• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wybory parlamentarne w Polsce w 1989 roku



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Województwo warszawskie – jedno z 49 województw istniejących w latach 1975–1998. Stolicą była Warszawa. Województwo graniczyło z województwami: ciechanowskim, ostrołęckim, siedleckim, radomskim, skierniewickim, płockim.Polska Partia Socjalistyczna - Rewolucja Demokratyczna (PPS-RD) – nazwa większościowej części Polskiej Partii Socjalistycznej, działającej od 1987 roku, po ustąpieniu z władz partii w lutym 1988 przewodniczącego Jana Józefa Lipskiego i innych.
    Ordynacja wyborcza[]

    Zasady ogólne wyborów do Sejmu PRL[]

    Nowa ordynacja wyborcza do Sejmu PRL uwzględniała zasady powszechności, równości, bezpośredniości i tajności głosowania. Stanowiła, iż posłowie wybierani są w okręgach wyborczych oraz z krajowej listy wyborczej. Okręg wyborczy miał obejmować województwo lub jego część, zależnie od liczby ludności wybierano w nim od dwóch do pięciu posłów. Wyborca dokonywał odrębnego wyboru na każdy z dwóch, trzech, czterech lub pięciu mandatów przypadających w jego okręgu wyborczym – przy czym o każdy mandat (z określonym z góry przeznaczeniem) ubiegała się inna grupa kandydatów umieszczona na odrębnej karcie do głosowania. Ordynacja wyborcza, odwołująca się wprost do ustaleń Okrągłego Stołu, pozostawiała w gestii Rady Państwa określenie granic okręgów, liczby wybieranych w nich posłów oraz przeznaczenia każdego z mandatów. Nakazywała jednak, aby w każdym z okręgów co najmniej jeden mandat był przeznaczony dla kandydatów bezpartyjnych.

    Senat Rzeczypospolitej Polskiej – organ władzy ustawodawczej, druga izba (tradycyjnie określana jako izba wyższa) polskiego parlamentu. Składa się ze 100 senatorów wybieranych w wyborach powszechnych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym, w jednomandatowych okręgach wyborczych na czteroletnią kadencję, rozpoczynającą się i kończącą wraz z kadencją Sejmu (jeśli kadencja Sejmu zostanie skrócona, skróceniu ulega także kadencja Senatu). W przypadku wygaśnięcia mandatu Prezydent RP zarządza wybory uzupełniające.Mieczysław Franciszek Rakowski (ur. 1 grudnia 1926 w Kowalewku-Folwarku, zm. 8 listopada 2008 w Warszawie) – polski polityk komunistyczny, premier PRL w latach 1988–1989, poseł na Sejm PRL VI, VII, VIII i IX kadencji, ostatni I sekretarz KC PZPR.

    Prawo zgłaszania kandydatów na posłów przyznano naczelnym i wojewódzkim władzom organizacjom koalicji, czyli sygnatariuszom Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego (przedstawicielom Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, Stronnictwa Demokratycznego, Stowarzyszenia „Pax”, Unii Chrześcijańsko-Społecznej i Polskiego Związku Katolicko-Społecznego). Ponadto uprawnienie takie otrzymały naczelne i wojewódzkie władze organizacji społecznych i zawodowych o zasięgu ogólnokrajowym, potwierdzające zgłoszenie co najmniej 3 tys. podpisów wyborców, a także grupy co najmniej 3 tys. wyborców z danego okręgu. Ustawowa konstrukcja budziła wątpliwości co do możliwości wystawiania kandydatów przez organizacje spółdzielcze. PKW w głosowaniu odrzuciła taką możliwość już w trakcie procesu rejestracji, co doprowadziło do licznych protestów wyborczych. Komisje wyborcze miały natomiast obowiązek rejestrowania wszystkich członków ugrupowań rządowych, którzy mimo braku oficjalnego wysunięcia ze strony swojej formacji uzyskali poparcie odpowiedniej organizacji lub zebrali wymaganą liczbę podpisów.

    Zbigniew Sobotka (ur. 27 sierpnia 1952 w Lidzbarku Welskim) – polski polityk, działacz PZPR, poseł na Sejm X, I, II, III i IV kadencji, były wiceminister spraw wewnętrznych i administracji.Adam Michnik (ur. 17 października 1946 w Warszawie) – polski publicysta, eseista, pisarz, historyk i działacz polityczny. Od 1989 redaktor naczelny „Gazety Wyborczej”.

    Głosowanie odbywało się między 6:00 a 22:00 (podobnie jak w wyborach do Senatu). Aby oddać głos ważny na danego kandydata w okręgu, należało dokonać wykreślenia pozostałych osób (skreślenie wszystkich kandydatów oznaczało również oddanie głosu ważnego). Wybranym na posła w obrębie danego mandatu zostawał ten kandydat, który otrzymał więcej niż połowę głosów ważnych. W przypadku braku uzyskania tejże większości przewidziano głosowanie ponowne z udziałem dwóch kandydatów z kolejno najwyższą liczbą głosów (lub większej liczby kandydatów w razie problemów z ustaleniem kolejności). W drugiej turze na posła wybrany zostawał kandydat, który otrzymał więcej głosów od swojego konkurenta (już bez wymogu uzyskania większości bezwzględnej głosów ważnych).

    Kongres Liberalno-Demokratyczny (KLD) – polska partia polityczna o charakterze centroprawicowym i liberalnym, działająca w latach 1990–1994.Czesław Kiszczak (ur. 19 października 1925 w Roczynach) – generał broni Wojska Polskiego, szef Zarządu II Sztabu Generalnego WP (1973–1979) i szef Wojskowej Służby Wewnętrznej (1979–1981), działacz komunistyczny, minister spraw wewnętrznych (1981–1990), Prezes Rady Ministrów PRL (od 2 do 17 sierpnia 1989), poseł IX kadencji, wicepremier pierwszego niekomunistycznego rządu PRL (1989–1990).
    Generał Czesław Kiszczak, minister spraw wewnętrznych i jeden z liderów PZPR, bezskutecznie kandydował z listy krajowej

    Krajowa lista wyborcza[]

     Osobny artykuł: Krajowa lista wyborcza (1989).

    Z krajowej listy wyborczej miało zostać obsadzonych nie więcej niż 10% mandatów. Liderzy „Solidarności” nie przystali na propozycję ze strony komunistów, by obsadzić na niej część miejsc. Ostatecznie Rada Państwa ustaliła, iż z krajowej listy wyborczej będzie wybranych 35 posłów. Prawo do zgłoszenia krajowej listy wyborczej przyznano wyłącznie porozumieniu naczelnych władz PZPR, ZSL, SD, „Pax”, UChS, PZKS i PRON. Posłami mieli zostać kandydaci, którzy otrzymali więcej niż połowę głosów ważnych, przy czym głosowanie „za” daną osobą następowało poprzez nieskreślenie jego nazwiska. Ustawa nie zawierała żadnych przepisów przewidujących dalsze postępowanie w przypadku, gdyby część miejsc nie została obsadzona w pierwszej turze głosowania. Oznaczało to, że ekipa Wojciecha Jaruzelskiego nie przewidziała możliwości porażki kandydatów z listy krajowej.

    Strajki w Polsce 1988 – fala strajków jakie wybuchły wiosną i latem 1988 w polskich zakładach i przedsiębiorstwach. Pośrednio doprowadziły do podjęcia próby porozumienia władz komunistycznych i opozycji w ramach obrad Okrągłego Stołu, czego skutkiem była transformacja ustrojowa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Marian Szatybełko (ur. 4 sierpnia 1928 w miejscowości Józicha w województwie wileńskim) – polski przyrodnik i polityk, poseł na Sejm IX oraz X kadencji.

    Okręgi wyborcze do Sejmu PRL[]

    Rada Państwa 13 kwietnia 1989 ustaliła granice 108 okręgów wyborczych dla wyborów do Sejmu oraz liczbę, numery i przeznaczenie mandatów numerowanych od 1 do 425 w tych okręgach. Decyzję tę skorygowała uchwałą z 21 kwietnia 1989.

