• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zjednoczony Kościół Ewangeliczny w PRL



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Związek Ewangelicznych Chrześcijan – polska, chrześcijańska wspólnota o charakterze ewangelikalnym, powstała w wyniku dziewiętnastowiecznego ruchu przebudzeniowego w Rosji skupionego wokół Iwana Prochanowa.Związek Stanowczych Chrześcijan – protestanckie towarzystwo religijne powstałe na początku XX wieku na Śląsku Cieszyńskim.

    Zjednoczony Kościół Ewangeliczny w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (ZKE) – istniejący w latach 1947–1988 związek wyznaniowy skupiający pięć polskich wspólnot protestanckich charakteryzujących się pobożnością ewangelikalną i praktyką chrzczenia wyłącznie ludzi świadomych swojej wiary. Dwie z nich miały charakter zielonoświątkowy. W okresie PRL był to największy w Polsce Kościół ewangelikalny - za drugą co do wielkości denominację o takim profilu należy uznać w tym czasie Polski Kościół Chrześcijan Baptystów. Od 1967 roku siedziba Kościoła mieściła się przy ul. Zagórnej w Warszawie. Do roku 1953 Kościół miał charakter federacji, w ramach której każde ugrupowanie zachowało swoją odrębność, w roku 1953 zniesiono odrębności. W roku 1981 ZKE powrócił do struktury federacyjnej.

    Edward Czajko (ur. 22 września 1934 r. w Kuźmiczach k. Nowogródka) – doktor h.c. teologii, duchowny i publicysta zielonoświątkowy, w latach 1981-1988 zwierzchnik Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego, zaś w latach 1981-2001 pastor stołecznego zboru zielonoświątkowego. Absolwent Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie, studiował także w Didsbury Methodist College w Bristolu (Wielka Brytania). W 1964 ordynowany na duchownego ZKE. Prezbiter Okręgu w Wilkopolsce w okresie 1965-1971. W latach 1966-1971 pracownik naukowo-dydaktyczny ChAT. Pełnił funkcje wiceprezesa (1983-1986) i skarbnika (1986-1988) Polskiej Rady Ekumenicznej. Po rozwiązaniu ZKE członek Prezydium Rady Naczelnej Kościoła Zielonoświątkowego (1988-2004) oraz redaktor naczelny wydawanego przez KZ miesięcznika Chrześcijanin (1990-1991). Był czołowym współtwórcą Aliansu Ewangelicznego w RP i wiceprzewodniczącym jego Rady Krajowej (2000-2003). Zasiadał w Komitecie Krajowym Towarzystwa Biblijnego w Polsce. Wieloletni wykładowca Warszawskiego Seminarium Teologicznego. Członek European Pentecostal Theological Association i Society for Pentecostal Studies. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi.Jan Mironczuk (ur. 1966 w Bielsku Podlaskim) – polski historyk, doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie historii.

    Pierwsze powojenne inicjatywy zjednoczeniowe wśród ewangelikalnych chrześcijan w Polsce pojawiły się już w 1945 roku, kiedy powstał Polski Kościół Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów skupiający różne ich nurty, jednak w przeciągu dwóch następnych lat występowały z niego wszystkie ugrupowania i pozostali w nim tylko baptyści. Pojawiła się wkrótce nowa inicjatywa zjednoczeniowa, w wyniku której w 1947 roku powstał ZKE. Najpierw należały doń trzy Kościoły, a od 1953 roku – pięć. Część zborów byłego Związku Chrześcijan Wiary Ewangelicznej podjęła w 1956 roku próbę wystąpienia z ZKE i zwróciła się do władz z prośbą o legalizację związku. Władze odpowiedziały represjami i zbory zostały zmuszone do powrotu do ZKE. Najdłużej, bo do końca lat 60., opierała się „grupa lubelska”. Do 1975 dominowali wolni chrześcijanie (bracia plymuccy), od 1981 – zielonoświątkowcy. Zmiana sytuacji politycznej po 1980 pozwoliła na upodmiotowienie się poszczególnych konfesji w ramach jednego Kościoła. W 1981 wystąpiła z niego grupa wolnych chrześcijan, która utworzyła odrębny związek wyznaniowy pn. Kościół Wolnych Chrześcijan w PRL. Odtąd ZKE obejmował cztery wspólnoty. W 1987 na ostatnim synodzie Kościoła zdecydowano o rozwiązaniu ZKE. Pod koniec swego istnienia przekraczał 17 tysięcy wyznawców, największy wzrost liczebny nastąpił w latach 80. XX wieku. W wyniku jego rozpadu powstały cztery odrębne Kościoły: Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej w RP, Kościół Ewangelicznych Chrześcijan, Kościół Zborów Chrystusowych i Kościół Zielonoświątkowy w RP.

    Zbór – określenie stosowane m.in. w Polsce, Czechach (czes. sbor) i na Białorusi (biał. збор) w odniesieniu do lokalnej wspólnoty wiernych kościołów protestanckich (gmina, zgromadzenie, kongregacja) oraz niektórych ugrupowań nieprotestanckich, historycznie wywodzących się z protestantyzmu oraz przez np. Świadków Jehowy.Wydawnictwo Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego – przedsięwzięcie wydawnicze Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego w PRL, powołane w 1957 roku, realizowane do roku 1988. Ostatnie książki były datowane na rok 1989.

    Podstawową jednostką w ZKE był autonomiczny zbór, który posiadał osobowość prawną. Zbór miał prawo decydowania o przyjęciu lub wykluczeniu własnych członków. Do większych osiągnięć Kościoła należą zbudowanie kaplicy centralnej w Warszawie, zorganizowanie Domu Starców w Ostródzie oraz działalność wydawnicza, w tym wydawanie miesięcznika „Chrześcijanin”. ZKE należał do Polskiej Rady Ekumenicznej.

    Chrzest w Duchu Świętym, Chrzest Duchem Świętym – wewnętrzne przeżycie charyzmatyczne, charakterystyczne dla chrześcijańskich wyznań i ruchów charyzmatycznych (kościoły zielonoświątkowe, Ruch Odnowy w Duchu Świętym), nawiązujące do katolickiego sakramentu bierzmowania.A cappella (wł. w dosłownym tłumaczeniu: "jak w kaplicy", w dalszym – "w stylu kościelnym") – termin określający styl muzyczny polegający na wykonywaniu przez chór utworów wielogłosowych bez towarzyszenia instrumentów. Ów styl wykształcił się na gruncie muzyki kościelnej XVI wieku, a jego teoretyczne dookreślenie dokonało się na kanwie teorii muzyki w I połowie XVII wieku.

    Spis treści

  • 1 Historia ZKE
  • 1.1 Pierwsze inicjatywy zjednoczeniowe
  • 1.2 Aresztowanie duchownych
  • 1.3 Pięć ugrupowań w jednym
  • 1.4 Kontakty zagraniczne
  • 1.5 Siedziba ZKE
  • 1.6 Prezes Krakiewicz
  • 1.7 Więcej swobody
  • 1.8 Lata 1981–1987
  • 2 Główne zasady doktrynalne
  • 3 Struktura i czołowi działacze Kościoła
  • 3.1 Ustrój
  • 3.2 Prezesi ZKE
  • 3.3 Członkowie Prezydium ZKE
  • 4 Działalność Kościoła
  • 4.1 Życie kultowe
  • 4.2 Działalność edukacyjna
  • 4.3 Działalność wydawnicza
  • 4.4 Czasopismo ZKE
  • 4.5 Działalność radiowa i filmowa
  • 4.6 Działalność opiekuńcza
  • 5 Polityka władz wyznaniowych wobec ZKE
  • 6 Listy, oświadczenia, donosy
  • 6.1 Protokół z przesłuchania (1950)
  • 6.2 List J. Mrózka do Prezydium ZKE
  • 6.3 Listy do Urzędu ds. Wyznań
  • 6.4 Przykłady donosów
  • 7 Główne osiągnięcia ZKE
  • 8 Zobacz też
  • 9 Uwagi
  • 10 Przypisy
  • 11 Bibliografia
  • Konstanty Sacewicz (ur. 21 maja 1912, zm. 14 marca 1994) – polski duchowny protestancki, w latach powojennych lider Zjednoczenia Kościołów Chrystusowych Wyznania Ewangelicznego w Polsce (ZKCh) na terenie Sosnowca i członek Rady Naczelnej ZKCh, a następnie w latach 1975-1981 prezes Rady Zjednoczonego Kościóła Ewangelicznego w PRL (ZKE).Józef Czerski (ur. 1888, zm. 1976) – polski duchowny zielonoświątkowy, w latach 1947-1953 zwierzchnik (z tytułem biskupa) Związku Chrześcijan Wiary Ewangelicznej w Polsce.

