• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wywierzysko

    Przeczytaj także...
    Strumień (strumyk) – mały naturalny ciek, zazwyczaj uchodzący do rzeki. Strumienie płyną w terenie o różnicowanej rzeźbie, w wąskim, płytkim korycie o niewielkim spadku i zlewni na ogół nieprzekraczającej 20 km². W Polsce są najczęściej spotykane na pogórzach i w najwyższych partiach pojezierzy. Strumienie okresowe mogą powstawać po silnych opadach deszczu, roztopach.Jaskinia Kasprowa Niżnia – jaskinia położona u podnóża Zawratu Kasprowego w Dolinie Kasprowej w Tatrach Zachodnich.
    Tatry (514.5, słow. Tatry, niem. Tatra, węg. Tátra) – najwyższe pasmo w łańcuchu Karpat, również najwyższe między Alpami a Uralem i Kaukazem. Są częścią Łańcucha Tatrzańskiego, w Centralnych Karpatach Zachodnich.
    Duże źródło reokrenowe

    Wywierzysko, reokren – typ bardzo wydajnego źródła krasowego. Najczęściej występuje w regionach górskich. Jest to przeważnie źródło typu wokluzyjskiego (od nazwy francuskiej miejscowości – Fontaine-de-Vaucluse) – nazwa źródła, w którym wypływają na powierzchnię wody podziemne na obszarach krasowych. Wydajność takiego źródła może być znaczna; jeśli jest mniejsza od ilości wody wpływającej do ponoru (wchłonu), wówczas mówimy o ujemnym bilansie zlewni.

    Wody podziemne – wody, zalegające pod powierzchnią Ziemi na różnych głębokościach, powstałe na skutek różnych procesów geologicznych. Ich łączna objętość wynosi ok. 60 000 tys. km³, co stanowi ok. 4,12‰ ogólnej objętości zasobów hydrosfery Ziemi. Strefa nasycenia wodami podziemnymi nosi nazwę strefy saturacji, i położona jest poniżej strefy nasycenia powietrzem glebowym i innymi gazami czyli strefy aeracji. W strefie aeracji mogą występować wody, ale tylko jako wody zawieszone albo związane (woda higroskopijna, woda błonkowata, woda kapilarna). Miejsce wypływu wód podziemnych na powierzchnię w zależności od obfitości i sposobu wypływu to źródło, młaka, wykap lub wysięk.Wywierzysko Chochołowskie, nazywane też Źródłem Chochołowskim – duże wywierzysko w Dolinie Chochołowskiej w Tatrach Zachodnich. Znajduje się na odcinku pomiędzy polaną Huciska a Polaną pod Jaworki, po wschodniej stronie drogi, ok. 30 m od Skały Kmietowicza. Prowadzi do niego krótka (1 min) ścieżka.

    Przykładami wywierzysk są Lodowe Źródło w Dolinie Kościeliskiej oraz wywierzyska Chochołowskie, Bystrej, Goryczkowe i Olczyskie w Tatrach, a także Siedem Źródeł na Górze Świętej Anny.

    Wywierzyska bywają mylone z wypływem krasowym, którego przykładem jest Wypływ spod Pisanej w Tatrach, w Dolinie Kościeliskiej.

    Rzadko w Polsce spotykany rodzaj wywierzyska wypływającego w jaskini znajduje się w rezerwacie przyrody Zimny Dół.

    Potok – niewielki ciek wodny o wartkim nurcie, płynący w terenie o znacznych deniwelacjach. Jest wodą płynącą, zwykle w korycie wyerodowanym w skałach. Charakteryzują go duże spadki zwierciadła wody i burzliwy nurt. W Polsce potokami nazywane są przeważnie cieki płynące w górach i na wyżynach. Cechą potoków górskich są spadki koryt od 5% do 30%, a potoków wysokogórskich nawet do 80% i więcej. Na wyżynach, potoki charakteryzują się spadkami od 5% do 10%. Zlewnia potoku zwykle nie przekracza 100 km². Podłoże w potokach wysokogórskich stanowią lite skały, niżej głazy, następnie kamienie przemieszane ze żwirem, a jeszcze niżej żwir i wreszcie piasek i muł.Goryczkowe Wywierzysko – duże wywierzysko znajdujące się w dolnej części Doliny Goryczkowej w Tatrach Zachodnich. Znajduje się na wysokości ok. 1185 m n.p.m. Ma wydajność ok. 500 l/s, a wypływająca z niego woda ma stałą przez cały rok temperaturę 5 °C. Zasila ona Goryczkowy Potok, który od tego miejsca ma stały przepływ, powyżej wywierzyska ma charakter okresowego potoku.

