• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wulkan



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Erebus – aktywny wulkan u wschodnich wybrzeży Antarktydy, na Wyspie Rossa (Morze Rossa) o wysokości około 3794 m n.p.m. Ostatnio do jego erupcji doszło w 2012. W 1841 roku odkrył go szkocki badacz James Ross. Nazwa wulkanu pochodzi od jednego ze statków odkrywcy o nazwie H.M.S Erebus.Tytan (Saturn VI) – największy księżyc Saturna, jedyny księżyc w Układzie Słonecznym posiadający gęstą atmosferę, w której zachodzą skomplikowane zjawiska atmosferyczne. Jest to również jedyne ciało poza Ziemią, na powierzchni którego odkryto powierzchniowe zbiorniki cieczy – jeziora. Nie wypełnia ich jednak woda, ale ciekły metan, który na Ziemi występuje w postaci palnego gazu.
    Powstawanie wulkanów[ | edytuj kod]

    Występowanie wulkanów na Ziemi jest związane ze strefą młodej górotwórczości i z obszarami aktywnych trzęsień ziemi. Związek tych zjawisk tłumaczy teoria tektoniki płyt litosfery. W miejscach, gdzie jedna płyta litosfery zagłębia się pod drugą, wulkany powstają wzdłuż ich krawędzi – na kontynencie oraz wzdłuż rowów oceanicznych, np. wybrzeże Pacyfiku, Europa Południowa, Wyspy Japońskie, Filipiny. Wulkany powstają także w miejscach rozsuwania się płyt litosfery, czyli w grzbietach śródoceanicznych i w dolinach ryftowych, np. w Grzbiecie Śródatlantyckim i w Wielkich Rowach Afrykańskich.

    Stożek wulkaniczny – wulkan, wzniesienie o stożkowatym kształcie, utworzone z lawy lub materiałów piroklastycznych, wydobywających się z wylotu komina wulkanicznego w czasie erupcji centralnej. W wyniku kolejnych erupcji kształt i wielkość stożka mogą ulegać zmianom, w wierzchołkowej partii może utworzyć się krater lub kaldera.Góry Świętokrzyskie (342.34) – masyw górski położony w południowo-wschodniej Polsce, w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Najwyższy szczyt to Łysica (612 m n.p.m.) w paśmie Łysogór. Nazwa gór pochodzi od relikwii Krzyża Świętego przechowywanych w klasztorze na Łysej Górze.

    Ponadto wulkany występują ponad plamami gorąca, które mogą być położone z dala od granic płyt, np. na Hawajach lub Reunionie. Wulkanizm Islandii związany jest zarówno z granicą płyt (Grzbiet Śródatlantycki), jak też z istnieniem plamy gorąca.

    Unikalną w czasach historycznych okazją do obserwacji narodzin wulkanu było powstanie wulkanu Paricutín w Meksyku oraz wysepki Surtsey u brzegów Islandii.

    Wpływ na atmosferę i klimat Ziemi[ | edytuj kod]

    Wulkany emitują gazy wulkaniczne oraz popiół, które mogą powodować występowanie szczególnych zjawisk atmosferycznych oraz wpływać na klimat planety.

    Beerenberg lub Haakon VII Toppen (pol. Szczyt Haakona VII) – aktywny wulkan (stratowulkan) w północno-wschodniej części wyspy Jan Mayen, drugi pod względem wysokości w Europie (po Etnie). W znacznej części jest on pokryty lodowcem.Grzbiet Śródatlantycki – podwodny grzbiet śródoceaniczny na Oceanie Atlantyckim, ciągnący się od Islandii aż po Antarktydę. Jest to najdłuższy grzbiet śródoceaniczny na Ziemi. Jego przedłużeniem na obszarze Oceanu Arktycznego jest Grzbiet Gakkela. Na południu kończy się w węźle potrójnym Bouveta w pobliżu Wyspy Bouveta. Krawędź Romanche rozdziela go na Grzbiet Północnoatlantycki i Grzbiet Południowoatlantycki. Większa część grzbietu skryta jest pod wodą. Ponad powierzchnię morza została wypiętrzona Islandia. Część grzbietu w pobliżu Islandii zwana jest Grzbietem Reykjanes.

