• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zaolzie



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Pierwsze po odzyskaniu niepodległości wybory parlamentarne mające na celu powołanie jednoizbowego Sejmu Ustawodawczego. Odbyły się one 26 stycznia 1919 roku, choć skład Sejmu był uzupełniany do 24 marca 1922. Do sejmu dostało się kilkanaście partii, które początkowo utworzyły dziesięć klubów poselskich. Najwięcej głosów zdobyły Związek Ludowo-Narodowy i Polskie Stronnictwo Ludowe "Wyzwolenie". W skład Sejmu wchodzili również posłowie parlamentów zaborczych oraz posłowie wybrani w sposób pośredni.
    Współczesna mapa czeskiego Śląska Cieszyńskiego (Zaolzie stanowi jego wschodnią część)
    Historyczne granice w zachodniej części Śląska Cieszyńskiego na tle ostatniego spisu austriackiego:

         granica księstwa na początku XVI wieku

         granica z porozumienia 5 listopada 1918

    Parafia św. Jana Chrzciciela w Suchej Średniej – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w Hawierzowie, w dzielnicy Sucha Średnia, w kraju morawsko-śląskim w Czechach. Należy do dekanatu Karwina diecezji ostrawsko-opawskiej.Jan Kubisz (pseud. "Ślązak") (ur. 24 stycznia 1848 w Końskiej koło Trzyńca, zm. 25 marca 1929 w Gnojniku) – nauczyciel, poeta, pamiętnikarz, polski działacz narodowy Śląska Cieszyńskiego.

         granica Polski po aneksji i korekcie granicznej, 10 grudnia 1938

         ponad 90% ludności polskojęzycznej w 1910

         granica od 1920/1924 do 1938 i od 1945

    Zaolzie (niem. Olsa-Gebiet, gw. Zaolzi) – używana głównie w Polsce i przez polską mniejszość w Czechach potoczna nazwa tej części dawnego Księstwa Cieszyńskiego (inaczej Śląska Cieszyńskiego), która była według lokalnego porozumienia polskiej i czeskiej rad narodowych z dnia 5 listopada 1918 pod tymczasową kontrolą polskiej administracji, a na Konferencji w Spa w 1920, po arbitralnym podziale regionu między Polskę i Czechosłowację, została przez mocarstwa przyznana Czechosłowacji (dziś Czechy). Nazwa pochodzi od rzeki Olzy, stanowiącej od 1920 w okolicach Cieszyna granicę pomiędzy Polską i Czechosłowacją. Od północy i wschodu obszar Zaolzia ograniczany jest granicą polsko-czeską wzdłuż granic obecnych powiatów wodzisławskiego i cieszyńskiego. Od zachodu za granicę uważa się historyczną granicę językową, od południa granicą czesko-słowacką.

    Adam Loret (ur. 26 grudnia 1884 w Jaśle - zm. w listopadzie 1939 na Białorusi, w okolicach Wołożyna) - polski leśnik, ofiara sowieckich represji w roku 1939. Konrad Szubert (ur. 14 listopada 1886 w Nadybach, zm. 19 listopada 1938) – polski inżynier leśnik, zarządca publicznych zasobów leśnych.

    Obszar Zaolzia był według ostatniego austriackiego spisu w 1910 zamieszkały głównie przez ludność polskojęzyczną (123 tysięcy) z mniejszościami czesko- (32 tysiące) i niemieckojęzyczną (22 tysiące). Poza granicami Zaolzia, w tradycyjnie czeskojęzycznej części Śląska Cieszyńskiego znajdowało się kolejne 35 tysięcy Polaków, głównie imigrantów z Galicji. W 1938 Polska zajęła nieco większy obszar niż ten ograniczony granicą z 1918 roku, który wynosił 805 km², a jego populacja liczyła około 258 tysięcy osób.

    Powiat polityczny Bielsko (niem. Politischer Bezirk Bielitz) – dawny powiat (Bezirk) Cesarstwa Austrii (a od 1867 Austro-Węgier), istniejący w latach 1850-1855 i 1868-1918 na terenie przedlitawskiej prowincji Śląsk Austriacki.Archiwum Akt Nowych, AAN – archiwum państwowe z siedzibą w Warszawie. Jest jednym z trzech polskich archiwów państwowych o charakterze centralnym obok Narodowego Archiwum Cyfrowego i Archiwum Głównego Akt Dawnych.