    Historia ZKE

    S. Krakiewicz w kaplicy centralnej (1974)

    Pierwsze inicjatywy zjednoczeniowe

    W społecznościach typu ewangeliczno-baptystycznego na ziemiach polskich pierwsza idea zjednoczeniowa pojawiła się po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej, a dotyczyła Związku Zborów Słowiańskich Baptystów i Związku Ewangelicznych Chrześcijan. W 1923 w Brześciu utworzono Zjednoczenie Ewangelicznych Chrześcijan i Baptystów w Polsce, jednak już po dwóch latach, ze względu na odmienne podejście do służby wojskowej, baptyści zdecydowali się na samodzielną działalność.

    Zbór Kościoła Zielonoświątkowego "Betel" w Ustroniu – zbór Kościoła Zielonoświątkowego w RP znajdujący się w Ustroniu. Zbór powstał w roku 1913, w roku 2004 przekroczył 400 wiernych.Śpiewnik Pielgrzyma – protestancki śpiewnik używany w zborach o charakterze ewangelicznym (m.in. Chrześcijańską Wspólnotę Zielonoświątkową, Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan, Kościoła Zielonoświątkowego oraz Kościoła Wolnych Chrześcijan).

    Idee zjednoczeniowe ponownie ożyły podczas II wojny światowej i były aktualne bezpośrednio po jej zakończeniu. Często cytowano biblijne hasło „aby wszyscy byli jedno” (J 17,21). Poważnym utrudnieniem w realizacji tej idei były ambicje przywódców poszczególnych ugrupowań.

    Po II wojnie światowej pierwsza inicjatywa zjednoczeniowa wyszła ze strony baptystów, w owym czasie najliczniejszego ugrupowania ewangelikalnego w Polsce. W jej wyniku w maju 1945 roku utworzono związek religijny łączący kilka ugrupowań ewangelikalnych o podobnej doktrynie pod nazwą Polski Kościół Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów. Do tego Kościoła nie przystąpili zielonoświątkowcy. Związek został uznany przez władze państwowe w maju 1946. Już w styczniu 1946 roku (jeszcze przed uregulowaniem jego sytuacji prawnej) wystąpiła zeń grupa ewangelicznych chrześcijan z Ludwikiem Szenderowskim na czele, a w listopadzie 1946 – Zjednoczenie Kościołów Chrystusowych z Jerzym Sacewiczem jako prezesem. Do wystąpienia chrystusowych przyczynił się Konstanty Jaroszewicz, który odwiedził Polskę w 1946, zachęcał liderów Kościoła Chrystusowego do wystąpienia z Kościoła Chrześcijan Ewangelicznych Baptystów i obiecał im finansową pomoc. Wolni chrześcijanie wystąpili w czerwcu 1947 roku. O wystąpieniu wolnych chrześcijan zadecydował m.in. konflikt personalny między wolnym chrześcijaninem Józefem Mrózkiem a baptystą Emilem Jeske (1910–?). Każdy z nich chciał być liderem dla regionu Śląska. Mrózek zwołał w Chorzowie konferencję dla wolnych chrześcijan, na której podjęto decyzję o wystąpieniu z Polskiego Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów. W związku pozostali tylko baptyści, którzy zachowali legalizację oraz nazwę. Niedługo po tym z nazwy usunięto człon „Ewangelicznych”, tak powstała nazwa Polski Kościół Chrześcijan Baptystów. Innym powodem rozpadu tego Kościoła była przewaga liczebna baptystów. Kościół zrzeszał około 2000 członków, podczas gdy pozostałe ugrupowania miały 1500 członków łącznie.

    Kościół Zielonoświątkowy w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny Kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym nurtu zielonoświątkowego; drugi, pod względem wielkości Kościół protestancki w Polsce (po Kościele Ewangelicko-Augsburskim w RP), posiadający ponad 23 tysięcy wiernych zrzeszonych w ramach 217 zborów; największy polski Kościół protestancki nurtu ewangelicznego; największa, choć nie jedyna, wspólnota zielonoświątkowców w Polsce, związana z pentekostalną tradycją amerykańskich Zborów Bożych i przyjmująca ustrój kongregacjonalno-synodalny. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest członkiem Europejskiej Wspólnoty Zielonoświątkowej, Światowej Wspólnoty Zborów Bożych oraz Towarzystwa Biblijnego w Polsce. Organem prasowym Kościoła jest miesięcznik „Chrześcijanin”. Siedzibą władz Kościoła jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą prawną działalności Kościoła jest Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 20 lutego 1997. Obecnym Przewodniczącym Naczelnej Rady Kościoła i Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest bp dr Marek Kamiński.Departament IV Ministerstwa Spraw Wewnętrznych - departament operacyjny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL, wchodzących w skład Służby Bezpieczeństwa.

    Jeszcze w trakcie istnienia PKEChB pojawiła się konkurencyjna inicjatywa zjednoczeniowa. W listopadzie 1946 odbyła się w Ustroniu konferencja pięciu wspólnot ewangelikalnych. Nie uczestniczyli w niej baptyści. 16 lutego 1947 utworzono Tymczasowy Komitet Unii Kościołów Ewangelicznych w Polsce. Należeli do niego: Związek Ewangelicznych Chrześcijan, Związek Chrześcijan Wiary Ewangelicznej, Zjednoczenie Kościołów Chrystusowych, Związek Wolnych Chrześcijan (wciąż jeszcze wchodzili w skład PKEChB) i Związek Stanowczych Chrześcijan. Prezesem został Stanisław Krakiewicz. Niedługo potem ZKCh i ZChWE wycofały się z prac Komitetu.

    Wyższa Szkoła Teologiczno-Społeczna (WSTS) – wyznaniowa jednowydziałowa zielonoświątkowa szkoła wyższa typu zawodowego, o charakterze kolegium biblijnego, kształtująca studentów w zakresie nauk teologiczno-pedagogicznych. Założona w 1968 roku, początkowo funkcjonowała pod nazwą Szkoły Biblijnej, następnie Warszawskiego Seminarium Teologicznego, a od października 2012 funkcjonuje pod obecną nazwą.Kościół Chrystusowy w Polsce – chrześcijański kościół protestancki o charakterze ewangelicznym (jakkolwiek nie jest członkiem Aliansu Ewangelicznego w RP). Kościół Chrystusowy w Polsce jest wyznaniem należącym do nurtu Kościołów Chrystusowych (tzw. campbellitów). Kościół liczy 300 wiernych, zrzeszonych w ramach 8 zborów. Zorganizowany jest kongregacjonalnie. Siedzibę i władzę Kościoła jest miasto Sopot. Kościół Chrystusowy w Polsce jest wpisany do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych MSWiA w dziale B, pod numerem 13. Przewodniczącym Rady Administracyjno-Misyjnej Kościoła jest Walenty Dawidów.

    24–26 maja 1947 roku Krakiewicz i Szenderowski zorganizowali „Konferencję Braterską” w Ustroniu. Na konferencję kilkakrotnie bez powodzenia zapraszano baptystów. Odmówiły również Zjednoczenie Kościołów Chrystusowych i Związek Chrześcijan Wiary Ewangelicznej ze względu na negatywne doświadczenia dotychczasowej współpracy z Unią. W rezultacie utworzono federację tylko trzech związków pod nazwą Zjednoczony Kościół Ewangeliczny. 23 czerwca 1947 roku Krakiewicz na ostatnim posiedzeniu PKEChB poinformował baptystów o założeniu nowego Kościoła i wystąpieniu wolnych chrześcijan z PKEChB. Odpowiedzialność za utworzenie nowego Kościoła zrzucił na swoich „braci”. Krakiewicz pełnił funkcję sekretarza w PKEChB, natomiast w ZKE został prezesem.

    I Zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów w Warszawie – zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów znajdujący się w Warszawie, przy ulicy Waliców 25. Należy do okręgu centralnego Kościoła Chrześcijan Baptystów w RP, liczy około 400 wiernych.Ewangelikalizm, chrześcijaństwo ewangelikalne, pot. chrześcijaństwo ewangeliczne – jest nurtem pobożnościowym w protestantyzmie, opartym na specyficznej duchowości. W większości protestantyzm ewangelikalny jest nurtem konserwatywnym i sprzeciwia się tendencjom liberalnego chrześcijaństwa, które zaznaczają się w głównym nurcie protestantyzmu. Powstał na gruncie purytanizmu, ortodoksji protestanckiej i pietyzmu. Niektóre jego elementy pobożnościowe w 2. połowie XX wieku przyjęły się także poza protestantyzmem.