    Ordynacja wyborcza do Senatu PRL[]

    Ustawa przewidywała wybór 100 senatorów w 49 okręgach wyborczych obejmujących obszar poszczególnych województw. Zasadą był wybór dwóch senatorów w danym okręgu, jedynie w województwach warszawskim i katowickim uchwalono wybór po trzech senatorów.

    Bronisław Maria Komorowski (ur. 4 czerwca 1952 w Obornikach Śląskich) – polski polityk, z wykształcenia historyk. Od 6 sierpnia 2010 prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (KC PZPR) – organ kierowniczy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) w latach 1948–90; najwyższa władza PZPR między zjazdami, kierująca całokształtem pracy partii.

    Zgodnie z ustaleniami Okrągłego Stołu wybory do Senatu były w całości wolne. Prawo zgłaszania kandydatów na senatorów we wszystkich okręgach przyznano naczelnym i wojewódzkim władzom ogólnopolskich organizacji politycznych, społecznych i zawodowych, które potwierdziły zgłoszenie podpisami co najmniej 3 tys. wyborców, a także grupie co najmniej 3 tys. wyborców z danego okręgu. Listy kandydatów były układane w porządku alfabetycznym. Oddanie ważnego głosu następowało poprzez nieskreślenie nazwisk popieranych przez siebie kandydatów (nie więcej niż liczba mandatów w okręgu) i skreślenie nazwisk pozostałych (skreślenie wszystkich kandydatów oznaczało również oddanie głosu ważnego). Mandaty senatora uzyskiwało odpowiednio dwóch lub trzech kandydatów, którzy uzyskali najwięcej głosów ważnych i jednocześnie więcej niż połowę głosów ważnych. Jeśli w ten sposób nie zostały obsadzone wszystkie mandaty w danym okręgu, odbywało się głosowanie ponowne z udziałem kandydatów z kolejno najwyższą liczbą głosów (lub większej liczby kandydatów w razie problemów z ustaleniem kolejności) w liczbie dwukrotnie przewyższającej liczbę nieobsadzonych mandatów. W drugiej turze mandaty przypadały tylu kandydatom, ile miejsc było dotąd nieobsadzonych, według kolejności oddanych głosów (już bez wymogu uzyskania większości bezwzględnej głosów ważnych).

    Wojciech Roszkowski (ur. 20 czerwca 1947 w Warszawie) – polski ekonomista i historyk, profesor nauk humanistycznych, poseł do Parlamentu Europejskiego VI kadencji.Jan Płócienniczak (ur. w 1937 w Łodzi, zm. 9 lutego 2008 w Pruszkowie) – polski milicjant (pułkownik Milicji Obywatelskiej) i dziennikarz telewizyjny.

    Rejestracja kandydatów i kampania wyborcza[]

    Komitet Obywatelski „Solidarność”[]

    7 kwietnia 1989 KKW „Solidarności” zadecydowała o powierzeniu prowadzenia kampanii wyborczej Komitetowi Obywatelskiemu, a także o rozbudowaniu jego formuły poprzez tworzenie komitetów regionalnych. Podstawowym zadaniem KO, korzystającego m.in. z rezerwy finansowej i logo związku, stało się przygotowanie listy kandydatów do Senatu oraz na wolne mandaty poselskie. Na posiedzeniu 8 kwietnia podjęto decyzję o nierozpraszaniu głosów i wystawieniu tylko po jednym kandydacie na każdy dostępny mandat. Zadanie rekomendowania kandydatów powierzono tworzącym się strukturom regionalnym. Jednocześnie przygotowano krajową grupę nazwisk, z której korzystano, zwłaszcza w przypadku problemów z uzyskaniem silnych kandydatur w poszczególnych województwach. W konsekwencji część popularnych kandydatów z tzw. puli centralnej wystawiono w mniej zaangażowanych ośrodkach (np. Bronisława Geremka w Suwałkach, Zofię Kuratowską w Nowym Sączu, a Adama Michnika w Bytomiu). Na tle układania list w kilku województwach doszło do istotnych konfliktów w ramach środowiska solidarnościowego (m.in. w łódzkim, radomskim i bydgoskim). W niektórych wypadkach uwzględniano także opinię Kościoła katolickiego – zdarzało się, że lokalni duchowni (z różnym skutkiem) usiłowali wpłynąć na wystawienie lub skreślenie danej osoby. Ostatecznie Komitet Obywatelski na posiedzeniu 23 kwietnia zatwierdził całą listę swoich reprezentantów w wyborach do Sejmu i Senatu. Do publicznej wiadomości została ona podana 8 maja w pierwszym numerze „Gazety Wyborczej”.

    Porozumienia sierpniowe – cztery porozumienia zawarte przez rząd PRL z komitetami strajkowymi powstałymi w 1980. Porozumienia zakończyły wydarzenia sierpnia 1980.Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, w skrócie: OPZZ (All-Poland Alliance of Trade Unions) - polska centrala związkowa.

    Kandydaci popierani przez „Solidarność” zyskali miano „Drużyny Wałęsy”. Wśród nich znaleźli się działacze „Solidarności” i „Solidarności” Rolników Indywidualnych, członkowie Komitetu Obywatelskiego, uczestnicy obrad Okrągłego Stołu, „Dziekanii”, Ruchu Wolność i Pokój, Kongresu Liberałów, Polskiej Partii Socjalistycznej, pojedynczy przedstawiciele UPR i SP czy RMP. Reprezentowane były środowiska profesorskie (np. rektor UW Grzegorz Białkowski), adwokackie (np. Maciej Bednarkiewicz), kombatanckie (np. Stefan Bembiński), twórcze (m.in. Gustaw Holoubek i Andrzej Wajda), a także katolickie, w szczególności Kluby Inteligencji Katolickiej.

    Krajowa lista wyborcza (potocznie lista krajowa) – lista ogólnopolska obejmująca 35 kandydatów do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej X kadencji w pierwszej turze wyborów parlamentarnych w 1989. Znaleźli się na niej przedstawiciele najwyższych władz państwowych i partyjnych związani z partią komunistyczną oraz ugrupowaniami satelickimi i kontrolowanymi organizacjami społecznymi. W głosowaniu z 4 czerwca 1989 zaledwie dwóch spośród nich uzyskało mandaty poselskie. Porażkę pozostałych (w tym urzędującego premiera Mieczysława Rakowskiego, członków Biura Politycznego KC PZPR, ministrów Czesława Kiszczaka i Floriana Siwickiego, liderów SD i ZSL), w wyniku której większość przywódców obozu rządzącego znalazła się poza parlamentem, powszechnie uznano za prestiżową klęskę obozu władzy.Europa Środkowo-Wschodnia – nazwa stosowana dla określenia europejskich państw mających wspólne korzenie kulturowe i historyczne, a także wspólną przeszłość jako buforowe socjalistyczne republiki podlegające ZSRR, badź będące jego częścią składową jako republiki radzieckie. Jest to zbitek dwóch określeń tej części Europy – geograficznego (środkowa) i politycznego (Wschodnia).

    Ze startu w wyborach zrezygnowali Tadeusz Mazowiecki i Aleksander Hall, motywując to odrzuceniem przez KO postulatu porozumienia z innymi ugrupowaniami opozycyjnymi (np. Solidarnością Walczącą). Na kandydowanie nie zdecydowała się grupa znanych liderów związkowych (Bogdan Borusewicz, Zbigniew Bujak i Władysław Frasyniuk), zamierzająca skoncentrować się na pracy w strukturach „Solidarności”. Również Lech Wałęsa, mimo różnych apeli ze strony licznych członków KO, odmówił ubiegania się o miejsce w parlamencie, twierdząc, „że są inni, lepiej nadający się do tej roli”.

    Henryk Józef Goryszewski (ur. 20 stycznia 1941 w Drążewie) – polski polityk, prawnik, nauczyciel akademicki, poseł na Sejm I i III kadencji, wicepremier w rządzie Hanny Suchockiej.Unia Chrześcijańsko-Społeczna (UChS) – polskie stronnictwo polityczne, powstałe w styczniu 1989 z przekształcenia Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Społecznego (ChSS). W latach 1992–1993 używało nazwy Unia Chrześcijańsko-Społeczna "Akcja Ekumeniczna".