    Historia[ | edytuj kod]

    Tło konfliktu polsko-czeskiego[ | edytuj kod]

    Czeska i polska nazwa ulicy w Czeskim Cieszynie
    Zaolzie i Brama Morawska, nizinne pogranicze czesko-polskie
    „Robotnik Śląski” z informacją o decyzji Rady Ambasadorów 28 lipca 1920 o podziale Śląska Cieszyńskiego

    Przez większą część historii Księstwo cieszyńskie stanowiło lenno Królestwa Czech. Polskie odrodzenie narodowe wśród ludności polskiej nastąpiło po Wiośnie Ludów, a po 1860 nastąpił swobodny rozwój języka polskiego w szkołach, urzędach i kościołach. Początkowo miejscowi Polacy i Czesi współpracowali ze sobą walcząc z germanizacją, z czasem jednak dochodziło do coraz częstszych konfliktów.

    Parafia Bożego Ciała w Jabłonkowie – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w Jabłonkowie, w kraju morawsko-śląskim w Czechach. Należy do dekanatu Frydek diecezji ostrawsko-opawskiej.Zemský národní výbor pro Slezsko (ZNV, pol. Krajowa Rada Narodowa dla Śląska) – organ tymczasowej, czeskiej władzy na Śląsku Cieszyńskim, działający od 30 października 1918 roku.

    Termin „Zaolzie” powstał w okresie międzywojennym w wyniku polsko-czechosłowackiego konfliktu zbrojnego w 1919 i w konsekwencji arbitralnego podziału w 1920 dawnego habsburskiego Księstwa Cieszyńskiego, zamieszkanego w dużej mierze przez ludność polską. Wtedy to pojęcie oznaczało tereny Śląska Cieszyńskiego położone „za Olzą”, na których według wcześniejszych austriackich spisów ludności znacząco przeważała ludność polskojęzyczna, a które przyznano Czechosłowacji. Obszar ten obejmował dawne austriackie powiaty cieszyński, frysztacki oraz część frydeckiego. Szczególnie komplikowała się sytuacja w Zagłębiu Karwińskim, gdzie ścierały się dynamicznie rosnące interesy gospodarcze i dokąd docierało wiele imigrantów z Galicji (około 12% całej populacji Śląska Cieszyńskiego). Byli oni przez Czechów często przywoływani i obwiniani o polonizację rdzennie czeskiego regionu, podczas gdy nierzadko łatwiej ulegali czechizacji niż rdzenni polscy Ślązacy.

    Adam Sikora (ur. 14 grudnia 1819 w Jabłonkowie, zm. 14 grudnia 1871 tamże) – polski poeta, samouk, z wykształcenia tkacz.Uniwersytet Wrocławski (UWr) – jeden z osiemnastu państwowych uniwersytetów klasycznych w Polsce z siedzibą we Wrocławiu, kształcący na kierunkach humanistycznych i ścisłych. Powstał pierwotnie w 1702 roku jako Leopoldina, a 24 sierpnia 1945 roku został przekształcony na polską uczelnię akademicką. Uczelnia swoimi tradycjami odwołuje się do niemieckich uczelni wrocławskich oraz Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Jest jedną z najważniejszych i najstarszych uczelni we Wrocławiu, na której studiuje blisko 31,6 tysięcy studentów.

    Konflikt o Śląsk Cieszyński 1919–1920[ | edytuj kod]

    W listopadzie 1918 kontrolę nad administracją przejęły w imieniu Polski Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego, a Czechosłowacji – Zemský národní výbor pro Slezsko, wykorzystując m.in. dezorientację miejscowych Niemców i ślązakowców. Obie te organizacje, bez udziału władz centralnych, podzieliły swoje strefy wpływów w porozumieniu z dnia 5 listopada 1918, co nie spotkało się z zadowoleniem rządu praskiego. Strona czechosłowacka rozpoczęła już w grudniu 1918 przygotowania do zbrojnego rozwiązania konfliktu granicznego. Do ataku doszło 23 stycznia 1919, kilka dni po rozpoczęciu się konferencji pokojowej w Paryżu i trzy dni przed planowanymi polskimi wyborami parlamentarnymi. Po nierozstrzygniętej bitwie pod Skoczowem pod naciskiem Ententy nastąpiło zawieszenie broni. Kwestię konfliktu oddano pod dyskusję Rady Najwyższej konferencji paryskiej i wyznaczono nową, korzystniejszą, ale niezadowalającą dla Czechosłowacji linię demarkacyjną. Jeszcze w marcu 1919 większość członków Rady Najwyższej skłaniało się do decyzji przyznania Czechosłowacji całych powiatów frysztackiego i cieszyńskiego, a przyznaniu Polsce jedynie powiatu bielskiego. Nie doszło do tego dzięki staraniom premiera Ignacego Paderewskiego. Strona czechosłowacka optowała za podziałem maksymalnie na linii Wisły. 11 kwietnia 1919 roku Sejm jednomyślnie uchwalił rezolucję, głoszącą, że Ziemie Śląska Cieszyńskiego jako niewątpliwie polskie i przez ludność czysto polską w olbrzymiej większości zamieszkane, żadną miarą za sporne poczytane być nie mogą.

