• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Xibe

    Przeczytaj także...
    Sungari to rzeka w Mandżurii w Chinach, prawobrzeżny, największy dopływ Amuru o długości 1927 km. W okresie od listopada do marca pozostaje zamarznięta. Przepływa przez Harbin, Jilin i Jiamusi. Do Harbinu mogą nią dopłynąć średniej wielkości statki.Qiqihar (chin. upr. 齐齐哈尔; chin. trad.: 齊齊哈爾; pinyin: Qíqíhā’ěr) – miasto o statusie prefektury miejskiej w północno-wschodnich Chinach, w prowincji Heilongjiang, port nad rzeką Nen Jiang. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 924 737. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 5 537 279 mieszkańców. Ośrodek przemysłu hutniczego, maszynowego, elektrotechnicznego, chemicznego, drzewnego, spożywczego i mineralnego.
    Kangxi, chin. 康熙, Kāngxī; imię prywatne 玄燁, Xuányè (ur. 4 maja 1654, zm. 20 grudnia 1722) – cesarz Chin z dynastii Qing, panujący w latach 1661–1722.
    Xibe

    Xibe lub Sibo (ᠰᡞᠪᡝSibe.png Sibe; chiń. upr. 锡伯; chiń. trad. 錫伯; pinyin Xībó) – grupa etniczna pochodzenia tunguskiego, zamieszkująca głównie północno-wschodnie Chiny i region Sinciang. Jest jedną z 55 mniejszości narodowych oficjalnie uznawanych przez władze Chińskiej Republiki Ludowej.

    Sinciang (chiń. Xinjiang, wym. [ɕínt͡ɕjɑ́ŋ]; pełna nazwa: Region Autonomiczny Sinciang-Ujgur, ujg. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى, Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni) – region autonomiczny w Chinach. Jest to duży, rzadko zaludniony obszar, będący ok. 1/6 częścią terytorium kraju. Sinciang sąsiaduje z Tybetem od południa, z prowincjami Qinghai i Gansu od południowego wschodu, z Mongolią od wschodu, Rosją od północy, a Kazachstanem, Kirgistanem, Tadżykistanem, Afganistanem, Pakistanem oraz kontrolowanymi przez Indie obszarami Kaszmiru od zachodu. Region Sinciang obejmuje większą część Aksai Chin – obszaru, który Indie uznają za część stanu Dżammu i Kaszmir. Hanyu pinyin – oficjalna transkrypcja standardowego języka mandaryńskiego (putonghua) – urzędowego języka Chin – na alfabet łaciński.

    Historia[ | edytuj kod]

    Xibe zamieszkali pierwotnie doliny rzek Nen i Sungari w środkowej Mandżurii. Lud znany jest jako jeden z dziewięciu, które zostały pokonane przez Nurhaczego w bitwie pod Gure, w 1593 roku. Znajdowali się pod luźnym panowaniem Mongołów Chorczin (Chorczyn), nawet wtedy kiedy ci przeszli pod władanie mandżurskiej dynastii Qing.

    Język mandżurski – język z podrodziny tungusko-mandżurskiej języków ałtajskich, którym posługują się nieliczni przedstawiciele Mandżurów zamieszkujących północno-wschodnie Chiny (Mandżurię). Literatura, wzorowana na chińskiej, a zapisywana pismem mandżurskim, opartym na piśmie mongolskim, powstawała już od XVII w. Język mandżurski zagrożony jest wymarciem ze względu na daleko posuniętą sinizację Mandżurów. Na przełomie lat 1980. i 90. niecałe 200 osób posługiwało się jeszcze tym językiem. Obecnie liczba ta jest jeszcze niższa.Qapqal (chin.: 察布查尔锡伯自治县; pinyin: Chábùchá’ěr Xíbó Zìzhìxiàn; ujg.: چاپچال شىبە ئاپتونوم يېزىسى, Chapchal Shibe Aptonom Nahiyisi; xibe: ᠴᠠᠪᠴᠠᠯ ᠰᡞᠪᡝ ᠪᡝᠶᡝ ᡩᠠᠰᠠᠩᡤᠠ ᠰᡞᠶᠠᠨ, Chabchal Sibe Beye Dasangga Siyan; kaz.: شاپشال سىبە اۆتونوميالى اۋدانى, Çapçal Sıbe Avtonomyalı Awdanı) – sibiński powiat autonomiczny w zachodnich Chinach, w regionie autonomicznym Sinciang, w prefekturze autonomicznej Ili. W 2000 roku liczył 161 834 mieszkańców.

