• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zaprawa - budownictwo

    Przeczytaj także...
    Sztukateria – stiuki i inne elementy dekoracyjne (np. putta, ornamenty, gzymsy wewnątrz pomieszczeń) wykonane z gipsu lub żywicy poliestrowej, często odlewane i montowane do podłoża (do ścian, sufitów). Stosowane w architekturze od starożytności, upowszechniły się w okresie renesansu i baroku.Adhezja (łac. adhaesio – przyleganie) – łączenie się ze sobą powierzchniowych warstw ciał fizycznych lub faz (stałych lub ciekłych).
    Zaprawa – mieszanina wody i spoiwa z drobnym kruszywem lub innym wypełnieniem mająca na celu wiązanie, czyli przejście ze stanu płynnego, plastycznego w stan stały.
    Wiadro z kielnią i zaprawą tynkarską cementowo-wapienną.

    Zaprawamieszanina wody i spoiwa z drobnym kruszywem lub innym wypełnieniem mająca na celu wiązanie, czyli przejście ze stanu płynnego, plastycznego w stan stały.

    Zaprawy w budownictwie używane są przede wszystkim do:

  • łączenia elementów np. cegieł w murze, elementów licujących ścianę z murem itp. w jedną całość,
  • wypełnienia spoin, a przez to równomierne przenoszenie obciążeń i uszczelnienie elementów budowli,
  • ochrona elementów obiektów przed wpływami atmosferycznymi i nadanie im estetycznego wyglądu (np. tynki ścian, stropów),
  • produkcja wyrobów i elementów budowlanych (np. pustaków ściennych, stropowych, bloczków itp.).
  • Zaprawy mają inne właściwości przed związaniem i po. Świeże zaprawy charakteryzują się konsystencją i urabialnością, stwardniałe cechuje przede wszystkim wytrzymałość mechaniczna i mrozoodporność. Do zapraw, jako kruszywa najczęściej używa się piasku. W zależności od rodzaju użytego spoiwa rozróżnia się zaprawy:

    Mrozoodporność – odporność materiału na cykliczne zamrażanie i odmrażanie. Stopień mrozoodporności przyjmuje się na podstawie wskaźnika N, oznaczającego liczbę cykli zamrażania i rozmrażania. Jest on spełniony, jeśli po odpowiedniej liczbie cykli próbka nie wykazuje pęknięć, masa ubytków (zniszczone krawędzie, odpryski) nie przekracza 5%, a obniżenie wytrzymałości na ściskanie w stosunku do próbek niezamrażanych jest nie większe niż 20%.Konsystencja (ciekłość) zaprawy, mieszanki betonowej - obrazuje zdolność do odkształceń (rozpływu) pod wpływem obciążenia. W zależności od metody badania, obciążeniem może być ciężar własny mieszanki lub dodatkowe oddziaływanie zewnętrzne. Konsystencja wpływa na łatwość przemieszczania się mieszanki w formie (szalunku) przy określonym sposobie jej układania. Zgodnie z normą PN-EN 206-1 rozróżniamy cztery metody badań konsystencji betonu:
  • cementowe – stosowane przy murowaniu ścian i innych elementów mocno obciążonych, wykonywania posadzek, do osadzania stalowych elementów (kotwy, kraty, balustrady itp.), łączenia prefabrykatów (wypełnienia spoin między nimi), wypraw ochronnych, zwłaszcza mających kontakt z wodą lub wilgocią, produkcji wyrobów itp.,
  • wapienne – twardnieją powoli, wytrzymują tylko do temperatury +500 °C, używane do tynków wewnętrznych, murów nadziemnych; raczej rzadko stosowane,
  • cementowo-wapienne – najczęściej stosowane w budownictwie przy wykonywaniu robót murarskich i tynkarskich zewnętrznych i wewnętrznych,
  • cementowo-gliniane – obecnie rzadko stosowane do robót murarskich budynków mieszkalnych i gospodarczych, wypraw tynkarskich, izolację pionową ścian piwnicznych, zbiorników w budownictwie wiejskim. Występowały w budownictwie szkieletowym (mur pruski),
  • gipsowe – częściej stosowany jest zaczyn gipsowy, czyli mieszanina gipsu z wodą bez użycia kruszywa – używa się do szpachlowania ścian, tynków wewnętrznych, wypełnień ubytków w tynkach wewnętrznych, wyrobu elementów sztukaterii, płyt gipsowych Pro-monta i płyt gipsowo-kartonowych, łączenia elementów gipsowych; zaprawy gipsowe – z zaczynu gipsowego z dodatkiem piasku – zastosowanie najczęściej do wewnętrznych wypraw tynkarskich,
  • magnezjowe – obecnie nie stosowane.
  • Ponadto można wyróżnić:

    Kielnia (z niem. Kelle) – narzędzie murarskie składające się z płaskiej stalowej płytki grubości ok. 1,5 do 2 mm, o trójkątnym lub trapezowym kształcie, połączonej z wygiętym w kształcie litery "S" łącznikiem wykonanym z pręta stalowego o średnicy ok. 8 - 10 mm. Całość zakończona drewnianym trzonkiem.Mieszanina – układ dwóch lub więcej pierwiastków lub związków chemicznych zmieszanych ze sobą w dowolnym stosunku i wykazujących swoje indywidualne właściwości.
  • zaprawy specjalne, np.:
  • na kruszywie barytowym – do wypraw w elementach stosowanych jako osłony przy promieniowaniu jonizującym,
  • wodoszczelne – z cementu portlandzkiego lub hutniczego, piasku, wody i ewentualnych środków chemicznych uszczelniających, często nakładane pod ciśnieniem (torkretnicą), czyli wyrzucane są z dyszy pod dużym ciśnieniem, przez co mocniej łączą się z podłożem,
  • ogniotrwałe – do murowania ścian z cegieł ogniotrwałych, przygotowywane np. ze zmielonego proszku szamotowego lub glin ogniotrwałych zmieszanych z wodą,
  • ciepłochronne – najczęściej cementowo-wapienne z zastosowaniem lekkich kruszyw, do murowania ścian z bloczków pianobetonowych itp.
  • zaprawy przygotowane fabryczne:
  • suche mieszanki zaprawy cementowej, cementowo-wapiennej, gipsowej i inne o podobnym zastosowaniu jak przygotowane od podstaw na miejscu budowy,
  • suche mieszanki do szpachlowania ścian,
  • zaprawy klejowe do przyklejania np. płytek ceramicznych,
  • zaprawy klejowe do łączenia elementów np. bloczków z pianobetonu, styropianu,
  • cienkowarstwowe wyprawy tynkarskie oparte na żywicach akrylowych i innych do wypraw zewnętrznych i wewnętrznych (w tym tynki na warstwie ocieplenia),
  • zaprawy do wykonywania posadzek (jastrychów) jako podkładów pod podłogi itp.,
  • zaprawy bezskurczowe do napraw, uzupełnień elementów budowlanych (betonowych),
  • inne.
  • zaprawę murarską poliuretanową – do ścian zewnętrznych i wewnętrznych z pustaków poryzowanych. Zaprawa ma postać pianki, dostarczana jest w pojemnikach i nanoszona jest przy użyciu „pistoletów”.
  • W celu modyfikacji naturalnych właściwości zapraw stosuje się domieszki.

    Mur – pionowa część budowli wykonana z materiału ceramicznego, kamienia naturalnego, drewna itp. Mur może być zbudowany z prefabrykatów połączonych zaprawą budowlaną (np. kamienie, cegły, bloczki betonowe itp. połączone zaprawą wapienną, cementową lub inną podobną) lub też może być wykonany z materiału jednorodnego, np. odlany z betonu lub ulepiony z gliny. Szczególną postacią muru ze wzmocnieniami konstrukcyjnymi jest mur pruski.Cegła – materiał budowlany w kształcie prostopadłościanu (także klina, wycinka pierścienia kołowego lub kształtki) uformowany z gliny, wapna, piasku, cementu (bloczki betonowe) lub innych surowców mineralnych, który wytrzymałość mechaniczną i odporność na wpływy atmosferyczne uzyskuje poprzez proces suszenia, wypalania lub naparzania parą wodną. Cegły służą m.in. do wznoszenia ścian, murów, filarów, słupów, a także fundamentów i ścian fundamentowych. Cegły mogą też być wypełnieniem stropów (strop Kleina).