    PZPR i strona koalicyjna[]

    Jeszcze w marcu Biuro Polityczne KC PZPR zatwierdziło powołanie koalicyjnego Centralnego Koordynacyjnego Komitetu Wyborczego. W kwietniu utworzono Centralny Sztab Wyborczy ds. politycznego programowania kampanii i badania nastrojów elektoratu.

    Krajową listę wyborczą, ułożoną sprawnie na szczeblu centralnym, Państwowa Komisja Wyborcza ogłosiła 12 maja 1989. Kandydatów przedstawiono jako przedstawicieli zróżnicowanego spektrum grup politycznych, społecznych, kulturalnych, samorządowych i naukowych, jednak w rzeczywistości wszyscy pretendenci ściśle reprezentowali ugrupowania obozu rządzącego. Przykładowo były I sekretarz KC PZPR Stanisław Kania był przedstawiany jako działacz samorządowy, a wiceprzewodniczący Rady Państwa i były wicepremier Kazimierz Barcikowski jako reprezentant środowisk spółdzielczych. Wojciech Jaruzelski, ówczesny I sekretarz KC PZPR i przewodniczący Rady Państwa, nie znalazł się wśród kandydatów – był bowiem przewidziany do objęcia nowo utworzonego urzędu Prezydenta PRL. Na liście zamieszczono natomiast pozostałych przywódców partii komunistycznej (w tym premiera Mieczysława Rakowskiego, ministrów: spraw wewnętrznych Czesława Kiszczaka i obrony narodowej Floriana Siwickiego, trzech sekretarzy KC), liderów ZSL (w tym przewodniczącego partii oraz marszałka Sejmu Romana Malinowskiego i wicepremiera Kazimierza Olesiaka), przewodniczących: SD (Jerzego Jóźwiaka), Stowarzyszenia „Pax” (Zenona Komendera), UChS (Kazimierza Morawskiego), PZKS (Wiesława Gwiżdża), przedstawicieli koncesjonowanych organizacji kobiecych, związkowych i rolniczych, a także kilku wspierających obóz rządzący profesorów i artystów.

    W samo południe (tytuł oryginalny High Noon) – film z 1952 r. w reżyserii Freda Zinnemanna, z Garym Cooperem i Grace Kelly w rolach głównych. Film nagrodzony 4 Oscarami, Oscary zdobył za najlepszą pierwszoplanową rolę męską, montaż, muzykę i piosenkę. Nominowany był także w trzech innych kategoriach: najlepszy film, reżyser i scenariusz. Przez niektórych koneserów kina uważany jest za najlepszy western wszech czasów.Kazimierz Olesiak (ur. 22 lutego 1937 w Hucie Drewnianej) – polityk polski, działacz ruchu ludowego, wicepremier i minister rolnictwa, leśnictwa i gospodarki żywnościowej w rządzie Mieczysława Rakowskiego (1988–1989), przez pół roku prezes Naczelnego Komitetu Wykonawczego PSL "Odrodzenie".

    Większym problemem okazało się wyłonienie kandydatów na posłów w okręgach wyborczych. Biuro Polityczne opowiedziało się w marcu za dużym stopniem samodzielności komitetów wojewódzkich, w kwietniu zaś zaleciło koncentrację sił partii i unikanie ich rozproszenia na zbyt dużą liczbę osób. Przekazanie inicjatywy regionom, a także dopuszczenie do wyborów kandydatów należących do partii, którzy uzyskają rekomendację organizacji społecznej lub zawodowej albo też zbiorą co najmniej 3 tys. podpisów wyborców w danym okręgu (zgodnie z art. 41 ordynacji wyborczej do Sejmu PRL), doprowadziło do tego, że ostatecznie do ubiegania się o 156 mandatów w okręgach przeznaczonych dla partii komunistycznej stanęło około 680 osób. Ponadto lista pretendentów o każdy mandat została zgodnie z ustawą ułożona alfabetycznie w miejsce dotychczas stosowanego układu preferencyjnego. Większość z nich wysunęły władze partii (ok. 430) oraz organizacje (ok. 150), pozostali (ok. 100) startowali bez takiej rekomendacji. Kilkudziesięciu z nich, co do zasady z dwóch ostatnich grup, było uważanych za osoby sympatyzujące z „Solidarnością”. W przypadku organizacji satelickich tryb wyboru kandydatów był zbliżony, większość z nich rekomendowały władze tych ugrupowań. Do 67 mandatów ZSL zgłoszono 284 osoby, podczas gdy o 24 miejsca przypadające SD ubiegało się 84 kandydatów. Większą dyscypliną wykazały się koncesjonowane stowarzyszenia chrześcijańskie, wystawiając w większości przypadków po 2 przedstawicieli na każdy mandat.

    Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.Grzegorz Białkowski (ur. 8 grudnia 1932 w Warszawie, zm. 29 czerwca 1989 tamże) – polski fizyk, poeta i filozof, profesor i rektor Uniwersytetu Warszawskiego, senator I kadencji.

    Poza wyjątkami nie udało się koalicji uzgodnić kandydatów na senatorów. Ostatecznie spośród 558 zarejestrowanych przez komisje wyborcze pretendentów do wyższej izby parlamentu aż 416 osób (partyjnych i bezpartyjnych) zostało wystawionych przez obóz rządzący – w tym sama PZPR rekomendowała 186 swoich członków.

    Gustaw Teofil Holoubek (ur. 21 kwietnia 1923 w Krakowie, zm. 6 marca 2008 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser i dyrektor teatrów, pedagog, prezes Stowarzyszenia Polskich Artystów Teatru i Filmu, członek Polskiej Akademii Umiejętności, poseł na Sejm PRL VII i VIII kadencji, senator I kadencji.Senatorowie I kadencji zostali wybrani 4 i 18 czerwca 1989 oraz w wyniku wyborów uzupełniających przeprowadzonych 8 października 1989, 4 i 18 lutego 1990 oraz 27 maja i 10 czerwca 1990. Kadencja senatorów rozpoczęła z dniem drugiej tury wyborów parlamentarnych (18 czerwca 1989), a zakończyła się 25 listopada 1991.

    Pozostali kandydaci[]

    PZPR zdecydowała się także zawalczyć o mandaty poselskie przewidziane dla kandydatów bezpartyjnych. W okręgach tych rekomendowała blisko 320 osób. Większość z nich ukrywała swoje powiązania z partią, chociaż zdarzały się wyjątki – przykładowo o taki mandat ubiegał się rzecznik prasowy rządu Jerzy Urban. Pojedynczych kandydatów rekomendowały niektóre ugrupowania satelickie. Swoich przedstawicieli wystawiło około 70 organizacji społecznych lub zawodowych (najwięcej Liga Kobiet Polskich, ZSMP, ZRKiOR) – większość wystawionych osób również była powiązana z obozem władzy.

    Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych (WUSW) – jednostka terenowa Ministerstwa SW istniejąca w latach 1983–1990 i podlegająca Komendzie Głównej Milicji Obywatelskiej (w zakresie działań MO) oraz kierownictwu Służby Bezpieczeństwa MSW (w zakresie działań SB).Andrzej Wiesław Wybrański (ur. 3 grudnia 1943 w Radomiu) – polski polityk, urzędnik państwowy, nauczyciel, poseł na Sejm X kadencji.

    Z ustaleń uzgodnionych przy Okrągłym Stole skorzystały również pozostające poza KO „S” niektóre środowiska opozycyjne i polityczne. Ponad 20 kandydatów do obu izb parlamentu wystawiła Konfederacja Polski Niepodległej, której rozmowy z Komitetem Obywatelskim o współpracy zakończyły się niepowodzeniem. Zarejestrowani zostali także przedstawiciele Grupy Roboczej Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” (zawiązanej przez opozycyjnych wobec Lecha Wałęsy związkowców skupionych wokół Andrzeja Gwiazdy i Mariana Jurczyka), Unii Polityki Realnej Janusza Korwin-Mikkego oraz Ruchu Wolnych Demokratów Karola Głogowskiego. Wystartowała także spora liczba kandydatów niezależnych, w tym działacze katoliccy (Ryszard Bender, Janusz Zabłocki, Henryk Goryszewski) i lider Pomarańczowej Alternatywy Waldemar Fydrych. Wysunięci zostali również znani opozycjoniści skonfliktowani z „Solidarnością”, w tym Władysław Siła-Nowicki i Kazimierz Świtoń. Dwaj ostatni konkurowali odpowiednio z Jackiem Kuroniem i Adamem Michnikiem, rekomendowanymi przez KO „S”. Sporadycznie takich kandydatów promował kler – najbardziej znanym przypadkiem było jawne wsparcie biskupa Edwarda Materskiego dla Jana Pająka, kontrkandydata Jana Józefa Lipskiego z KO.

