• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zdrobnienie



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Przysłówek – nieodmienna część mowy określająca cechy czynności, stany oraz inne cechy. Występuje przeważnie z czasownikiem, przymiotnikiem lub innym przysłówkiem. Pełni funkcję okolicznika lub orzecznika. Ze względu na funkcję składniową do przysłówków należą także zaimki przysłowne.Przyrostek (sufiks) – w językoznawstwie jest to każdy fragment wyrazu (jego morfem), o ile jest dodany po jego rdzeniu (czyli podstawie słowotwórczej) i jednocześnie ma własności słowotwórcze (czyli nie jest końcówką fleksyjną, przy czym rozróżnienie na "sufiks" jako element słowotwórczy i "końcówkę" jako wykładnik fleksyjny typowe jest wyłącznie dla polonistyki i slawistyki, a nie jest stosowane w innych filologiach, stąd na przykład w angielskiej i niemieckiej wersji tego artykułu "sufiks" jest egzemplifikowany w pierwszym rzędzie jako wykładnik deklinacyjny). Danemu wyrazowi może towarzyszyć jeden sufiks, kilka lub żaden.

    Zdrobnienie (deminutyw, deminutywum, deminutiwum, łac. deminutivum) – wyraz utworzony za pomocą odpowiedniego formantu oznaczający rzecz albo osobę mniejszą od nazywanej wyrazem podstawowym. Zdrobnienie oznaczać może też pozytywny (lub lekko pogardliwy) stosunek do omawianego obiektu.

    Zdrobnienia są także środkiem stylistycznym i mają często mocne zabarwienie emocjonalne (przeważnie pozytywne, czasem ironiczne):

    Hipokorystyk (hipokorystykum, hipokoristikon, hypocorisma; przyrostki, rzeczowniki hipokorystyczne) - wyraz pieszczotliwy, świadczący o czułości mówiącego, sympatii i aprobacie, zwykle w formie zdrobniałej.Języki ałtajskie – grupa języków, tradycyjnie uznawanych za rodzinę językową, pochodząca od wspólnego prajęzyka. Obecnie często uważa się języki ałtajskie raczej za ligę językową – zespół języków, których podobieństwa wynikają ze wzajemnych interakcji. Grupa języków ałtajskich dzieli się trzy rodziny:
  • wielkość: kot → kotek,
  • stosunek pozytywny: usta → usteczka itp.,
  • stosunek pogardliwy: bunt → buncik,
  • stosunek pozytywny: Karolina → Karolinka.
  • Zdrobnienia w języku polskim[ | edytuj kod]

    Polszczyzna jest językiem bardzo bogatym pod względem ilości form zdrobniałych i możliwości ich tworzenia.
    W języku polskim występują 2 grupy form deminutywnych:

    Adam Bernard Mickiewicz herbu Poraj (ur. 24 grudnia 1798 w Zaosiu lub Nowogródku, zm. 26 listopada 1855 w Konstantynopolu) – polski poeta, działacz i publicysta polityczny, wolnomularz. Obok Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego uważany za największego poetę polskiego romantyzmu (grono tzw. Trzech Wieszczów) oraz literatury polskiej w ogóle, a nawet za jednego z największych na skalę europejską. Określany też przez innych, jako poeta przeobrażeń oraz bard słowiański. Członek i założyciel Towarzystwa Filomatycznego, mesjanista związany z Kołem Sprawy Bożej Andrzeja Towiańskiego. Jeden z najwybitniejszych twórców dramatu romantycznego w Polsce, zarówno w ojczyźnie, jak i w zachodniej Europie porównywany do Byrona i Goethego. W okresie pobytu w Paryżu był wykładowcą literatury słowiańskiej w Collège de France. Znany przede wszystkim jako autor ballad, powieści poetyckich, dramatu Dziady oraz epopei narodowej Pan Tadeusz uznawanej za ostatni wielki epos kultury szlacheckiej w Rzeczypospolitej Obojga Narodów.Czasownik – odmienna oraz samodzielna część mowy przedstawiająca dziejące się czynności oraz niektóre stany. W zdaniu tworzy orzeczenie. Czasowniki są nazwami czynności jakie wykonują w danym czasie istoty żywe, narzędzia lub maszyny, oraz nazwami stanów, w jakich te istoty bądź przedmioty się znajdują. Nie w każdym języku da się wyróżnić jasną klasę czasowników, np. w języku japońskim przymiotniki mają wiele właściwości charakterystycznych dla czasowników.
  • deminutiva sensu stricto (czyli zdrobnienia właściwe),
  • hipokoristika (czyli spieszczenia, grupa wtórna w stosunku do grupy powyższej).
  • Zdrobnieniom ulegają następujące części mowy:

  • rzeczownik (najczęściej), przykłady: domek, bucik;
  • przymiotnik, np. malutki, miluśki, bielusieńki;
  • zaimek:
  • wskazujący, np. samiutki,
  • nieokreślony, np. każdziutki, wszyściutki,
  • przysłowny, np. wszędziutko,
  • w dawnej polszczyźnie także liczebny, np. niewieluczko;
  • przysłówek – w podobnym stopniu co przymiotnik, np. malutko, bielusieńko;
  • czasownik – bardzo rzadko, zazwyczaj są to formy używane w stosunku do dzieci, np. płakuniać, płakusiać.
  • Istnieją też zdrobnienia syntaktyczne, np. półbutek.