    Właściwości zaprawy:

  • dla zapraw świeżo zarobionych:
  • urabialność,
  • wydajność objętościowa próbnego zarobu,
  • plastyczność,
  • gęstość objętościowa,
  • czas zachowania właściwości roboczych,
  • zdolność utrzymania wody (więźliwość, retencja),
  • podatność do samoczynnego wydzielania wody,
  • podatność na rozwarstwianie się,
  • zawartość powietrza.
  • dla zapraw stwardniałych:
  • wytrzymałość na zginanie,
  • wytrzymałość na ściskanie,
  • wytrzymałość na rozciąganie,
  • nasiąkliwość,
  • wilgotność,
  • gęstość objętościowa,
  • kapilarne podciąganie wody,
  • mrozoodporność,
  • skurcz,
  • współczynnik rozmiękania,
  • przyczepność zaprawy do podłoża.
  • Datowanie radiowęglowe zapraw[ | edytuj kod]

    Datowania radiowęglowe zapraw węglanowych wykorzystują fakt wiązania przez twardniejącą zaprawę CO2 z powietrza. Węglan wapnia podczas wypalania ulega dysocjacji. Wypalony wapień do tlenku wapnia (CaO, wapno palone) gaszony jest wodą. Powstaje wodorotlenek wapnia (wapno gaszone), który po zmieszaniu z piaskiem i wodą łatwo układa się i formuje, wiążąc po pewnym czasie i twardniejąc. Właśnie wówczas wyeksponowana na powietrzu zaprawa twardnieje absorbując CO2 i tworzy nowy węglan. Aktualna koncentracja C w CO2 w powietrzu  jest wiązana w zaprawie w procesie twardnienia. Jeśli zaprawa zrobiona byłaby z całkowicie wypalonego tlenku datowanie radiowęglowe archeologicznej zaprawy powinno dać wiek konstrukcji badanej budowli.

    Domieszki do zapraw – związki chemiczne (lub ich mieszaniny) dodawane w ilości nie większej niż 5% masy spoiwa. Stosuje się w celu modyfikacji naturalnych właściwości zapraw.Płyta gipsowo-kartonowa, Płyta regipsowa – materiał budowlany, mający postać arkuszy składających się z gipsu zabezpieczonego tekturą.

    Współcześnie kilka ośrodków naukowych na świecie z powodzeniem podejmuje się datowania archeologicznych próbek zapraw, zaznaczając konieczność ich wcześniejszej dokładnej analizy pod kątem składu mineralnego. W Polsce od 2001 roku temat ten jest rozwijany i z powodzeniem proponowane przez polską grupę rozwiązania stosowane są przez naukowców na arenie międzynarodowej.

    Spoiwo magnezjowe – materiał budowlany należący do spoiw mineralnych powietrznych. Otrzymywane jest z wapieni dolomitowych poddanych wypalaniu w temperaturze od 800 °C do 900 °C z dodatkiem chlorku lub siarczku magnezowego. W wyniku wypalania otrzymywany jest tlenek magnezu MgO. Tlenek magnezu w połączeniu z rozpuszczonym w wodzie chlorkiem magnezu MgCl2 nazywany jest cementem Sorela (Stanisław Sorel wynalazł spoiwo magnezowe w 1867 r.) stosowany był do wykonywania zapraw magnezjowych. Spoiwo magnezjowe po związaniu tworzy twardszą i bardziej odporną na czynniki zewnętrzne powłokę niż inne spoiwa powietrzne. Stosowane było do wykonywania tynków oraz po połączeniu z trocinami lub wiórami z drewna: posadzek bezspoinowych, płytek okładzinowych, podokienników i różnych detali architektonicznych. (Materiał otrzymany z połączenia cementu Sorela z trocinami nazywano skałodrzewem lub ksylolitem). Wadą spoiwa magnezjowego jest powodowanie korozji stali. Obecnie w Polsce nie stosuje się spoiwa magnezjowego w budownictwie.Urabialność mieszanki betonowej – jest to zdolność do łatwego i dokładnego wypełniania form, przy jednoczesnym zachowaniu jednorodności oraz szczelności w układaniu się mieszanki betonowej. Jest to jedna z najważniejszych cech świeżego betonu, ponieważ ma wpływ na jakość stwardniałych kompozytów oraz wytworzonych z nich produktów.