    Skład wyziewów wulkanicznych może znacząco różnić się pomiędzy poszczególnymi wulkanami. Najczęściej dominują w nich para wodna, dwutlenek węgla oraz dwutlenek siarki. W mniejszych ilościach zawierają takie gazy śladowe jak wodór, tlenek węgla, halony, związki organiczne i lotne chlorki metali.

    Klimat[ | edytuj kod]

    Silne erupcje są w stanie wprowadzić parę wodną, dwutlenek węgla, dwutlenek siarki, chlorowodór, fluorowodór i popiół do stratosfery, na wysokość 16-32 km nad powierzchnią Ziemi. Najistotniejszym skutkiem takiego zjawiska jest przedłużone (do kilku lat) utrzymywanie się w stratosferze aerozolu siarczanowego, czyli kropelek kwasu siarkowego (H2SO4) powstających w wyniku łączenia się wody i dwutlenku siarki. Obecność aerozolu podwyższa albedo planetarne, czyli zwiększa ilość promieniowania słonecznego rozpraszanego w przestrzeń kosmiczną i niedopuszczanego do powierzchni Ziemi. Skutkuje to obniżeniem średniej temperatury powierzchni Ziemi do czasu, gdy aerozol pod wpływem grawitacji wypadnie z atmosfery. Badania rdzeni lodowych, zapisów historycznych i słojów drzew wskazują, że wszystkie najchłodniejsze sezony letnie w ostatnich 2,5 tysiącach lat były skutkiem dużych erupcji wulkanicznych.

    Hekla (isl. "kaptur, czepek, płaszcz z kapturem") – wulkan w południowo-zachodniej Islandii, położony 115 km na wschód od stolicy kraju Reykjavíku. Najwyższy czynny wulkan wyspy (1491 m n.p.m.), należy też do najbardziej aktywnych.Mayon – czynny wulkan na wyspie Luzon na Filipinach o wysokości 2463 metrów n.p.m., zaliczany do stratowulkanów. Tworzy stożek wulkaniczny o zboczach nachylonych pod kątem 35–40°. Na szczycie znajduje się niewielki krater.
    Zdjęcie przedstawia krajobraz. Na pierwszym planie pusta droga i tropikalna roślinność. W oddali zajmujące większość zdjęcia kłęby dymu i chmur, z widocznymi kilkoma mniejszymi chmurami w kształcie soczewek.
    Erupcja wulkanu Pinatubo, której towarzyszyło powstanie chmur Cumulus flammagenitus oraz chmur soczewkowych.

    Ilość dwutlenku węgla emitowanego podczas erupcji wulkanu jest niewielka w porównaniu z ilością tego gazu, jaka znajduje się w atmosferze. Obecnie (od lat 90. XX wieku) średnioroczne emisje CO2 ze wszystkich wulkanów świata łącznie są ponad 100 razy mniejsze od emisji tego gazu związanych z działalnością człowieka, w związku z czym nie stanowią istotnego czynnika w kontekście obserwowanego współcześnie globalnego ocieplenia klimatu.

    Efuzja, erupcja wylewna, wylew wulkaniczny - wylew lawy na powierzchnię Ziemi. Jest to typ erupcji wulkanicznej, typowy dla wulkanów tarczowych. Wypływ lawy ma spokojny charakter, nie towarzyszy mu wyrzucenie dużych ilości materiałów piroklastycznych, charakterystyczne dla gwałtownych erupcji eksplozywnych. Zachodzi w przypadku lawy zasadowej - bazaltowej o małej lepkości.Nikaragua (Nicaragua, Republika Nikaragui – República de Nicaragua) – państwo w Ameryce Środkowej, położone między Hondurasem na północy, a Kostaryką na południu. Na zachodzie na długości 320 km oblewają ją wody Oceanu Spokojnego, a na wschodzie na długości 480 km – wody Morza Karaibskiego.