    Państwowa Komisja Wyborcza – w ustroju prawnym Rzeczypospolitej stały (od 1991 r.), najwyższy w Polsce organ wyborczy właściwy w sprawach przeprowadzania wyborów w Polsce, tj. wyborów do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, do organów samorządu terytorialnego i do Parlamentu Europejskiego oraz referendum. Jest organem władzy wykonawczej.Rozmowy w Magdalence – spotkania władz państwowych PRL z przedstawicielami NSZZ Solidarność, odbywające się od 16 września 1988 roku w ośrodku konferencyjnym MSW Magdalence pod Warszawą (52°05′57,44″N 20°53′54,46″E/52,099290 20,898460). Początkowo odbywały się w Warszawie w willi przy ulicy Zawrat.

    Do bojkotu wyborów wzywały natomiast najbardziej skrajne grupy opozycyjne, w tym Solidarność Walcząca, Federacja Młodzieży Walczącej, Liberalno-Demokratyczna Partia „Niepodległość” czy PPS-Rewolucja Demokratyczna.

    Kampania wyborcza KO „S”[]

    Plakat „Solidarności” nawiązujący do kadru z filmu W samo południe z Garym Cooperem stał się jednym z symboli wyborów kontraktowych. W rzeczywistości pojawił się dopiero 4 czerwca i wyłącznie w Warszawie, co wynikało z opóźnienia w jego druku we Francji
    Fragment wystawy Na drodze do wolności poświęcony kampanii wyborczej KO „S” w 1989 przed Pałacem Prezydenckim w Warszawie (2014)

    Kampania wyborcza prowadzona przez Komitet Obywatelski została powszechnie uznana za dobrze zorganizowaną i dynamiczną. KO podkreślał rolę zespołowości i działania w drużynie, czego przejawem było wystawienie po jednym kandydacie na każdy mandat i tym samym ich promowanie. Wykorzystano rozpoznawalność i popularność Lecha Wałęsy – zdecydowana większość kandydatów została sfotografowana wspólnie z przywódcą „S”, zdjęcia te umieszczono na plakatach autorstwa Erazma Ciołka. Istotną rolę odgrywały spotkania przedwyborcze, licznie organizowane m.in. w parafiach, szpitalach, kinach czy remizach strażackich, cieszące się dużym zainteresowaniem obywateli. Aktywnie w kampanię opozycji zaangażowali się liczni przedstawiciele środowisk artystycznych, w tym popularne osobistości filmu i estrady, występujące na mityngach wyborczych z kandydatami KO. Do manifestacji poglądów „Solidarności” wykorzystano pochody organizowane 1 maja z okazji Święta Pracy, organizowano festyny powiązane z dystrybucją prasy i wydawnictw niezależnych. Kampanię wspierali artyści o międzynarodowej sławie, np. Jane Fonda, Nastassja Kinski i Yves Montand. Ostatni z nich m.in. wziął udział z Lechem Wałęsą w corocznej pielgrzymce mężczyzn do obrazu Matki Boskiej Piekarskiej, wydarzeniu, które zgromadziło około ćwierć miliona ludzi, stając się de facto największym wiecem wyborczym. Zebranie wymaganych do rejestracji podpisów dla poszczególnych kandydatów w okręgach wyborczych przebiegało bez większych problemów. Regionalne komitety obywatelskie nawet dziesięciokrotnie przekraczały wynoszący 3 tys. podpisów limit, stołeczni pretendenci do Senatu uzyskali średnio po 80 tys. podpisów. W działania przedwyborcze zaangażowały się tysiące członków i sympatyków związku. Aktywnego wsparcia kandydatom KO udzielał Kościół katolicki – wspomagano tworzenie lokalnych komitetów obywatelskich, udostępniano pomieszczenia i gabloty parafialne, umożliwiano zbieranie podpisów pod kościołami, organizację spotkań wyborczych w tym przy okazji uroczystości religijnych, instruowano z ambon o sposobie oddania ważnego głosu, a także wspierano określone osoby.

    Andrzej Stelmachowski (ur. 28 stycznia 1925 w Poznaniu, zm. 6 kwietnia 2009 w Warszawie) – polski prawnik i polityk, nauczyciel akademicki, profesor nauk prawnych, marszałek Senatu I kadencji w latach 1989–1991, minister edukacji narodowej w rządzie Jana Olszewskiego, doradca prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego ds. Polonii. Kawaler Orderu Orła Białego.Zgromadzenie Narodowe – organ konstytucyjny składający się z posłów i senatorów obradujących wspólnie. Zgromadzenie Narodowe wywodzi się z II Republiki Francuskiej i zostaje potem przejęte, jako instytucja, przez wiele krajów demokratycznych, w tym i Polskę.

    Kampanię KO „Solidarność” finansowano z tzw. cegiełek funduszu wyborczego komitetów obywatelskich o różnych nominałach, a także z innego rodzaju darowizn. Prowadzono sprzedaż gadżetów wyborczych (w tym znaczków i koszulek z symbolami związku). Dodatkowe środki pozyskiwano od organizacji polonijnych (w tym Kongresu Polonii Amerykańskiej), korzystano też z pieniędzy zgromadzonych w okresie działalności podziemnej.

    Erazm Jan Ciołek (ur. 24 czerwca 1937 w Łodzi, zm. 13 listopada 2012 w Warszawie) – polski fotoreporter, członek ZAiKS-u i ZPAF, oraz Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Autor licznych wystaw i laureat wielu nagród.Rząd Tadeusza Mazowieckiego – gabinet pod kierownictwem pierwszego solidarnościowego premiera Tadeusza Mazowieckiego, powołany przez Sejm 12 września 1989 i zastąpiony przez rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego na początku 1991 roku.

    Problemem „Solidarności” pozostawał dostęp do mediów, audycje wyborcze nadawało zatem, dawniej podziemne, Radio Solidarność. 8 maja zaczęła się jednak ukazywać wielonakładowa (150 tys. egzemplarzy) „Gazeta Wyborcza”, której redaktorem naczelnym został Adam Michnik. Jej redakcja opierała się w dużej mierze na zespole podziemnegoTygodnika Mazowsze”. Dziennik ten początkowo skoncentrował się na prezentowaniu nazwisk i sylwetek kandydatów „Drużyny Wałęsy”. Związek uzyskał w końcu dostęp do audycji radiowych i telewizyjnych, które zostały przygotowane profesjonalnie i cieszyły się znaczącym zainteresowaniem widzów. KO otrzymał dostęp do 45-minutowego cotygodniowego programu telewizyjnego (choć bez stałych godzin i kanału nadawania), a także do 23% czasu antenowego w codziennym ogólnopolskim paśmie wyborczym. Istotną formą dotarcia do wyborców dla opozycji stał się druk ulotek wyborczych, prezentujących życiorysy kandydatów i zawierających hasła wzywające do skorzystania z prawa głosu i przejęcia odpowiedzialności. Warszawski sztab wyborczy opracowywał także slogany dla poszczególnych osób (np. „My nie chcemy Uszatego, wybieramy Łapickiego”). Położono również nacisk na dystrybucję materiałów wyborczych zawierających instrukcję do głosowania celem ułatwienia aktu głosowania – na masowo produkowanych tzw. ściągach umieszczano tylko nazwiska kandydatów KO, zalecając skreślanie ich kontrkandydatów.

    Andrzej Adam Gdula (ur. 27 czerwca 1942 w Żywcu) – polski polityk, były wiceminister spraw wewnętrznych, działacz PZPR, doradca prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego.Janusz Zbigniew Zabłocki (ur. 18 lutego 1926 w Grodzisku Mazowieckim) – polski publicysta, polityk, działacz katolicki, magister prawa, poseł na Sejm PRL IV, V, VI, VII i VIII kadencji.