    Grupa Szturmowa Powstańców Zaolziańskich im. Pułkownika Walentego Fojkisa - została sformowana w Michałkowicach koło Siemianowic. Działała w 1938 roku niezależnie od Legionu Zaolziańskiego.Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwami Oświęcimia i Zatoru (niem. Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator; ukr. Королівство Галичини та Володимирії з великим князівством Краківським і князівствами Освенціма і Затору) – państwo (w praktyce prowincja i kraj koronny) na terytorium Galicji, w latach 1772-1918 wchodzące w skład Monarchii Habsburgów, Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier. Kraina historyczna na wschodzie Europy Środkowej, obecnie w granicach Polski i Ukrainy.

    Ostatnią szansą na niearbitrażowy podział regionu były nieudane rozmowy między oboma państwami pod koniec lipca 1919 roku, gdzie strona polska zaproponowała plebiscyt na terenie powiatów cieszyńskiego i frysztackiego. Latem 1920 podczas ofensywy Tuchaczewskiego na Warszawę, czeski minister spraw zagranicznych Edvard Beneš wykorzystał sytuację Polski i przeforsował na konferencji w Spa, by o podziale Śląska Cieszyńskiego zadecydowały mocarstwa bez przeprowadzania plebiscytu, na co zgodził się premier Władysław Grabski, licząc na pomoc mocarstw w obliczu inwazji bolszewickiej na Polskę. Postulaty Beneša i prezydenta Tomáša Masaryka już wcześniej odnajdywały większy oddźwięk wśród zachodnich elit niż te podnoszone przez polskich delegatów, i tym razem decyzja mocarstw o podzieleniu Śląska Cieszyńskiego 28 lipca 1920 była korzystna dla Czechosłowacji (Czesi uzyskali polskie tereny, które przyznano pod ich zarząd po wojnie z 1919, całą strefę zdemilitaryzowaną oraz część resztek polskiego terytorium pozostawionych Polsce po wojnie z 1919 z miastami Trzyniec, Karwina, Jabłonków oraz lewobrzeżnymi dzielnicami Cieszyna) oraz oddali Czechosłowacji większość spornych terenów Spisza i Orawy. Polski rząd uznał decyzję Rady Ambasadorów ze względu na pogarszającą się sytuację na froncie wojny polsko-bolszewickiej, pod warunkiem przepuszczania przez Czechosłowację transportów z bronią dla Wojska Polskiego. Czechosłowacja mimo deklaracji Edvarda Beneša w Spa aż do Bitwy Warszawskiej żadnych transportów do Polski nie przepuściła. Żadna ze stron konfliktu nie była w pełni zadowolona z decyzji podziału Śląska Cieszyńskiego. Z punktu widzenia Polski po stronie czeskiej pozostało kilkaset tysięcy Polaków, w większości wysoce uświadomionych narodowo. Czesi liczyli na zwycięstwo w plebiscycie i przyznanie im całego regionu, co przy uwzględnieniu geografii obszaru plebiscytowego i wynikom opracowywanym w oparciu o gminy nie było niemożliwe.

    Powiat frysztacki – powiat istniejący w latach 1938–1945 na Zaolziu w ramach województwa śląskiego (od 1939 roku pod okupacją).Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

    Po 1920[ | edytuj kod]

    Polski Klub Sportowy Polonia Karwina

    Po przekazaniu stronie czeskiej w 1920 terenów części Zaolzia zamieszkanych w większości przez ludność polską nowe władze rozpoczęły antypolską politykę wobec większości polskiej na tym terenie. Pierwszym tego zwiastunem był przeprowadzony przez władze czeskie (kilka miesięcy po podziale Zaolzia) spis powszechny, który fałszywie wykazał, że tutejszy element polski zmniejszył się w przeciągu kilku zaledwie lat o połowę. Próba marginalizacji Polaków przejawiała się także w zlikwidowaniu odrębności administracyjnej na tym terenie i włączeniu go w 1928 do kraju morawsko-czeskiego, a także w blokowaniu Polakom dostępu do władz samorządowych oraz likwidacji szkół polskich i otwierania w zamian czeskich (nawet tam, gdzie Polacy stanowili zdecydowaną większość). Antypolska polityka państwowa władz czeskich przyniosła zamierzone efekty (mimo silnego oporu działaczy polskich przeciwko uciskowi administracyjnemu i społecznemu) już 10 lat później – w 1930, liczba uczniów w szkołach polskich spadła aż o połowę, a także zmniejszył się odsetek Polaków w poszczególnych powiatach.

    Powiat Karwina (czes. Okres Karviná) to powiat w kraju morawsko-śląskim (okręg terytorialny: kraj północnomorawski) w Czechach. Został utworzony w wyniku reform administracyjnych w 1960 na obszarze dawnego powiatu frysztackiego.Województwo śląskie – jedyna autonomiczna jednostka administracyjna II Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą władz w Katowicach, powołana do życia w 1920 roku, faktycznie istniała w latach 1922–1939. W 1945 roku autonomia została formalnie zniesiona.

