• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wojna trzynastoletnia



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Jan Taszka Koniecpolski herbu Pobóg (ur. ?- zm. 26 marca 1455) – kanclerz wielki koronny od 1434, starosta lelowski, sieradzki, dobrzyński. Bliski współpracownik i protegowany kardynała Zbigniewa Oleśnickiego, któremu w głównej mierze zawdzięczał karierę polityczną.Cło – opłata pobierana przez państwo w związku z przemieszczaniem towarów przez granicę celną (powszechnie stosuje się cła importowe, niemniej w niektórych państwach ocleniu podlega również eksport i tranzyt).

    Wojna trzynastoletnia – stoczona w latach 1454–1466 wojna między państwem zakonu krzyżackiego a Koroną Królestwa Polskiego, rozpoczęta na skutek poparcia przez Polskę powstania Związku Pruskiego przeciwko zakonowi krzyżackiemu, zakończona zwycięstwem Królestwa Polskiego i II pokojem toruńskim.

    Rozpoczęte 4 lutego 1454 roku powstanie Związku Pruskiego, organizacji grupującej średnią szlachtę i mieszczan, kierowanej przez patrycjat Gdańska, Torunia, Elbląga i Chełmna przeciwko kierowanemu przez wielkiego mistrza Ludwiga von Erlichshausen zakonowi krzyżackiemu zostało 21 kwietnia 1454 roku poparte przez Królestwo Polskie, którego królem był Kazimierz IV Jagiellończyk. Związkowcy zdobyli wszystkie miasta i zamki krzyżackie, poza stolicą Malborkiem oraz Chojnicami. Klęska wyprawy polskiego pospolitego ruszenia, w starciu ze złożoną z czeskich i niemieckich najemników armią Zakonu w bitwie pod Chojnicami 18 września 1454 roku rozpoczęła krzyżacką kontrofensywę, w wyniku której Zakon odbił większość miast i twierdz, wraz ze zdobytym ostatecznie 14 lipca 1455 roku Królewcem. Brak pieniędzy na dalsze finansowanie wojsk najemnych zatrzymał postępy kontrofensywy Zakonu, a niespłacenie wierzytelności wobec krzyżackich wojsk zakończyło się sprzedażą 8 czerwca 1457 roku twierdzy w Malborku królowi polskiemu przez stanowiących jego załogę czeskich najemników. Potrzebne środki Kazimierz IV zgromadził, zwiększając przywileje polskiej szlachty w zamian za uchwalenie wysokich podatków oraz nadając 15 maja 1457 r. Gdańskowi tzw. Wielki Przywilej w zamian za wysoką pożyczkę. Zakon w lipcu 1457 r. przeniósł swą stolicę do Królewca i wykorzystując niezadowolenie ludności wyczerpanej wojną i zniechęconej podniesieniem podatków, opanował w latach 1457–1461 szereg twierdz nad dolną Wisłą i Łyną, wraz z miastem Malborkiem i Chełmnem, paraliżując wiślany handel miast pomorskich.

    Nieszawa (niem. Nessau) – miasto i gmina w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie aleksandrowskim, położone na lewym brzegu Wisły w jej pradolinie, na krańcach Kujaw, w połowie drogi między Włocławkiem i Toruniem.Malbork (łac. Mariaeburgum, Mariae castrum, Marianopolis, niem. Marienburg) – miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim nad Nogatem. Siedziba powiatu malborskiego.