    Komitet Obywatelski koncentrował się na działaniach na rzecz drużyny swoich kandydatów oraz na kampanii instruującej o zasadach prawidłowego oddaniu głosu. Jednocześnie promował swoje postulaty, zawarte głównie w dokumencie przyjętym 23 kwietnia. Program obejmował trzy części – prawa obywatelskie, gospodarkę, warunki życia społeczeństwa. Głoszono hasła przyjęcia nowej konstytucji jako podstawy przebudowy państwa, zerwania z zasadą przewodniej roli partii, przeprowadzenia demokratycznych wyborów, zniesienia cenzury i monopolu w mediach, wyodrębnienia samorządu terytorialnego, skrócenia służby wojskowej. Wskazywano na potrzebę reform gospodarczych, w tym modernizacji polityki rolnej, przeprowadzenia prywatyzacji, ograniczania wydatków na wojsko i resort spraw wewnętrznych. Postulowano również m.in. podwyżki najniższych emerytur i rent, zwiększenie finansowania nauki i autonomizację uczelni.

    Andrzej Łapicki (ur. 11 listopada 1924 w Rydze, zm. 21 lipca 2012 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny, profesor i rektor Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie, poseł na Sejm X kadencji.Jacek Jan Kuroń (ur. 3 marca 1934 we Lwowie, zm. 17 czerwca 2004 w Warszawie) – polski polityk, jeden z przywódców opozycji w okresie PRL, historyk, działacz tzw. Czerwonego Harcerstwa, współzałożyciel KOR, dwukrotny minister pracy i polityki socjalnej, w latach 1989–2001 poseł na Sejm X, I, II i III kadencji. Kawaler Orderu Orła Białego.

    „Solidarność” nie prowadziła przy tym formalnej kampanii przeciwko kandydatom władzy. Głosowanie przeciwko nim, a w szczególności przeciwko liście krajowej, zaczęto jednak traktować jako wotum nieufności wobec przywódców PRL. Zaczęły się pojawiać ulotki i afisze zawierające instrukcję oddania głosu przeciwko działaczom koalicji, propagujące skreślanie wszystkich kandydatów w ramach mandatów zarezerwowanych dla kandydatów koalicji rządzącej. W radiowym Studiu Solidarność stosowne informacje podawał Bohdan Tomaszewski. Dokładną instrukcję w telewizyjnym Studiu Solidarność przedstawiał natomiast Jacek Fedorowicz, wskazując w szczególności na konieczność wykreślania każdego nazwiska osobno zamiast dokonywania jednego skreślenia znakiem „X” (kwestia dopuszczalności skreślenia wszystkich jednym przekreśleniem na krzyż budziła wątpliwości, ostatecznie została uznana przez PKW za dopuszczalną). 15 maja 1989 „Gazeta Wyborcza” wskazała na potencjalne korzyści wynikające z porażki kandydatów listy krajowej – autor artykułu zauważał, że przy nieobsadzeniu tych mandatów liczba posłów obywatelskich mogłaby być proporcjonalnie większa niż maksymalne 35%.

    Polska Partia Socjalistyczna (PPS) – polska partia polityczna o charakterze socjalistycznym, niepodległościowym i pracowniczym (klasyfikowana w grupie partii lewicowych), odrodzona w Polsce 15 listopada 1987. W okresie 1988–1990 aktywna w ramach opozycji demokratycznej. Wskutek sporów dotyczących taktyki wobec władz uległa podziałowi na dwa skrzydła: radykalne PPS-Rewolucja Demokratyczna z Piotrem Ikonowiczem i Józefem Piniorem oraz na PPS Jana Józefa Lipskiego zbliżone do opozycji skupionej wokół Komitetu Obywatelskiego. W 1990 doszło do połączenia wszystkich struktur krajowych i emigracyjnych PPS.Zofia Kuratowska (ur. 20 lipca 1931 w Skolimowie, zm. 8 czerwca 1999 w Pretorii) – polska lekarka, specjalista hematolog, polityk, dyplomata, senator I, II i III kadencji. Córka polskiego matematyka Kazimierza Kuratowskiego.

    Działania władzy w okresie kampanii wyborczej[]

    Ulotka wyborcza Komitetu Obywatelskiego w Poznaniu promująca Pawła Łączkowskiego do Sejmu oraz Ryszarda Ganowicza i Janusza Ziółkowskiego do Senatu

    Obóz władzy w trakcie kampanii wyborczej podejmował różne działania wymierzone w solidarnościową opozycję. Przejawem tego było utrudnianie zachowania wynoszącego 35% parytetu dla bezpartyjnych w komisjach wyborczych poprzez nominowanie na te miejsca osób formalnie niezależnych, lecz ściśle powiązanych z koalicją rządzącą. Służby MSW podjęły kilka spraw obiegowych, mających na celu rozpoznanie kandydatów opozycji, jak również kandydatów koalicyjnych i niezależnych pod kątem ich poparcia. Zalecano udział funkcjonariuszy w spotkaniach opozycji, w WUSW opracowywano listy pytań, które miały być wykorzystane do kompromitowania kandydatów solidarnościowych. Przez cały okres kampanii dochodziło do zrywania plakatów opozycji w tym także przez milicjantów i lokalnych urzędników. Do walki z opozycją próbowano wykorzystać cenzurę, dystrybucję fałszywych materiałów wyborczych (w tym błędnych instrukcji głosowania i zawierających różne pomówienia pod adresem związku lub danych kandydatów). Napastliwe wobec opozycji artykuły produkowała rządowa prasa codzienna – „Trybuna Ludu”, „Życie Warszawy” czy „Żołnierz Wolności”. Doszło także m.in. do kilku ataków fizycznych na osoby zaangażowane w kampanię opozycji. Prowokacyjny charakter ze strony władzy miało odrzucenie wniosku o ponowną rejestrację Niezależnego Zrzeszenia Studentów.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Marian Jurczyk (ur. 16 października 1935 w Karczewicach) – polski związkowiec i polityk, działacz opozycji w okresie PRL, senator IV kadencji, prezydent Szczecina w latach 1998–2000 oraz 2002–2006.

    Do działań przeciwko opozycji wykorzystywano TVP – dochodziło do przygotowywania propagandowych relacji telewizyjnych wymierzonych w kandydatów lub członków ich rodzin. Z materiału przygotowanego przez studio wyborcze KO cenzura wycięła scenę, na której Jacek Fedorowicz pokazywał sposób skreślenia całej listy krajowej. Nie przeszkodziło to redakcji TVP pokazać przygotowanej repliki ostro krytykującej nigdy niewyemitowany fragment. Kampanię opozycji solidarnościowej władza uznawała za konfrontacyjną, doszło nawet do wstrzymania emisji programu telewizyjnego „Solidarności” przygotowanego na 23 maja z uwagi na rzekomą obecność „treści godzących w ideę porozumienia narodowego”. Incydenty te oraz nierówny dostęp do mediów były tematami obrad komisji interwencyjnej działającej w ramach Komisji Porozumiewawczej strony społecznej i koalicyjnej.

    Pałac Prezydencki w Warszawie (również Koniecpolskich, Radziwiłłów, Lubomirskich, Namiestnikowski, Rady Ministrów) – zabytkowy pałac w Śródmieściu Warszawy przy ul. Krakowskie Przedmieście 46/48. Od 1994 oficjalna siedziba Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.Roman Malinowski (ur. 26 lutego 1935 w Białymstoku) – polski polityk Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, marszałek Sejmu.

    Działania operacyjne ze strony bezpieki poza „Solidarnością” objęły również inne grupy opozycyjne, w szczególności zaś KPN (np. 10 kwietnia zatrzymano kilkudziesięciu działaczy konfederacji).

