• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wschodniopolska Socjalistyczna Republika Radziecka

    Przeczytaj także...
    Jan Ciechanowicz (lit. Ivanas Tichonovičius, Janas Ciechanowiczius, Janas Ciechanovičius; ros. Иван Станиславович Тихонович; ur. 2 lipca 1946 w Wornianach w dawnym powiecie wileńsko-trockim) – polski pisarz, historyk, były działacz mniejszości polskiej na Litwie i deputowany do Rady Najwyższej ZSRR (1989–1991).Polska Partia Praw Człowieka – ugrupowanie założone 3 maja 1990 w Wilnie przez grupę polskich działaczy w ZSRR, rozwiązane w październiku 1991 roku.
    Litwini (lit. lietuviai) – naród bałtycki zamieszkujący głównie Litwę, a również Wlk. Brytanię, USA, Irlandię, Brazylię i inne kraje, posługujący się językiem litewskim.

    Wschodniopolska Socjalistyczna Republika Radziecka – postulowana republika radziecka, która miała być utworzona na zachodnich terenach Związku Radzieckiego.

    Idea stworzenia polskiej republiki pojawiła się wśród działaczy mniejszości polskiej w Litewskiej SRR na początku 1990 roku, kiedy Litwini ogłosili deklarację niepodległości. Polacy, obawiając się marginalizacji oraz lituanizacji, zaproponowali utworzenie polskich obwodów autonomicznych, które w przyszłości miały utworzyć osobną republikę radziecką o polskim charakterze. Nie wskazano dokładnych granic republiki, ale założenia były takie, aby obejmowała Wileńszczyznę (bez precyzowania, czy samo Wilno również) oraz rejony zamieszkałe przez Polaków w okolicach Grodna. Pomysł popierała Polska Partia Praw Człowieka z przewodniczącym Janem Ciechanowiczem.

    Polacy – naród zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, a poza granicami Polski tworzący Polonię.Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза – КПСС) – ostatnia nazwa założonej w 1903 partii komunistycznej, rządzącej w RFSRR i ZSRR od 1917 do 1991 (1903-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji, frakcja bolszewików; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Formalnie centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne i Sekretariat Komitetu Centralnego na czele z sekretarzem generalnym. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. Sekretariatowi KC podlegały wydziały Komitetu Centralnego, oparte na zasadzie funkcjonalnej i pełniące funkcje ministerstw. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie sekcje (komunistyczne partie republik związkowych ZSRR) z wyjątkiem (do 1990) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowania i utrzymywania kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny Komitetu Centralnego i radziecki wywiad (INO NKWD i GRU).

    O utworzeniu polskiej republiki radzieckiej Ciechanowicz miał rozmawiać z Michaiłem Gorbaczowem – rezultaty tych rozmów nie są znane, ale przywódca KPZR, zainteresowany osłabieniem Litwy, przekazał tę propozycję ówczesnemu prezydentowi RP, Wojciechowi Jaruzelskiemu, który tę opcję miał popierać.

    Polski Kraj Narodowo-Terytorialny − polskojęzyczny okręg autonomiczny, jednostronnie utworzony w ramach Litwy przez litewskich Polaków. Okręg obejmował ziemie odrywającej się od ZSRR Litwy, na których Polacy stanowili większość mieszkańców. Jego utworzenie obiecała specjalną uchwałą Rada Najwyższa Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, jednak po jej wystąpieniu ze Związku Radzieckiego zobowiązanie nie zostało zrealizowane. Polacy jednostronnie ogłosili utworzenie okręgu autonomicznego, jednak władze samorządowe zostały przez władze litewskie zlikwidowane i zastąpione zarządami komisarycznymi.Republiki Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, zwane także republikami związkowymi (ros. союзные республики) – wydzielone na podstawie etnicznej jednostki podziału administracyjnego ZSRR podporządkowane bezpośrednio władzom centralnym. Początkowo ZSRR tworzyły cztery republiki związkowe, które 30 grudnia 1922 zawarły umowę o utworzeniu ZSRR (Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka, Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka, Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka, Zakaukaska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka). W momencie rozpadu ZSRR składał się z piętnastu republik związkowych, które w konsekwencji stały się niepodległymi państwami.