    W 1923 r. był proponowany okręg Czeski Cieszyn (XXI; cz. župa Český Těšín). Do 1928 Zaolzie należało do Krainy Śląskiej (cz. Země Slezská), zaś od 1928 do 1938 należało do Krainy Morawskośląskiej (cz. Země Moravskoslezská). W 1924 do Czechosłowacji przyłączono przysiółek Jaworzynki, Herczawę.

    Do 1937 w wyborach parlamentarnych najwięcej głosów wśród Polaków zamieszkujących Zaolzie zdobywała Komunistyczna Partia Czechosłowacji (do 40 procent).

    Orawa (słow. Orava, węg. Árva, niem. Arwa) – kraina historyczna w Europie Środkowej w dorzeczu rzeki Orawy. Przeważająca część Orawy znajduje się obecnie w granicach Słowacji, natomiast jej północno-wschodnia część należy do Polski. Otacza Tatry od zachodu i północnego zachodu, graniczy z Podhalem i Liptowem. Głównymi miejscowościami części polskiej są Jabłonka i Lipnica Wielka, zaś na Słowacji: Dolný Kubín, Trzciana, Námestovo, Twardoszyn, a także ośrodki wypoczynkowe: Zuberzec i Orawice."Płyniesz Olzo po dolinie..." to nieoficjalny hymn Śląska Cieszyńskiego (szczególnie Polaków na Zaolziu) będący manifestacją polskości tego regionu, napisana przez polskiego nauczyciela Jana Kubisza (1848-1929).

    Przyłączenie Zaolzia do Polski 1938[ | edytuj kod]

    Znaczek ze stemplem Poczty Polskiej w Karwinie na Zaolziu, 1939
    Czołgi 7TP w czasie zajęcia Zaolzia przez Wojsko Polskie w 1938 na okładce Ilustrowanego Kuryera Codziennego

    Już od 24 września 1938 zostały wszczęte przez tajną polską organizację „B” działania dywersyjne, których organizatorem był II Oddział Sztabu Głównego, a bezpośrednio kierował mjr Ankerstein z Ekspozytury nr 2 tegoż Oddziału. W skład dywersantów wchodziła głównie młodzież po przeszkoleniu i zaopatrzeniu w broń w Polsce. W 25 akcjach – głównie napadach na budynki publiczne – zginęły 3 osoby, a 14 zostało rannych. Sztab planował też powstanie organizacji „A”, która miała mieć charakter nie zbrojny, lecz społeczno-polityczny, lecz nic z tych planów nie wyszło.

    Wielkie Niemcy (niem. Großdeutschland albo Großdeutsches Reich, Rzesza Wielkoniemiecka) – pojęcie, które funkcjonowało w idei niemieckiego nacjonalizmu od XIX wieku. Oznaczało Niemcy poszerzone o Austrię, w przeciwieństwie do idei "Małych Niemiec", forsowanej przez Prusy, która wykluczała ten kraj. Przyczyną różnych koncepcji, było istnienie dużych grup ludności nie-niemieckiej w Austrii.Adam Cienciała (ur. 1850, zm. 1933) - polski rolnik w Mistrzowicach na Śląsku Cieszyńskim, działacz społeczny. Syn Pawła Cienciały, wójta Mistrzowic; brat Jerzego i Pawła. Autor dziennika.

    Po zakończeniu konferencji monachijskiej 30 września 1938 i uznaniu przez rząd Czechosłowacji cesji terytorialnych na rzecz Niemiec, gwarantowanych przez Francję, Niemcy, Wielką Brytanię i Włochy, Polska zażądała 30 września 1938 o godz 23:45 od rządu Czechosłowacji korekty granicy polsko-czechosłowackiej na terenie Zaolzia na zasadzie rozgraniczenia etnicznego. Po zgodzie rządu Czechosłowacji, Polska przejęła 2 października 1938 okupowane w 1919 i przejęte bez plebiscytu przez Czechosłowację (w konsekwencji konferencji w Spa i decyzji Rady Ambasadorów) obszar zorganizowany przez władze praskie w powiat Czeski Cieszyn (dawniej Bezirk Teschen i części Bezirk Freistadt i Bezirk Friedek).

    Bogumin (czes. Bohumín, niem. Oderberg) – położone przy ujściu Olzy do Odry miasto na Śląsku Cieszyńskim w Czechach, w kraju morawsko-śląskim przy granicy z Polską.Halina Mlynkova (czes. Halina Mlynková) (ur. 22 czerwca 1977 w Nawsiu) – polska piosenkarka pochodząca z Zaolzia. W latach 1998-2003 wokalistka zespołu Brathanki.