    Xibe zaczęli nawiązywać bezpośredni kontakt z Qingami i udzielali im wsparcia logistycznego w czasie kampanii wojskowych przeciwko Rosji. W 1692 roku Mongołowie Chorczin przekazali swoją władzę nad ludami Xibe, Gūwalca oraz Dagurami cesarzowi Kangxi, w zamian za srebro. Xibe zostali wcieleni do Ośmiu Chorągwi i stacjonowali w Qiqiharze, a także kilku innych miastach Mandżurii.

    Osiem Chorągwi (mandż. jakūn gūsa, chin. 八旗 bāqí) – dawny system wojskowo-plemiennej organizacji rodów mandżurskich.Nurchaczy (chiń. 努爾哈赤; pinyin: Nǔ’ěrhāchì, Nǔ’ěrhāqí; mandżurski ᠨᡠᡵᡤᠠᠴᡳ) (1559–1626) – twórca państwa mandżurskiego, przodek władców Chin z dynastii Qing.

    Po podbiciu wschodniego Turkiestanu w 1764 roku cesarz Qianlong wysłał tam część Xibe w celu obrony nowej granicy. Założyli oni nowe osiedla na południe od rzeki Ili.

    Kultura[ | edytuj kod]

    Tradycyjny strój Xibe był podobny do tradycyjnego ubioru Mandżurów. Obecnie tradycyjne stroje noszone są wyłącznie przez osoby starsze podczas świąt i festiwali.

    Tradycyjnie, Xibe podzieleni byli na hala, czyli klany składające się z ludzi mających takie same nazwiska. Aż do czasów współczesnych w domach Xibe żyły nawet trzy pokolenia mieszkańców, ponieważ wierzono, że dopóki ojciec żyje, żaden syn nie może opuścić rodziny i domu.

    Uproszczone pismo chińskie (chin. upr. 简体字; chin. trad. 簡體字; pinyin jiǎntǐzì) to odmiana pisma chińskiego. Uproszczenia dokonano w Chińskiej Republice Ludowej w latach 50. XX wieku. Celem reformy było ułatwienie nauki pisma i walka z analfabetyzmem. Modyfikując ok. 50 proc. najbardziej skomplikowanych z używanych dotąd znaków cel ten osiągnięto. Pismo uproszczone używane jest także w Singapurze.Język chiński (chiń. upr. 汉语, chiń. trad. 漢語, pinyin Hànyǔ; lub chiń. upr./chiń. trad. 中文, pinyin Zhōngwén) – język lub grupa spokrewnionych języków (tzw. makrojęzyk), należących do rodziny chińsko-tybetańskiej.

    Język[ | edytuj kod]

    Głównym językiem Xibe mieszkających w północno-wschodnich Chinach jest język chiński. Potomkowie mandżurskich żołnierzy dynastii Qing w Sinciangu zachowali swój język, który jest dialektem mandżurskiego. W przeciwieństwie do języka mandżurskiego, język xibe ma osiem, a nie sześć samogłosek, ponadto język xibe różni się morfologią i złożoną harmonią samogłosek. Słownictwo języka xibe, pomimo wielu chińskich zapożyczeń, nie zostało tak zmienione pod wpływem języka chińskiego, jak słownictwo języka mandżurskiego. Do zapisu języka xibe używana się pisma xibe, które jest trochę zmienioną wersją pisma mandżurskiego.