    Protest przeciwko takim działaniom wyrazili liderzy Solidarności oraz polskie media emigracyjne. Również szybki rozwój wypadków na Litwie sprawił, że koncepcja Wschodniopolskiej SRR pozostała tylko jednym z planów. Nie doszło również do urzeczywistnienia innego projektu – autonomii Wileńszczyzny, natomiast jednostronnie utworzony w 1991 roku przez litewskich Polaków Polski Kraj Narodowo-Terytorialny istniał tylko kilka miesięcy.

    Litwinizacja (Lituanizacja) – proces przyswajania lub celowego stopniowego narzucania przez państwo litewskie litewskiego języka, obyczajów, kultury i wzorców w sztuce.Polacy na Litwie − społeczność ok. 235-300 tysięcy osób. Polacy są najliczniejszą mniejszością narodową na Litwie, gdzie stanowią 6,58% ludności tego kraju. Mieszkają głównie w Wilnie i w zwartym osadnictwie w rejonach wileńskim, solecznickim, święciańskim i trockim (w rejonach solecznickim i wileńskim stanowią większość mieszkańców). Zamieszkują też w rozproszeniu resztę kraju, w przeszłości na Kowieńszczyźnie stanowili większość ludności. Polaków na Litwie zrzesza Związek Polaków na Litwie.

    Bibliografia[]

  • Dangiras Mačiulis, Rimas Minkys, Nikžentaitis Alvydas. „Okupacja Wilna”. Rzecz o historii drugiego stopnia. „Mówią Wieki Nr 4/12”, kwiecień 2012 (pol.).  Artykuł dostępny online: http://www.mowiawieki.pl/index.php?page=artykul&id=516



  • w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Michaił Siergiejewicz Gorbaczow, ros. Михаил Сергеевич Горбачёв (ur. 2 marca 1931 we wsi Priwolnoje) – radziecki i rosyjski polityk, ostatni przywódca Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (KPZR) i jedyny prezydent ZSRR, laureat Pokojowej Nagrody Nobla.
    Wojciech Witold Jaruzelski (ur. 6 lipca 1923 w Kurowie) – polski polityk i dowódca wojskowy, działacz komunistyczny, prezydent PRL (1989) i prezydent RP (1989–1990), generał armii Wojska Polskiego, szef Głównego Zarządu Politycznego WP (1960–1965), szef Sztabu Generalnego WP (1965–1968), minister obrony narodowej (1968–1983), przewodniczący Komitetu Obrony Kraju – Zwierzchnik Sił Zbrojnych, Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych na wypadek wojny, współtwórca Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego; w nocy 12/13 grudnia 1981 stanął na czele Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego, która w czasie stanu wojennego (1981–1983) sprawowała faktyczną władzę w Polsce, członek Biura Politycznego KC PZPR (1971–1989), I sekretarz KC PZPR (1981–1989), poseł na Sejm PRL III, IV, V, VI, VII, VIII i IX kadencji, prezes Rady Ministrów PRL (1981–1985), przewodniczący Rady Państwa PRL (1985–1989).
    Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka (lit. Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika, rus. Литовская Советская Социалистическая Республика), LSRR - twór polityczny powstały w lipcu 1940 roku w wyniku aneksji Pierwszej Republiki Litewskiej przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, rozwiązany ostatecznie we wrześniu 1991 roku, gdy kraje Zachodu uznały niepodległość Republiki Litewskiej i została ona przyjęta w poczet członków Organizacji Narodów Zjednoczonych.
    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.
    Grodno (biał. Гро́дна Hrodna, lub też: Го́радня, Гаро́дня; ros. Гродно, Grodno; lit. Gardinas; jid. גראָדנע, Grodne; niem. Grodno, Garten) – miasto obwodowe na Białorusi, nad Niemnem, w pobliżu granicy z Polską,siedziba administracyjna obwody grodzieńskiego; 328 000 mieszkańców (2010); ośrodek przemysłowy; port lotniczy, węzeł kolejowy i drogowy, przystań rzeczna; uniwersytet (od 1978); siedziba Związku Polaków na Białorusi i polskiego konsulatu generalnego.
    Wileńszczyzna (lit. Vilniaus kraštas, biał. Віленшчына), Wileńskie – terytorium leżące obecnie w granicach Litwy i Białorusi.
    Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” – ogólnopolski związek zawodowy powstały w 1980 dla obrony praw pracowniczych, do 1989 również jeden z głównych ośrodków opozycji przeciw rządowi Polski Ludowej. Początkowo duże wpływy polityczne organizacji w III Rzeczypospolitej (np. Akcja Wyborcza Solidarność w latach 1997–2001) uległy następnie znacznemu osłabieniu.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.025 sek.