    Po uzgodnieniu spraw związanych ze zmianami granicznymi na teren Zaolzia wstąpiły, witane przez polską społeczność, 35-tysięczne oddziały Wojska Polskiego pod dowództwem gen. Władysława Bortnowskiego. Zajęcie Zaolzia odbyło się etapami, planowo do 11 października, przy czym na prośbę czeską zmieniono termin zajęcia ważnego węzła kolejowego i miasta Bogumina (z powodu na mylną obawę wkroczenia tam Niemców). Zrezygnowano z planowanego plebiscytu w powiecie frydeckim, zajmując jedynie trzy gminy z jego obszaru (Szonów, Wojkowice i Żermanice). Dokonano też niebawem drobnej korekty granicy: wymieniono zajętą Morawkę, z w większości czeską ludnością, za części gmin w zagłębiu ostrawsko-karwińskim: Gruszów, Herzmanice, Michałkowice, Radwanice i Śląska Ostrawa. 25 października w odpowiedzi na atak na polską komisję na Orawie zajęto przedwcześnie przylegające do Zaolzia na południu części słowackich wsi Świerczynowiec, Czerne i Skalite, w procesie czego zginęło dwóch polskich żołnierzy.

    Parafia Świętych Apostołów Filipa i Jakuba w Dobracicach – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w Dobracicach, w kraju morawsko-śląskim w Czechach. Należy do dekanatu Frydek diecezji ostrawsko-opawskiej.Królestwo Czech (czes. České království) – historyczne państwo istniejące od momentu koronacji Wratysława II na króla Czech. Po jego śmierci Czechy znów stały się księstwem. Ponownie istniało królestwo w czasie panowania Władysława II. Od czasów Przemysła Ottokara I tytuł królewski był dziedziczny. Po wygaśnięciu dynastii Przemyślidów w 1306 r. Czechy przeszły pod panowanie Luksemburgów. Od 1356 r. król Czech był jednym z elektorów Rzeszy. Po bezpotomnej śmierci Ludwika II Jagiellończyka w 1526 r. Czechy dostały się pod panowanie Habsburgów. Od 1849 r. kraj koronny Cesarstwa Austrii, obejmujący obszar Czech właściwych. W wyniku rozpadu Austro-Węgier po I wojnie światowej Królestwo Czech weszło w skład Czechosłowacji.

    Zaanektowany obszar miał powierzchnię 906 km² i zamieszkany był przez około 218 tysięcy, z tego 200 tysięcy Polaków, 10 tysięcy Czechów (po opuszczeniu go przez 35 tysięcy) i 8 tysięcy Niemców. Administracyjnie kraina znalazła się, podobnie jak reszta Śląska Cieszyńskiego, w granicach województwa śląskiego, w powiatach cieszyńskim (początkowo cieszyńskim zachodnim) i nowo powstałym frysztackim. Na przyłączonych terenach władze polskie rozpoczęły usuwanie z pracy i wydalanie za granicę Czechów (w sumie około 20 tys.) i w mniejszym stopniu Niemców. Wprowadzono polskie ustawodawstwo, a lokalne przedsiębiorstwa starano włączyć w organizm gospodarczy Polski. Zwalczaniem polskiej administracji w Zaolziu zajmowała się czeska organizacja konspiracyjna Slezský odboj.

    Powiat Frydek-Mistek (czes. Okres Frýdek-Místek) to powiat w kraju morawsko-śląskiego (okręg terytorialny: kraj północnomorawski) w Czechach. Wschodnia część przed 1960 stanowiła powiat Czeski Cieszyn.Parafia Narodzenia Maryi Panny w Starym Boguminie – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w dzielnicy Bogumina, Starym Boguminie, w kraju morawsko-śląskim w Czechach. Należy do dekanatu Karwina diecezji ostrawsko-opawskiej, jest najstarszą w mieście.

    29 parafii katolickich zostało włączonych do diecezji katowickiej: 9 z dekanatu Jabłonków (Czeski Cieszyn, Łomna Górna, Jabłonków, Końska, Mosty, Ropica, Trzycież, Trzyniec, Wędrynia), 9 z frysztackiego (Bogumin (Stary), Dziećmorowice, Dąbrowa, Frysztat, Łąki, Lutynia Niemiecka, Nowy Bogumin, Piotrowice, Rychwałd), 7 z karwińskiego (Błędowice, Sucha Górna, Karwina, Orłowa, Sucha Średnia, Stonawa, Cierlicko), 1 ze śląskoostrawskiego (Pietwałd) i 3 z frydeckiego (Dobracice, Domasłowice, Gnojnik). Z kolei zbory Śląskiego Kościoła Ewangelickigo Augsburskiego Wyznania zostały zgodnie (jednak niejednomyślnie) z decyzją Zgromadzenia Synodalnego z 7 listopada 1938 włączone do senioratu śląskiego Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Odpływ ludności czeskiej uniemożliwiał dalsze normalne funkcjonowanie Kościoła Czechosłowackiego, którego trzy zbory znalazły na zaanektowanym obszarze (w Pietwałdzie, Rychwałdzie i Dąbrowej). Z pozostałych na Zaolziu około 9 tysięcy jej wiernych według oceny kurii katowickiej jedną trzecią stanowili Czesi, natomiast resztę słabo uświadomieni Polacy, często imigranci z Galicji. Rywalizację o zawłaszczenie dobra materialnego tego kościoła i pozyskanie ich wiernych rozpoczęli miejscowi katolicy i ewangelicy, jednak jedynie świątynia w Rychwałdzie została przed wojną z sukcesem przydzielona kościołowi katolickiemu

