• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Znaki specjalne

    Przeczytaj także...
    Noty tyrońskie – posługujący się wieloma skrótami system szybkiego pisania, który pojawił się w ostatnich latach republiki rzymskiej.Odcięcie, czyli suspensja, z łacińskiego: abbreviatio per suspensionem. Najstarszy sposób skracania wyrazów, znany ze starorzymskich inskrypcji.
    Kontrakcja, z łacińskiego abbreviatio per contractionem, czyli ściągnięcie. Forma abrewiatury stosowana w czasach starożytnych znacznie rzadziej niż suspensja. Kontrakcja polega ona na usunięciu środkowych liter wyrazu i pozostawieniu pierwszej i ostatniej. Gdy pozostają jedynie te dwie litery mówimy o kontrakcji czystej. Gdy – gwoli lepszej czytelności – pozostawiano również inne, np. drugą i przedostatnią lub którąś z wewnętrznych, występuje kontrakcja mieszana. Niewątpliwą przewagą kontrakcji nad suspensją jest możliwość łatwiejszego odczytywanie wyrazów skróconych, bowiem zachowują one końcówkę gramatyczną. Ten sposób skracania upowszechnił się dopiero na początku naszej ery dzięki najstarszym rękopisom z tekstami chrześcijańskimi. W nich to poprzez ściągnięcie skracano imiona święte, czyli nomina sacra.

    Skrócenia przez znak specjalny, to trzeci - po suspensji i kontrakcji - najbardziej skomplikowany rodzaj abrewiacji średniowiecznych. Znaki specjalne wywodzą się not tyrońskich, lecz stosowały także reguły suspensji oraz kontrakcji. Znaki specjalne – podobnie jak noty tyrońskie – powstały z przekształcenia liter łacińskich lub też ich charakterystycznych części. J. Szymański proponuje podział specjalnych na znaki właściwe i znaki niewłaściwe. Znaki specjalne właściwe mają dość precyzyjnie przypisane znaczenie fonetyczne, choć – wobec dużej swobody pisarzy średniowiecznych – zdarzają się odstępstwa od zasad. Znaki specjalne niewłaściwe nie mają stałego znaczenia, lecz zmienne: w zależności od pozycji, w jakiej się znajdują i litery, przy której stoją, mogą oznaczać różne zgłoski, sylaby czy litery usunięte z wyrazu.

    Abrewiatura, abrewiacja (śrdw.-łac. abbreviatura, abbreviatio; od łac. brevis – krótki) – umowny skrót używany w starożytnych i średniowiecznych tekstach w celu skrócenia ich zapisu.Józef Szymański (ur. 13 lutego w 1931 r. w Wojniczu, zm. 23 października 2011 r. w Lublinie) – polski historyk, specjalista w zakresie nauk pomocniczych historii.

    Do znaków specjalnych zalicza się[]

  • Zawijasy – mają wydłużone bądź przesadzone ozdobne kaligraficzne fale, zazwyczaj na majuskułach
  • Ligatury kończące – mają wydłużone bądź przesadzone ozdobne kaligraficzne fale na ostatniej literze wiersza
  • Bezkropkowe i – małe „i” bez kropki, co ma zapobiec interferencji z poprzedzającą je literą
  • Ligatury – połączone lub oddzielne znaki tworzące pojedynczą jednostkę, ma to na celu uniknięcie interferencji w pewnych kombinacjach
  • Znaki pi – greckie litery użyte jako symbole matematyczne
  • Znaki ornamentacyjne – zestaw specjalnych ozdobnych znaków i symboli
  • Punktory – fonty mają punktory różnej wielkości, dlatego też konieczne może być zastosowanie punktora z alternatywnego kroju
  • Akcenty – znaki diakrytyczne zmieniające wymowę danej litery
  • Znaki specjalne właściwe[]

    1. Jedną z częściej stosowanych abrewiacji przez znak specjalny właściwy, było skracanie sylaby –ram, oraz końcówki dopełniacza liczby mnogiej (genetivus pluralis) I i II deklinacji -rum. W tym wypadku odcinano dwie ostatnie litery, znakiem odcięcia zaś była prawie pionowa kreska przecinająca okrągłe r. Powstały znak – przypominający ozdobną cyfrę „4” – pisano za ostatnią pozostałą literą wyrazu, niekiedy lekko powyżej niej.
    2. Falista kreska, , będąca przekształceniem okrągłego „r” oznaczała również skrócenia końcowych sylab, w których występowała litera „r”:
    3. pozioma kreska falista umieszczana zawsze nad ostatnią literą skracanego wyrazu to –ra, -ar, -re, -er
    4. pionowa kreska falista umieszczana w środku lub na końcu wyrazu to - -er, -re, -ir, -ri,
    5. Okrągłe „r”, podobne do falistej i lekko rozciągniętej cyfry „2” stojącej lub leżącej, nadpisane nad literą poprzedzająca skrót (zazwyczaj na końcu wyrazu), oznaczało ¬-ur, -tur, rzadziej –or.
    6. Znak „9” umieszczany zazwyczaj na początku wyrazu zastępował przedrostki con-, com-, cun-, cum-
    7. Znak „9” nadpisany nad ostatnią literą przed skrótem oznaczał: us, os, rzadziej s. Na północy Francji i w Niderlandach znak ten stosowano dla oznaczenia wszelkich skróceń zawierających „s”.
    8. Znak średnika ; lub wydłużonej cyfry „3” miał znaczenie zmienne: niekiedy oznaczał ¬–us w końcówce –bus w ablativus pluralis, niekiedy końcowe –m. w bierniku, najczęściej jednak zastępował spójniki que oraz et. Na zasadzie podobieństwa fonetycznego oznaczał również –ed w słowie sed: s;
    9. Znak „7” najczęściej stosowano dla oznaczenia spójnika et lecz także zgłoski et i ed usuwane z wyrazu (zazwyczaj końcowe). „7” z kreską u góry mogło oznaczać etiam oraz atque.

    Znaki specjalne niewłaściwe[]

    Najczęściej w roli znaku specjalnego niewłaściwego występowała kreska. Jak powiedziano wyżej, oznaczała ona abrewiacje przez kontrakcję i przez suspensję, wskazywała również na usuniecie konkretnych sylab lub zgłosek. Kreska – prosta i wyginana – oznaczała również usunięcie części niektórych łacińskich przedrostków, z których pozostawiano pierwszą literę z dodaną kreską: ¬prae-, per-, par-, pro-, quae-, qui-, quod-, quia-.




    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.054 sek.