• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wojny perskie



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Tukidydes z Aten (gr. Θουκυδίδης ὁ Ἀθηναῖος Thukydides ho Athenaios; ur. między 471 p.n.e. a 460 p.n.e., zm. między 404 p.n.e. a 393 p.n.e.) – grecki historyk.Arystydes, gr. Ἀριστείδης Aristeídēs, (ur. ok. 530 p.n.e. w Atenach, zm. ok. 467 p.n.e.) – ateński polityk i wódz, nazywany Sprawiedliwym.

    Wojny grecko-perskie – wojny stoczone w pierwszej połowie V wieku p.n.e. pomiędzy imperium perskim a greckimi poleis. W 546 r. p.n.e. Cyrus Wielki, twórca potęgi państwa perskiego, podbił leżącą w Azji Mniejszej Lidię, a w następnych latach Persowie zdobyli podległe wcześniej królom lidijskim greckie miasta na wschodnim wybrzeżu Morza Egejskiego. W 499 p.n.e. miasta te zbuntowały się przeciw władzy perskiej i wznieciły powstanie, nie doczekały się jednak znaczącej pomocy z poleis pozostających poza zasięgiem władzy perskiego króla (niewielkie kontyngenty przysłały jedynie Ateny i Eretria). Powstanie upadło w 493 p.n.e., a w 490 p.n.e. ruszyła perska wyprawa morska, która miała ukarać greckie miasta wspomagające powstańców, jednak zakończyła się klęską w bitwie pod Maratonem w Attyce, gdzie Ateńczycy pokonali Persów. Przewidując kolejny najazd część greckich poleis zawiązała sojusz obronny, tzw. Związek Hellenów, któremu przewodniczyła Sparta – militarna potęga Grecji. W 480 p.n.e. wielka armia perska dowodzona przez samego króla – Kserksesa I – wkroczyła do Grecji, pokonała niewielkie siły Związku pod Termopilami, zajęła i spaliła Ateny, ale flota perska została rozbita w bitwie morskiej pod Salaminą. W 479 p.n.e. perskie porażki pod Platejami w Beocji i pod Mykale w Azji Mniejszej sprawiły, że to Grecy przejęli inicjatywę w toczącej się wojnie. Kierownictwo w niej przejęły Ateny, tworząc z wyzwolonymi poleis trackimi i z wysp Morza Egejskiego sojusz zwany Związkiem Morskim bądź Delijskim. Sparta wycofała się z dalszych walk. Związek Morski pod dowództwem Ateńczyka Kimona wyzwalał kolejne greckie miasta spod panowania perskiego. Ok. 466 p.n.e. Grecy zadali klęskę perskiej armii i flocie w bitwie nad Eurymedonem w Pamfilii, zyskując panowanie na morzu. W 460 p.n.e. Ateny wspomogły antyperskie powstanie w Egipcie, jednak poniosły porażkę w delcie Nilu w 454 p.n.e. W 451 p.n.e. starcie Greków i Persów pod Salaminą Cypryjską zakończyło się wielkim zwycięstwem Związku Morskiego na lądzie i na morzu. Wkrótce potem walki ustały i doszło do porozumienia, w którym król perski pogodził się z utratą miast greckich w Azji, lecz zachował Cypr.

    Bitwa pod Platejami – starcie zbrojne, które miało miejsce podczas drugiej wojny perskiej (480–449 p.n.e.) w 479 p.n.e.Bizancjum, obecnie Stambuł (stgr. Βυζάντιον Byzántion, łac. Bysantium) – starożytne miasto leżące nad cieśniną Bosfor, łączącą Morze Marmara z Morzem Czarnym, nad zatoką Złotego Rogu. Powstałe jako kolonia grecka w VII wieku p.n.e. W 324 roku cesarz rzymski Konstantyn I Wielki zdecydował o przemianowaniu miasta na Konstantynopol, a w 330 roku przeniósł do niego stolicę swojego państwa.

