• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zima wulkaniczna

    Przeczytaj także...
    Czwartorzęd (Q) – najmłodszy okres ery kenozoicznej, który zaczął się 2,588 mln lat temu z końcem neogenu i trwa do dziś. Dzieli się na:Kwas siarkowy (nazwa Stocka: kwas siarkowy(VI)), H2SO4 – nieorganiczny związek chemiczny, jeden z najmocniejszych kwasów – wszystkie układy o mocy większej od kwasu siarkowego 100% nazywa się superkwasami. Bywa zwany krwią przemysłu chemicznego, ze względu na to, że używa się go w bardzo wielu kluczowych syntezach. Sole kwasu siarkowego to siarczany.
    Science – recenzowane czasopismo naukowe wydawane przez American Association for the Advancement of Science. Ukazuje się jako tygodnik ilustrowany.

    Zima wulkaniczna – hipotetyczne globalne obniżenie temperatury na skutek przysłonięcia Słońca przez produkty wielkiej erupcji wulkanicznej. Popiół wulkaniczny i kropelki kwasu siarkowego to cząsteczki aerozolu atmosferycznego, które w troposferze mogą stanowić jądra kondensacji kropelek chmurowych (zwiększając prawdopodobieństwo wystąpienia chmur lub zwiększając ich albedo, co nazywamy pośrednim efektem aerozolowym) i a wprowadzone do stratosfery pozostają w niej przez dłuższy czas (do kilku lat) i bezpośrednio rozpraszają promieniowanie słoneczne (bezpośredni efekt aerozolowy).

    Otwarty dostęp (OD, ang. Open Access, „OA”) – oznacza wolny, powszechny, trwały i natychmiastowy dostęp dla każdego do cyfrowych form zapisu danych i treści naukowych oraz edukacyjnych.„Wiedza i Życie” – jeden z najstarszych polskich miesięczników popularnonaukowych, wydawany od 1910 (regularnie od 1926) roku, z wyjątkiem II wojny światowej (1939-1945) i stanu wojennego (1981-1983). W latach 1945-1948 wydawany był przez Towarzystwo Uniwersytetu Robotniczego. Po 1989 roku ukazywał się nakładem spółdzielni dziennikarzy Wiedza i Życie (wydawali także gazetę Życie Codzienne oraz książki popularnonaukowe), następnie tytuł został odsprzedany wydawnictwu Prószyński i S-ka. Od czerwca 2002 roku wydawany przez spółkę Agora. W grudniu 2004 tytuł został odkupiony przez wydawnictwo Prószyński Media.

    W roku 1982 P.J. Crutzen i J.W. Birks opublikowali teorię zimy nuklearnej na całej kuli ziemskiej jako następstwa wojny jądrowej, po której pojawiła się seria publikacji na ten temat. Wkrótce wprowadzono analogiczne pojęcie globalnej „zimy wulkanicznej” jako skutku katastrofalnych erupcji wulkanicznych i związanymi z nią „wielkimi wymieraniami”.

    PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.Erupcja wulkanu, wybuch wulkanu (drugie określenie, ściślej to: gwałtowna erupcja, w praktyce używane jako synonim erupcji) – zjawisko wydostawania się na powierzchnię Ziemi lub do atmosfery jakiegokolwiek materiału wulkanicznego (magmy, materiałów piroklastycznych, substancji lotnych: gazów, par).

    W roku 2013 w osadach jeziora Niasa (Malawi) odkryto pozostałości po gigantycznej erupcji superwulkanu Toba (obecnie jezioro Toba) ok. 75 tys. lat temu, położonego w odległości ok. 7 tys. km. Był to najsilniejszy wybuch wulkanu w czwartorzędzie i wiązano go z koncepcją zimy wulkanicznej i wielkim zmniejszeniem się populacji ludzkiej. Precyzyjne dane stratygraficzne osadów pozwoliły jednak na ustalenie, że w okresie erupcji nie doszło do żadnych znaczących zmian klimatycznych, co jest silnym dowodem przeciw koncepcji zimy wulkanicznej.

    Stratygrafia – dział geologii historycznej zajmujący się ustalaniem wieku i przyczyn rozmieszczenia skał w skorupie ziemskiej.Chmury – obserwowane w atmosferze skupiska kondensatów substancji występującej w postaci pary. W atmosferze ziemskiej jest to para wodna. Ochładzanie zmniejsza prężność pary nasyconej, osiągnięcie temperatury punktu rosy powoduje nasycenie pary wodnej (saturację), dalsze ochładzanie wywołuje przesycenie i kondensację. Kondensacja i parowanie (w przypadku chmur wodnych) oraz depozycja i sublimacja (w przypadku chmur lodowych) zachodzą w atmosferze na chmurowych lub lodowych jądrach (zarodkach) nukleacji.