    W obozie władzy w okresie kampanii wyborczej utrzymywało się optymistyczne podejście do wyborów. Podtrzymywały je partyjne analizy. Przewidywano, że wynik wyborów będzie wzmocnieniem koalicji w państwie. Zygmunt Czarzasty, jeden z sekretarzy wojewódzkich, uważał, że praktycznie wszyscy niezdecydowani zagłosują zgodnie z rutyną na władzę. Wskazywał nawet, że przy spodziewanej klęsce „Solidarności” Zachód może uznać wybory za zmanipulowane. Dopiero kilka dni przed wyborami opracowano dokument zawierający dwa warianty negatywne – jeden zakładający zdobycie przez opozycję ponad 70 miejsc w Senacie i 35% mandatów w Sejmie odrzucono jako mało prawdopodobny. Również sposób konstruowania listy krajowej, mający zabezpieczyć interesy liderów drobnych sojuszników PZPR, wskazywał na niezdawanie sobie sprawy z zagrożeń dla władzy związanych z wyborami.

    Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego (PRON) – organizacja polityczna (początkowo pod nazwą Obywatelskie Komitety Ocalenia Narodowego) utworzona w okresie stanu wojennego przez PZPR i podporządkowane jej stronnictwa polityczne oraz zależne od władz organizacje katolickie w celu propagandowego wykazania poparcia społeczeństwa dla polityki partii, a w szczególności wprowadzenia stanu wojennego. PRON miał nawiązywać do tradycji działalności Frontu Jedności Narodu, jednoczącego patriotycznie nastawionych Polaków różnych orientacji politycznych i światopoglądowych (stąd istotny był udział organizacji katolickich).Województwo katowickie – jedno z 49 województw istniejących w latach 1975-1998. Jego obszar wynosił 6650 km² (20 miejsce w Polsce), a ludność w 1998 3 894 900 mieszkańców. W 1998 dzieliło się na 43 miasta i 46 gmin. Graniczyło z 5 województwami: od zachodu z opolskim, od północy z częstochowskim, od wschodu z woj. kieleckim i krakowskim, a od południa z bielskim. Granica południowo-zachodnia stanowiła granicę państwową Czechosłowacją a od 1 stycznia 1993 z Czechami.
    Bronisław Geremek, kandydat KO na posła, po wyborach stanął na czele Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego

    Okres wyborczy[]

    Pierwsza tura wyborów (4 czerwca 1989)[]

    Wyniki kandydatów KO „S” w okręgach wyborczych do Sejmu
    Sumaryczne wyniki kandydatów rządowych ubiegających się o mandaty dla kandydatów bezpartyjnych w wyborach do Sejmu

    Głosowanie z 4 czerwca 1989 przyniosło zdecydowane zwycięstwo opozycji solidarnościowej i jednocześnie druzgocącą porażkę komunistycznej władzy.

    Andrzej Gwiazda (ur. 14 kwietnia 1935 w Pińczowie) – polski inżynier elektronik, związkowiec, nauczyciel akademicki, publicysta, działacz opozycji w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, współtwórca Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża i NSZZ "Solidarność", kawaler Orderu Orła Białego.Józef Glemp (ur. 18 grudnia 1929 w Inowrocławiu, zm. 23 stycznia 2013 w Warszawie) – polski biskup rzymskokatolicki, doktor obojga praw, biskup diecezjalny warmiński w latach 1979–1981, arcybiskup metropolita gnieźnieński w latach 1981–1992, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1981–2006, prymas Polski w latach 1981–2009, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 1981–2004, kardynał prezbiter od 1983, od 2006 arcybiskup senior archidiecezji warszawskiej. Kawaler Orderu Orła Białego.

    Przedstawiciele Komitetu Obywatelskiego zdobyli w pierwszej turze 160 na 161 mandatów poselskich przeznaczonych dla kandydatów bezpartyjnych. Większość w swoich okręgach uzyskała poparcie od 60 do 80%, rekordowy wynik (89,3%) uzyskał Mieczysław Gil. Ostatni z solidarnościowych kandydatów (w okręgu Inowrocław), który nie przekroczył progu 50%, przeszedł do drugiej tury. Podobnie sukcesem zakończyło się dla „Solidarności” głosowanie do Senatu. 92 jej reprezentantów zdobyło mandaty (najwyższe poparcie na poziomie 82,47% otrzymała Zofia Kuratowska), pozostałych ośmiu (w dwóch województwach po dwóch kandydatów i w czterech województwach po jednym kandydacie) nie przekroczyło wymaganego progu, przechodząc jednak do drugiej tury. Byli wśród nich m.in. Cezary Józefiak, konkurujący ze znanym dziennikarzem Janem Płócienniczakiem, Aleksander Paszyński, walczący z bratem prymasa Józefa Glempa, jak również Jan Józef Lipski, którego przeciwnika wspierali katoliccy duchowni.

    Województwo łódzkie – jedno z 49 województw istniejących w latach 1975–1998. Położone było w środkowej Polsce. Sąsiadowało z województwami: skierniewickim, płockim, sieradzkim i piotrkowskim. W nowym podziale administracyjnym, od 1999 r. ziemie dawnego województwa znalazły się w całości w nowym i większym województwie łódzkim. Siedzibą władz dawnego województwa łódzkiego tak samo jak dzisiejszego była Łódź.Janusz Ryszard Korwin-Mikke (ur. 27 października 1942 w Warszawie) – polski publicysta i polityk, poseł na Sejm I kadencji, były prezes Unii Polityki Realnej oraz Wolności i Praworządności, prezes Kongresu Nowej Prawicy.

    Spektakularną porażką okazały się wyniki przedstawicieli władzy. Spośród kandydatów z krajowej listy wyborczej tylko dwie z 35 osób nieznacznie przekroczyły próg 50% głosów ważnych i uzyskały mandaty – byli to profesorowie Mikołaj Kozakiewicz (ZSL) i Adam Zieliński (PZPR). 32 osoby otrzymały od 40 do 49% głosów, progu 40% nie przekroczył natomiast Kazimierz Barcikowski. Koalicja rządowa nie uzyskała żadnego mandatu w Senacie. Wymaganą większość głosów (powyżej 50%) w wyborach do Sejmu uzyskały tylko trzy osoby – Teresa Liszcz i Władysław Żabiński z ZSL oraz Marian Czerwiński z PZPR, nieformalnie wspierani przez „Solidarność”. W związku z wygraną Władysława Żabińskiego i Mariana Czerwińskiego Dębica stała się jedynym okręgiem wyborczym, w którym wobec obsadzenia wszystkich mandatów poselskich i senatorskich w głosowaniu z 4 czerwca nie było potrzeby przeprowadzenia drugiej tury.

    Mieczysław Władysław Gil (ur. 9 stycznia 1944 w Gacach Słupieckich) – polski działacz związkowy, opozycjonista w okresie PRL, poseł na Sejm X i I kadencji, senator VIII kadencji. Przewodniczący Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego.Wasz prezydent, nasz premier – tytuł artykułu wstępnego Adama Michnika opublikowanego w „Gazecie Wyborczej” 3 lipca 1989, jednocześnie hasło wzywające do podziału władzy w Polsce: przyzwolenia opozycji solidarnościowej na prezydenta wywodzącego się z PZPR w przypadku zgody na solidarnościowego premiera. Autorami sloganu byli Juliusz Rawicz i Helena Łuczywo.

    W ramach pozostałych 261 mandatów przeznaczonych dla ugrupowań koalicyjnych żaden z ich kandydatów nie uzyskał więcej niż 50% głosów ważnych. Dwie osoby z największym poparciem przechodziły zatem do drugiej tury. Zgodnie z ordynacją wyborczą głos ze wszystkimi skreślonymi nazwiskami pozostawał głosem ważnym, uwzględnianym przy ustalaniu wyniku wyborów. Okazało się, że w zdecydowanej większości przypadków suma głosów oddanych na poszczególnych kandydatów do danego miejsca w Sejmie nie przekraczała 50%, do drugiej tury przechodziły osoby z poparciem kilku lub kilkunastu procent. Tylko 25 kandydatów dostało poparcie na poziomie 30–40%, a zaledwie pięciu otrzymało ponad 40% głosów – najlepszy wynik (48,5%) zanotował Jerzy Modrzejewski z PZPR, członek władz pierwszej „Solidarności”, któremu Komitet Obywatelski poprowadził kampanię przed drugą turą wyborów.