    Część mowy – specyficzna dla danego języka, wyróżniona głównie na podstawie kryteriów składniowych i fleksyjnych klasa wyrazów (zobacz też klasyfikacja części mowy).Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.

    Formanty deminutywne[ | edytuj kod]

    Formanty o podstawie -k-[ | edytuj kod]

    1. Sufiksy (przyrostki): -ek (kotek, Janek, dyrektorek), -ka (rączka, Franka, kolumienka), -ko (uszko); w ten sposób powstały też niektóre nazwy własne, np. nazwiska Marcinek (od imienia Marcin), Pisarek (od nazwy zawodu pisarz), a także nazwy geograficzne Lwówek (od Lwów), Wólka (od Wola).

    Może też wystąpić kumulacja dwóch takich samych sufiksów:

  • -ek + -ek = -eczek (koteczek),
  • -ka + -ka = -eczka (Aneczka),
  • -ko + -ko = -eczko (kółeczko).
  • 2. Sufiks -ik (-yk), np. pistolecik, szewczyk;

    Nazwy własne, imiona własne (łac. nomina propria) – nazwy przysługujące jednostkom, w odróżnieniu od nazw pospolitych, które odnoszą się do dowolnych klas jednostek (egzemplarzy określonej klasy przedmiotów).Języki indoeuropejskie – jedna z największych i najwcześniej odkrytych rodzin języków. Zalicza się do niej kilkaset spokrewnionych ze sobą języków współczesnych, używanych od kilku tysięcy lat w Europie, Indiach (stąd przymiotnik indoeuropejski) i południowo-zachodniej Azji. W czasach nowożytnych języki indoeuropejskie rozprzestrzeniły się na wszystkie kontynenty, głównie za sprawą angielskiego, hiszpańskiego i portugalskiego. Obecnie jako językami ojczystymi posługuje się nimi ok. 3 miliardy osób na całym świecie (co stanowi ok. 45% ziemskiej populacji).
    w ten sposób powstały też niektóre nazwy własne, np. nazwiska Michalik (od imienia Michał), Kowalik (od nazwy zawodu kowal).

    3. Sufiks -czyk (powstały z przyrostka -ik poprzez absorpcję z formacji zakończonych na -ec), np. chłopczyk, kopczyk; w ten sposób powstały też niektóre nazwy własne, np. nazwiska Młynarczyk, Kowalczyk (od nazw zawodów).

    Może też wystąpić dalsza derywacja:

  • -ik (lub -yk) + -ek = -iczek (-yczek),
  • np. stoliczek, koszyczek;

    Rzeszów (łac. Resovia, ukr. i łemkow. Ряшів, jid. רײַשע) – miasto na prawach powiatu w południowo-wschodniej Polsce, siedziba władz województwa podkarpackiego i powiatu rzeszowskiego. Jest miastem centralnym aglomeracji rzeszowskiej. Znajduje się tu kuria diecezji rzeszowskiej.Słownictwo ekspresywne, leksyka ekspresywna, ekspresywizmy, ekspresywa, emocjonalizmy – słownictwo wyróżniające się szczególną formą, postacią dźwiękową lub wyjątkowymi cechami semantycznymi. Często wyraża emocje mówiącego wobec tematu wypowiedzi, sygnalizując jego pozytywny bądź negatywny stosunek do otoczenia. Ekspresywizmy mogą mieć barwę dodatnią (m.in. eufemizmy, hipokorystyki, zdrobnienia) lub ujemną (dysfemizmy, wulgaryzmy, zgrubienia). Wyrazy takie tworzone są m.in. poprzez zabiegi słowotwórcze, np. poprzez dodanie odpowiednich formantów: człowiek ⇒ człowieczek, kot ⇒ kotek. Mogą to być również określenia niepodzielne słowotwórczo, np. belfer, kić, bądź wyrazy pierwotnie neutralne, ale użyte w charakterze metafory, np. „osioł” w zdaniu: Ty ośle! (o człowieku). Do wyrazów ekspresywnych zaliczają się potocyzmy, argotyzmy, dialektyzmy, wyrażenia slangowe, archaizmy, poetyzmy czy też biblizmy.
    w ten sposób powstały też niektóre nazwy własne, np. nazwisko Janiczek (od imienia Jan).