    Parafia św. Marii Magdaleny w Stonawie – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w Stonawie, w kraju morawsko-śląskim w Czechach. Należy do dekanatu Karwina diecezji ostrawsko-opawskiej.Parafia Świętej Małgorzaty w Błędowicach – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w dzielnicy Hawierzowa, w Błędowicach (dawniej Błędowice Dolne). Należy do dekanatu Karwina diecezji ostrawsko-opawskiej.

    Celem przejęcia i zorganizowania lasów zaolziańskich oraz zespolenia ich z obszarem II RP działał w osobie nadzwyczajnego delegata na województwo śląskie, dyrektor Lasów Państwowych we Lwowie, inż. Konrad Szubert (delegowany przez dyrektora naczelnego Lasów Państwowych Adama Loreta), który pełniąc tę funkcję zginął wskutek wypadku samochodowego 19 listopada 1938.

    Tragedia żywocicka (czes. Životická tragédie) – niemiecka zbrodnia dokonana w okresie II wojny światowej przez nazistów na ludności Żywocic i okolicznych wsi.Dziennik Zachodni (pełny tytuł Polska Dziennik Zachodni) – regionalna gazeta, dziennik ukazujący się w województwie śląskim i opolskim. Jej siedziba mieści się w Sosnowcu, wcześniej mieściła się w Domu Prasy w Katowicach-Śródmieściu. Wydawany przez spółkę Polskapresse Oddział Prasa Śląska. Zajmuje się szeroką tematyką, przedstawia wydarzenia ze świata, kraju i regionu. Cechą charakterystyczną jest rysunkowy felieton Gwidona Miklaszewskiego, umieszczony na ostatniej stronie.

    Ocena historyczna zajęcia Zaolzia[ | edytuj kod]

    Polskie ultimatum wobec Czechosłowacji w mocarstwach zachodnich spotkało się z potępieniem i miało negatywny wpływ na reputację Polski. Odzyskanie przez Polskę etnicznie polskich ziem Śląska Cieszyńskiego było wówczas i pozostaje nadal uznawane za wpisanie się w politykę roszczeń terytorialnych III Rzeszy, pomimo że było konsekwencją cesji terytorialnych Czechosłowacji wobec Niemiec, przyjętych przez rząd Czechosłowacji i zaakceptowanych przez mocarstwa zachodnie na konferencji monachijskiej.

    Powiat Czeski Cieszyn (czes. Okres Český Těšín) – dawny powiat czechosłowacki z siedzibą w Czeskim Cieszynie, istniejący w latach 1920-1938 i 1945-1960.Parafia Świętego Marcina w Piotrowicach koło Karwiny – parafia znajdująca się w Piotrowicach koło Karwiny. Należy do dekanatu Karwina diecezji ostrawsko-opawskiej.

    Dla wielu Zaolzian akt zajęcia stanowił dokonanie się sprawiedliwości dziejowej i odsunięcie zagrożenia wynarodowieniem. Podobnie jednak jak wcześniej w przypadku Górnego Śląska po początkowym okresie euforii wśród ludności polskiej pojawiło się rozczarowanie, spowodowane konfliktami między przybyłą ludnością z głębi Polski a autochtonami, co znalazło odzwierciedlenie w haśle Zaolzie dla Zaolzian. Zwracano też uwagę na zbyt daleko idące działania antyczeskie, za które często odpowiedzialni byli mieszkańcy wygnani stamtąd po 1920, chcący się za to zemścić.

    Józef Kiedroń (ur. 23 marca 1879 w Błędowicach Dolnych na Śląsku Cieszyńskim, zm. 25 stycznia 1932 w Berlinie) – polski inżynier górnik, polityk, minister.Bezirk Friedek – dawny powiat (Bezirk) Cesarstwa Austrii (a od 1867 Austro-Węgier), istniejący w latach 1850-1918 na terenie przedlitawskiej prowincji Śląsk Austriacki.