    Spis treści

  • 1 Przed wojnami
  • 1.1 Grecy w Azji Mniejszej
  • 1.2 Powstanie imperium perskiego
  • 1.3 Perski podbój greckich poleis w Azji
  • 1.4 Perska ekspansja w Europie
  • 1.5 Grecja na przełomie VI/V wieku p.n.e.
  • 2 Powstanie jońskie
  • 3 Pierwsza perska inwazja Grecji
  • 3.1 Przyczyny
  • 3.2 Przebieg inwazji
  • 3.2.1 Bitwa pod Maratonem
  • 4 Przed drugą inwazją
  • 4.1 Grecja
  • 4.2 Persja
  • 4.3 Związek Helleński
  • 5 Druga perska inwazja Grecji
  • 5.1 Armia Kserksesa
  • 5.2 Artemizjon i Termopile
  • 5.3 Bitwa pod Salaminą
  • 5.4 Rok 479 p.n.e.: Plateje i Mykale
  • 6 Wojny Związku Morskiego
  • 6.1 Powstanie Związku Morskiego
  • 6.2 Do bitwy pod Eurymedonem
  • 6.3 Interwencja w Egipcie i na Cyprze
  • 6.4 Koniec walk
  • 7 Źródła
  • 8 Zobacz też
  • 9 Przypisy
  • 10 Bibliografia
  • II wojna perska miała miejsce w latach 480-449 p.n.e., lecz jej apogeum przypadło na pierwsze dwa lata wojny 480-479 p.n.e. Kolejne lata to już tylko sporadyczne zatargi pomiędzy Persją a koalicją miast greckich, mające na celu wyzwolenie greckich osad w Azji Mniejszej zajętych przez Persję podczas pierwszej wojny.Sparta (gr. Σπάρτη Spártē, Λακεδαίμων Lakedaímōn, Lacedemon) – starożytne miasto oraz terytorium polis w południowej Grecji, na półwyspie Peloponez, główny ośrodek miejski Lakonii.

    Przed wojnami[]

    Grecy w Azji Mniejszej[]

    Greckie polis pojawiły się na wschodnim wybrzeżu Morza Egejskiego w wiekach ciemnych i rozwijały się w miarę szybko. Do początku VII wieku p.n.e. pozostawały we względnej izolacji zarówno od reszty świata greckiego jak i azjatyckich państw rozwijających się w Anatolii. W VII wieku p.n.e. w Azji Mniejszej pojawili się Kimmerowie, koczowniczy lud ze stepu między Krymem i Kaukazem. Pokonali oni armie Urartu, rozbili państwo frygijskie, atakowali Asyrię, a także greckie poleis – m.in. zdobyli Magnezję nad Meandrem, oblegali Efez. Zagrożenie z ich strony ustało pod koniec wieku, co pozwoliło rozwinąć się potędze państwa lidyjskiego ze stolicą w Sardes. Jego królowie – Alyattes (617-560 p.n.e.) i jego syn Krezus (560-546 p.n.e.) podporządkowali sobie greckie miasta wybrzeża (Milet zdołał wynegocjować dla siebie korzystne warunki zależności). Stosunki między Grekami i Lidyjczykami, którzy szybko się hellenizowali, układały się dobrze: władcy Lidii nie wtrącali się w sprawy wewnętrzne miast, składali dary greckim świątyniom, korzystali także z greckich najemników w czasie wojen. W VI wieku p.n.e. greckie poleis Jonii przeżywały swój najlepszy okres, bogaciły się, były ośrodkami rozwiniętej kultury, zakładały (już od VII wieku p.n.e.) kolonie (na wybrzeżach Morza Czarnego, na Zachodzie).

    Ostracyzm (od gr. ὄστρακον ostrakon – skorupa) – praktyka polityczna w starożytnej Grecji, rodzaj tajnego głosowania, podczas którego wolni obywatele typowali osoby podejrzane o dążenie do tyranii i zasługujące na wygnanie z miasta na 10 lat.Kambyzes II (staroperskie Kanbuzhiya, zm. w lipcu 522 p.n.e.) – król Persji od 529 p.n.e., syn Cyrusa II Wielkiego, pochodził z dynastii Achemenidów.