    W odpowiedzi strona polska i związkowa od października 1459 r. zorganizowały system zbrojnych konwojów na Wiśle, wystawiły flotę kaperską blokującą krzyżackie wybrzeże morskie i zrezygnowały z wypraw pospolitego ruszenia, przeznaczając wszystkie środki finansowe na wynajęcie najemników. Dowodzenie przejął murgrabia krakowski Piotr Dunin, który na czele nielicznych, ale dobrze wyszkolonych wojsk rozpoczął w październiku 1461 r. ofensywę, dążąc do odcięcia zachodniego Pomorza od Prus, a 17 września 1462 r. odniósł przełomowe zwycięstwo nad wojskami krzyżackimi w bitwie pod Świecinem. W zwycięskiej dla związkowców bitwie morskiej na Zalewie Wiślanym (Zatoce Świeżej) 15 września 1463 r. krzyżacka flota została zniszczona przez floty Gdańska i Elbląga, co uniemożliwiło wielkiemu mistrzowi dostarczenie pomocy dla obleganych krzyżackich twierdz nad Wisłą. Po upadku Gniewa, Nowego i Starogardu oraz kapitulacji 28 września 1466 r. Chojnic, ostatniej krzyżackiej twierdzy na Pomorzu, zrujnowany finansowo zakon krzyżacki zgodził się przyjąć warunki pokojowe. Na mocy podpisanego 31 grudnia 1466 r. II pokoju toruńskiego Zakon musiał zrzec się połowy ziem pruskich (Pomorza Gdańskiego, ziemi chełmińskiej, ziemi michałowskiej i Warmii), a z pozostałych ziem złożyć hołd lenny Królestwu Polskiemu.

    Sławskoje (ros. Славское, do 1946 niem. Kreuzburg, pol. Krzyżbork albo Krujzbork, lit. Pronyčiai) – wieś w obwodzie kaliningradzkim w Rosji.Miłakowo (dawniej Libsztat, niem. Liebstadt) to miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Miłakowo. W latach 1975-1998 administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego. W roku 1973 jako wieś należało do powiatu morąskiego. Prawa miejskie odzyskało 1 stycznia 1998 roku. W okresie 1945-1998 wieś gminna.

    Wojna trzynastoletnia przyspieszyła proces rozkładu zakonu krzyżackiego, pozwoliła polskiej szlachcie uzyskać daleko idące przywileje i decydującą rolę w Królestwie Polskim kosztem osłabienia mieszczaństwa oraz doprowadziła do emancypacji Gdańska i stworzyła podstawy szybkiego rozwoju tego miasta.

    Spis treści

  • 1 Geneza wojny
  • 1.1 Konflikt krzyżacko-polski o Pomorze
  • 1.2 Następstwa unii litewsko-polskiej
  • 1.3 Osłabienie państwa zakonu krzyżackiego w początkach XV wieku
  • 1.4 Związek Pruski
  • 2 Powstanie w Prusach
  • 2.1 I faza powstania – bunt antykrzyżacki na Pomorzu i Powiślu
  • 2.2 II faza powstania – rozwój powstania w Prusach
  • 2.3 Skutki antykrzyżackiego powstania
  • 3 Międzypaństwowe tło wojny
  • 3.1 Reakcja chrześcijańskiej Europy
  • 3.2 Rzesza Niemiecka
  • 3.3 Czechy
  • 3.4 Skandynawia
  • 3.5 Pomorze
  • 3.6 Litwa
  • 4 Siły stron
  • 4.1 Strona związkowo-polska
  • 4.1.1 Królestwo Polskie
  • 4.1.2 Związek Pruski
  • 4.2 Strona krzyżacka
  • 4.2.1 Zakon krzyżacki
  • 4.2.2 Dania i Amsterdam
  • 5 Przebieg wojny
  • 5.1 I etap wojny (1454 – jesień 1455): próba inkorporacji państwa pruskiego
  • 5.1.1 Kampania wiosenno-letnia 1454: oblężenie Sztumu, Malborka i Chojnic
  • 5.1.2 Kampania jesienno-zimowa 1454: marsz armii zakonnej w głąb państwa pruskiego
  • 5.1.3 Bitwa o Knipawę i kampania letnio-jesienna 1455
  • 5.1.4 Skutki upadku Królewca dla dalszych działań wojennych
  • 5.2 II etap wojny (1455–1458): wojna na wyniszczenie
  • 5.2.1 1456 – lato 1457: najemnicy panami położenia w Prusach
  • 5.2.1.1 Sprzedaż twierdz pruskich w 1457
  • 5.2.2 Lato 1457 – jesień 1458: walki o opanowanie dróg wodnych
  • 5.2.2.1 Bitwa o Malbork
  • 5.2.3 Działania zbrojne na Morzu Bałtyckim w latach 1455–1458: wojna gdańsko-duńska
  • 5.3 III etap wojny (jesień 1458 – wiosna 1462): kontrofensywa zakonu krzyżackiego
  • 5.3.1 jesień 1458- lato 1459 – okres rozejmu
  • 5.3.2 1459: wznowienie działań wojennych
  • 5.3.3 Kampania 1460: walki na Pomorzu Gdańskim
  • 5.3.4 Konflikt o Warmię i Dolne Prusy 1460–1461
  • 5.3.5 Kampania 1461: ostatnia wyprawa pospolitego ruszenia
  • 5.3.6 Działania zbrojne na Morzu Bałtyckim w latach 1459–1463: wojna kaperska
  • 5.4 IV etap wojny (lato 1462–1466): ofensywa polska
  • 5.4.1 Przełomowa kampania 1462
  • 5.4.2 Decydująca kampania 1463: operacja gniewska
  • 5.4.3 Kampania 1464: kontynuacja ofensywy Związku Pruskiego
  • 5.4.4 Końcowe walki
  • 6 Zakończenie wojny
  • 6.1 Negocjacje pokojowe
  • 6.2 II pokój toruński
  • 6.2.1 Zmiany terytorialne
  • 7 Finansowanie wojny
  • 7.1 Strona polsko-związkowa
  • 7.2 Strona krzyżacka
  • 8 Skutki wojny
  • 8.1 Powrót Królestwa Polskiego nad morze
  • 8.1.1 Wyjątkowy status Gdańska
  • 8.2 Rozpad Państwa Zakonu Krzyżackiego
  • 9 Wojna w kulturze
  • 9.1 Wojna w literaturze
  • 9.2 Wojna w kulturze
  • 10 Uwagi
  • 11 Przypisy
  • 12 Bibliografia
  • Geneza wojny[ | edytuj kod]

