze wschodniego Londynu, ale także osobę, która używa danej gwary.
    Język arabski należy do rodziny języków semickich, w której zaliczany jest do grupy języków południowo-zachodnich według klasycznego podziału, bądź grupy języków zachodnich, centralnych według podziału Hetzrona i Voigta. Zapisywany jest alfabetycznym pismem arabskim, typu abdżad, od strony prawej do lewej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.015 sek.