    Zjawiska pogodowe wywołane erupcją wulkaniczną na mniejszą skalę mogą mieć złożony przebieg. Aerozole atmosferyczne odbijając promieniowanie słoneczne powodują ochłodzenie troposfery i jednoczesne ogrzanie stratosfery. To z kolei może wpłynąć na cyrkulację atmosferyczną i wywołać odmienne skutki w różnych regionach. Z tego powodu wybuch wulkanu Pinatubo w roku 1991 nie wywołał katastrofalnego globalnego ochłodzenia, ale spowodował kilkustopniowe odchylenia od kilkuletniej normy na przełomie lat 1991/1992. Sięgnęły one 2-3 stopni ocieplenia w centralnej Ameryce Płn. i w Europie Północno-Zachodniej i 2 stopni ochłodzenia na Bliskim Wschodzie i w kanadyjskiej Arktyce. Zwiększenie ilości aerozoli powoduje wzrost zachmurzenia, przykładowo, po wybuchu indonezyjskiego wulkanu Tambora w roku 1815, nietypowa ilość opadów odbiła się na plonach na Półwyspie Iberyjskim.

    Niasa, Malawi – jezioro pochodzenia tektonicznego, położone w południowo-wschodniej Afryce. Jego wody podzielone są pomiędzy trzy państwa: Malawi, Tanzanię i Mozambik. Położone jest najbardziej na południe spośród wszystkich jezior Wielkich Rowów Afrykańskich. Jezioro otoczone jest przez wysokie góry dochodzące do 3000 m. Odpływ wód z jeziora następuje poprzez rzekę Shire - dopływ Zambezi. Na jeziorze znajduje się wiele wysp; największe z nich to Likoma i Chizumulu.Troposfera – najniższa i najcieńsza warstwa atmosfery ziemskiej, stanowi ok. 80% jej całkowitej masy. Górna jej granica zmienia się w zależności od pory roku i od szerokości geograficznej. Nad biegunami sięga ona do 7 km w zimie i do 9 km w lecie. W umiarkowanych szerokościach geograficznych od 10 km w zimie do 13 km w lecie. Nad równikiem zasięg troposfery waha się od 15 do 18 km przez cały rok. Zróżnicowana grubość troposfery wynika z różnic nagrzewania się obszarów leżących na różnych szerokościach geograficznych oraz różnej wartości siły odśrodkowej działającej na cząsteczki powietrza.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

     Wykaz literatury uzupełniającej: Zima wulkaniczna.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Aleksandra Kardaś, Wulkany odpowiedzialne za... wyjątkowo chłodne lata, naukaoklimacie.pl, 24 października 2015 [dostęp 2018-09-26].
    2. Chapter 2: Changes in Atmospheric Constituents and in Radiative Forcing. 2.4 Aerosols, [w:] IPCC, Climate Change 2007: Working Group I: The Physical Science Basis, www.ipcc.ch, 2007 [dostęp 2018-09-26].
    3. Crutzen, P.J., Birks, J.W.. The atmosphere after a nuclear war: Twilight at noon. „Ambio”, s. 114–125, 1982. DOI: 10.1007/978-3-319-27460-7_5. 
    4. Ehrlich, PR, Harte, J, Harwell, MA, Raven, PH i inni. Long-term biological consequences of nuclear war. „Science”. 222 (4630), s. 1293-1300, 1983. DOI: 10.1126/science.222.4630.1293. PMID: 6658451. 
    5. Turco, R. P., Toon, O. B., Ackerman, T. P., Pollack, J. B. i inni. Nuclear Winter: Global Consequences of Multple Nuclear Explosions. „Science”. 222 (4630), s. 1283–1292, 1983. DOI: 10.1126/science.222.4630.1283. PMID: 17773320. 
    6. Turco, RP, Toon, OB, Ackerman, TP, Pollack, JB i inni. Climate and smoke: an appraisal of nuclear winter. „Science”. 247 (4939), s. 166-176, 1990. DOI: 10.1126/science.11538069. PMID: 11538069. 
    7. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Robock, Alan, Oman, Luke, Stenchikov, Georgiy L.. Nuclear winter revisited with a modern climate model and current nuclear arsenals: Still catastrophic consequences. „Journal of Geophysical Research: Atmospheres”. 112 (D13), s. D13107, 2007. DOI: 10.1029/2006JD008235. 
    8. Owen B. Toon i inni, Nuclear war. Consequences of regional-scale nuclear conflicts, „Science”, 315 (5816), 2007, s. 1224–1225, DOI10.1126/science.1137747, PMID17332396.c?
    9. Michael J. Mills i inni, Massive global ozone loss predicted following regional nuclear conflict, „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 105 (14), 2008, s. 5307–5312, DOI10.1073/pnas.0710058105, PMID18391218, PMCIDPMC2291128.c?
    10. Rampino, M R, Self, S, Stothers, R B. Volcanic Winters. „Annual Review of Earth and Planetary Sciences”. 16 (1), s. 73-99, 1988. DOI: 10.1146/annurev.ea.16.050188.000445. 
    11. Rampino, Michael R., Self, Stephen. Volcanic winter and accelerated glaciation following the Toba super-eruption. „Nature”. 359 (6390), s. 50-52, 1992. DOI: 10.1038/359050a0. 
    12. Rampino, Michael R.. Supereruptions as a Threat to Civilizations on Earth-like Planets. „Icarus”. 156 (2), s. 562-569, 2002. DOI: 10.1006/icar.2001.6808. 
    13. Christine S. Lane, Ben T. Chorn, Thomas C. Johnson, Ash from the Toba supereruption in Lake Malawi shows no volcanic winter in East Africa at 75 ka, „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 110 (20), 2013, s. 8025–8029, DOI10.1073/pnas.1301474110, PMID23630269, PMCIDPMC3657767.c?
    14. F.J. Gathorne-Hardy, W.E.H. Harcourt-Smith, The super-eruption of Toba, did it cause a human bottleneck?, „Journal of Human Evolution”, 45 (3), 2003, s. 227-230, DOI10.1016/S0047-2484(03)00105-2, PMID14580592.
    15. Will ‘Volcanic Winter’ Debate Now Cool Down?, [w:] News of the week, „Science”, 340 (6132), 2013, s. 532, DOI10.1126/science.340.6132.530-a.???, c?
    16. Alan Robock, Volcanic eruptions and climate, „Reviews of Geophysics”, 38 (2), 2000, s. 191–219, DOI10.1029/1998RG000054.
    17. Andrzej Hołdys. Madryt w cieniu Tambory. „Wiedza i Życie”. 4, s. 16, kwiecień 2009. Warszawa: Prószyński Media. 
    Toba – jezioro powstałe w wulkaniczno-tektonicznej niecce porównywalnej do kalder na Sumatrze, wyspie należącej do Indonezji, w północnej części pasma górskiego Barisan, największe w Archipelagu Malajskim.Pinatubo – czynny wulkan na wyspie Luzon, na Filipinach, 1486 m n.p.m. Jest to stratowulkan. Erupcja w czerwcu 1991 spowodowała śmierć ok. 800 osób na skutek opadów popiołowych, bomb wulkanicznych, laharów oraz z powodu chorób epidemicznych. Setki osób zostało rannych.