    Konflikt krzyżacko-polski o Pomorze[ | edytuj kod]

    Gdańsk, średniowieczny mechanizm dźwigowy i brama wodna nad Motławą
     Osobny artykuł: Stosunki polsko-krzyżackie.

    Konflikt pomiędzy Królestwem Polskim a państwem zakonu krzyżackiego o Pomorze sięgał początków XIV wieku. Rozbudowujący swe posiadłości w Prusach Zakon opanował prawy brzeg dolnej Wisły, dorzecza Łyny, Pregoły i Nogatu, w XIII w., budując szereg twierdz oraz zakładając nowe miasta – Toruń (Thorn) w 1231 r., Chełmno (Culm) w 1232 r., Elbląg (Elbing) w 1237 r. Królewiec (Königsberg) w 1286 r. W 1308 r., wykorzystując wojnę domową w Polsce, Zakon zagarnął Gdańsk (Danzig) i ustanowił nową stolicę w Malborku (Marienburg). Skutkiem tej aneksji była przewlekła wojna polsko-krzyżacka zakończona podpisaniem pokoju w Kaliszu w 1343 r. W jego rezultacie Królestwo Polskie zgodziło się na rozdzielenie Polski i Pomorza, jednakże strona krzyżacka zmuszona została do uznania Kazimierza III Wielkiego i jego następców za fundatorów i donatorów Zakonu na terenie Pomorza i ziemi chełmińskiej. Pozwoliło to na utrzymanie zasady prawnej zwierzchnictwa, wynikającej z nadań Konrada Mazowieckiego na rzecz walczącego z poganami Zakonu. Uznanie przez Zakon honorowego zwierzchnictwa króla polskiego nad spornymi ziemiami umożliwiło Kazimierzowi III Wielkiemu wystąpienie w 1357 r. wobec papieża  argumentem o przynależności tych ziem do archidiecezji gnieźnieńskiej i Królestwa Polskiego, a w 1364 r. o zwolnienie ze wszystkich zawartych pod groźbą wojny przysiąg niesprawiedliwych dla Królestwa Polskiego.