    Powstanie imperium perskiego[]

    Imperium perskie na przełomie VI/V wieku p.n.e.

    Persowie pojawili w się południowo-zachodnim Iranie w pierwszej połowie I tysiąclecia p.n.e. osiedlając się w Anszanie (późniejsza Persyda) i częściowo ulegając wpływom istniejącego na tym terenie od tysiącleci państwa Elam. Królestwo Persów w VI wieku p.n.e. było wasalem potężnego imperium Medów (Grecy zwykle nie rozróżniali Persów i Medów – oba narody nazywali Medami). W 550 p.n.e. władca Persów Cyrus zbuntował się przeciw królowi Medów. Armia medyjska przeszła na stronę Cyrusa, umożliwiając mu podbój całego imperium. W kolejnych latach Cyrus podbił Lidię (546 p.n.e.), później państwo babilońskie (539 p.n.e.) i wschodni Iran. W 530/529 p.n.e. zginął w walkach z nomadami ze stepu środkowoazjatyckiego, ale podboje kontynuował jego syn Kambyzes zajmując w 525 p.n.e. Egipt. Wielonarodowe imperium perskie rozciągało się od Libii i Azji Mniejszej na zachodzie aż po granice Indii na wschodzie. Dariusz I Wielki, który przejął władzę po śmierci Kambyzesa w 522 p.n.e., przeprowadził liczne reformy usprawniając administrację i armię. Imperium podzielone było na samorządne prowincje – satrapie, których władcy zwani satrapami (wywodzący się z perskiej arystokracji, często członkowie rodziny królewskiej) dysponowali szerokimi uprawnieniami: kontrolowali lokalną administrację, oddziały wojskowe i twierdze, zachowywali część wpływów z podatków, ale to król decydował o zmianach w satrapiach, a także o rozpoczęciu wojny.

    Przesmyk Koryncki (Istm) – przesmyk łączący półwysep Peloponez z główną częścią Grecji, niedaleko miasta Korynt. Na zachodzie oblewa go Zatoka Koryncka (Morze Jońskie), a od wschodu - Zatoka Sarońska (Morze Egejskie). Kanał ma długość 6,3 km.Ewa Maria Wipszycka-Bravo (ur. 27 listopada 1933 w Warszawie) – historyk starożytności, profesor emeritus Uniwersytetu Warszawskiego.

    Perski podbój greckich poleis w Azji[]

    Po szybkiej kampanii, która pozwoliła mu zająć stolicę Lidii Sardes w 546 p.n.e., Cyrus wrócił do Ekbatany (jednej ze stolic swojego imperium), pozostawiając dokończenie podboju posiadłości lidyjskich, w tym greckich poleis w Azji, Medowi Harpagosowi. Milet uznał władzę Cyrusa uzyskując uprzywilejowany status, podobnie jak za panowania królow lidyjskich, natomiast pozostałe miasta Persowie musieli zdobywać siłą, co zajęło im sporo czasu. Mieszkańcy Fokai i Teos woleli opuścić swoje miasta i założyć nowe poleis (ci pierwsi na Korsyce, drudzy w Tracji i nad Morzem Czarnym) niż dostać się pod panowanie perskie; migracja z innych miast regionu także była bardzo silna. Na zdobytych terenach Persowie ustanowili satrapie – Herodot poświadcza istnienie w Azji Mniejszej czterech: Cylicji, Frygii (ze stolicą w Daskyleion, kontrolującej Hellespont), Lidii (ze stolicą w Sardes) i Jonii (objemującej grecką Jonię, Eolię oraz m.in. częściowo zhellenizowane Karię i Pamfilię). Do 518 p.n.e. Persowie, dzięki stworzeniu silnej floty, opanowali także większość wysp wschodniej części Morza Egejskiego, m.in. Lesbos, Chios i Samos.

