• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wyrakowate

    Przeczytaj także...
    Samiec (organizm męski, ♂) – określenie osobnika płci męskiej, to znaczy takiego organizmu zwierzęcego, który wytwarza komórki spermy, w których znajdują się komórki rozrodcze nazywane plemnikami. Komórki spermy definiowane są jako mniejsze gamety, podczas gdy większe gamety są wytwarzane przez samicę (organizm żeński).William Swainson (ur. 8 października 1789 w Londynie; zm. 6 grudnia 1855 w Fern Grove, posiadłości w dolinie rzeki Hutt (Nowa Zelandia)) – angielski ornitolog, zoolog i artysta.
    Stęp (łac. tarsus) – część ciała u kręgowców, łącząca stopę z goleniem. W skład stępu u człowieka wchodzi siedem kości. U zwierząt w zależności od gatunku tych kości jest od 5 do 7 ułożonych w 3 rzędy.

    Wyrakowate, wyraki, tarsjusze (Tarsiidae) – rodzina drapieżnych ssaków naczelnych z infrarzędu wyrakokształtnych (Tarsiiformes) w podrzędzie wyższymi naczelnymi (Haplorrhini). Stanowią jedyną wśród ssaków naczelnych rodzinę o wyłącznie drapieżnym trybie życia.

    Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze czasem parvorder (niższa od infrarzędu), magnorder (wyższa od nadrzędu), grandorder i mirorder (między rzędem a nadrzędem).Wyrak sundajski (Tarsius bancanus) – ssak z rodziny wyrakowatych, występujący na Sumatrze, Borneo i sąsiadujących z nimi niewielkich wyspach. Zamieszkuje lasy, można go spotkać także w bliskim otoczeniu siedzib ludzkich.

    Zasięg występowania[ | edytuj kod]

    Wyraki żyją na Sumatrze i Celebes (w Indonezji) oraz na Filipinach.

    Charakterystyka[ | edytuj kod]

    Długość ciała 9,7–15 cm, ogona 14,7–31 cm; masa ciała samic 52–143 g, samców 48,1–153 g. Oczy bardzo duże, skierowane do przodu – nieproporcjonalne do głowy. Szyja krótka i bardzo zwrotna, umożliwia obrót głowy o blisko 180°. Kończyny tylne dłuższe. Posiadają długi ogon. Sierść krótka, gęsta, barwy brązowej. Wydłużone kości stępu pozwalają wyrakom wykonywać bardzo precyzyjne skoki. Przeciętna skoczność 1,5 m, a maksymalna do 6 m. Charakterystyczny dla wyraków jest brak ośrodków węchowych w mózgu.

    Wyższe naczelne (Haplorrhini) – podrząd ssaków z rzędu naczelnych (Primates) obejmujący wyraki oraz małpy właściwe czyli szerokonose małpy Nowego Świata, wąskonose małpy Starego Świata i małpy człekokształtne. W języku polskim Haplorrhini określane są jako wyższe naczelne w odróżnieniu do niższych naczelnych z kladu lemurowych (Strepsirrhini). Haplorrhini jest taksonem monofiletycznym.Celebes, Sulawesi – indonezyjska wyspa na Oceanie Spokojnym wchodząca w skład Archipelagu Malajskiego i Wielkich Wysp Sundajskich. Z powierzchnią równą 174 600 km² znajduje się na 11. miejscu listy największych wysp świata.

    Prowadzą nocny, nadrzewny tryb życia. Są przede wszystkim owadożerne - chwytają owady, skacząc na nie. Ale nie gardzą też ptakami, wężami, jaszczurkami i nietoperzami.

    Znane od eocenu Europy. Najlepiej poznany gatunek to wyrak upiorny (Tarsius tarsier).

    Podział systematyczny[ | edytuj kod]

    Do rodziny należą następujące rodzaje:

    Samica (organizm żeński; ♀) – określenie osobnika płci żeńskiej u zwierząt, tzn. takiego organizmu zwierzęcego, który wytwarza komórki jajowe. Komórki jajowe definiowane są jako większe gamety, podczas gdy mniejsze gamety są wytwarzane przez samca (organizm męski).Handbook of the Mammals of the World (w skrócie HMW) – 8-tomowa seria opracowań książkowych publikowanych przez hiszpańskie wydawnictwo Edicions Lynx. Każda rodzina ssaków jest szczegółowo opracowana. Zawiera dokładny opis wszystkich gatunków, mapy rozmieszczenia oraz ilustracje i zdjęcia. Jest to już drugi duży projekt Edicions Lynx od czasu wydania w 1992 roku pierwszej części serii publikacji książkowych opisujących wszystkie gatunki ptaków: Handbook of the Birds of the World. Głównymi redaktorami opracowania są: Russell Mittermeier i Don E. Wilson we współpracy z Conservation International, Texas A&M University i IUCN. Don E. Wilson jest także edytorem szczegółowego spisu wszystkich gatunków ssaków: Mammal Species of the World.
  • Cephalopachus Swainson, 1835 – jedynym przedstawicielem jest Cephalopachus bancanus (Horsfield, 1821)wyrak sundajski
  • Carlito Groves & Shekelle, 2010 – jedynym przedstawicielem jest Carlito syrichta (Linnaeus, 1758)wyrak filipiński
  • Tarsius Storr, 1780wyrak
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Tarsiidae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
    2. J.E. Gray. An Outline of an Attempt at the Disposition of Mammalia into Tribes and Families, with a List of the Genera apparently appertaining to each Tribe. „Annals of Philosophy”. New Series. 10, s. 338, 1825 (ang.). 
    3. Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 36. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
    4. C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 170–172. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
    5. M. Shekelle, S. Gursky-Doyen, M.C. Richardson: Family Tarsiidae (Tarsiers). W: R.A. Mittermeier, A.B. Rylands & D.E. Wilson: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 3: Primates. Barcelona: Lynx Edicions, 2013, s. 257–261. ISBN 978-84-96553-89-7. (ang.)
    6. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Genus Tarsius. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-04].