    Trybunał Konstytucyjny (TK) – organ sądownictwa konstytucyjnego w Polsce, znany także w ustrojach innych państw. Jego podstawowym zadaniem jest kontrolowanie zgodności norm prawnych niższego rzędu (rangi ustawowej lub podustawowej) z normami prawnymi wyższego rzędu, przede wszystkim z Konstytucją i niektórymi umowami międzynarodowymi (tzw. "sąd nad prawem").Stronnictwo Pracy – mała polska prawicowa, chadecka partia polityczna, działająca pod różnymi nazwami i z przerwami od 1989.

    Porażką zakończył się również start przedstawicieli opozycji spoza KO „S”, z których żaden nie został wybrany do Sejmu lub Senatu.

    Andrzej Wajda, Lech Kaczyński i Gustaw Holoubek 4 czerwca 1989 jako reprezentanci opozycji wywalczyli mandaty senatorskie

    Frekwencja w pierwszej turze wyniosła 62% – udział w głosowaniu wzięło około 17 milionów uprawnionych do głosowania. Wynik ten został uznany za niski, stanowił zaskoczenie, zarówno dla koalicji rządzącej, jak i solidarnościowej opozycji. Najniższą frekwencję odnotowano w województwie łódzkim (53,28%) i radomskim (55,51%). Rekordowe po tym względem okazały się województwa rzeszowskie (71,52%) i leszczyńskie (70,62%). Odnotowano także dość wysoki odsetek głosów nieważnych – od 7% w Zielonej Górze do 24% w Lesznie. Wiązano to ze skomplikowaną procedurą wyborczą. Głosujący otrzymywał od czterech do siedmiu kart do głosowania (2–5 w okręgu Sejmu, jedną z krajową listą wyborczą i jedną do Senatu). Ponadto od wyborcy ordynacje wymagały dokonywania odpowiedniej liczby skreśleń dla ważności głosu – w poprzednich „wyborach” (do 1988 włącznie) niedokonanie żadnych skreśleń oznaczało akceptację wszystkich kandydatów. W 1989 odrzucono zatem wcześniej praktykowaną zasadę „jednolitości głosowania na wszystkich kandydatów”.

    Narodowy Bank Polski (NBP) – polski bank centralny z siedzibą w Warszawie. Podstawowym celem działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP.Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.

    Okres pomiędzy turami wyborów[]

    Józef Oleksy (PZPR) uzyskał w drugiej turze jeden z mandatów przeniesionych z listy krajowej na okręgi. W III RP pełnił m.in. funkcje marszałka Sejmu, premiera i przewodniczącego postkomunistycznego SLD

    Wyniki wyborów z 4 czerwca zaskoczyły komunistyczne władze. Wyborcza klęska koalicji stała się jednym z głównych tematów posiedzeń naczelnych organów PZPR. Przegrana doprowadziła do upadku nastrojów wśród członków partii komunistycznej, którzy za jej skalę obwiniali kierownictwo PZPR. Upadek listy krajowej Mieczysław Rakowski nazwał „potężnym ciosem”, który „wywracał do góry nogami cały planowany układ sił w Sejmie”.

    Zenon Komender, ps. Wacław Tomczyński, Zaremba, Dobosz (ur. 21 października 1923 w Częstochowie, zm. 12 kwietnia 1993 w Warszawie) – polski mechanik, ekonomista, polityk, publicysta.Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL) – chłopska partia polityczna w Polsce, powstała 27 listopada 1949 z połączenia prokomunistycznego "lubelskiego" Stronnictwa Ludowego z resztkami rozbitego przez komunistów PSL "mikołajczykowskiego". ZSL jako partia satelicka Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej realizowała jej politykę wobec wsi.

    Wybory z 4 czerwca były przedmiotem zainteresowania mediów z Zachodu. Informacja o rezultacie głosowania w kraju komunistycznym stała się jedną z sensacji światowych, na czołówkach tytułów prasowych zbiegając się z masakrą na placu Tian’anmen w Pekinie i śmiercią Ruhollaha Chomejniego. Kampania wyborcza i wyniki wyborów były również obserwowane przez dyplomatów – ambasador Stanów Zjednoczonych John R. Davis w reakcji na porażkę kandydatów władzy z listy krajowej mimo pewnych apeli Lecha Wałęsy o umiar w skreślaniu w raporcie do sekretarza stanu wyraził zaniepokojenie potencjalną niestabilnością sytuacji politycznej w Polsce.

    Liga Kobiet Polskich – Liga Kobiet Polskich jest stowarzyszeniem zrzeszającym kobiety bez względu na światopogląd, przekonanie czy przynależność do innych organizacji społecznych, partii politycznych, kościołów lub związków wyznaniowych chcące działać na rzecz kobiet i ich rodzin( § 1 Statutu LKP). Została oficjalnie zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym w 2001 roku, ale odwołuje się do tradycji Ligi Kobiet Polskich założonej w 1913 roku.Transformacja systemowa w Polsce – ogół zmian zapoczątkowanych w Polsce w latach 80. XX wieku, które ukierunkowane są na budowę wolnego rynku, stworzenie społeczeństwa obywatelskiego oraz demokratyzację.

    6 czerwca doszło do rozmów przedstawicieli „Solidarności” (Bronisław Geremek, Tadeusz Mazowiecki), duchowieństwa (Bronisław Dąbrowski, Alojzy Orszulik) i strony rządowej (Stanisław Ciosek, Andrzej Gdula, Czesław Kiszczak), w trakcie których opozycja nie zanegowała uprzednio ustalonego podziału mandatów. 8 czerwca zorganizowano spotkanie dwustronnej Komisji Porozumiewawczej, na którym Czesław Kiszczak zaatakował Lecha Wałęsę, zarzucając mu kampanię nawoływania do skreślania kandydatów strony koalicyjnej, co uznał za przejaw nieprzestrzegania uzgodnień Okrągłego Stołu. Pojawiła się wówczas propozycja unieważnienia głosowania na krajową listę wyborczą i powtórnego głosowania na nią w drugiej turze, przeciwko czemu ostro zaoponował Adam Michnik. Kwestia ta pozostawała kluczowa – wobec porażki 33 osób z listy krajowej powstała bowiem prawna niemożliwość obsadzenia tych mandatów, skoro ordynacja wyborcza nie przewidziała w tym zakresie dalszego sposobu postępowania. Strona solidarnościowa nie sprzeciwiła się zmianie ordynacji wyborczej i przeniesieniu tych mandatów na okręgi wyborcze przeznaczone wyłącznie dla kandydatów strony koalicyjnej. Decyzję w tej mierze powierzono Radzie Państwa, która 12 czerwca 1989 wydała dekret zmieniający ordynację wyborczą oraz uchwałę tworzącą 33 nowe mandaty w okręgach wyborczych (numerowane od 426 do 458 z przeznaczeniem wyłącznie dla kandydatów sześciu współtworzących PRON organizacji). Rozwiązanie to pozostawało kontrowersyjne – doszło do zmiany zasad wyborów w trakcie ich trwania, co traktowano jako groźny precedens. Zwolennicy kompromisu w ramach „Solidarności” podkreślali jednak potrzebę okazania drugiej stronie dobrej woli, wskazywano też, że upór w tej mierze mógłby dać komunistom pretekst do unieważnienia wyborów. O każdy z nowych mandatów ubiegało się po dwóch przedstawicieli danego ugrupowania, któremu miejsce to było przeznaczone, na start nie zdecydował się żaden z przegranych kandydatów z listy krajowej (jako jedyny próbował zarejestrować się Wiesław Gwiżdż z PZKS, jednak rejestrację tę unieważniono jako naruszającą znowelizowaną ordynację).

    Referendum zostało przeprowadzone 29 listopada 1987 na mocy przyjętej pół roku wcześniej Ustawy o konsultacjach społecznych i referendach. Było jednym z elementów ogólnonarodowej dyskusji na temat drugiego etapu reformy. Pierwotnie referendum miało dotyczyć konkretnych zmian ustrojowych, w tym zwłaszcza powołania urzędu prezydenta (chodziło o umocnienie pozycji gen. Wojciecha Jaruzelskiego). Zamiast tego zadano społeczeństwu następujące pytania:Marszałek Senatu Rzeczypospolitej Polskiej – najwyższy przedstawiciel Senatu Rzeczypospolitej, stojący na straży jego praw i godności. Obecnie stanowisko to zajmuje Bogdan Borusewicz (niezależny, wybrany do Senatu RP z listy Platformy Obywatelskiej).