    Sprawą priorytetową dla utworzonego Kościoła stało się uzyskanie legalizacji. 15 października 1947 roku przedłożono władzom statut ZKE. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego nakazało zmianę niektórych zapisów statutu dotyczących współpracy z zagranicznymi wspólnotami religijnymi. Pomimo dokonania poprawek i złożenia stosownych dokumentów we wrześniu 1948, sprawa legalizacji nie została zakończona aż do lipca 1959 roku. Wkrótce po powstaniu ZKE przystąpił do Polskiej Rady Ekumenicznej (PRE). Przynależność do PRE rozumiano jako współpracę „pod względem administracyjnym”, natomiast nie „duchowym czy dogmatycznym”.

    Polska Rada Ekumeniczna (PRE) − organizacja ekumeniczna zrzeszająca polskie Kościoły protestanckie, starokatolickie i prawosławne; działająca od czasów II wojny światowej, zarejestrowana w 1946. PRE opowiada się za wolnością religijną.Józef Prower (1917-1976) – duchowny Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego (ZKE), muzyk, tłumacz, wydawca literatury religijnej, kaznodzieja i działacz wolnych chrześcijan.

    Aresztowanie duchownych

    Pomimo iż idea zjednoczeniowa była wspierana przez władze państwowe, to jednak odmawiano legalizacji Kościoła i prześladowano jego działaczy. Już na przełomie lat 1947/1948 zaczęto gromadzić informacje o działaczach Kościoła. W nocy z 19 na 20 września 1950 roku przywódcy Kościoła zostali aresztowani przez Urząd Bezpieczeństwa, zamknięto również wszystkie obiekty sakralne należące do Kościoła. W wyniku tej akcji aresztowano 199 osób z Kościołów typu ewangeliczno-baptystycznego (tj. ZKE, KChWE i ZKCh). Aresztowano nie tylko duchownych Kościoła, ale także szczególnie aktywnych wiernych. Zarekwirowano niektóre kaplice, literaturę, śpiewniki i wyposażenie zborów. Mienie zarekwirowane w wyniku tej akcji w przeważającej części nigdy nie wróciło do właścicieli.

    Ewangeliczna Wspólnota Zielonoświątkowa – chrześcijański kościół protestancki działający na terenie Polski, Prezbiterem naczelnym wspólnoty jest Tadeusz Krzok.Pentekostalizm (ruch zielonoświątkowy) – odłam chrześcijaństwa wyrosły i zakorzeniony w ewangelikalnym protestantyzmie.

    Aktywiści owych „sekt” mieli nawiązać kontakty „ze swoimi ośrodkami dyspozycyjnymi w USA i Szwecji” i przedstawiano ich jako „szpiegów imperializmu anglo-amerykańskiego”. Zarzucano im prowadzenie szerokiej kampanii antyradzieckiej, krytykę władzy ludowej, krytykę spółdzielni produkcyjnych. Wskazywano na dwie najbardziej zaangażowane w tej akcji osoby – Władysława Kołodzieja i Teodora Maksymowicza. Urząd Bezpieczeństwa zamierzał przygotować pokazowy proces. Duchowni, pomimo stosowania tortur w więzieniach i zastraszania, nie przyznali się do stawianych im zarzutów.

    Ulica Puławska - ulica w Warszawie i Piasecznie zaczynająca się (według numeracji) w dzielnicy Mokotów, a kończąca na granicy administracyjnej miasta Warszawa. W tym miejscu styka się z ulicą Puławską w Piasecznie, która zaczyna się w Piasecznie od rynku miejskiego i kończy na administracyjnej granicy gminy Piaseczno.Związek Wolnych Chrześcijan – chrześcijański wolny kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym, zrzeszający polskie zbory odwołujące się w praktyce i nauczaniu do ruchu braci plymuckich. Utworzony został w 1947 r. w Pszczynie na bazie zborów należących do Zrzeszenia Zwolenników Nauki Pierwotnych Chrześcijan tzw. pierwochrześcijan. Czołowym przywódcą był Józef Mrózek senior.

    Większość aresztowanych zwolniono po kilku lub kilkunastodniowym zatrzymaniu, niektórych wypuszczono po kilku miesiącach, wobec innych gromadzono „dowody”. Wszyscy przed opuszczeniem aresztu podpisywali oświadczenie o braku pretensji wobec UB. Niektórych skazano na więzienie. Stanisław Krakiewicz został zatrzymany pod zarzutem prowadzenia „roboty wywiadowczej”, a skazany za „działalność antypaństwową”. Ludwik Szenderowski został skazany na 9 lat więzienia ze względu na rozległe kontakty ze współwyznawcami ze Stanów Zjednoczonych. Zatrzymało to na kilka miesięcy działalność Kościoła. Wiosną 1951 roku życie religijne zaczęło wracać do represjonowanych „sekt”. Jako ostatni wyszedł na wolność Szenderowski, który został ułaskawiony w 1955 roku.

    Mieczysław Kwiecień (ur. 1936) – polski duchowny protestancki wyznania zielonoświątkowego, biblista, tłumacz Biblii, kaznodzieja w zborze Warszawa-Wola, absolwent Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej (1960) i Uniwersytetu w Bazylei (1961), Kierownik Szkoły Biblijnej ZKE (1972-1981), wieloletni dziekan i wykładowca Warszawskiego Seminarium Teologicznego. Przygotował konkordancję dla Biblii warszawskiej. Współpracował z czasopismami religijnymi trzech Kościołów protestanckich.Brześć, dawniej Brześć Litewski, Brześć nad Bugiem, (biał. Брэст, Берасьце, Brest, Bieraście; ros. Брест, Берестье, Briest, Bieriestje; jid. בּריסק, hebr. ברסט ליטובסק; ukr. Берестя, Berestia) – miasto na Białorusi, u ujścia Muchawca do Bugu, siedziba administracyjna obwodu brzeskiego i rejonu brzeskiego. Ośrodek przemysłowy, węzeł kolejowy i drogowy na granicy z Polską, port rzeczny, port lotniczy; uniwersytet (1995), politechnika (1989); ośrodek kultury polskiej na Białorusi, polski konsulat generalny; 310,8 tys. mieszk. (1 stycznia 2010).

    Władze zakładały, że w wyniku aresztowania osłabią, a może nawet doprowadzą do likwidacji ewangelicznego chrześcijaństwa w Polsce.

    Pięć ugrupowań w jednym

    Miesięcznik „Chrześcijanin”, na okładce wnętrze świeżo wybudowanej centralnej kaplicy Kościoła

    W 1952 roku władze państwowe, wzorując się na rozwiązaniach radzieckich, uznały, że zwiększenie się liczby organizacji konfesyjnie niczym się nieróżniących jest niepożądanym zjawiskiem. Postanowiono scalić pokrewne odłamy dla łatwiejszego ich nadzoru oraz w celu oderwania od zaplecza amerykańskiego. Wskutek nacisków ze strony władz w latach 1952 i 1953 odbyły się konferencje porozumiewawcze, mające na celu włączenie do ZKE dwóch dalszych związków religijnych: Zjednoczenia Kościołów Chrystusowych oraz Związku Chrześcijan Wiary Ewangelicznej. Stało się to na I Synodzie ZKE 4 czerwca 1953 roku. Na tymże synodzie wybrano radę Kościoła i prezydium rady z prezesem Stanisławem Krakiewiczem. Uznano, że system federacyjny jest niesprawny i rozwiązano związki wchodzące w skład ZKE. Uchwalono statut, zgodnie z którym postanowienia synodów miały obowiązywać wszystkich. Odtąd działalność prowadzona była w nowej formie organizacyjnej, a ZKE nie miał charakteru federacyjnego.