    Związek Jaszczurczy (niem. Eidechsenbund) – tajna organizacja szlachty z ziemi chełmińskiej założona 24 lutego 1397 w Radzyniu Chełmińskim w celu obrony przed uciskiem krzyżackim. Założycielami byli Mikołaj z Ryńska, jego brat Jan z Pułkowa oraz Fryderyk z Kitnowa i Mikołaj z Kitnowa.Mikołaj V (łac. Nicolaus V, właśc. Tommaso Parentucelli; ur. 15 listopada 1397 w Sarzana, zm. 24 marca 1455 w Rzymie) – papież w okresie od 6 marca 1447 do 24 marca 1455.

    W połowie XIV w. Polska i Zakon krzyżacki nie były zainteresowane wznawianiem konfliktu, co przywódcy obydwu państw król Polski Kazimierz III Wielki i wielki mistrz Zakonu Winrych von Kniprode potwierdzili na zjeździe w 1366 roku w Malborku. Głównym celem państwa zakonu krzyżackiego było zajęcie całego południowo-wschodniego wybrzeża Bałtyku i uzyskanie lądowego połączenia pomiędzy dwoma częściami państwa – Prusami i Inflantami. W tym celu Krzyżacy naciskali zbrojnie na rozdzielającą je litewską Żmudź, wykorzystując zaangażowanie Litwy na południu i wschodzie. W 1348 r. Krzyżacy odnieśli decydujące zwycięstwo nad koalicją litewsko-ruską w bitwie nad rzeką Strawą. Polityka bałtycka Krzyżaków wpisywała się w szerszy kontekst opanowania wybrzeży Bałtyku przez wywodzące się z Niemiec związki kupieckie i zakonne w XIV wieku.

    Łaszt – dawna jednostka miary objętości dla towarów sypkich, głównie zboża, stosowana od XIV do XIX wieku w portach nadbałtyckich. Liczyła 3000-3840 litrów (dm). Łaszt dzielił się na 30 korców lub 60 szefli.Wojna polsko-krzyżacka w latach 1431–1435 – jeden z konfliktów zbrojnych między Polską a zakonem krzyżackim, zakończony pokojem w Brześciu Kujawskim zawartym 31 grudnia 1435.

    Gdańsk w połowie XIV wieku stał się głównym ośrodkiem handlowym i największym portem państwa krzyżackiego w Prusach.

    Następstwa unii litewsko-polskiej[ | edytuj kod]

    Krainy historyczne dawnych Prus

    Konflikt polsko-krzyżacki odnowił się w wyniku zawarcia przez Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie unii personalnej w Krewie w 1385 r., która skutkowała chrztem Litwy i objęciem tronu w Krakowie przez litewskiego księcia Jagiełłę. Chrzest ostatniego pogańskiego państwa Europy Wschodniej zachwiał ideologiczną podstawą rozwoju państwa zakonu krzyżackiego, a wzmocnione sojuszem Polska i Litwa zaczęły dążyć do rewindykacji zajętych przez Krzyżaków ziem – Pomorza, ziemi chełmińskiej (Polska) i Żmudzi (Litwa). Ponadto od 1397 r. Zakon krzyżacki wraz z niemiecką Hanzą zmuszony był zmierzyć się z presją rewindykacyjną państw nordyckich, które po zwycięstwie Danii w wojnie Małgorzaty I z Albrechtem Meklemburskim zawarły antyniemiecką unię kalmarską. W 1408 r. po 10-letnim konflikcie Malbork musiał zwrócić Danii wyspę Gotlandię, zdobytą w 1402 r. w reakcji na unię kalmarską, aby w konflikcie z Polską i Litwą nie być zmuszonym do wojny na dwa fronty (przeciwko unii polsko-litewskiej i przeciwko unii kalmarskiej).

    Ludwik IX Bogaty (ur. 23 lutego 1417 w Burghausen, zm. 18 stycznia 1479 w Landshut) – książę Bawarii-Landshut, panujący w latach 1450 - 1479, syn Henryka XVI Bogatego i Małgorzaty von Österreich.Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.