    Wyniki pierwszej tury były także zaskoczeniem dla opozycji, przechodząc jej najbardziej optymistyczne oczekiwania. Komitet Obywatelski i „Solidarność” tonowały jednak retorykę triumfalistyczną i konfrontacyjną, obawiając się zagrożeń i reakcji ze strony reżimu. Zwycięstwo kandydatów demokratycznych zbiegło się przy tym z wydarzeniami w Chinach, co prowokowało do szukania analogii. Opozycja zaangażowała się w kampanię swoich pozostałych kandydatów, organizując m.in. wielotysięczny wiec w Radomiu. Komitety obywatelskie aktywnie zaczęły też wspierać niektórych kandydatów koalicji, uzasadniając to możliwością wybrania lepszych przedstawicieli, z którymi współpraca w nowym Sejmie będzie łatwiejsza. Wsparcie regionalnych KO, względnie poparcie innych solidarnościowych grup, otrzymało ponad 70 osób (m.in. Andrzej Bratkowski, Tadeusz Fiszbach, Marcin Święcicki, Kazimierz Ujazdowski), około 55 z nich uzyskało mandaty poselskie. W przypadku części kandydatów wsparcie to polegało m.in. na druku ulotek i przedstawianiu ich sylwetek na łamach „Gazety Wyborczej”.

    Aleksander Paszyński (ur. 18 stycznia 1928, zm. 27 czerwca 2001 w Warszawie) – polski polityk, publicysta, senator I kadencji, minister budownictwa (1989–1990).Jayne Seymour Fonda (ur. 21 grudnia 1937 w Nowym Jorku) – amerykańska aktorka, producentka, pisarka oraz działaczka polityczna.

    Druga tura wyborów (18 czerwca 1989)[]

    Ponowne głosowanie odbyło się zgodnie z kalendarzem wyborczym 18 czerwca 1989. W trakcie drugiej tury wybrano 295 posłów i ośmiu senatorów.

    Spotkanie byłych parlamentarzystów Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego z Tadeuszem Mazowieckim oraz Bronisławem Komorowskim i Bogdanem Borusewiczem, marszałkami Sejmu VI kadencji i Senatu VII kadencji (2009)

    Andrzej Wybrański z Komitetu Obywatelskiego wywalczył ostatni z dostępnych dla kandydatów bezpartyjnych mandatów w izbie niższej. Zakończono również wybór 294 miejsc przeznaczonych dla puli rządowej – obsadzono 33 mandaty przeniesione między turami z listy krajowej na okręgi oraz 261 mandatów, w których nie dokonano rozstrzygnięcia 4 czerwca. Miejsca w Sejmie obsadzili zgodnie z odgórnym podziałem kandydaci PZPR (171), ZSL (73), SD (27) i koncesjonowanych ugrupowań chrześcijańskich (23). W głosowaniu zwyciężyła przy tym zdecydowana większość kandydatów wspieranych przez lokalne komitety obywatelskie. Swoistym atutem wielu kandydatów, zwłaszcza PZPR, okazała się ich często słaba rozpoznawalność przez wyborców – w konsekwencji posłami zostało zaledwie dwóch członków (Marian Orzechowski, Iwona Lubowska) i jeden zastępca członka (Zbigniew Sobotka) Biura Politycznego KC PZPR, przy czym cała trójka pojawiła się jako kandydaci dopiero po pierwszej turze (w ramach nowego rozdysponowania 33 mandatów z listy krajowej).

    Edward Materski (ur. 6 stycznia 1923 w Wilnie, zm. 24 marca 2012 w Radomiu) – polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy kielecki w latach 1968–1981, biskup diecezjalny sandomierski w latach 1981–1992, biskup diecezjalny radomski w latach 1992–1999, od 1999 do 2012 biskup senior diecezji radomskiej.Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (konstytucja stalinowska, konstytucja lipcowa) – polska konstytucja uchwalona przez Sejm Ustawodawczy 22 lipca 1952, opublikowana 23 lipca 1952, weszła w życie 23 lipca 1952 z mocą obowiązującą od 22 lipca 1952 i zmieniona z dniem 1 stycznia 1990 w Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej. Opracowana w pierwotnej postaci według wzoru stalinowskiej konstytucji ZSRR z 1936.

    W wyniku wyborów do Senatu Komitet Obywatelski uzyskał kolejnych 7 mandatów. Drugi mandat senatorski w województwie pilskim zdobył Henryk Stokłosa, formalnie bezpartyjny przedsiębiorca, cieszący się wsparciem ze strony rządzącej koalicji. Jedynym kandydatem Komitetu Obywatelskiego, który przegrał w wyborach, był Piotr Baumgart. Wbrew pojawiającym się później teoriom, nie był on jedynym kandydatem KO niemającym wspólnego zdjęcia z Lechem Wałęsą (zdjęcia z późniejszym prezydentem nie miało ponad 20 kandydatów KO).

    Federacja Młodzieży Walczącej – niezależna, podziemna organizacja młodzieżowa działająca w konspiracji w okresie PRL.Antoni Kazimierz Dudek (ur. 17 października 1966 w Krakowie) – polski politolog, profesor nauk humanistycznych, członek Rady Instytutu Pamięci Narodowej.

    Głosowanie w drugiej turze nie cieszyło się większym zainteresowaniem obywateli. Frekwencja w niej wyniosła 25% (spośród ponad 27 milionów uprawnionych do głosowania). W zależności od okręgu wahała się od 14% (Kraśnik) do 35% (Warszawa-Śródmieście). Relatywnie wyższa była w okręgach, w których startowali kandydaci KO lub otwarcie wspierani przez komitety obywatelskie przedstawiciele koalicji.

    Radio „Solidarność” (Radio „S”) – podziemna stacja radiowa Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” nadająca od 1982.Mikołaj Kozakiewicz (ur. 24 grudnia 1923 w Albertynie (obecnie Białoruś), zm. 22 listopada 1998) – polski socjolog, polityk, były marszałek Sejmu, poseł na Sejm PRL IX kadencji, Sejm kontraktowy i Sejm I kadencji, profesor nauk humanistycznych, autor kilkudziesięciu książek z zakresu seksuologii, socjologii wychowania i oświaty, publicysta.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Województwo radomskie – jedno z 49 województw istniejących w latach 1975-1998. Położone było w centralnej Polsce. Sąsiadowało z województwami: skierniewickim i piotrkowskim od zachodu, kieleckim i tarnobrzeskim od południa, lubelskim i siedleckim od wschodu oraz warszawskim od północy. W 1976 roku powierzchnia województwa radomskiego liczyła 7294 km² powierzchni i 682 000 mieszkańców.
    Jerzy Hubert Modrzejewski (ur. 3 listopada 1942 w Wilnie, zm. 22 września 1998 w Jeleniej Górze) – polski polityk, spółdzielca, poseł na Sejm X kadencji.
    Front Jedności Narodu – organizacja społeczno-polityczna utworzona w 1952 (do 1956 roku działał pod nazwą Frontu Narodowego).
    Ordynacja wyborcza (lub system wyborczy) – zbiór przepisów wchodzących w skład tzw. prawa wyborczego regulujących sposób przeprowadzenia wyborów, a w szczególności zasady wyłaniania ich zwycięzców i podziału mandatów.
    Alfred Miodowicz (ur. 28 czerwca 1929 w Poznaniu) – polski działacz związkowy, polityk, poseł na Sejm PRL IX kadencji.
    Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) – oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952–1989. Uprzednio, w latach 1945–1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Państwo to w okresie 1945-1989 propagandowo i kolokwialnie określane było jako Polska Ludowa.
    Blok wschodni (blok socjalistyczny, państwa socjalistyczne, kraje demokracji ludowej, kraje komunistyczne, potocznie demoludy) – zespół państw, które wprowadziły bądź starały się wprowadzić zmiany życia społecznego i gospodarczego zgodne z ideologią komunizmu, na który składały się: dyktatura proletariatu, gospodarka planowa oraz idee sprawiedliwości społecznej. Blok ten był wyróżniany od zakończenia II wojny światowej do początku lat 90. XX wieku.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.182 sek.