    Józef Mrózek junior (1912-1989) – prawnik i kaznodzieja braci plymuckich, autor i redaktor literatury religijnej, administrator kościelny i organizator kształcenia teologicznego. Syn Józefa Mrózka seniora (1882-1972). W 1934 r. ukończył studia na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Przed 1939 r. był członkiem Zrzeszenia Zwolenników Nauki Pierwotnych Chrześcijan i redagował czasopismo tego kręgu religijnego „Łaska i Pokój”. Po wojnie działał w Związku Wolnych Chrześcijan a następnie w Zjednoczonym Kościele Ewangelicznym. W 1950 r. w związku z dokonywanymi przez Urząd Bezpieczeństwa aresztowaniami duchownych i działaczy świeckich ZKE został uwięziony na 2 lata. Po uwolnieniu pełnił w tym Kościele szereg funkcji: kierownika Szkoły Biblijnej, sekretarza Naczelnej Rady, wiceprezesa ZKE i redaktora naczelnego miesięcznika kościelnego „Chrześcijanin” (1964-1981). Był czołową postacią zarejestrowanego w 1981 r. Kościoła Wolnych Chrześcijan. Zmarł w Chorzowie.Kościół Chrystusowy w Rzeczypospolitej Polskiej (poprzednie nazwy: Wspólnota Kościołów Chrystusowych w RP, Kościół Zborów Chrystusowych) – chrześcijański wolny kościół protestancki nurtu ewangelicznego, wywodzący się z tradycji Kościołów Chrystusowych (tzw. campbellitów od nazwiska Thomasa Campbella), które głosiły powrót do nauki Biblii, zgodnie z przyjętą maksymą: Gdzie Biblia mówi – my mówimy. Gdzie Biblia milczy – my milczymy, oraz zasadą reformacji: sola scriptura. Kościół posiada 5 tysięcy wiernych. Zorganizowany jest według modelu kongregacjonalnego. Organ prasowy wspólnoty stanowi kwartalnik Słowo i Życie.

    Władze wychodziły z założenia, że łatwiej jest kontrolować jeden związek wyznaniowy, niż każdy z osobna; chciały też, by działalność zborów w terenie odbywała się w stałych miejscach, zamierzały zlikwidować „gromadkarstwo” praktykowane przez niezrzeszonych i pragnęły wciągnąć do ZKE wszelkich niezarejestrowanych „wyznawców ewangelii”. Z czasem władze uzyskały jeszcze jedną korzyść. Ugrupowania wchodzące w skład ZKE miały zbieżną doktrynę, ale w niektórych jej punktach różną. W efekcie powstał „walczący wewnątrz” Kościół, a współżycie w jednym organizmie tych wyznań często sprowadzało się do sporów. Władzom zależało również na tym, aby do ZKE „wciągnąć Kościół Chrześcijan Baptystów, którego kierownictwo ciąży nadal ku ośrodkom baptystycznym za granicą”.

    Ulica Zagórna – ulica w Śródmieściu Warszawy biegnąca od ulicy Solec (z którą się nie jednak krzyżuje) do ulicy Czerniakowskiej.Kazimierz Muranty (1925-2004) – duchowny i sekretarz Rady Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego, przełożony Zboru Ewangelicznego "Betel" w Warszawie, przewodniczący Rady Zborów Ewangelicznych.

    W końcu 1954 roku Prezydium Rady Kościoła czyniło starania w celu nawiązania bliższej współpracy z Polskim Kościołem Chrześcijan Baptystów (PKChB). Zaproponowano organizowanie wspólnych spotkań. Naczelna Rada PKChB poparła ideę współpracy, zastrzegła jednak, że najpierw należy wyjaśnić przeszłość, ponieważ oni pozostają wierni ustaleniom wspólnie przyjętym na „soborze” wspólnego Kościoła w 1945 roku. Niewykluczone, że owa inicjatywa ze strony ZKE była inspirowana przez Urząd ds. Wyznań, który popierał ideę połączenia wszystkich ewangelikalnych Kościołów. Zmiana sytuacji politycznej spowodowała, że plany te nigdy nie zostały zrealizowane. W 1968 roku władze najwyraźniej odstąpiły od zamiaru połączenia PKChB i ZKE gdyż zatwierdziły statut dla Polskiego Kościoła Chrześcijan Baptystów.

    Wniebowstąpienie Pańskie – wstąpienie do nieba zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Jako święto chrześcijańskie obchodzone corocznie w 40. dniu od Zmartwychwstania Pańskiego (czwartek). W Polsce w Kościele rzymskokatolickim uroczystość ta – zgodnie z dekretem watykańskiej Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów – od 2004 r. obchodzona jest w VII Niedzielę Wielkanocną.Henryk Ryszard Tomaszewski (ur. 1 listopada 1948 w Olsztynie) – polski duchowny protestancki, historyk Kościoła, absolwent Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej.

    W 1956 roku zielonoświątkowcy z byłego KChWE zorganizowali trzy niezależne od ZKE konferencje, sami układali plany działania dla swego ugrupowania i chcieli ubiegać się o zagraniczne wsparcie finansowe. Punktem zapalnym okazały się wybory kandydatów do Rady Kościoła. Zielonoświątkowcy z ugrupowania Chrześcijan Wiary Ewangelicznej uzyskali 11 mandatów na całkowitą liczbę 30. Urzędująca Rada Kościoła unieważniła wyniki tych wyborów. W odpowiedzi zielonoświątkowcy postanowili wystąpić z ZKE, a do Urzędu ds. Wyznań złożono wniosek o rejestrację Kościoła Chrześcijan Wiary Ewangelicznej. Na prezesa wybrano Teodora Maksymowicza. Władze zabroniły separatystom prowadzenia działalności poza obrębem ZKE oraz sprawowania funkcji duchownych. Najbardziej dotkliwą metodą walki z separatystami okazała się sprawa użytkowania własnych kaplic. Do 1961 roku większość zborów wróciła do ZKE. Poza Kościołem pozostały zbory w województwie lubelskim (tzw. „grupa lubelska”), opierające się władzom państwowym do końca lat 60. Kazimierz Czepieluk (1905–1969) do końca życia działał poza ZKE. Walenty Dawidow założył Kościół Chrystusowy w Polsce. Niezależnie działał Bolesław Dawidow, twórca przyszłego Kościoła Bożego w Chrystusie.

    bp dr Marek Kamiński (ur. 13 listopada 1961 r. w Słupsku) – od roku 2008 biskup Kościoła Zielonoświątkowego w Polsce, doktor nauk teologicznych.Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym nurtu zielonoświątkowego, zorganizowany jako federacja niezależnych od siebie zborów o ustroju kongregacjonalnym. W jego łonie znajdują się zarówno klasyczne zbory zielonoświątkowe, jak również wspólnoty neocharyzmatyczne (np. Kościół "Spichlerz"). Kościół jest członkiem Aliansu Ewangelicznego w RP. Wpisany jest do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dziale A, pod nr 25. Siedziba władz Kościoła znajduje się w Kielcach. Prezbiterem Naczelnym jest pastor Andrzej Jeziernicki. Kościół zrzesza ponad 4000 wiernych.

    W warunkach wspierania ZKE i zwalczania separatystów Urząd ds. Wyznań zdecydował się na zatwierdzenie Statutu ZKE. Statut Kościoła uchwalony został na synodzie w 1959 rok, a zatwierdzony został przez Urząd ds. Wyznań 31 lipca 1959 roku. Statut określał Kościół jako „samodzielny i niezależny od jakiejkolwiek władzy duchowej lub świeckiej”. Organem wykonawczym była Rada Kościoła, organem nadzorującym – Komisja Kontrolująca. Podstawową jednostką był zbór, który wedle statutu był autonomiczny i posiadał osobowość prawną, jego członkami mogły być osoby nawrócone i ochrzczone. Zbór miał prawo wyłączyć każdą osobę prowadzącą styl życia niezgodny z biblijnymi standardami.

    Oral Roberts (ur. 24 stycznia 1918 – zm. 15 grudnia 2009) – amerykański teleewangelista metodystyczno-zielonoświątkowy. Założyciel stowarzyszenia Oral Roberts Evangelistic Association, oraz uczelni Oral Roberts University.Chór – zespół muzyczny składający się z wokalistów wykonujący utwór jedno- lub wielogłosowy, a cappella bądź z akompaniamentem. Najczęściej prowadzony przez dyrygenta lub chórmistrza.

    31 lipca 1959 roku UdsW wpisał ZKE do Rejestru Stowarzyszeń i Związków Religijnych.

    Kontakty zagraniczne

    Konstanty Sacewicz, prezes ZKE w latach 1975–1981

    W 1955 roku władze zezwoliły na wznowienie kontaktów zagranicznych, pomimo iż w dalszym ciągu postrzegały je jako chęć podporządkowania się zagranicznym ośrodkom kościelnym. Utrzymywaniem kontaktów zainteresowani byli przede wszystkim zielonoświątkowcy. Po oderwaniu „separatystów” w 1956 roku pozostających w strukturach ZKE władze traktowały jako lojalnych obywateli PRL. Utrudniano wyjazdy zagraniczne „separatystom”, natomiast w przypadku duchownych pozostających w ZKE resort wpraw wewnętrznych zwracał się nawet o przyśpieszenie formalności.

    Stanisław Celestyn Napiórkowski OFMConv (ur. 3 września 1933 we wsi Mroczki Małe, gmina Chrościce, pow. miński) – polski teolog, ksiądz, franciszkanin. Od 1983 profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Zajmuje się dogmatyką, mariologią, ekumenizmem.Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.

