• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wzór zębowy

    Przeczytaj także...
    Szczęka (łac. maxilla) albo kość szczękowa (łac. os maxillare) – kość parzysta, stanowiąca zasadniczą część składową czaszki twarzowej. Kość szczękowa składa się z trzonu (corpus) i czterech wyrostków: czołowego, jarzmowego, podniebiennego i zębodołowego.Zęby trzonowe (łac. dentes molares) – rodzaj zębów występujących u ssaków, w tym człowieka – w uzębieniu stałym. Położone są najbardziej z tyłu ze wszystkich zębów jamy ustnej. Górne i dolne zęby trzonowe różnią się znacznie. Posiadają 2 lub 3 korzenie i wiele guzków. Ostatni trzonowiec, często niewystępujący i bardzo zmienny, to tzw. ząb mądrości.
    Systemy oznaczania zębów zostały opracowane w celu ujednolicenia i ułatwienia komunikacji pomiędzy lekarzami, dentystami, technikami dentystycznymi, higienistami stomatologicznymi i przedstawicielami innych zawodów mających do czynienia z zębami, w szczególności gdy posługują się różnymi językami. Ich zaletą jest ułatwienie zapisu i prowadzenia historii choroby w kartotece pacjenta. Każdy system stanowi zbiór zasad opisujących schemat, według którego każdemu zębowi w każdym łuku przyporządkowane jest określone i unikalne oznaczenie literowe lub liczbowe (również zęby mleczne i stałe mają odrębne oznaczenia). Przez lata rozwijały się różne systemy – od bardziej opisowych (łaciński) i wizualnych (Zsigmondy’ego, Haderupa) do czysto cyfrowych (Viohla, uniwersalny) ze względu na rozwój technologii informacyjnych oraz możliwość wprowadzania danych pacjenta do komputera.

    Wzór zębowy, formuła zębowa – sposób opisu uzębienia ssaków określający liczbę i typ funkcjonalny zębów w każdej połowie szczęki lub żuchwy.

    Symbole stosowane w formule zębowej pochodzą od łacińskiej nazwy zębów pełniących określoną funkcję i oznaczają:

  • I (incisivi) – siekacze
  • C (canini) – kły
  • P (praemolares) – przedtrzonowce, zęby przedtrzonowe
  • M (molares) – trzonowce, zęby trzonowe
  • Wzór zębowy przedstawiany jest w formie ciągu znaków np. 3I+1C+4P+3M lub symbolu przypominającego ułamek , w którym liczby w "liczniku" (a) opisują zęby po jednej stronie szczęki, a w "mianowniku" (b) po jednej stronie żuchwy.

    Kieł (dens caninus, l.mn. kły – dentes canini) – jednokorzeniowy ząb charakterystyczny dla uzębienia heterodontycznego, służący do chwytania, przytrzymywania i rozrywania pokarmu, a także do obrony. Występuje parzyście w dolnym i górnym łuku zębowym. Kły znajdują się za siekaczami i mają zwykle kształt stożkowaty, mało zakrzywionych haków albo, jak u człowieka, całkiem prosty. Są ostre i duże, zwykle wyższe od pozostałych zębów, szczególnie silnie rozwinięte u drapieżnych i świniowatych. U przeżuwaczy nie występują kły górne a dolne upodabniają się do siekaczy.Ssaki (Mammalia) – zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, zazwyczaj obecnością owłosienia (włosy lub futro; silnie zredukowane u gatunków wodnych, jak hipopotamy, u waleni całkowicie zanikają przed porodem lub w trakcie) oraz stałocieplnością (potocznie "ciepłokrwistość"). Większość ssaków utrzymuje temperaturę w granicach 36-39 °C. Stałocieplność umożliwia aktywny tryb życia w różnych środowiskach – od mroźnych obszarów podbiegunowych do gorących tropików. Futro i tłuszcz pomagają uchronić się przed zimnem, a wydzielanie potu i szybki oddech pomagają pozbyć się nadmiernego ciepła.

    Przykładowe zapisy formuły zębowej:

  • I C P M = 44
  • co oznacza, że u danego gatunku występują w każdej połówce szczęki i żuchwy 3 siekacze (I), 1 kieł (C), 4 zęby przedtrzonowe (P) i 3 trzonowe (M), razem 44 zęby (3I+1C+4P+3M)*4 = 44 po przemnożeniu przez 4 (dwie połówki szczęki i dwie połówki żuchwy).

    Żuchwa (łac. mandibula) – nieparzysta (pojedyncza), jedyna ruchoma kość szkieletu czaszki człowieka i zwierząt – często potocznie nazywana szczęką (dolną). Jako kość pojedyncza występuje u dorosłych osobników, bowiem w okresie płodowym składa się z dwóch części – lewej i prawej – które w późniejszym okresie zrastają się w linii pośrodkowej.Ząb przedtrzonowy, przedtrzonowiec (dens praemolaris) – rodzaj zęba występującego u większości ssaków (zarówno w uzębieniu mlecznym, jak i stałym, z wyjątkiem przedtrzonowca pierwszego, który jest niewymienny), w tym człowieka (tylko w uzębieniu stałym, wśród zębów mlecznych nie występują przedtrzonowce). Przedtrzonowce są położone między kłem a zębami trzonowymi. Kształtem są zbliżone do trzonowców. Zdrowy dorosły człowiek posiada osiem zębów przedtrzonowych. U niektórych gatunków ssaków przedtrzonowce nie występują (owca, koza, bydło domowe).

    U wielu gatunków ssaków liczby zębów w szczęce i żuchwie są różne, co zapisuje się np.:

    I C P M = 36

    Difiodontyzm – dwuzmienność zębów, tj. cecha ssaków polegająca na występowaniu dwóch generacji zębów. Siekacze, kły i zęby trzonowe uzębienia mlecznego zastępowane są zębami stałymi: siekaczami, kłami i zębami przedtrzonowymi; Pojawiają się również za ostatnimi zębami mlecznymi (trzonowcami) stałe zęby trzonowe, które nie podlegają wymianie.Siekacz (łac. dens incisivus, l. mn. dentes incisivi) – jeden z zębów charakterystycznych dla uzębienia heterodontycznego. Jest zębem jednokorzeniowym o koronie jedno-, dwu- lub trójguzkowej. Siekacze znajdują się w przednim odcinku szczęki lub na kości siekaczowej bądź żuchwy. Służą do chwytania i odcinania kawałków pożywienia. Mają kształt stożkowaty lub dłutowaty. U niektórych zwierząt (gryzonie, słoniowate i świniowate) rosną przez całe życie (tzw. zęby hypselodontyczne). U przeżuwaczy siekacze górne nie występują. Ciosy słoni są zmodyfikowanymi siekaczami.

    lub

    Taki zapis onacza, że u tego gatunku występują 4 przedtrzonowce w szczęce i 3 w żuchwie, 1 ząb trzonowy w szczęce i 2 w żuchwie. Liczba siekaczy i kłów jest jednakowa (odpowiednio 3 i 1) zarówno w szczęce, jak i w żuchwie.

    Dla gatunków, u których występuje difiodontyzm stosuje się oznaczanie zębów mlecznych małymi literami i, c, p oraz m.

    Bibliografia[]

    1. Kowalski Kazimierz: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.

    Zobacz też[]

  • uzębienie ssaków
  • wzór zębowy psa
  • systemy oznaczania zębów



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.026 sek.