• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Zakład Systemów Dyspozytorskich

    Przeczytaj także...
    System sejsmiczny ARAMIS (początkowa nazwa stacjonarna aparatura mikrosejsmometryczna) – kolejna po systemie SYLOK generacja urządzeń przeznaczonych do lokalizacji wstrząsów i określania ich energii.System sejsmoakustyczny ARES (początkowa nazwa stacjonarna aparatura sejsmoakustyczna średniej wielkości) to kolejna po systemie SAK generacja urządzeń przeznaczonych do oceny zagrożeń tąpaniami, pasywnymi metodami sejsmoakustyki. System opracowano w 2. połowie lat 80. XX wieku, w Zakładzie Systemów Dyspozytorskich (ZB-7) Centrum Naukowo-Produkcyjnego Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG w Katowicach. Prace rozpoczęto w 1985 roku i w ciągu 10 lat wdrożono 35 urządzeń ARES, w tym 31 w 22 polskich kopalniach węgla kamiennego (od 1 do 4 urządzeń w kopalni) oraz 4 w kopalniach rud miedzi. System jest nadal rozwijany, a jego ostatnia wersja ARES 5/E pozwala na rozbudowę do 64 kanałów pomiarowych (8 urządzeń po 8 kanałów każdy), charakteryzujących się pasmem przenoszonych częstotliwości 28-1500 Hz i dynamiką przetwarzania 54 dB.
    MSD-80 (Modułowy System Dyspozytorski) był systemem monitorowania typu SCADA, przeznaczonym do zastosowania w kopalniach węgla kamiennego. Został opracowany na przełomie lat 70. i 80. XX wieku, w Zakładzie Systemów Sterowania (BS-3) Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemów Mechanizacji, Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG w Katowicach.

    Zakład Systemów Dyspozytorskich (ZB-7) – został utworzony w styczniu 1982 roku, w Centrum Naukowo-Produkcyjnym Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG. Pracownicy Zakładu wywodzili się w większości z Zakładu Systemów Sterowania (BS-3), wchodzącego w skład Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemów Mechanizacji, Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG, wchłoniętego przez Centrum Naukowo-Produkcyjne Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG w tym samym czasie.

    Centrum Naukowo–Produkcyjne Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG powstało pierwszego stycznia 1976 (zgodnie z Zarządzeniem nr 59 Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z 30 grudnia 1975) z Zakładów Konstrukcyjno - Mechanizacyjnych Przemysłu Węglowego, do których wcielono piony automatyki Głównego Instytutu Górnictwa (GIG) i Głównego Biura Studiów i Projektów Przeróbki Węgla SEPARATOR. Jednocześnie w ramach Centrum powstał Ośrodek Badawczo Rozwojowy Systemów Mechanizacji Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG (zgodnie z § 11 Zarządzenia nr 60 Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z 30 grudnia 1975), posiadający osobowość prawną, również z siedzibą w Katowicach.System informatyczny mikroHADES został opracowany w połowie lat 80. XX wieku, w Zakładzie Systemów Dyspozytorskich (ZB-7) z Centrum Naukowo-Produkcyjnego Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG w Katowicach. Prototyp systemu mikroHADES zainstalowano w 1988 roku w kopalni Moszczenica. Pozytywne rezultaty eksploatacji spowodowały instalację systemu w następnych 22 kopalniach.

    Działalność[]

    W początkowym okresie działalności zadaniem Zakładu Systemów Dyspozytorskich (ZB-7) było rozpowszechnienie istniejących modułów systemu dyspozytorskiego MSD-80 oraz opracowanie i wdrożenie z kopalniach modułu SYLOK przeznaczonego do lokalizacji epicentrum wstrząsu i określania jego energii.