    Po rozruchach marcowych 1968 wzmogła się inwigilacja duchownych ZKE ze strony służby bezpieczeństwa. Głównym tego powodem były liczne przyjazdy współwyznawców z zagranicy. Władze, zaniepokojone faktem, że goście przemawiają w zborach, nauczają na kursach młodzieżowych, zjazdach, obozach, postanowiły ograniczyć przyjazdy do Polski dla zagranicznych gości. Prezydium ZKE realizowało zalecenia władz odnośnie do gości. Nakazano zborownikom, aby informowali o każdym obcokrajowcu uczestniczącym w nabożeństwach. W tym okresie wielką aktywność przejawiali przedstawiciele ruchu zielonoświątkowego z USA oraz Europy Zachodniej. Chętnie uczestniczyli w nabożeństwach, a po powrocie do swoich krajów barwnie opisywali prześladowania zielonoświątkowców zarówno ze strony komunistycznych władz, jak i ze strony Prezydium ZKE. Sprawa wydała się dla władz na tyle poważna, że 11 grudnia 1970 roku odbyło się spotkanie Prezydium Kościoła z przedstawicielami Urzędu ds. Wyznań. Podczas spotkania Tadeusz Dusik, dyrektor ds. wyznań niekatolickich, zarzucił: „zagraniczne ośrodki coraz aktywniej działają na rzecz przekształcenia ZKE w swoją ekspozyturę na terenie PRL”.

    Jerzy Sacewicz (ur. 25 czerwca 1903 w Zelwie, zm. 15 sierpnia 1986 w Warszawie) – polski doktor h.c. teologii, prezbiter protestancki, pionier Kościoła Chrystusowego w Polsce, misjonarz, ewangelista, filantrop, teolog, archiwista oraz współredaktor dzienników chrześcijańskich.Michał Hydzik (ur. 2 stycznia 1944 w Brzeżawie) – zielonoświątkowy duchowny, pastor, ewangelista, wieloletni działacz i prezbiter naczelny Kościoła Zielonoświątkowego w latach 1988-2000. W środowisku ewangelikalnym stał się znany z modlitw uzdrowieńczych. Jest autorem trzech książek.

    Podejrzanymi byli ci duchowni, którzy utrzymywali kontakty zagraniczne. Postępowanie władz państwowych nie było jednak w tym względzie konsekwentne i niejednokrotnie zezwalano na przyjazdy tych gości, których działalność postrzegano przedtem jako prowadzącą do powstania separatyzmu wewnątrz ZKE.

    Nacisk ze strony władz stopniowo malał, a w czasach trudnej sytuacji gospodarczej goście byli chętnie zapraszani. W drugiej połowie lat 70. władze zaczęły sprzyjać licznym przyjazdom protestantów z Zachodu do Polski. W 1984 roku zezwolono na zorganizowanie zjazdu młodzieżowego w Warszawie, w którym wzięło udział ponad tysiąc osób. Głównym mówcą był gość z zagranicy. W następnym roku na kolejnym zjeździe wzięło udział około 4 tysięcy osób. W 1985 roku sytuacja uległa dalszemu rozluźnieniu. Władze polityczne i wyznaniowe w niewielkim już stopniu interesowały się stosunkowo niewielkim związkiem wyznaniowym.

    Zbigniew Pasek (ur. 23 lipca 1958 w Krakowie) – polski religioznawca, doktor habilitowany nauk humanistycznych, profesor AGH.Trójca Święta, Święta Trójca – chrześcijański dogmat stwierdzający, że Bóg jest Bogiem Trójjedynym, istniejącym jako trzy Osoby - po grecku hypostazy - pozostając jednocześnie jednym Bytem. Wszystkie trzy Osoby są rozumiane jako mające tę samą jedną istotę czyli naturę, a nie jedynie podobne natury. Od początku trzeciego wieku doktryna Trójcy zaczęła być formułowana następująco: jest "jeden Bóg istniejący w trzech Osobach i jednej substancji, Ojciec i Syn, i Duch Święty". Wiara w Trójcę jest wyznawana przez wszystkie Kościoły katolickie, prawosławne, oraz wszystkie główne wyznania wyrastające z nurtu reformacji takie, jak luteranizm, kalwinizm, anglikanizm, metodyzm i prezbiterianizm. Dogmat o Trójcy Świętej jest więc uważany za „centralną prawdę wiary teologii chrześcijańskiej”.

    Siedziba ZKE

    Ul. Zagórna 10 w Warszawie, w latach 1967-1987 mieściła się tu siedziba ZKE

    Już w 1957 Prezydium Rady ZKE zwróciło się do władz z prośbą o lokalizację i zezwolenie na budowę obiektu sakralnego. Urząd ds. Wyznań popierał ideę budowy „Centrali ZKE”. Najpierw zapytano Naczelnego Architekta miasta Warszawy, czy istnieje możliwość zabudowy podwórka przy ul. Puławskiej 114. Następnie przydzielono działkę przy ul. Waliców 25, której ZKE nie wykorzystał ze względu na brak funduszy, więc przejęli ją baptyści. 25 stycznia 1962 przyznano teren przy ul. Zagórnej 10. Zdecydowano o budowie trzypiętrowego budynku o kubaturze 6000 m³. Zwrócono się o wsparcie finansowe do zborów, a także do „braci” z zagranicy. Jednym z fundatorów był Oral Roberts, który ofiarował 1200 dolarów.

    Denominacja (łac. denominare – nazywać) – występujące w religioznawstwie, naukach politycznych i prawie anglosaskim określenie wspólnoty religijnej, posiadającej odrębną podmiotowość określoną przez własną nazwę, naukę i strukturę. Pojęcie to należy odróżniać od określenia wyznanie, gdyż jedno wyznanie (np. kalwinizm) może być w jednym kraju reprezentowane przez kilka denominacji (w Polsce np. mariawityzm reprezentowany jest przez dwie denominacje: Kościół Starokatolicki Mariawitów w RP i Kościół Katolicki Mariawitów w RP).Józef Mrózek senior (1882-1972) - inicjator ruchu braci plymuckich na Śląsku Cieszyńskim, czołowa postać tego kręgu religijnego w Polsce, autor tekstów religijnych. Początkowo związany z luterańską Społecznością Chrześcijańską. W latach 1907-1909 odbył studia w Allianz Bibelschule w Berlinie. W 1909 r. założył niezależny od Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego zbór w Trzanowicach. Przed 1918 r. nawiązał kontakt ze Zrzeszeniem Zwolenników Nauki Pierwotnych Chrześcijan, w ramach którego działał w okresie międzywojennym. W 1945 r. został wiceprezesem Polskiego Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów, a po decyzji opuszczenia tego związku wyznaniowego przez wiernych innych niż baptyści został przywódcą powstałego w 1947 r. Związku Wolnych Chrześcijan. Po powstaniu przy udziale Związku Wolnych Chrześcijan Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego jego wiceprezes. Wykładał w Szkole Biblijnej ZKE. Ojciec Józefa Mrózka juniora.

    Obiekt został wybudowany w latach 1965–1970, składał się z pomieszczeń biurowych oraz dwóch kaplic. W pierwszym etapie, od czerwca 1965 do jesieni 1967, wzniesiono budynek administracyjny, który zaczęto użytkować od 10 grudnia 1967 i w którym rezydowało odtąd prezydium Kościoła. Tutaj mieścił się odtąd sekretariat Kościoła, redakcja „Chrześcijanina”, wydawnictwo ZKE, radio „Głos Ewangelii”. W drugim etapie, od maja 1968 do wiosny 1970 roku wybudowano kaplicę dla zboru centralnego. Uroczyste otwarcie nastąpiło 1 maja 1970 roku. Podczas otwarcia prezes Krakiewicz naszkicował historię ZKE, koncentrując się na osiągnięciach. Oświadczył zgromadzonym, że w 1947 ZKE liczył 30 zborów, w 1953 – 70 zborów, a w maju 1970 roku liczy 96 zborów i ponad 100 placówek, w których skupionych jest 8000 wyznawców.

    Ostróda (dawn. Ostród, niem. Osterode, prus. Austrāti) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim. Położone na Pojezierzu Iławskim, nad Jeziorem Drwęckim. Przez miasto przepływa rzeka Drwęca.Bracia plymuccy (ang. Plymouth Brethren) – konserwatywny nurt protestantyzmu należący do ewangelicznego chrześcijaństwa, zapoczątkowany na Wyspach Brytyjskich, na kontynencie europejskim i w całym Imperium Brytyjskim pod koniec lat 20. XIX wieku.