    Chmury[ | edytuj kod]

    Podczas erupcji wulkanicznej, w związku z dużymi emisjami pary wodnej i pyłów mogących stanowić jądra kondensacji, unoszonych do góry przez silny prąd wznoszący, może dochodzić do powstawania specyficznych chmur Cumulus flammagenitus.

    Kwaśne deszcze[ | edytuj kod]

    Emisje gazów wulkanicznych to naturalny czynnik powodujący występowanie kwaśnych deszczów. Powstają one w wyniku rozpuszczania się w wodzie tworzącej krople chmurowe a następnie deszczowe chlorowodoru, dwutlenku siarki (w połączeniu z wodą tworzącego kwas siarkowy H2SO4) oraz związków selenu (w połączeniu z wodą tworzące kwas selenowy (IV) i kwas selenowy (VI)). Skład kwaśnego deszczu związanego z aktywnością wulkaniczną na ogół wyraźnie odbiega od tego wynikającego z działalności człowieka - zawiera więcej chlorowodoru i to właśnie ten związek w dużej mierze odpowiada za wartość pH wody.

    Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonym Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.Grimsvötn (1719 m n.p.m.) – czynny wulkan na Islandii znajdujący się pod lodowcem Vatnajökull, piąty pod względem wysokości w Europie. Jego erupcje powodują topnienie lodowca, a ciśnienie i ciepło wydobywające się podczas erupcji z wulkanu unoszą czapę lodową, co prowadzi do katastrofalnych powodzi na tym terenie. Zjawisko to nazywa się jökulhlaup i jest bardzo często spotykane na Islandii. Ostatnia erupcja wulkanu miała miejsce 21 maja 2011.

    Oddziaływanie gazów wulkanicznych może powodować dużą zmienność w zakwaszeniu deszczu (pH od 2 do 7) w czasie (w ciągu tygodni - miesięcy) jak i przestrzeni (w obrębie kilku kilometrów). Problem ten obserwuje się między innymi w sąsiedztwie Etny oraz wulkanu Masaya w Nikaragui.

    Niszczenie warstwy ozonowej[ | edytuj kod]

    W efekcie dużych erupcji wulkanicznych do stratosfery (w której znajduje się warstwa ozonowa) dostają się duże ilości pary wodnej oraz dwutlenku siarki, tworzące razem krople kwasu siarkowego (H2SO4), czyli aerozol siarczanowy. Kropelki te dostarczają powierzchni, na których wcześniej nieaktywne związki fluorowców mogą wchodzić w reakcje. Efekt nie jest jednorodny: w środkowej stratosferze prowadzi do spowolnienia niszczenia ozonu a w dolnej - do jego przyśpieszenia. To, które zjawisko przeważa, zależy od wielu czynników, takich jak temperatura, ilość aerozolu siarczanowego a przede wszystkim - dostępności fluorowców. Aktualnie w związku z obecnością w atmosferze dużych ilości freonów, czyli produkowanych przez człowieka chloro- i fluoropochodnych węglowodorów alifatycznych duże erupcje wulkaniczne (takie jak erupcja Pinatubo w 1991 r.) przyczyniają się do niszczenia warstwy ozonowej. Naukowcy spodziewają się, że gdy koncentracje freonów spadną (czego oczekujemy w związku z obowiązywaniem Protokołu Montrealskiego), analogiczne erupcje skutkować będą wzrostem ilości ozonu w stratosferze.