    System informatyczny HADES – jeden z modułów systemu dyspozytorskiego MSD-80, opracowany na przełomie lat 70. i 80. XX wieku, w Zakładzie Systemów Sterowania (BS-3) Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemów Mechanizacji, Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG w Katowicach. Bazą sprzętową systemu był minikomputer PRS-4 wyposażony w wydzielony kanał przemysłowy i oprogramowanie, umożliwiające akwizycję sygnałów dwustanowych, których źródłem były zainstalowane w podziemiach kopalni czujniki stanu pracy maszyn i urządzeń.Zakład Systemów Sterowania (BS-3) – został utworzony w sierpniu 1978 roku, w ramach Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemów Mechanizacji, Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG. Pracownicy Zakładu wywodzili się w większości z Zakładu Automatyzacji Powierzchniowej (CPA), który wchodził w skład Zakładów Konstrukcyjno-Mechanizacyjnych Przemysłu Węglowego. Zakład ten, po przekształceniu ZKMPW w styczniu 1976 roku w Centrum Naukowo-Produkcyjne Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG, został nazywany początkowo Zakładem Automatyzacji (BA-8), a w styczniu 1977 roku Zakładem Systemów Dyspozytorskich (BS-1). Po wchłonięciu (styczeń 1982) Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemów Mechanizacji, Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG przez Centrum Naukowo-Produkcyjne Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG, Zakład Systemów Sterowania (BS-3) kontynuował działalność w nowych strukturach jako Zakład Systemów Dyspozytorskich (ZB-7).

    W latach 1982 - 1987 w polskich kopalniach zainstalowano 24 moduły SAK, 20 modułów HADES, 6 modułów CMC1/2 oraz 16 modułów SYLOK. Niezależnie od zastosowań w Polsce moduły systemu dyspozytorskiego MSD-80 były przedmiotem eksportu. Za granicę sprzedano także licencję na moduły SAK i SYLOK.

    System informatyczny SYLOK (SYstem LOKalizacji) był jednym z modułów systemu dyspozytorskiego MSD-80. SYLOK powstał w Zakładzie Systemów Dyspozytorskich ZB-7 (wcześniej Zakład Systemów Sterowania BS-3) Centrum Naukowo-Produkcyjnego Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG w Katowicach, na początku lat 80. XX wieku. Bazą sprzętową systemu był minikomputer PRS-4 wyposażony w wydzielony kanał przemysłowy, umożliwiający akwizycję sygnałów analogowych, których źródłem były zainstalowane w podziemiach kopalni sejsmometry. Prototyp systemu zainstalowano w kopalni SZOMBIERKI, w lutym 1983 roku. Pozytywne rezultaty doświadczalnej eksploatacji spowodowały instalację systemu SYLOK w 16 polskich kopaniach zagrożonych tąpaniami. W połowie lat 80. XX stulecia sprzedano do Chin 5 systemów SYLOK oraz licencję na jego wytwarzanie (podobnie jak systemu SAK). Był to wtedy jedyny w Polsce przypadek sprzedaży licencji systemu komputerowego.Od początku lat 90. XX wieku system SYLOK zastępowany był przez następną generację urządzeń nazwaną ARAMIS, ale w wielu kopalniach SYLOK wykorzystywany jest do tej pory.Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Systemów Mechanizacji, Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG, z siedzibą w Katowicach przy ul. Leopolda 31, był państwową jednostką badawczo-rozwojową.

    Wdrożone w kopalniach moduły systemu dyspozytorskiego MSD-80 okazały się cennym źródłem informacji, przyczyniając się do rozwoju metod pomiarowych. W powiązaniu z rozwojem technologii informatycznych (bazy danych, grafika komputerowa, mikroprocesory) pozwoliły na opracowanie nowej generacji urządzeń dyspozytorskich.

    Dynamiczna tablica synoptyczna DTS-1 była systemem wizualizacji przebiegu procesu technologicznego i stanu bezpieczeństwa kopalni, opracowanym w połowie lat 80. XX w., w Zakładzie Systemów Dyspozytorskich (ZB-7) z Centrum Naukowo-Produkcyjnego Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG w Katowicach.System informatyczny SAK (System sejsmoAKustyczny) był najbardziej rozpowszechnionym modułem systemu dyspozytorskiego MSD-80, opracowanym na przełomie lat 70. i 80. XX wieku, w Zakładzie Systemów Sterowania Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemów Mechanizacji, Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG w Katowicach. Bazą sprzętową systemu był minikomputer PRS-4 wyposażony w wydzielony kanał przemysłowy, umożliwiający akwizycję sygnałów analogowych, których źródłem były zainstalowane w podziemiach kopalni geofony. Prototyp systemu zastosowano po raz pierwszy w kopalni SZOMBIERKI, w lutym 1980 roku. Pozytywne rezultaty doświadczalnej eksploatacji spowodowały instalację systemu SAK we wszystkich, 32 polskich kopaniach zagrożonych tąpaniami. W połowie lat 80. XX stulecia sprzedano do Chin 5 systemów SAK oraz licencję na jego wytwarzanie (podobnie jak systemu SYLOK). Był to wtedy jedyny w Polsce przypadek sprzedaży licencji systemu komputerowego. Od przełomu lat 80. i 90. XX wieku stopniowo zastępowany przez następne generacje urządzeń nazwane ARES. Ostatnie egzemplarze systemu SAK wykorzystywano jeszcze w XXI wieku.