    Istnieją trzy główne przyczyny trudności w datowaniach zapraw budowlanych. Pierwszym jest zawartość w zaprawie fragmentów niewłaściwie wypalonych np. z powodu zbyt niskiej temperatury, w związku z czym nie cały CaCO3  zostaje zamieniony w CaO i pozostałe fragmenty będą dawać tzw. „martwy węgiel” powodujący postarzenie otrzymywanego wieku. Kolejnym, problem stanowić mogą zaprawy pochodzące z głębokich, wewnętrznych części budynków, gdzie absorpcja CO2 i twardnienie zaprawy jest utrudnione. Istotnym problemem w datowaniach zapraw wapiennych jest także zawartość fragmentów wapieni jako kruszywa. Wiąże się to z obecnością starego węgla, pozbawionego już części bądź całości aktywnego izotopu C i otrzymuje się w wyniku pomiaru radiowęglowego, wiek dużo starszy od rzeczywistego.

    Spoiwo budowlane – sproszkowany materiał, który zmieszany z wodą lub inną substancją ciekłą, a także pod wpływem gazów atmosferycznych, wiąże inne materiały, uzyskując cechy ciała stałego (twardniejąc).Spoinowanie (fugowanie) – stanowi proces wypełniania przestrzeni pomiędzy płytkami ceramicznymi, kamiennymi, bądź szklanymi. Do wypełniania tych szczelin służą masy do spoinowania.

    W związku z dużym zainteresowaniem możliwością wykorzystania zapraw do określania wieku historycznych budowli w roku 2015 powstał pierwszy międzynarodowy projekt dotyczący metodycznych aspektów datowania zapraw (MOrtars Dating Intercomparison Study, MODIS)

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • materiał budowlany
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Zaprawa murarska w piance (pol.). 2013. [dostęp 2020-04-05].
    2. Nawrocka i inni, Application of radiocarbon method for dating of lime mortars. Geochronometria 24:109–15., 2005.
    3. Czernik. Michalska, Carbonates in leaching reactions in context of 14C dating. Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section B: Beam Interactions with Materials and Atoms 361: 431–439., 2015.
    4. Goslar, Nawrocka, Czernik, Foraminiferous limestones in 14C dating of mortar. Radiocarbon 51 (2): 857-866., 2009.
    5. Marzaioli i inni, Accelerator mass spectrometry 14C dating of lime mortars: methodological aspects and field study applications at CIRCE (Italy). Nuclear Instruments and Methods in Physics Research B, 294 (2013) 246-251., 2013.
    6. International Mortar Dating Project |, www.mortardating.com [dostęp 2017-11-23] (fiń.).
    7. Nawrocka, Czernik, Goslar, 14C dating of carbonate mortars from Polish and Israeli sites. Radiocarbon 51 (2): 857-866., 2009.
    8. Hajdas i inni, Preparation and dating of mortar samples - Mortar Dating Intercomparison Study (MODIS). Radiocarbon 59 (6), 2017.
    9. Michalska, Czernik, Goslar, Methodological aspect of mortars dating (Poznań, Poland, MODIS). Radiocarbon 59 (6), 2017.
    10. Hayen i inni, Mortar Dating Methodology: Intercomparison of Available Methods. Radiocarbon 59 (6), 2017.
    Mur pruski jest to rodzaj ściany szkieletowej, inaczej ryglowej, ramowej lub fachówki (z niem. Fachwerk), wypełnionej murem z cegły, często mylona z szachulcem, czyli ścianą szkieletową z wypełnieniem gliniano-słomianym lub gliniano-trzcinowym. Jego konstrukcja drewniana jest widoczna, często impregnowana i może być traktowana jako element dekoracyjny. Ceglane pola elewacji, zwykle już w trakcie użytkowania budynku, mogły ulegać tynkowaniu i bieleniu, co nadawało im pozorny wygląd bielonej elewacji szachulcowej.Spoiwo mineralne - materiał wiążący (spoiwo) otrzymany przez wypalenie i zmielenie surowców mineralnych (najczęściej skał osadowych). W materiałach tych, po dodaniu wody, zachodzą reakcje chemiczne, w wyniku których następuje proces wiązania i twardnienia. Spoiwa mineralne dzielimy na hydrauliczne i powietrzne ze względu na sposób ich zachowania się w środowisku wodnym podczas twardnienia.