    Bibliografia[ | edytuj kod]

    1. K. Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
    2. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
    3. Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 105. ISBN 83-01-14344-4.
    Filipiny, oficjalnie Republika Filipin (fil.: Pilipinas, Republika ng Pilipinas, ang.: Philippines, Republic of the Philippines ) – państwo wyspiarskie w południowo-wschodniej Azji, położone na Archipelagu Filipińskim na Oceanie Spokojnym. Od północy Filipiny oblewane są wodami cieśniny Luzon, od zachodu wodami Morza Południowochińskiego. Archipelag oddzielony od wyspy Borneo Morzem Sulu oraz Morzem Celebes od pozostałych wysp Indonezji. Od wschodu Filipiny otoczone są wodami Morza Filipińskiego. Położenie w strefie klimatu równikowego powoduje, że Filipiny narażone są na częste tajfuny. Bliskość pacyficznego pierścienia ognia naraża je na częste trzęsienia ziemi. Jest to jednak jeden z najbogatszych obszarów na świecie pod względem bioróżnorodności. Cały archipelag składa się z 7107 wysp, lecz najczęściej dzieli się go na trzy główne jednostki: Luzon, Visayas i Mindanao. Stolicą Filipin jest Manila.Ssaki (Mammalia) – zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, zazwyczaj obecnością owłosienia (włosy lub futro; silnie zredukowane u gatunków wodnych, jak hipopotamy, u waleni całkowicie zanikają przed porodem lub w trakcie) oraz stałocieplnością (potocznie "ciepłokrwistość"). Większość ssaków utrzymuje temperaturę w granicach 36-39 °C. Stałocieplność umożliwia aktywny tryb życia w różnych środowiskach – od mroźnych obszarów podbiegunowych do gorących tropików. Futro i tłuszcz pomagają uchronić się przed zimnem, a wydzielanie potu i szybki oddech pomagają pozbyć się nadmiernego ciepła.




    Warto wiedzieć że... beta

    Naczelne (Primates) – rząd ssaków łożyskowych charakteryzujących się najlepiej wśród wszystkich zwierząt rozwiniętym mózgiem. Tradycyjnie wśród naczelnych wyróżnia się małpiatki, wąskonose małpy ciepłych krajów Starego Świata, szerokonose małpy Nowego Świata żyjące w tropikach Ameryki i małpy człekokształtne. Dział zoologii zajmujący się badaniem ssaków naczelnych to prymatologia.
    Sumatra – indonezyjska wyspa położona w Azji Południowo-Wschodniej, w archipelagu Wielkich Wysp Sundajskich. Na północnym wschodzie Cieśnina Malakka oddziela Sumatrę od Półwyspu Malajskiego; na południowym wschodzie Cieśnina Sundajska oddziela ją od Jawy.
    Karol Linneusz, szw. Carl von Linné, łac. Carolus Linnaeus (ur. 23 maja 1707 w Råshult, zm. 10 stycznia 1778 w Uppsali) — szwedzki przyrodnik, profesor Uniwersytetu w Uppsali.
    Gottlieb Conrad Christian Storr (ur. 16 czerwca 1749 w Stuttgarcie, zm. 27 lutego 1821 w Tybindze) – niemiecki lekarz i naturalista.
    Indonezja – wyspiarskie państwo położone w Azji Południowo-Wschodniej oraz w Oceanii, którego stolicą jest Dżakarta z 8,4 mln mieszkańców.
    Futro, inaczej sierść — gruba warstwa włosów, która pokrywa skórę wielu zwierząt. Jest to cecha charakterystyczna dla ssaków. Składa się z wierzchniej warstwy natłuszczonych włosów okrywowych i grubej warstwy podszerstka pod spodem. Włosy okrywowe utrzymują odpowiednią wilgotność, a podszerstek działa jak materiał izolacyjny, który zapewnia zwierzęciu ciepło.
    Thomas Horsfield, Dr (ur. 12 maja 1773, zm. 24 czerwca 1859) – amerykański lekarz i przyrodnik, który pracował w Indonezji, opisując wiele gatunków roślin i zwierząt pochodzących z tamtego regionu. W późniejszym okresie został kuratorem Muzeum Kampanii Wschodnioindyjskiej w Londynie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.014 sek.