    4. Sufiks -ak (występuje zwłaszcza w północnej części Polski), np. psiak, kociak, szczeniak (dla określania istot młodych, niedorosłych), także przedszkolak, uczniak; w ten sposób powstały też niektóre nazwy własne, np. nazwiska Majchrzak, Antoniak, Baraniak.

    Może też nastąpić dalsze spieszczanie:

    Rzeczownik – samodzielna składniowo i semantycznie odmienna część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, organizmy, zjawiska, pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim pełni funkcję głownie podmiotu w zdaniu, może też pełnić funkcję dopełnienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Może odmieniać się przez liczby i przypadki, występuje w rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem deklinacji. Istnieje także grupa rzeczownikow całkowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikaze itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi).Języki salisz (ang. salish) to grupa języków używanych przez Indian w zachodniej Kanadzie i północno-zachodnich Stanach Zjednoczonych. Większość języków z tej grupy jest zagrożona przez ekspansję języka angielskiego. Posługują się nimi głównie starsi ludzie, niektóre języki zna tylko kilka osób.
  • -ak + -ek = -aczek,
  • -ak + -ik = -aczyk,
  • np. przedszkolaczek; w ten sposób powstały też niektóre nazwy własne, np. nazwisko Antkowiaczyk.

    5. Sufiks -uk (występuje rzadko, ma pochodzenie kresowe), np. psiuk (to samo, co psiak); w ten sposób powstały też niektóre nazwy własne, np. nazwiska Franczuk, Teodorczuk, lub imiona chrzestne Kaziuk, Ziuk.

    6. W przeszłości używano też nieproduktywnych dziś formantów:

  • -ec (i tak powstały wyrazy: kawalec, dębiec, a także nazwiska Kawalec, Michalec);
  • -ica (dziewica, kaplica, Wiślica);
  • -ic (dziedzic, rodzic, imiona własne Maciejowic, Kmicic); pod wpływem ruskim (tzn. ukraińskim) -ic i -owic zmieniły się na -icz, -owicz (Marianowicz);
  • w takiej formie formant jest produktywny i dzisiaj, ale powstałe wyrazy nie mają znaczenia deminutywnego (por. dorobkiewicz, karierowicz).

    Obecnie w wyrazach utworzonych za pomocą tych formantów nie odczuwamy już form zdrobniałych.

    Wyraz – pewna wyróżniona fonetycznie, czy też graficznie, część wypowiedzi, składająca się z jednego lub więcej morfemów.Środki stylistyczne – środki używane w szeroko pojętej sztuce, mające na celu wywołanie u odbiorcy pożądanych emocji,

    Formanty o podstawie -ch-[ | edytuj kod]

    1. Sufiks -ch, -cha (Stach, Kacha).

    2. Sufiksy: -isz, -osz, -usz (formant wyabstrahowany; przykładowe formy spieszczonych imion: Bronisz, Miłosz, Matusz). Od formantów tych wywodzą się bardzo często używane sufiksy:

  • -iszek (braciszek),
  • -aszek (Łukaszek),
  • -uszek (kwiatuszek, kaczuszka, serduszko),
  • oraz mniej popularne:

  • -oszek (chleboszek),
  • -uszczek,
  • -yszek (kamyszek).
  • Inne formanty[ | edytuj kod]

    W języku polskim występują także inne formanty, poprzez które utworzono bądź tworzy się zdrobnienia. Są to:

    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.Przymiotnik – część mowy określająca cechy istot żywych (ludzi i zwierząt), rzeczy, zjawisk, pojęć i stanów. Nazwa wywodzi się od słowa „przymiot” – czyli cecha, właściwość i określa właściwości dostrzegalne ludzkimi zmysłami oraz pozazmysłowe wywnioskowane z zachowania istot żywych bądź właściwości przedmiotów. W przypadku zjawisk czy pojęć przymiotniki mogą mieć także charakter abstrakcyjny.
  • (cielę, dziewczę), w dalszym stadium spieszczenia -ko (cielątko, dziewczątko), a następnie -czko (dziewcząteczko, paniąteczko);
  • -ączko (ączko),
  • -eńko (serdeńko),
  • -etko (poletko),
  • -ułka (deszczułka),
  • -yczka (twarzyczka),
  • -iczko (weseliczko),
  • -ina (chłopina),
  • -uchna (morduchna),
  • -uś, -usia (Maciuś, mamusia),
  • -o (Stasio),
  • -a (ciocia),
  • -iś, -yś (Gabryś),
  • , -sia (byś (od byk), Marysia),
  • -osia (gosposia),
  • -ul, -ula, -ulo (tatul, matula, tatulo),
  • -oś (Miłoś),
  • -aś (chłoptaś),
  • -uń (tatuń),
  • -unia, -unio (mamunia, tatunio),
  • -as (poufale Juras od Jurek).
  • Sufiksy przymiotnikowe i przysłówkowe[ | edytuj kod]