    Prezes Krakiewicz

    Krakiewicz zakłada kamień węgielny pod budowę centralnej kaplicy

    Prezes Krakiewicz wielokrotnie łamał obowiązujący Statut ZKE. Za jego sprawą wybory Prezydium z 1965, jak i 1968 roku przeprowadzone zostały w sposób niezgodny z obowiązującym prawem. Podobnie 18 i 19 lutego 1972 roku na posiedzeniu Rady Kościoła Krakiewicz wraz z sekretarzem przedstawił własny projekt odwołania dotychczasowych prezbiterów okręgowych i powołania nowych. Celem tych zmian było niedopuszczenie przedstawicieli zborów zielonoświątkowych. Dla Urzędu ds. Wyznań zmiany te tłumaczył „wyższą koniecznością”, a w Kościele nie było odważnych, by temu się przeciwstawić. Pozwalał sobie również na pewną samowolę względem władz wyznaniowych, które przestał informować, z jakiego ugrupowania pochodzi dany kandydat, a zamiast tego przedstawiał ich w porządku alfabetycznym. Ingerował w wewnętrzne sprawy poszczególnych ugrupowań. Jesienią 1970 nie wyraził zgody na odbycie braterskiego spotkania w Koszalinie, w którym mieli uczestniczyć goście z zagranicy (pomimo zakazu do spotkania doszło). Na kolejnych synodach Kościoła niezmiennie oświadczał, „iż przyjmie stanowisko prezesa Rady, jeśli Bracia powierzą mu ten mandat”. Nie było jednak opozycji, która mogłaby zagrozić jego wpływom, a wybory do Prezydium były uzgadniane z władzami (w 1971 kandydatura Kazimierza Murantego na sekretarza miała poparcie ze strony władz). W miarę upływu czasu tworzył się coraz większy opór wobec poczynań Krakiewicza. W styczniu 1975 przedstawiciele wszystkich ugrupowań przeprowadzili spotkania konsultacyjne, których celem było wyeliminowanie Krakiewicza z Prezydium Rady Kościoła pod zarzutem niechrześcijańskiej postawy. Sprzeciwiali się temu jedynie przedstawiciele Wolnych Chrześcijan, do których Krakiewicz należał. Uzgodniono, że na VIII Synodzie ZKE na prezesa wybrany zostanie Konstanty Sacewicz. Stanisław Krakiewicz zwrócił się o pomoc do władz wyznaniowych, które zapewniał o swej lojalności i patriotyzmie. Krytykował jednocześnie niektórych działaczy ZKE, zwłaszcza zielonoświątkowców, zarzucając im, że są „niesubordynowani, powiązani z Zachodem, niepatriotyczni”, nazywał ich „nieprawdziwymi Polakami”. Władze wyznaniowe i polityczne zaaprobowały nowy stan rzeczy, a pozycję Krakiewicza uznały za zbyt słabą, a nawet konfliktogenną. Krakiewicz liczył wtedy 83 lata, być może więc uznano, że się wysłużył. Nowo obrany prezes oświadczył, że jest zwolennikiem równouprawnienia dla wszystkich ugrupowań. Wraz z Krakiewiczem odwołano też wszystkich okręgowych. Odejście Krakiewicza zakończyło „właściwy” z punktu widzenia władz etap w działalności ZKE (tj. daleko idącej uległości względem władz).

    Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989. Uprzednio, w latach 1945–1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Państwo to w okresie 1945-1989 propagandowo i kolokwialnie określane było jako Polska Ludowa.Syn Boży (Syn Boga, Słowo Boże, Logos (Słowo)) – tytuł przysługujący w Nowym Testamencie tylko Jezusowi Chrystusowi. W większości wyznań trynitarnych nazywany jest tak jako druga Osoba Trójcy Świętej.

    Więcej swobody

    Prezes Sacewicz przestrzegał statutu Kościoła i pełnił urząd przez dwie kadencje. Układ sił w ZKE zmienił się na niekorzyść ugrupowania wolnych chrześcijan. Do 1975 zarządzali oni wszystkimi agendami Kościoła, teraz natomiast również pozostałe ugrupowania miały swoich przedstawicieli w agendach kościelnych. Wolni chrześcijanie twierdzili, że są dyskryminowani i zabiegali o reorganizację Kościoła.

    Duch Święty (hebr. רוּחַ הַקֹּדֶשׁ Ruach ha-Kodesz, gr. τὸ ἅγιον Πνεύμα to hagion Pneuma lub τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον to Pneuma to hagion, łac. Spiritus Sanctus) – w religii chrześcijańskiej trzecia osoba Trójcy Świętej, równa Ojcu i Synowi w bóstwie, majestacie, substancji i naturze. Nie jest bytem zrodzonym, ani stworzonym. Pochodzenie Ducha Świętego interpretowane jest zależnie od tradycji chrześcijańskiej. Według tradycji zachodniej Duch pochodzi od Ojca i Syna, natomiast w tradycji wschodniej – od Ojca przez Syna (zob. filioque). Według doktryn antytrynitarnych nie jest Osobą Boską, często uważana jest jedynie za przejaw działalności Bożej lub moc Bożą.Kościoły ewangelicko-unijne – kościoły protestanckie powstałe na mocy unii kościelnych, utworzone z połączenia Kościołów wywodzących się z pokrewnych lub różnych tradycji protestanckich. Najczęściej dotyczy to zjednoczenia Kościoła ewangelicko-augsburskiego (luterańskiego) i Kościoła ewangelicko-reformowanego (kalwińskiego) w jeden Kościół krajowy.

    Poczynając od 1975 roku stosunek władz względem ZKE stawał się bardziej pojednawczy. Od chwili powstania ZKE władze pilnowały, aby pojawiające się w nim separatyzmy szybko likwidować. Utrzymanie spójności organizacyjnej ZKE w miarę upływu czasu stawało się skomplikowane. W październiku 1974 Rada ZKE po raz pierwszy wystąpiła do Urzędu ds. Wyznań o zgodę na rejestrację II zboru w Szczecinie. Po upływie roku władze wojewódzkie ze Szczecina cofnęły poprzednią negatywną decyzję. Kolejne ustępstwo miało miejsce w Sosnowcu. W lipcu 1974 roku władze wojewódzkie z Katowic odmówiły rejestracji placówki zboru katowickiego w Sosnowcu, by „nie dopuścić do rozbicia ZKE”. Starania prezesa Sacewicza spowodowały zmianę decyzji. Niemniej jednak, gdy Kościół chciał zakupić budynek dla nowego zboru, władze nie zgodziły się, by budynek stał się własnością zboru w Sosnowcu, lecz ZKE jako całości. Był to nowy sposób pilnowania jedności ZKE ze strony władz. Podobnie było, gdy Rada ZKE zwróciła się z prośbą o zgodę na nabycie nieruchomości w Janowicach Wielkich dla zboru w Legnicy; Urząd ds. Wyznań zadecydował, że obiekt ma należeć do Kościoła, a nie zboru. Takiej samej procedurze podlegały odtąd darowizny na rzecz Kościoła.

    Związek wyznaniowy – wspólnota powołana dla celów kultu religijnego, propagowania i nauczania określonej tradycji religijnej.Studio Opracowań Filmów w Warszawie (w pierwszych latach Studio Opracowań Dialogowych w Warszawie) – nieistniejące obecnie polskie filmowo-telewizyjne studio dźwiękowe, zajmujące się realizacją dźwięku dla potrzeb polskich i zagranicznych produkcji telewizyjnych, filmowych i radiowych, gier komputerowych, reklam oraz prezentacji multimedialnych. Powstało w 1956 r. Pierwszym dyrektorem Studia Opracowań Filmów w Warszawie był Seweryn Nowicki. Likwidacja studia nastąpiła w marcu 1998 r. w 1999 r. ogłoszono upadłość spółki.