    Prace nad nową generacją urządzeń rozpoczęto już w roku 1985, a ich wynikiem były:

  • mikroHADES nowa generacja systemu kontroli procesu produkcyjnego i wybranych parametrów bezpieczeństwa kopalni (zastępujący moduł HADES),
  • ARES stacjonarna aparatura sejsmoakustyczna (uzupełniająca/ zastępująca moduł SAK),
  • ARAMIS stacjonarna aparatura mikrosejsmometryczna (uzupełniająca/ zastępująca moduł SYLOK),
  • PASAT 12i przenośna aparatura sejsmiczna, iskrobezpieczna, wykorzystująca aktywne metody sejsmoakustyki dla określania naprężeń i niejednorodności górotworu.
  • Do połowy lat 90. XX wieku wdrożono w polskich kopalniach 22 systemy mikroHADES, 28 stacjonarnych aparatur sejsmoakustycznych ARES, 10 stacjonarnych aparatur mikrosejsmologicznych ARAMIS oraz 8 przenośnych aparatur sejsmicznych PASAT 12i.

    Przenośna Aparatura Sejsmiczna PASAT 12i (12. kanałowa, iskrobezpieczna) została opracowanym w 2. połowie lat 80. XX wieku, w Zakładzie Systemów Dyspozytorskich (ZB 7) Centrum Naukowo-Produkcyjnego Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG w Katowicach. Prace rozpoczęto w 1985 roku od aparatury PASAT 12N (12. kanałowej, nieiskrobezpiecznej) przeznaczonej do pracy w kopalniach, w których nie występuje zagrożenie wybuchem metanu. Pozytywne doświadczenia z próbnej eksploatacji oraz udostępnienie nowoczesnych, energooszczędnych technologii mikrokomputerowych pozwoliło na opracowanie wersji iskrobezpiecznej aparatury nazwanej PASAT 12i, którą do roku 1995 wdrożono w 9 polskich kopalniach węgla kamiennego. System jest nadal rozwijany, a jego ostatnia wersja PASAT M charakteryzuje się zwiększoną do 48 liczbą kanałów pomiarowych, pasmem przenoszonych częstotliwości 4,5 – 10.000 Hz oraz zastosowaniem magistrali CAN do transmisji danych.

    Nowym kierunkiem prac było zastąpienie komunikatów tekstowych, wyświetlanych na ekranach monitorów monochromatycznych, schematami technologicznymi wyświetlanymi na ekranach monitorów barwnych, początkowo semigraficznych , a następnie graficznych. Zastosowanie symboli graficznych oraz atrybutów koloru i pulsowania ułatwiło dyspozytorom percepcję coraz większej liczby informacji.

    Wynikiem tych działań było opracowanie i wdrożenie w kopalniach dynamicznej tablicy synoptycznej DTS-1. Eksperymentalne wdrożenie modelu dynamicznej tablicy synoptycznej miało miejsce w kopalni MURCKI w roku 1986, natomiast prototypu w kopalni MOSZCZENICA w 1988 roku. Do połowy lat 90. XX wieku wdrożono w polskich kopalniach 10 dynamicznych tablic synoptycznych DTS-1.

    Bibliografia[]

  • Dec B., Gajoch A., Mokrosz M. "System mikroHADES z dynamiczną tablicą synoptyczną", Mechanizacja i Automatyzacja Górnictwa nr 2 (290) 1989
  • Żymełka K. „Komputerowe systemy dyspozytorskie w latach 1975-1995”, Mechanizacja i Automatyzacja Górnictwa nr 9-10 (303) 1995
  • Żymełka K. „Systemy dyspozytorskiego monitorowania w polskich kopalniach w drugiej połowie XX wieku”, Pomiary Automatyka Kontrola nr 10 2000, ISSN 0032-4110 Indeks 36958
  • Żymełka K. "Monitorowanie procesów technologicznych i stanu bezpieczeństwa w dyspozytorniach polskich kopalń węgla kamiennego”, Wydawnictwo Instytutu Systemów Sterowania, Chorzów 2000



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.046 sek.