    Harmonia samogłosek (metafonia) - rodzaj odległego asymilacyjnego procesu fonologicznego dotyczącego samogłosek. W językach z harmonią samogłosek na samogłoski narzucone są ograniczenia występowania w zależności od sąsiedztwa innych samogłosek.Ludy tunguskie, Tunguzi – nazwa oznaczająca ludy używające języków z rodziny tungusko-mandżurskiej, zamieszkujących północną Azję (rosyjska Syberia, północne Chiny – zwłaszcza Mongolia Wewnętrzna, Mongolia).

    Język xibe używany jest głównie w rejonie Qapqalu (Czabczal).

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. The Xibe ethnic minority (ang.). People’s Daily Online. [dostęp 2010-02-16].

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Wu Yuanfen, Zhao Zhiqiang. 1981. Xibozu xiqian gaishu. Minzu yanjiu 2: s. 22–29.
  • Ramsey, S. Robert. 1987. The Languages of China. Princeton University Press, Princeton New Jersey ​ISBN 0-691-06694-9​.
  • C.G. Mannerheim. 1990. C. G. Mannerheimin Valokuvia Aasian-Matkalta 1906-1908. Otava, Helsinki ​ISBN 951-1-11357-7​.
  • Tradycyjne pismo chińskie (chin. trad. 繁體字, chin. upr. 繁体字, pinyin fántǐzì) to odmiana pisma chińskiego, w której znaki mają tradycyjną postać, umożliwiającą czytanie dawniejszych tekstów. Są one dość skomplikowane, dlatego w latach 50. XX wieku w ChRL wprowadzono reformę pisma, w wyniku czego powstały znaki uproszczone. Pismo tradycyjne jest używane w Republice Chińskiej na Tajwanie, oraz w Hongkongu i Makau. Nazywane jest także ortodoksyjnym, złożonym lub właściwym pismem chińskim.Pismo mandżurskie - system pisma oparty na dawnym piśmie mongolskim z dodatkiem znaków diakrytycznych, używany do zapisu (obecnie niemal wymarłego) języka mandżurskiego. Podobny alfabet jest obecnie używany przez lud Xibe, spokrewniony z Mandżurami. Zapisywany jest w pionowych kolumnach biegnących od lewej do prawej strony.




    Warto wiedzieć że... beta

    Władze Chińskiej Republiki Ludowej uznają oficjalnie 56 narodowości (chiń. minzu), spośród których największą są Hanowie (Chińczycy Han, 汉族, Hàn Zú), stanowiący ok. 91% populacji (1,2 mld), a pozostałe 55 to mniejszości narodowe (chiń. upr.: 少数民族; chiń. trad.: 少數民族; pinyin: shǎoshù mínzú; dosł. „nieliczne narodowości”).
    Grupa etniczna (inaczej: etnos), w znaczeniach antropologicznym i społecznym – zbiorowość, która postrzega siebie samą lub postrzegana jest przez otaczające ją zbiorowości jako odrębną i specyficzną ze względu na jedną lub więcej cech takich jak:
    Ili (kaz. Іле, İle; ros. Или; chin. 伊犁河, Yīlí Hé) – rzeka na obszarze bezodpływowym w Azji Środkowej, na terytorium Chin oraz Kazachstanu. Długość - 1439 km (624 km w Chinach, 815 km w Kazachstanie), powierzchnia zlewni - około 140 tys. km².
    Qianlong, chin. 乾隆, pinyin Qiánlóng; imię prywatne 弘曆, Hongli (ur. 25 września 1711, zm. 7 lutego 1799) – cesarz Chin z dynastii Qing, panujący w latach 1735–1796.
    Turkiestan (pers. ترکستان – dosłownie kraj Turków) – część Azji Środkowej leżąca pomiędzy Syberią na północy a Tybetem, Indiami i Afganistanem na południu, oraz Morzem Kaspijskim na zachodzie i wschodnią Mongolią i pustynią Gobi na wschodzie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.032 sek.