    Warto wiedzieć że... beta

    Popiół wulkaniczny – stały produkt erupcji wulkanu, utworzony z rozpylonej lawy i skał wyrwanych z podłoża. Popiół wulkaniczny wyrzucany jest do atmosfery na bardzo dużą wysokość, do kilkudziesięciu kilometrów i przemieszcza się na duże odległości, nawet do kilku tysięcy kilometrów. W tym czasie może stanowić zagrożenie dla samolotów. Opadając na powierzchnię terenu tworzy pokrywę która może zasypać obiekty wielkości domów.
    PMCID (ang. PubMed Central Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego cytowanego artykułu naukowego bazy PubMed Central.
    Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) – czasopismo naukowe United States National Academy of Sciences publikujące głównie prace biomedyczne, rzadziej z zakresu fizyki, matematyki i nauk społecznych. Wydanie drukowane jest tygodnikiem. Wersja internetowa PNAS-u codziennie zawiera nowe artykuły. Pierwsze wydanie ukazało się w 1915 r.
    Słońce (łac. Sol, Helius, gr. Ἥλιος Hḗlios) – gwiazda centralna Układu Słonecznego, wokół której krąży Ziemia, inne planety tego układu, planety karłowate oraz małe ciała Układu Słonecznego. Słońce to najjaśniejszy obiekt na niebie i główne źródło energii docierającej do Ziemi.
    Masowe wymieranie – gwałtowne (w skali geologicznej) wyginięcie wielu gatunków roślin i zwierząt w wyniku zadziałania globalnych czynników środowiskowych (np. regresji morskich, zasadniczych zmian klimatycznych, wzmożonego wulkanizmu, katastrof kosmicznych).
    Wojna jądrowa – użycie broni jądrowej na masową skalę w trakcie działań wojennych. Ten hipotetyczny sposób prowadzenia wojny charakteryzuje się ogromnymi zniszczeniami infrastruktury, licznymi ofiarami wśród żołnierzy oraz cywilów, długotrwałym skażeniem środowiska. Taki typ wojny nie miał nigdy miejsca w historii ludzkości. Wielu teoretyków upatruje w nim ostateczną zagładę gatunku ludzkiego (wojna totalna).
    Katastrofa wulkanu Toba – erupcja superwulkanu, która miała miejsce około 75 tys. lat temu w miejscu dzisiejszego jeziora Toba na Sumatrze w Indonezji. Była to jedna z największych znanych erupcji na Ziemi. Teoria katastrofy Toba utrzymuje, że to wydarzenie spowodowało globalną wulkaniczną zimę trwającą od sześciu do dziesięciu lat i być może trwający 1000 lat epizod ochłodzenia klimatu.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.064 sek.