• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wywierzysko

    Przeczytaj także...
    Strumień (strumyk) – mały naturalny ciek, zazwyczaj uchodzący do rzeki. Strumienie płyną w terenie o różnicowanej rzeźbie, w wąskim, płytkim korycie o niewielkim spadku i zlewni na ogół nieprzekraczającej 20 km². W Polsce są najczęściej spotykane na pogórzach i w najwyższych partiach pojezierzy. Strumienie okresowe mogą powstawać po silnych opadach deszczu, roztopach.Wody podziemne – wody, zalegające pod powierzchnią Ziemi na różnych głębokościach, powstałe na skutek różnych procesów geologicznych. Ich łączna objętość wynosi ok. 60 000 tys. km³, co stanowi ok. 4,12‰ ogólnej objętości zasobów hydrosfery Ziemi. Strefa nasycenia wodami podziemnymi nosi nazwę strefy saturacji, i położona jest poniżej strefy nasycenia powietrzem glebowym i innymi gazami czyli strefy aeracji. W strefie aeracji mogą występować wody, ale tylko jako wody zawieszone albo związane (woda higroskopijna, woda błonkowata, woda kapilarna). Miejsce wypływu wód podziemnych na powierzchnię w zależności od obfitości i sposobu wypływu to źródło, młaka, wykap lub wysięk.
    Wywierzysko Chochołowskie, nazywane też Źródłem Chochołowskim – duże wywierzysko w Dolinie Chochołowskiej w Tatrach Zachodnich. Znajduje się na odcinku pomiędzy polaną Huciska a Polaną pod Jaworki, po wschodniej stronie drogi, ok. 30 m od Skały Kmietowicza. Prowadzi do niego krótka (1 min) ścieżka.
    Duże źródło reokrenowe

    Wywierzysko, reokren – typ bardzo wydajnego źródła krasowego. Najczęściej występuje w regionach górskich. Jest to przeważnie źródło typu wokluzyjskiego (od nazwy francuskiej miejscowości - Fontaine-de-Vaucluse) – nazwa źródła, w którym wypływają na powierzchnię wody podziemne na obszarach krasowych. Wydajność takiego źródła może być znaczna, jeśli jest mniejsza od ilości wody wpływającej do ponoru (wchłonu) jest to ujemny bilans zlewni.

    Potok – niewielki ciek wodny o wartkim nurcie, płynący w terenie o znacznych deniwelacjach. Jest wodą płynącą, zwykle w korycie wyerodowanym w skałach. Charakteryzują go duże spadki zwierciadła wody i burzliwy nurt. W Polsce potokami nazywane są przeważnie cieki płynące w górach i na wyżynach. Cechą potoków górskich są spadki koryt od 5% do 30%, a potoków wysokogórskich nawet do 80% i więcej. Na wyżynach, potoki charakteryzują się spadkami od 5% do 10%. Zlewnia potoku zwykle nie przekracza 100 km². Podłoże w potokach wysokogórskich stanowią lite skały, niżej głazy, następnie kamienie przemieszane ze żwirem, a jeszcze niżej żwir i wreszcie piasek i muł.Goryczkowe Wywierzysko – duże wywierzysko znajdujące się w dolnej części Doliny Goryczkowej w Tatrach Zachodnich. Znajduje się na wysokości ok. 1185 m n.p.m. Ma wydajność ok. 500 l/s, a wypływająca z niego woda ma stałą przez cały rok temperaturę 5 °C. Zasila ona Goryczkowy Potok, który od tego miejsca ma stały przepływ, powyżej wywierzyska ma charakter okresowego potoku.

    Przykładem wywierzyska jest Lodowe Źródło w Dolinie Kościeliskiej oraz wywierzyska Chochołowskie, Bystrej, Goryczkowe i Olczyskie w Tatrach, a także Siedem Źródeł na Górze Świętej Anny.

    Wywierzyska bywają mylone z wypływem krasowym, którego najlepszym przykładem jest Wypływ spod Pisanej w Tatrach w Dolinie Kościeliskiej. Rzadko w Polsce spotykany rodzaj wywierzyska wypływającego w jaskini znajduje się w rezerwacie przyrody Zimny Dół.

    Wywierzyska zasiedlają gatunki związane z wodami podziemnymi oraz strumieniami czy potokami.

    Wywierzysko Olczyskie – wywierzysko położone na Olczyskiej Polanie w Dolinie Olczyskiej w Tatrach Zachodnich, na wysokości 1063 m n.p.m., u podnóży Skupniowego Upłazu, po zachodniej stronie rozległej hali.Źródło – naturalny, skoncentrowany, samoczynny wypływ wody podziemnej na powierzchnię Ziemi. W hydrobiologii strefa źródliskowa określana jest nazwą krenal, dzielący się na eukrenal (źródło właściwe) i hypokrenal (strefę odpływu źródła), natomiast organizmy je zamieszkujące to krenon.