    Trirema – starogrecki, a później także rzymski okręt trzyrzędowy o napędzie żaglowo-wiosłowym, przy czym w bitwie żagiel nie był używany. W czasie bitwy okręty próbowały zniszczyć się nawzajem taranami.Klejstenes (gr. Κλεισθένης Kleisthenes) – polityk ateński, żyjący na przełomie VI i V w. p.n.e. Jego dziadkiem był Klejstenes (tyran Sykionu). W 510 p.n.e. Klejstenes przyczynił się do obalenia tyranii w Atenach, a po wygraniu politycznej rywalizacji ze zwolennikiem tyranii Isagorasem przeprowadził w latach 508/507 p.n.e. reformy, będące kontynuacją reform Solona. Stały się one podstawą demokracji ateńskiej.

    Gdy ustały walki, greckie miasta szybko odżyły ekonomicznie, jednak władza perska ciążyła im bardziej niż poprzednio zwierzchnictwo królów Lidii. Była ona bardziej wymagająca podatkowo, żądała także, by poleis dostarczały kontyngentów wojska, wykorzystywanych niekiedy do walki z innymi Grekami. W grę wchodziły też różnice kulturowe – Grekom trudniej było dojść do porozumienia z elitą perską, zachowującą własne tradycje, niż z silnie zhellenizowanymi Lidyjczykami. Persowie wtrącali się także w sprawy wewnętrzne poleis, popierając tyranię. Panowanie perskie stwarzało jednak dla części Greków szanse – możliwość kariery na dworze króla lub satrapów albo opcję wykorzystania perskiego poparcia (finansowego bądź siłowego) przez stronnictwa polityczne walczące o władzę wewnątrz polis.

    Morze Egejskie (gr. Αιγαίο Πέλαγος - Egeo Pelagos, łac. Mare Aegeum) – morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpathos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim. Linia brzegowa tego morza jest doskonale rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię wodną urozmaicają liczne wyspy (archipelagi Cykladów, Dodekanezu, Sporadów Północnych, pojedyncze wyspy: Eubea, Chios, Lemnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne). Dodatkowo wyróżniono więc trzy akweny: Morze Trackie na północy, Morze Mirtejskie i Kreteńskie na południu. Pochodzenie nazwy jest najczęściej wiązane z postacią Egeusza, mitycznego króla Aten.Cyklady (gr. Κυκλάδες Kikládes) – archipelag znajdujący się w południowo-zachodniej części Morza Egejskiego, u południowo-wschodnich wybrzeży Grecji. Cyklady to także jedna z prefektur (nomosów) w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Południowe, ze stolicą w Ermupolis na wyspie Síros.

    Perska ekspansja w Europie[]

    Za panowania Dariusza ekspansja perska była kontynuowana, także w kierunku europejskim. Ok. 519 p.n.e. perska flota zdobyła Samos i inne wyspy u wybrzeża Azji Mniejszej. Ok. 513 p.n.e. sam król poprowadził wyprawę przeciwko Scytom europejskim. Armia perska przekroczyła Hellespont wykorzystując most zbudowany ze złączonych statków pochodzących z podległych miast greckich, i zajęła Trację. Następnie w podobny sposób przeprawiła się przez Dunaj, jednak żyjący na tych terenach Scytowie unikali walki, wciągając Dariusza w głąb lądu, gdzie pojawiły się problemy z zaopatrzeniem. Mimo strat i braku zadadniczego sukcesu militarnego wyprawa przyniosła Persom kilka korzyści: nową satrapię – Trację – oraz uznanie podległości ze strony Macedonii i Paionii. Zdobycze te stanowiły doskonały punkt wypadowy do dalszej ekspansji w Europie.