    Zajęcie Zaolzia przez Wojsko Polskie w 1938 opisał Melchior Wańkowicz w II wydaniu książki Sztafeta (ukazała się na przełomie 1938 i 1939).

    II wojna światowa[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Tragedia żywocicka.

    Sprawa Zaolzia powracała także podczas II wojny światowej, w czasie której było ono wcielone bezpośrednio do tzw. Wielkich Niemiec, do Okręgu Rzeszy Śląsk (od 1941 do Okręgu Rzeszy Górny Śląsk), do rejencji katowickiej, do Powiatu Teschen-Freistadt, od 29 grudnia 1939 pod nazwą Powiat Teschen. Od początku wojny na terenie Zaolzia działały polskie organizacje podziemne Organizacja Orła Białego oraz Armia Krajowa.

    III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).Melchior Wańkowicz (ur. 10 stycznia 1892 w Kalużycach na Mińszczyźnie, zm. 10 września 1974 w Warszawie) – polski pisarz, dziennikarz, reportażysta i publicysta.

    W dniach 11 do 23 grudnia 1939 r. przeprowadzono policyjny spis ludności (tzw. palcówka, niem. Fingerabdruck). Niemcy nie nalegali bezwzględnie na przyznawanie się do niemieckości i dopuszczono możliwość deklaracji narodowościowej śląskiej. W granicach Zaolzia narodowość śląską zadeklarowało 78285 osób (36,6%, a w bardzo proczeskiej Herczawie 100%), a polską 51499 (24,1%). W przekonaniu polskich obserwatorów częściowo potwierdzało to polskość Zaolzia, biorąc pod uwagę że po opuszczeniu wcześniej przez Czechów po aneksji Zaolzia przez Polskę i jednocześnie przybyciu kilku tysięcy Polaków deklaracje śląskie (którą traktowali jako zakamuflowaną opcję polską) i polskie wyniosły łącznie 60,7%, odsetek podobny do tego z 1910 roku. Choć deklaracja narodowości czeskiej dawała pewne przywileje zadeklarowało ją dużo mniej, 44597 (20,9%). Niemiecką narodowość zadeklarowało jedynie 38408 (18%) co zawiodło władze hitlerowskie.

    Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rzeczypospolitej Polskiej – najstarszy i największy Kościół ewangelicki (protestancki) w Polsce, kościół luterański prawnie działający na terenie Polski, będący członkiem takich organizacji, jak Światowa Rada Kościołów, Światowa Federacja Luterańska, Konferencja Kościołów Europejskich, Polska Rada Ekumeniczna. Organem prasowym jest Zwiastun Ewangelicki. Zwierzchnikiem Kościoła jest bp Jerzy Samiec.Morawka (cz. Morávka) — wieś gminna w kraju morawsko-śląskim, w powiecie Frydek-Mistek w Czechach, w historycznych granicach Śląska Cieszyńskiego. Położona jest na wysokości 520 m n.p.m. w Beskidzie Śląsko-Morawskim na obszarze 8735 ha i zamieszkała przez 1057 mieszkańców, w tym przez podgrupę Górali śląskich.

    Przyłączenie Zaolzia do Czechosłowacji 1945[ | edytuj kod]

    Od opuszczenia terenów Zaolzia przez Niemców pod koniec kwietnia 1945 do 9 maja 1945 działała polska administracja państwowa. Po wojnie władze czechosłowackie stwierdziły jednostronnie, że zatwierdzona przez rząd czechosłowacki w 1938 zmiana graniczna, następnie utwierdzona nową polsko-czechosłowacką umową graniczną, jest nieważna.

    Powiat Teschen (niem. Landkreis Teschen, pol. powiat cieszyński) – były powiat niemiecki, istniejący w latach 1939-1945. Powstał w efekcie włączenia we wrześniu 1939 Śląska Cieszyńskiego do III Rzeszy.Karol Pawlica (ur. 12 marca 1884 w Nieborach na Śląsku Cieszyńskim, zm. 17 września 1970 tamże) – polski patriota, agronom, „Samuraj z Nieborów”, dyplomata, porucznik w cesarsko-królewskiej armii Austro-Węgier

    Ówczesne władze polskie zabiegały o znalezienie się Zaolzia w granicach polskich. 15 czerwca 1945 marsz. Michał Rola-Żymierski, zastępujący nieobecnego w kraju premiera, postawił stronie czechosłowackiej ultimatum. Po jego odrzuceniu oddziały polskie wkroczyły na Śląsk Cieszyński i zapowiedziano dalsze posuwanie się oddziałów za Olzę. Stalin odradził jednak delegacji polskiej przebywającej w Moskwie używania siły. Rokowania polsko-czechosłowackie w sprawie granicy prowadzono w Moskwie. Delegacja polska otrzymała z kraju stanowisko negocjacyjne które brzmiało: „Na Zaolziu bronić każdego kilometra między Morawską Ostrawą a Karwiną – kluczowe stanowisko dla koksu”. Rokowania zakończyły się podpisaniem 10 marca 1947 układu o przyjaźni i pomocy wzajemnej z Czechosłowacją, który sprawę granic pozostawiał otwartą. Jeszcze w lipcu 1947 delegacja Polaków z Zaolzia podczas spotkania z Jakubem Bermanem w Warszawie usłyszała „Rząd polski nie ma zamiaru organizować jakiegoś ruchu, niemniej jednak nie zrezygnuje z praw do Zaolzia”.