    Honsiu (jap. 本州, Honshū) – największa, a tym samym główna wyspa Japonii. Na północy cieśnina Tsugaru oddziela ją od Hokkaido, na południu Morze Wewnętrzne od Sikoku, a na południowym zachodzie po drugiej stronie cieśniny Shimonoseki leży wyspa Kiusiu. Honsiu jest siódmą co do wielkości wyspą na świecie.Paricutín (hiszp. Volcán de Paricutín) – wulkan w środkowym Meksyku, w stanie Michoacán, w pobliżu wioski o tej samej nazwie. Wulkan pojawił się na powierzchni ziemi w 1943 i dał wulkanologom możliwość obserwacji z bliska procesu powstawania wulkanów. Obecnie Paricutín wznosi się na wysokość 3170 m n.p.m.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Indeks Eksplozywności Wulkanicznej
  • erupcja wulkanu
  • efuzja (geologia)
  • superwulkan
  • gujot
  • wulkan błotny
  • Vulcania
  • wulkanologia
  • pacyficzny pierścień ognia


  • Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Góra Asama (jap. 浅間山, Asama-yama) – aktywny wulkan w środkowej części Honsiu, głównej wyspy Japonii. Znajduje się na granicy prefektur Gunma i Nagano. Wysokość tego wulkanu wynosi 2 568 m n.p.m. Ostatnia erupcja miała miejsce 2 lutego 2009. Inne silne wybuchy miały miejsce w latach 685, 1108, 1783 oraz 1972. Na wschodnim stoku znajduje się obserwatorium wulkaniczne należące do Uniwersytetu Tokijskiego.
    Antofalla – stratowulkan, drugi pod względem wysokości czynny wulkan na Ziemi w północno-zachodniej Argentynie w Andach Środkowych na płaskowyżu Puna de Atacama. Wyskokość 6450 m n.p.m. Szczyt pokrywają wieczne śniegi.
    Kwas selenawy (nazwa Stocka: kwas selenowy(IV)), H2SeO3 – nieorganiczny związek chemiczny z grupy kwasów tlenowych, w którym selen występuje na IV stopniu utlenienia. Jest słabym kwasem.
    Ojos del Salado - najwyższy wulkan na Ziemi (drzemiący); położony w Andach Środkowych, na granicy Argentyny i Chile. Ma wysokość 6893 m n.p.m. Jest drugim co do wysokości szczytem górskim na półkuli zachodniej, drugim na półkuli południowej oraz najwyższym szczytem Chile. Leży około 600 km na północ od Aconcagui. Według naukowców, ostatnia erupcja tego wulkanu miała miejsce między 700 a 1000 rokiem naszej ery.
    Hualālai – uśpiony wulkan tarczowy zlokalizowany na amerykańskiej wyspie Hawaiʻi, należącej do archipelagu Hawajów. Jest to po wulkanach Kilauea oraz Mauna Loa trzeci najmłodszy oraz trzeci najbardziej aktywny z pięciu wulkanów tworzących wyspę Hawaiʻi. Jest on także najbardziej na zachód wysuniętym wulkanem wyspy. Jego wysokość wynosi 2521 m n.p.m. Szacuje się, iż Hualālai wzniósł się ponad poziom oceanu około 300 000 lat temu. Pomijając fakt bardzo niskiej aktywności od czasów ostatniego wybuchu w 1801 roku, Hualālai jest wciąż uważany za aktywny i przewiduje się jego erupcję w ciągu następnych stu lat. Względne nieprzygotowanie mieszkańców regionu spowodowane zastojem w aktywności wulkanu znacząco pogorszyłoby skutki takiego zdarzenia.
    Wulkan wygasły – rodzaj wulkanu z jeszcze zachowaną formą stożka wulkanicznego, ale nie przejawiający w czasach historycznych aktywności wulkanicznej, z ewentualnym wyjątkiem w postaci chłodnych ekshalacji. Przykładem takich wulkanów są wulkany Masywu Centralnego we Francji, np. Puy de Pariou.
    Kwas siarkowy (nazwa Stocka: kwas siarkowy(VI)), H2SO4 – nieorganiczny związek chemiczny, jeden z najmocniejszych kwasów – wszystkie układy o mocy większej od kwasu siarkowego 100% nazywa się superkwasami. Bywa zwany krwią przemysłu chemicznego, ze względu na to, że używa się go w bardzo wielu kluczowych syntezach. Sole kwasu siarkowego to siarczany.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.101 sek.