    Lata 1981–1987

    Chrzest w Dubiczach Cerkiewnych, T. Maksymowicz (20 czerwca 1982)

    „Niechrześcijańska postawa” Krakiewicza owocowała niechęcią innych ugrupowań względem wolnych chrześcijan. Wyeliminowanie Krakiewicza, ich przedstawiciela, oraz nierozwiązana sprawa w I zborze warszawskim były powodem rosnącego niezadowolenia wśród wolnych chrześcijan. Najpierw przeprowadzili sondażowe rozmowy z PKChB o ewentualnej możliwości akcesu. Uczestnikom tego spotkania Prezydium ZKE udzieliło nagany. W tej sytuacji wolni chrześcijanie w oświadczeniu skierowanym do Prezydium Kościoła zarzucili, że trwa „akcja przechwytywania zborów przez ruch zielonoświątkowy” i wskazywali na przykłady „przejętych” lub majoryzowanych zborów. Domagali się większej swobody dla poszczególnych ugrupowań, nie podobał im się dyktat ze strony Prezydium i żądali reorganizacji Kościoła. Ponieważ stawiane warunki nie zostały spełnione, 30 grudnia 1980 przesłano pismo do Urzędu ds. Wyznań z wnioskiem o rejestrację. Kościół Wolnych Chrześcijan został zarejestrowany 14 maja 1981 roku. Komitet Organizacyjny Kościoła Wolnych Chrześcijan przedstawił władzom listę 21 zborów, jednak dwa zbory – w Bierdzieży i Wodzisławiu Śląskim – wyłamały się i pozostały w strukturach ZKE. W efekcie wyszło 19 zborów. Rejestracja Kościoła Wolnych Chrześcijan była odejściem ze strony władz od dotychczasowej polityki względem wspólnot typu ewangeliczno-baptystycznego. Niedługo potem zarejestrowano następne ugrupowania ewangelikalne. 31 grudnia 1980 roku ZKE liczył 124 zbory, 120 placówek i 10 070 wiernych.

    Konstanty Jaroszewicz, (ur. 25 września 1891 Stara Wieś – zm. 1984) – polski misjonarz, ewangelista, prekursor i pionier Kościoła Chrystusowego w Polsce.Broczyna (kaszb. Bròczënô) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie bytowskim, w gminie Trzebielino. Wieś jest częścią składową sołectwa Bożanka.

    28 listopada 1981 roku na X Synodzie ZKE Jan Guńka w imieniu Stanowczych Chrześcijan złożył wniosek o całkowite usamodzielnienie się wszystkich wyznań. Podczas głosowania 83 delegatów wypowiedziało się za usamodzielnieniem się, 89 – za pozostaniem w ZKE, 1 głos był nieważny, 7 delegatów wstrzymało się od głosu. Na prezesa Rady Kościoła wybrano Edwarda Czajko, który sprawował tę funkcję do 1988. Po odejściu wolnych chrześcijan główną rolę w ZKE odgrywali zielonoświątkowcy, gdyż mieli większość i na synodzie mogli przegłosować niemal wszystko.

    I Zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan w Warszawie – ewangeliczna wspólnota chrześcijańska mająca siedzibę w Warszawie, przy ulicy Zagórnej 10.Jan Guńka (ur. 8 marca 1926 w Cieszynie, zm. 29 sierpnia 2015) – prezbiter zboru Związku Stanowczych Chrześcijan w Cieszynie.
    Edward Czajko

    ZKE przyjął nowy statut i zreorganizował się. Zgodnie z nowym statutem Kościół był federacją ugrupowań. Wprowadzono też nowe nazewnictwo, jak np. „pastor”, a nie jak dotychczas „przełożony”. W latach 1981–1984 miał miejsce intensywny rozwój budownictwa sakralnego. Zakończono budowę kilku kaplic w Sobótce, Krakowie, Lwówku Śląskim, Hajnówce, kontynuowano budowę w Ustroniu, Poznaniu, Świnoujściu, Gubinie, rozpoczęto budowę w Lublinie, Wrocławiu, Warszawie, Łodzi, Bielsku Podlaskim, Poznaniu, Bydgoszczy, Włocławku, Stargardzie Szczecińskim, uzyskano nowe miejsca dla nabożeństw, a wiele kaplic wyremontowano. Nastąpił też nienotowany przedtem wzrost liczebny wyznawców Kościoła.

    Dziewictwo Marii z Nazaretu, matki Jezusa – przedmiot wiary wszystkich chrześcijan, odnoszący się do rzeczywistego jej dziewictwa przed i w czasie urodzenia Jezusa, a także, według większości chrześcijan, również po urodzeniu.Kościoły ewangelikalne – wspólnoty chrześcijańskie przynależące do protestantyzmu oraz uznające założenia teologiczne i praktykę pobożnościową ewangelikalizmu za obowiązujące. Kościoły ewangelikalne obejmują większą część ewangelikalnych protestantów.

    Na XI Synodzie J. Tomczyk zgłosił wniosek w sprawie wystąpienia ZKE z Polskiej Rady Ekumenicznej (PRE). E. Czajko apelował o wstrzemięźliwość i traktowanie tej sprawy „zgodnie z mądrością Bożą”. A. Pliński zaproponował, aby Prezydium Rady Kościoła rozesłało do zborów ankiety w celu uzyskania opinii na temat przynależności do PRE. E. Czajko poparł propozycję A. Plińskiego i zaproponował, by nie podejmować uchwały w tej sprawie. J. Tomczyk wycofał swój wniosek.

    Zjednoczenie Kościołów Chrystusowych – chrześcijańska wspólnota o charakterze ewangelicznym, w latach 1953-1988 wchodząca w skład Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego, a w 1988-2004 występująca pod nazwą Kościół Zborów Chrystusowych. Obecnie: Wspólnota Kościołów Chrystusowych.Związek Chrześcijan Wiary Ewangelicznej – chrześcijańska wspólnota o charakterze ewangelicznym, utworzona w 1929. W latach 1953-1988 wchodziła w skład Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego. Jej kontynuatorem jest Kościół Zielonoświątkowy w RP oraz Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej w RP. Związek wydawał pisma w języku rosyjskim, ukraińskim i polskim. Duchownych przygotowywano na kursach biblijnych, ponadto kształcono w Instytucie Biblijnym w Gdańsku otwartym w 1930. W Gdańsku kształcono także kaznodziejów z Bułgarii, Rumunii, Węgier i Niemiec.

    Współpraca pomiędzy poszczególnymi ugrupowaniami w dalszym ciągu układała się nie najlepiej, ponadto był to burzliwy okres w dziejach narodu polskiego, co dodatkowo wpływało na wzmocnienie procesów emancypacyjnych wewnątrz kościoła. Innym czynnikiem dezintegrującym ZKE było trwające od dziesięcioleci marzenie powołania Kościoła o wyłącznie zielonoświątkowym charakterze.

    Ludwik Szenderowski (ur. 30 czerwca 1905 w Kowlu, zm. 27 marca 1993 w Warszawie) – polski duchowny protestancki, jeden z liderów Związku Ewangelicznych Chrześcijan.Baptysterium (z łac. baptisterium) – budowla wznoszona przez chrześcijan, przeznaczona do ceremonii chrztu, zazwyczaj usytuowana w pobliżu kościoła.

    13 września 1986 na posiedzeniu Rady Kościoła Michał Hydzik przedłożył wniosek o „reorganizację” Kościoła w kierunku usamodzielnienia się poszczególnych ugrupowań. Wniosek został zaakceptowany w grudniu na kolejnym posiedzeniu Rady, uchwałę miał podjąć najbliższy synod. XII Synod ZKE w dniu 22 maja 1987 podjął uchwałę o usamodzielnieniu się poszczególnych konfesji. Ugrupowania Stanowczych Chrześcijan i Chrześcijan Wiary Ewangelicznej postanowiły utworzyć jeden Kościół, tj. Kościół Zielonoświątkowy i dlatego rozważano wyłonienie trzech, a nie czterech Kościołów:

    Paruzja, Dzień Pański, Drugie przyjście (z gr. παρουσία, obecność, przyjście, pojawienie się) – według Nowego Testamentu oznacza zapowiadany przez proroków powrót Chrystusa na świat w chwale pod koniec dziejów, jako triumfatora nad złem, wskrzesiciela umarłych i sędziego świata. Jej źródłami biblijnymi są słowa Jezusa w ewangeliach, komentarze św. Pawła z Tarsu i Apokalipsa św. Jana.Kościół Ewangelicznych Chrześcijan w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny kościół protestancki nurtu ewangelikalnego, polski przedstawiciel tradycji ruchu ewangelicznych chrześcijan, założonego w Rosji przez Jana Prochanowa. Kościół jest członkiem Aliansu Ewangelicznego w RP oraz Międzynarodowej Federacji Wolnych Kościołów Ewangelicznych. Siedzibą władz Kościoła jest miasto stołeczne Warszawa. Kościół wydaje własny organ prasowy – miesięcznik Głos Ewangeliczny. Wpisany jest do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dziale A, pod nr 27. Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest pastor Tadeusz Tołwiński. Kościół zrzesza 2.300 wiernych.
  • Kościół Ewangelicznych Chrześcijan
  • Kościół Chrystusowy
  • Kościół Zielonoświątkowy.
  • Za przyjęciem wniosku głosowało 214 delegatów, przeciw – 52, 1 głos był nieważny. Było to powyżej 2/3 wymaganych przez statut głosów. Obrady XII Synodu zakończyły 40 lat istnienia ZKE. Kolejną uchwałą było przedłużenie okresu funkcjonowania Rady Kościoła i jej Prezydium do czasu legalizacji nowo utworzonych Kościołów.