    Powiat polityczny Frysztat (niem. Politischer Bezirk Freistadt) – dawny powiat (Bezirk) Cesarstwa Austrii (a od 1867 Austro-Węgier) na terenie przedlitawskiej prowincji Śląsk Austriacki.Parafia Boskiego Serca Pana w Czeskim Cieszynie – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w Czeskim Cieszynie, w kraju morawsko-śląskim w Czechach. Należy do dekanatu Karwina diecezji ostrawsko-opawskiej.

    13 czerwca 1958 rządy PRL i CSRS podpisały porozumienie ostatecznie zostawiając Zaolzie w granicach Czechosłowacji. Strona czeska zobowiązała się przestrzegać praw polskiej mniejszości narodowej na Zaolziu (szkoły z polskim językiem nauczania, organizacje polskie, polskie gazety) oraz zrzekła się roszczeń do terytoriów znajdujących się pod władzą polską.

    Michałkowice (czes. Michálkovice, niem. Michalkowitz) – dawne miasteczko na historycznym Śląsku Cieszyńskim, obecnie jeden z 23 obwodów miejskich miasta statutarnego na wschodnim krańcu Ostrawy, stolicy kraju morawsko-śląskiego, we wschodnich Czechach.Gustaw Morcinek, właściwie Augustyn Morcinek (ur. 25 sierpnia 1891 w Karwinie na Śląsku Cieszyńskim, zm. 20 grudnia 1963 w Krakowie) – polski pisarz związany ze Śląskiem, nauczyciel, działacz publicystyczny i poseł na Sejm PRL I kadencji (1952–1956).

    W 1945‒1949 należało Zaolzie do Ekspozytury Śląskiej Krainy Morawskośląskiej. W 1949‒1960 Zaolzie należało do kraju ostrawskiego, do powiatu Karwina, do powiatu Czeski Cieszyn i do powiatu Frydek-Mistek. Od 1960 Zaolzie należy do kraju północnomorawskigo (od 2000 też do kraju morawsko-śląskiego), do powiatu Karwina i do powiatu Frydek-Mistek.

    Legion Zaolziański – grupy dywersyjne Wojska Polskiego II RP, improwizowane we wrześniu 1938 r., w trakcie przygotowań politycznych i wojskowych do rewindykacji Zaolzia, przeznaczone do przeprowadzenia "działań dywersyjnych w większym stylu na tyłach armii czeskiej".Parafia Świętej Anny w Rychwałdzie – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w Rychwałdzie w kraju morawsko-śląskim w Czechach. Należy do dekanatu Karwina diecezji ostrawsko-opawskiej.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.
    Parafia Świętego Wawrzyńca w Cierlicku – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w Cierlicku, w kraju morawsko-śląskim w Czechach. Należy do dekanatu Karwina diecezji ostrawsko-opawskiej.
    Kornel Michejda (ur. 26 października 1887 w Bystrzycy na Śląsku Cieszyńskim, zm. 5 listopada 1960) – polski chirurg, profesor na Uniwersytecie Wileńskim (1922-1939), Akademii Medycznej w Gdańsku, Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie Akademii Medycznej w Krakowie.
    Władysław Sikora (ur. 10 maja 1933 w Boconowicach, zm. 22 października 2015) – zaolziański pisarz, poeta, prozaik, felietonista i tłumacz narodowości polskiej.
    Trzyniec (czes. Třinec, niem. Trzynietz, słow. Trinec) – miasto we wschodnich Czechach, w kraju morawsko-śląskim, w powiecie Frydek-Mistek, w obrębie Zagłębia Ostrawsko-Karwińskiego. Położone jest w historycznych granicach regionu Śląska Cieszyńskiego, nad rzeką Olzą, na granicy Pogórza Morawsko-Śląskiego i Pogórza Śląskiego, południowe dzielnice zaś w kotlinie rozdzielającej Beskid Śląski i Beskid Śląsko-Morawski. Liczy 38 tys. mieszkańców.
    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.
    Tajna Organizacja Wojskowa "Związek Orła Białego" (skrót "OOB") – polska konspiracyjna organizacja wojskowa w czasie II wojny światowej, utworzona we wrześniu 1939 w Krakowie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.135 sek.