    Wywierzyska zasiedlane są przez gatunki związane z wodami podziemnymi oraz strumieniami czy potokami. Organizmy występujące w reokrenach to: krenobionty i krenofile.

    Wywierzyska są elementem jaskiniowego systemu wód krasowych. Są wykorzystywane przy nurkowaniu jaskiniowym. W Polsce są tylko dwa nadające się do tego celu: w Jaskini Kasprowej Niżnej i Wywierzysku Bystrej.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Grzegorz Barczyk: Wywierzyska tatrzańskie. Tatrzański Park Narodowy; Z miłości do gór. [dostęp 2015-10-20].
    2. Geologic/Hydrogeologic Setting and Classification of Springs. W: Philip Elmer LaMoreaux: Springs and Bottled Waters of the World: Ancient History, Source, Occurrence, Quality and Use. Springer, 2001, s. 57. ISBN 978-3-540-61841-6. [dostęp 2014-09-24]. (ang.)
    3. Geopark Góra Świętej Anny, Wywierzysko “Siedem Źródeł” martwica wapienna. Geologiczno – edukacyjna ścieżka po Górze Świętej Anny, Tablica 13. [dostęp 2015-10-20].
    4. Wycieczka do rezer­watu Zimny Dół. Krakowskie okolice. [dostęp 2015-10-20].
    5. Polska strona taternictwa jaskiniowego. [dostęp 2020-01-09].
    Wywierzysko Olczyskie – wywierzysko położone na Olczyskiej Polanie w Dolinie Olczyskiej w Tatrach Zachodnich, na wysokości 1063 m n.p.m., u podnóży Skupniowego Upłazu, po zachodniej stronie rozległej hali.Źródło – naturalny, skoncentrowany, samoczynny wypływ wody podziemnej na powierzchnię Ziemi. W hydrobiologii strefa źródliskowa określana jest nazwą krenal, dzielący się na eukrenal (źródło właściwe) i hypokrenal (strefę odpływu źródła), natomiast organizmy je zamieszkujące to krenon.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Góra Świętej Anny – najwyższe wzniesienie grzbietu Chełma na Wyżynie Śląskiej o wysokości 408 m n.p.m.. Wysokość względna mierzona od dna doliny Odry (przepływającej w odległości 6,7 km) wynosi około 220 m. Na szczycie i stokach wzgórza znajduje się wieś o tej samej nazwie.
    Fontaine-de-Vaucluse – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Vaucluse.
    Krenofil – gatunek źródłolubny, gatunek preferujący źródliska jako siedlisko życia, choć spotykany często także poza źródłami, np. w strumieniach, zbiornikach okresowych, itd. Przykładowe krenofile: Potamophylax nigricornis, Plectrocnemia conspersa, Chaetopteryx villosa.
    Wypływ krasowy – stały lub okresowy, z którego woda wypływa swobodnie, przeciwnie niż w wywierzysku. Wypływ krasowy zasilany jest zwykle strumieniem, który płynie na pewnym odcinku pod ziemią.
    Wody krasowe – specyficzny rodzaj wód szczelinowych; różnią się od nich wielkością zajmowanych podziemnych, właściwościami chemicznymi, charakterem wypływu na powierzchnię.Występują w skałach wapiennych.
    Krenobiont – gatunek żyjący w źródle (krenal), gatunek wyraźnie preferujący źródliska, biologicznie przystosowany do specyficznych warunków panujących w źródle (m.in. stała i niska temperatura wody, cienka warstewka wody w helokrenach). Raczej nie występujący poza źródliskami (np. w strefie rhitralu). Krenobionty są elementem krenonu.
    Rezerwat przyrody Zimny Dół – rezerwat przyrody w miejscowości północno-wschodniej części Czułowa na terenie gminy Liszki w województwie małopolskim.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.016 sek.