    Do tworzenia zdrobnień od przymiotników i przysłówków służą następujące sufiksy:

    Alternacja – w dziedzinie fonetyki oznacza oboczność, wymianę głosek fonetycznie różnych, lecz pokrewnych pod względem etymologicznym, występującą w tematach i rdzeniach wyrazów np. stół – stole; dwór – dworze; grób – grobie.Zrostek lub formant, afiks (łac. affixum – element przyczepiony) – słowotwórcza część wyrazu, dodana do jego rdzenia (podstawy słowotwórczej).
  • -eńki (maleńki),
  • -enieńki (malenieńki),
  • -uni (maluni),
  • -usi (milusi),
  • -utki (milutki),
  • -uteczki (maluteczki),
  • -utuchny (malutuchny),
  • -uty (miluty),
  • -utenieczki (starutenieczki),
  • -ućki (milućki),
  • -uczki (maluczki),
  • -uśki (miluśki),
  • -ylki,
  • -uchny (bieluchny).
  • Kategorie zdrobnień[ | edytuj kod]

    Zdrobnieniom podlegają:

  • wyrazy pospolite (domek),
  • imiona własne (Kasia, Staś, Pawełek, Urszulka).
  • W zdrobnieniach imion zazwyczaj końcówka dodawana jest do pierwszej sylaby: Katarzyna → Kasia, Józef → Józek, Roman → Romek.

    Funkcje zdrobnień[ | edytuj kod]

    Zdrobnienia mogą pełnić w mowie bardzo różne funkcje:

    Język arabski należy do rodziny języków semickich, w której zaliczany jest do grupy języków południowo-zachodnich według klasycznego podziału, bądź grupy języków zachodnich, centralnych według podziału Hetzrona i Voigta. Zapisywany jest alfabetycznym pismem arabskim, typu abdżad, od strony prawej do lewej.Zaimek – część mowy zastępująca rzeczownik (np. ja), przymiotnik (np. mój), przysłówek (np. tam) lub liczebnik (np. tyle) i pełniąca ich funkcje w zdaniu.
  • wskazanie na niewielki rozmiar danego obiektu (dziewczynka, domek),
  • wskazanie na nikłe znaczenie danego obiektu (warszawka, pistolecik),
  • pieszczotliwa forma:
  • ze względu na pozytywny stosunek do danego obiektu,
  • ze względu na pozytywny stosunek do osoby, do której mówiący się zwraca (np. matka mówi do dziecka: Zobacz, jaki ładny kotek.);
  • wyrażanie negatywnego: pogardliwego, lekceważącego bądź ironicznego, a także z odcieniem politowania w stosunku do danego obiektu (dyrektorek, komendancik, warszawka, babina).
  • Zgrubienie (augmentativum) – wyraz utworzony za pomocą odpowiedniego formantu oznaczającego rzecz albo osobę większą od nazywanej wyrazem podstawowym. Zgrubienie może oznaczać pogardliwy stosunek do omawianego obiektu, szczególnie, kiedy wiąże się ze zmianą rodzaju, np. baba → babsko. Augmentativum niekiedy posiada funkcję hipokorystyczną (pieszczotliwą), np. dobre psisko.Kresy Wschodnie lub po prostu Kresy – w okresie II RP z Kresami Wschodnimi utożsamiano tereny na wschód od linii Curzona, podobnie jak obecnie. Początkowo pod tym pojęciem rozumiano Dzikie Pola -obszar graniczny między Rzecząpospolitą a Chanatem Krymskim nad dolnym Dnieprem. Następnie, wschodnie rubieże Rzeczypospolitej Obojga Narodów.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Słowotwórstwo – dział językoznawstwa zajmujący się sposobami powstawania nowych wyrazów w języku i ich znaczeniem.
    Derywacja w językoznawstwie to proces słowotwórczy polegający na tworzeniu wyrazów pochodnych poprzez dodawanie do podstawy słowotwórczej sufiksów i prefiksów. Określana jest niejednokrotnie jako afiksacja lub derywacja dodatnia, w opozycji do derywacji wstecznej, polegającej na odrzucaniu od wyrazu afiksu.
    Utwór literacki, dzieło literackie – tekst słowny, pisany (najczęściej) lub ustny (np. eposy Homera, utwory z kręgu folkloru), ukształtowany za pomocą środków, jakimi dysponuje język, na sposób artystyczny. Jego szczególny charakter polega na tym, że odpowiada on na estetyczne oczekiwania odbiorców.
    Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.019 sek.