    Zbór Kościoła Zielonoświątkowego w Dubiczach Cerkiewnych – zbór Kościoła Zielonoświątkowego w RP znajdujący się w Dubiczach Cerkiewnych. Liczy prawie 200 wyznawców i jest największym wiejskim zborem Kościoła Zielonoświątkowego w Polsce. Nabożeństwa prowadzone są w języku polskim i rosyjskim.Franciszek Więckiewicz (ur. 1878 - zm. 1960) – duchowny ewangelicznych chrześcijan, w latach 1909-1915 przełożony zboru ewangelicznych chrześcijan w Kowlu. W 1927 został prezesem Związku Słowiańskich Zborów Ewangelicznych Chrześcijan. Po śmierci Ludwika Szenderowskiego sen. w 1933 przejął po nim funkcję kapelana w Wojsku Polskim z ramienia Związku. W 1947 był prezesem Związku Ewangelicznych Chrześcijan. W latach 1949-1950 zajmował stanowiska prezesa Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego. W 1950 został uwięziony przez Urząd Bezpieczeństwa na 4 miesiące w ramach aresztowań duchownych i działaczy Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego. Następnie pełnił funkcję wiceprezesa ZKE.

    Zaraz po zakończeniu XII Synodu rozpoczął się okres starań o rejestrację nowych Kościołów. Reorganizacja przewidywała trzy niezależne Kościoły. Dodatkowo Władysław Rudkowski z Lublina postanowił wraz ze zborami Lubelszczyzny utworzyć odrębną, czwartą wspólnotę – Kościół Chrześcijan Wiary Ewangelicznej.

    Włodzimierz Rudnicki – polski duchowny protestancki, kaznodzieja, prezbiter, pastor zboru zielonoświątkowego „Nowe Życie” w Warszawie.Monte Carlo (fr. Monte-Carlo, moneg. Monte-Carlu) – dzielnica Monako, znana m.in. z kasyn i plaży. Zamieszkuje ją ok. 20 tys. osób. Położona jest na stoku górskim, nad Morzem Liguryjskim (część Morza Śródziemnego). Znajdują się tam: uzdrowisko i kąpielisko morskie, ogród botaniczny, narodowe muzeum sztuk pięknych (Musée national des beaux-arts), pochodzące z lat 1878-1879 kasyno zaprojektowane przez Charlesa Garniera oraz inne budynki eklektyczne z drugiej połowy XIX wieku.
    Dane statystyczne

    Największe skupiska wyznawców – dane za rok 1985 – znajdowały się w województwie bielskim (1686 wyznawców), warszawskim (1562), katowickim (1516) i szczecińskim (1194). W wyniku rozpadu ZKE powstały cztery Kościoły, niektóre jednak wyszły z ZKE wcześniej, inne natomiast wyłoniły się po rozpadzie. Rozwój Kościołów i związków wyznaniowych, które wyszły z ZKE ilustruje poniższa tabela:

    Biblia, Pismo Święte (z greckiego βιβλίον, biblion – zwój papirusu, księga, l.m. βιβλία, biblia – księgi) – zbiór ksiąg, spisanych pierwotnie po hebrajsku, aramejsku i grecku (w formie koinè (gr. κοινὴ)), uznawanych przez żydów i chrześcijan za natchnione przez Boga. Biblia i poszczególne jej części posiadają odmienne znaczenie religijne dla różnych wyznań. Na chrześcijańską Biblię składają się Stary Testament i Nowy Testament. Biblia hebrajska – Tanach obejmuje księgi Starego Testamentu. Poszczególne tradycje chrześcijańskie mają nieco inny kanon ksiąg biblijnych.Kościół Wolnych Chrześcijan w Rzeczypospolitej Polskiej – ewangelikalny Kościół protestancki w Polsce, należący do nurtu braci plymuckich. Kościół liczy 3 tys. wiernych. Przewodniczącym Rady Kościoła jest Jerzy Karzełek.

    Według oceny Zbigniewa Paska rozpad ZKE przyczynił się do statystycznego powiększenia środowiska ewangelikalnego.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa – najważniejsze, obok zmartwychwstania, wydarzenie opisane w Nowym Testamencie, które odbyło się w pierwszej połowie I wieku. Miało miejsce na szczycie góry zwanej Golgotą (gr. Γολγοθᾶ - Golgota, aram. גלגלתא - Gulgalta, w tłum. łac. Calvaria, co znaczy "czaszka"), położonej nieopodal Jerozolimy, gdzie zwyczajowo dokonywano egzekucji na skazańcach. Informacje o ukrzyżowaniu zawarte są w czterech Ewangeliach. Wszyscy ewangeliści podają bardzo szczegółowe okoliczności tego wydarzenia. Jezus Chrystus, którego chrześcijanie uważają za Syna Bożego oraz Mesjasza, został aresztowany, osądzony i skazany przez Poncjusza Piłata na śmierć przez ukrzyżowanie. Ostatnie 12 godzin życia Chrystusa, poprzedzające jego śmierć na krzyżu, określane jako Pasja, są bardzo wnikliwie opisane w Ewangelii. Okres ten nazywany jest męką Pańską, a jego ramy czasowe zakreślają dwa wydarzenia - nocne pojmanie Jezusa w ogrodzie Getsemani (przyjmuje się, że odbyło się to z czwartku na piątek 7 kwietnia 33 roku) oraz śmierć na krzyżu na jerozolimskim wzgórzu, zwanym Golgotą. Jest to wydarzenie historyczne - potwierdzone również w wielu źródłach nie-chrześcijańskich.
    Kościół Boży w Chrystusie – chrześcijański kościół protestancki o charakterze zielonoświątkowym. Działa na terenie Polski w oparciu o Ustawę o Związkach Wyznaniowych.
    Piekło - w eschatologiach religii uznających życie pozagrobowe - miejsce przebywania lub stan dusz zmarłych, potępionych za grzechy lub winy wobec bogów popełnione na ziemi.
    Eucharystia (gr. εὐχαριστία, eucharistía = ‘dziękczynienie’) lub Wieczerza Pańska, Sakrament Ołtarza, Msza św., Komunia Święta, Najświętszy Sakrament, Najświętsza Ofiara – uroczysta celebracja Ostatniej Wieczerzy, uczty paschalnej, którą Jezus spożył przed swoją zbawczą męką, śmiercią i zmartwychwstaniem i którą chrześcijanie sprawują wypełniając polecenie Mistrza: To czyńcie na moją pamiątkę (Łk 22,19). Eucharystia jest antycypacją, zaczątkiem uczty zaślubin Baranka zapowiedzianej w Apokalipsie (Ap 19,1).
    Aresztowanie 199 ewangelikalnych duchownych przez organy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) nastąpiło we wrześniu 1950 roku. Jego celem było osłabienie ewangelikalnego protestantyzmu. Aresztowani pochodzili z trzech kościołów: Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego (ZKE), Kościoła Chrześcijan Wiary Ewangelicznej (KChWE) i Zjednoczenia Kościołów Chrystusowych (ZKCh). 87 zwolniono w kilka dni po aresztowaniu, innych zwolniono po kilku miesiącach, jeszcze innych skazano na wieloletnie więzienie. Niektórych z nich objęła amnestia z 1952 roku. Aresztowania przyczyniły się do poszerzenia ZKE w 1953 roku.
    Zmartwychwstanie Jezusa – wydarzenie opisane w Ewangeliach, zgodnie z którym Jezus Chrystus zmartwychwstał w 2 dni po ukrzyżowaniu. Jest to naczelny dogmat wiary chrześcijańskiej.
    Stanisław Krakiewicz (1892-1985) – w okresie międzywojennym ministerialny radca prawny, brał czynny udział w działaniach wojennych w roku 1920 i 1939. Był wieloletnim działaczem i jednym z przywódców Zrzeszenia Zwolenników Nauki Pierwotnych Chrześcijan, z którego wywodził się powstały w 1947 r. Związek Wolnych Chrześcijan. Po wojnie stał się jednym z założycieli Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego, którego został wieloletnim prezesem (w latach 1947-1975). Aresztowano go w 1950 roku i skazano na wieloletnie więzienie. Po wyjściu na wolność prowadził ugodową względem władz politykę, za co został kilkakrotnie wyróżniony.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.094 sek.