    Alyattes II – król Lidii w latach 619 p.n.e. – 560 p.n.e., założyciel imperium lidyjskiego, następca i syn Sadyattesa.Triera (gr. Τριήρεις triēreis) – trójrzędowiec, starogrecka galera z trzema rzędami wioseł, początkowo wiosłowa, a następnie żaglowo-wiosłowa. Przez Rzymian i także obecnie przez część historyków zwana triremą (łac. trireme). Przyjmuje się, że triery zaczęły powstawać w połowie VII wiek p.n.e. Można wskazać chronologicznie i konstrukcyjnie, że grecka triera była poprzedniczką okrętów rzymskich. Była bardzo zwrotna. Triery mogły mieć 38–41 m długości i 3–5 m szerokości, zanurzenie do 1.9 m, wyporność 70-90 ton, prędkość: do 9 węzłów pracą wioślarzy ; 12 węzłów z pomocą także żagli ; 6 węzłów - prędkość podróżna, z podziałem załogi na dwie wachty. Dziób chroniony był przez ciężki, zazwyczaj okuty brązem taran, stanowiący główną broń triery. Jej załogę tworzyło 170 wioślarzy, 13 marynarzy, sternik, dowódca (zwany trierarchą) i czterech jego pomocników oraz muzyk, który grając na flecie nadawał rytm wioślarzom. Na trierze było zazwyczaj około 10 hoplitów (maksymalnie, w warunkach bojowych, 40) i 4-5 łuczników. Wioślarze rozsadzeni byli następująco: górny rząd (thranite) - 31, rząd środkowy (zygite) - 27 i dolny (thalamite) - 27, a więc 85 przy każdej z burt. Wszyscy członkowie załogi okrętów greckich byli ludźmi wolnymi, przy czym wioślarze wywodzili się z najuboższych warstw społeczeństwa, nigdy natomiast nie służyli pod przymusem.

    Grecja na przełomie VI/V wieku p.n.e.[]

    Świat grecki w tym czasie składał się z dużej liczby miast-państw (polis), których mieszkańcy mieli poczucie przynależności do jednej wspólnoty kulturowej i religijnej, jednak nie politycznej – polis często ze sobą walczyły. Wiele polis było niedużych, kontrolowały tylko obszary rolnicze wokół ośrodka miejskiego, w którym zwykle znajdowały się główne budynki publiczne i kultowe.

    Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone na wyspie Cypr leżącej we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej.Kreta (gr. Κρήτη od słowa krateia – silna, łac. Creta, tur. Kirid, wen. Candia) – grecka wyspa położona na Morzu Śródziemnym. Jest ona największą grecką wyspą i piątą co do wielkości wyspą śródziemnomorską. Linia brzegowa ma długość ok. 1040 km. Największym miastem jest Heraklion (Iraklion).

    Najpotężniejszym militarnie polis była w tym czasie Sparta, dzięki okupacji Messenii władająca największym obszarem w Grecji. Jednocześnie była hegemonem Związku Peloponoskiego – sojuszu zaczepno-obronnego obejmującego większość poleis Peloponezu (ze znaczącym wyjątkiem Argos). Obywatele Sparty byli doskonale wyszkolonymi żołnierzami, od dzieciństwa przygotowywanymi do walki. W połowie VI wieku p.n.e. Sparta była połączona sojuszem z Lidią, gotowała się nawet do walki z Cyrusem, ale jego szybkie zdobycie Sardes przerwało przygotowania do odsieczy. Innym znaczącym polis były Ateny władające całą Attyką. W ostatniej dekadzie VI wieku p.n.e. w mieście interweniowała Sparta z zamiarem obalenia rządzącego tam tyrana z rodu PizystratydówHippiasza – i zaprowadzenia sprzyjającej Lacedemończykom oligarchii. Tyranię obalono (Hippiasz schronił się w Persji), jednak z zamętu wyłonił się nowy typ rządów – Klejstenes przeprowadził reformy wprowadzające w Atenach pierwszą w świecie greckim demokrację. Zwycięska wojna, jaką Ateny stoczyły w obronie ustroju przeciwko Sparcie i jej sojusznikom, pozwoliła miastu stać się liczącą się siłą w Grecji. Ateńczycy utrzymywali bliskie kontakty z Jonami, z którymi wiązały ich podobieństwa językowe, religijne oraz legendarne przekazy wskazujące na wspólną historię.