    Warto wiedzieć że... beta

    Strop (budownictwo) – poziomy element konstrukcyjny oddzielający poszczególne kondygnacje budynku. Strop przenosi obciążenia na pionowe elementy (ściany lub słupy). Na górnej powierzchni stropu układana jest podłoga, a dolną powierzchnię najczęściej pokrywa się tynkiem, tworząc sufit.
    Płytki ceramiczne – rodzaj fliz; cienkie (grubość średnio 6-16 mm) płytki wykonane z materiałów ceramicznych. Mają różnorodne kolory, kształty i zastosowanie. Są naturalne, nietoksyczne, łatwe w utrzymaniu, niepalne, dzięki czemu znajdują zastosowanie w łazienkach, kuchniach, pomieszczeniach sanitarnych. Niektóre z nich mają właściwości mrozoodporne, dzięki czemu zastosowane mogą być również na tarasach i elewacjach budynków.
    Zaprawa wapienna – rodzaj zaprawy murarskiej. Mieszanina wapna z piaskiem i wodą, używana jako materiał wiążący cegieł i kamieni oraz jako tynk.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Tynk - warstwa z zaprawy lub gipsu pokrywająca powierzchnie ścian, sufitów, kolumn, filarów itp. wewnątrz i na zewnątrz budynku. Zadaniem jej jest zabezpieczenie powierzchni przed działaniem czynników atmosferycznych (w przypadku tynków zewnętrznych), ochrona przed działaniem czynników wewnątrz pomieszczeń (np. para wodna), ogniem (elementy drewniane) oraz nadanie estetycznego wyglądu elementom budynku. Tynk stosuje się również jako warstwę podkładową pod elementy wymagające gładkiego podłoża (płyty styropianowe, płytki ceramiczne) - powszechnie stosuje się wówczas tynk cementowy, cementowo-wapienny lub gipsowy.
    Pustak ścienny - jest to wyrób ceramiczny lub betonowy (z betonu zwykłego lub na kruszywie lekkim, np. keramzycie) przeznaczony do wykonywania ścian zewnętrznych i wewnętrznych. Proces produkcji pustaków ceramicznych jest analogiczny do produkcji cegły ceramicznej, pustaki betonowe wytwarza się przez wypełnienie form masą betonu, zagęszczenie, rozformowanie. Pustaki poprzez proces wiązania i twardnienia uzyskują wymaganą wytrzymałość mechaniczną. Pustaki charakteryzują się zazwyczaj większymi wymiarami i otworami o różnym układzie. Otwory często usytuowane są mijankowo, co minimalizuje powstawanie mostków termicznych. Większe gabaryty pustaków przyśpieszają wykonywanie robót murarskich oraz zmniejszają ilość spoin, które także mają mniejszą izolacyjność niż pustak. Izolacyjność termiczna ścian jest najistotniejsza przy wykonywaniu ścian zewnętrznych. Do wyrobów ceramicznych należą także specjalne pustaki do murowania przewodów dymowych. Pustaki te, z zewnątrz sześcienne, mają wewnątrz przelotowy, okrągły otwór. Pustaki, podobnie jak i inne materiały używane do wykonywania elementów konstrukcyjnych budynku produkowane są o różnej, określonej wytrzymałości mechanicznej. Cechę tę określa za pomocą klasy, np. klasa 15 oznacza wyrób o wytrzymałości na ściskanie 15 MPa.
    Piasek – skała osadowa, luźna, złożona z niezwiązanych spoiwem ziaren mineralnych, przede wszystkim kwarcu. Wielkość ziaren waha się od 0,0625 do 2 mm, gęstość ziaren piasku kwarcowego wynosi około 2,62 g/cm.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.03 sek.