    Organizmy występujące w reokrenach to: krenobionty i krenofile.

    Przypisy

    1. Grzegorz Barczyk: Wywierzyska tatrzańskie. Tatrzański Park Narodowy; Z miłości do gór. [dostęp 2015-10-20].
    2. Geologic/Hydrogeologic Setting and Classification of Springs. W: Philip Elmer LaMoreaux: Springs and Bottled Waters of the World: Ancient History, Source, Occurrence, Quality and Use. Springer, 2001, s. 57. ISBN 978-3-540-61841-6. [dostęp 2014-09-24]. (ang.)
    3. Geopark Góra Świętej Anny, Wywierzysko “Siedem Źródeł” martwica wapienna. Geologiczno - edukacyjna ścieżka po Górze Świętej Anny, Tablica 13. [dostęp 2015-10-20].
    4. Wycieczka do rezer­watu Zimny Dół. Krakowskie okolice. [dostęp 2015-10-20].
    Góra Świętej Anny – najwyższe wzniesienie grzbietu Chełma na Wyżynie Śląskiej o wysokości 408 m n.p.m.. Wysokość względna mierzona od dna doliny Odry (przepływającej w odległości 6,7 km) wynosi około 220 m. Na szczycie i stokach wzgórza znajduje się wieś o tej samej nazwie.Fontaine-de-Vaucluse – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Vaucluse.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Krenofil – gatunek źródłolubny, gatunek preferujący źródliska jako siedlisko życia, choć spotykany często także poza źródłami, np. w strumieniach, zbiornikach okresowych, itd. Przykładowe krenofile: Potamophylax nigricornis, Plectrocnemia conspersa, Chaetopteryx villosa.
    Wypływ krasowy – stały lub okresowy, z którego woda wypływa swobodnie, przeciwnie niż w wywierzysku. Wypływ krasowy zasilany jest zwykle strumieniem, który płynie na pewnym odcinku pod ziemią.
    Krenobiont – gatunek żyjący w źródle (krenal), gatunek wyraźnie preferujący źródliska, biologicznie przystosowany do specyficznych warunków panujących w źródle (m.in. stała i niska temperatura wody, cienka warstewka wody w helokrenach). Raczej nie występujący poza źródliskami (np. w strefie rhitralu). Krenobionty są elementem krenonu.
    Rezerwat przyrody Zimny Dół – rezerwat przyrody w miejscowości północno-wschodniej części Czułowa na terenie gminy Liszki w województwie małopolskim.
    Lodowe Źródło – duże wywierzysko w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich. Znajduje się ono po wschodniej stronie doliny, przy drodze prowadzącej do Jaskini Mroźnej, ok. 50 m za mostkiem na Kościeliskim Potoku, w odległości 2,3 km od Kir (pieszo 35 min). W miejscu tym spod skały pod ciśnieniem obficie wypływa woda o stałej przez cały rok temperaturze ok. 4–4,5 °C. Powierzchnia wypływu wynosi kilkadziesiąt metrów kwadratowych i tworzy nieduże rozlewisko. Źródło to ma wydajność 500–800 l/s i odwadnia Dolinę Miętusią oraz górną część Doliny Małej Łąki, a także większą cześć masywu Czerwonych Wierchów, co potwierdziły przeprowadzone w 1961 r. próbne barwienia fluoresceiną wody w Jaskini Śnieżnej i Miętusiej. Zabarwiona woda z tych jaskiń, odległych o 4 km, po kilku dniach wypłynęła właśnie w Lodowym Źródle. Wywierzyska są typowym zjawiskiem krasowym występującym w skałach wapiennych, a z takich właśnie skał zbudowany jest ten rejon Tatr. W wodzie występuje jaskiniowy, ślepy skorupiak – studniczek tatrzański, będący reliktem fauny morskiej sprzed 25 mln lat, z miocenu. W latach 1875–1892 nad Lodowym Źródłem istniała altana im. Seweryna Goszczyńskiego, stąd też w dawnej literaturze było nazywane również Zdrojem Goszczyńskiego. Woda wypływająca z wywierzyska jest bardzo czysta, a ponieważ płynie przez skały wapienne, zawiera dużo jonów wodorowęglanowych (HCO) i jonów wapnia (Ca).
    Wywierzysko Bystrej, nazywane takze Kalackim Wywierzyskiem – dwa duże i położone blisko siebie (50 m) wywierzyska, znajdujące się w Dolinie Bystrej w Tatrach Zachodnich.
    Kras (procesy krasowe, krasowienie) – procesy rozpuszczania skał przez wody powierzchniowe i podziemne, jeden z rodzajów wietrzenia chemicznego. Krasowieniu podlegają skały krasowiejące: przede wszystkim wapienie, a także dolomity, margle, gips, anhydryt, halit (potocznie sól kamienna).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.012 sek.