    Tracja (gr. Θρᾴκη, Thraki, łac. Thracia, bułg. Тракия, Trakija, tur. Trakya). Historycznie: starożytna kraina położona między dolnym Dunajem, Morzem Czarnym, Morzem Egejskim i rzeką Strymon (Struma). Obecnie region geograficzny na pograniczu Bułgarii (Tracja Północna), Grecji (Tracja Zachodnia) i Turcji (Tracja Wschodnia).Herodot z Halikarnasu (starogr. Ἡρόδοτος ὁ Ἁλικαρνασσεύς, Herodotos ho Halikarnasseus) (ur. ok. 484 p.n.e. w Halikarnasie, obecnie Bodrum w Turcji, zm. ok. 426 p.n.e. w Turioj lub Atenach) – historyk grecki, zwany Ojcem historii, czasem także Ojcem geografii. Jedynym zachowanym jego dziełem jest 9-księgowa relacja z wojen perskich, opisująca także geografię i historię Hellady, Persji i Egiptu oraz okolicznych krain, zatytułowana Dzieje (Ἱστορίαι Historiai, łac. Historiae). Jego relacje nie były zawsze dokładne, ale − w odróżnieniu od wielu innych historyków, aż po czasy dzisiejsze − zawsze opatrzone klauzulą "zgodnie z tym, czego się dowiedziałem" (Dzieje, I, 2) i "Ja zaś muszę podać, co się opowiada, ale bynajmniej nie jestem zobowiązany w to wierzyć i te słowa mają się odnosić do całych mych Dziejów." (VII, 152).


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Kserkses I (pers. خشایارشا, Chszajarsza) (ur. ok. 517 p.n.e., zm. 465 p.n.e.) – szachinszach perski z dynastii Achemenidów. Panował w latach 485-465 p.n.e. Był synem i następcą Dariusza I Wielkiego.
    Hippiasz Pizystratyda (VI w. p.n.e.) - tyran Aten. Jeden z dwóch synów tyrana Aten Pizystrata. Początkowo sprawował rządy wraz z bratem Hipparchem, aż do jego zabójstwa (zamach Harmodiosa i Aristogejtosa). Po śmierci Hipparcha Hippiasz, w obawie o swe życie, stał się podejrzliwy, co skłoniło go do okrucieństwa i rządów "silnej ręki". To spowodowało wzrost opozycji, która przy pomocy Sparty zmusiła Hippiasza do opuszczenia Aten, co nastąpiło w 510 p.n.e.
    Jonia – kraina w starożytności położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej, między rzekami Hermos a Meander. Zasiedlona przez Greków, głównie Jonów z Attyki i Peloponezu. Od północy graniczyła z Eolią, od wschodu z Lidią, od południa z Karią. Do Jonii zaliczano również przybrzeżne wyspy, z największymi miastami Chios i Samos.
    Samos (gr. Σάμος) – grecka wyspa na Morzu Egejskim u wybrzeży Azji Mniejszej oraz prefektura w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Północne. Prefektura obejmuje samą wyspę Samos i kilka pomniejszych wysp w tym rejonie. Stolicą prefektury i głównym ośrodkiem miejskim wyspy jest miasto Samos.
    Bitwa pod Famagustą (zwana także bitwą pod Salaminą) – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 450 p.n.e. i było ostatnią bitwą drugiej wojny grecko-perskiej (480-449 p.n.e.)
    Asyria (akad. māt Aššur) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.
    Menderes (Meander) (Büyük Menderes Nehri, w starożytności gr. Maíandros) – rzeka w zachodniej Turcji azjatyckiej, o długości 529 km. Swój bieg zaczyna na Wyżynie Anatolijskiej, a kończy w Morzu Egejskim, w pobliżu ruin Miletu. Głównymi dopływami są Çine oraz Ak. Większe miasta, przez które przepływa to Aydin i Nazilli. Rzeka tworzy liczne meandry – pojęcie meander pochodzi od nazwy tej rzeki.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.075 sek.