    Osłabienie państwa zakonu krzyżackiego w początkach XV wieku[ | edytuj kod]

    Państwo zakonu krzyżackiego w 1410 roku

    Po wielkiej wojnie z zakonem krzyżackim zakończonej pokojem toruńskim w 1411 r., państwo zakonu krzyżackiego popadło w głęboki kryzys wewnętrzny. W bitwie pod Grunwaldem zniszczona została krzyżacka armia i jej niemieckie posiłki, niwecząc na zawsze przewagę militarną organizacji zakonnej nad Królestwem Polskim, czego skutkiem była kapitulacja części miast (w tym Gdańska i Torunia) przed królem Władysławem II Jagiełłą. Ponadto utrata Żmudzi skutkowała ponownym podziałem państwa zakonnego na dwa osobne tereny – państwo pruskie nad Wisłą i Pregołą i państwo inflanckie nad Dźwiną i Narwą.

    Przywileje dla Gdańska, przywileje kazimierzowskie (łac. privilegia Casimiriana) – grupa przywilejów nadanych miastu Gdańsk w latach 1454–1457 przez króla Kazimierza Jagiellończyka (ur. 1427, zm. 1492), w zamian za udział gdańszczan po stronie Polski w wojnie trzynastoletniej z zakonem krzyżackim oraz liczne pożyczki na prowadzenie wojny udzielane polskiemu królowi.Lidzbark Warmiński (niem. Heilsberg, prus. Lēcbargs) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim. Siedziba władz powiatu oraz wiejskiej gminy Lidzbark Warmiński.

    Wykorzystując odwrót koalicyjnych wojsk polsko-litewskich spod Malborka we wrześniu 1410 r. i zawarcie pokoju, Krzyżacy zdołali odzyskać kontrolę nad zbuntowanymi miastami, brutalnie rozprawiając się z antyzakonną opozycją w Gdańsku. Jednak kolejne wojny pomiędzy unią polsko-litewską a państwem zakonu krzyżackiego (wojna głodowa 1414 r., tzw. Wyprawa odwrotowa 1419 r. wojna golubska 1422 r. wojna polsko-krzyżacka, tzw. nieszawska 1431–1435 r.), które wybuchły na skutek różnic w rozumieniu postanowień (małego) I pokoju toruńskiego, doprowadziły do dalszego osłabienia zakonu krzyżackiego. Zakon, nie posiadając już własnych silnych wojsk, nie był w stanie przeciwstawić się niszczącym najazdom wojsk polskich i litewskich (chevauchée') na terytorium państwa zakonnego i ograniczał się jedynie do utrzymania najważniejszych twierdz.

    Bitwa pod Grunwaldem (w literaturze niemieckiej pierwsza bitwa pod Tannenbergiem) – jedna z największych bitew w historii średniowiecznej Europy (pod względem liczby uczestników), stoczona na polach pod Grunwaldem 15 lipca 1410 w czasie trwania wielkiej wojny między siłami zakonu krzyżackiego wspomaganego przez rycerstwo zachodnioeuropejskie (głównie z Czech, z wielu państewek na Śląsku, z Pomorza Zachodniego i z pozostałych państewek Rzeszy), pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, a połączonymi siłami polskimi i litewskimi (złożonymi głównie z Polaków, Litwinów i Rusinów) wspieranymi lennikami obu tych krajów (Hospodarstwo Mołdawskie, Księstwo Mazowieckie, Księstwo Płockie, Księstwo Bełskie, Podole i litewskie lenna na Rusi) oraz najemnikami z Czech, Moraw i z państewek ze Śląska oraz uciekinierami ze Złotej Ordy i chorągwiami prywatnymi (między innymi chorągiew z Nowogrodu Wielkiego księcia Lingwena Semena), pod dowództwem króla Polski Władysława II Jagiełły.Małgorzata I (ur. w 1353 w Søborg, Dania, zm. 28 października 1412 we Flensburgu) – władczyni Danii, Norwegii i Szwecji.

    Pod koniec długiego panowania Władysława Jagiełły przeprowadzona została niszczycielska wyprawa polska (wspierana przez husytów) na Nową Marchię i Pomorze Gdańskie w 1433 r., która doprowadziła do zrujnowania obydwu dzielnic oraz decydująca klęska koalicyjnych wojsk inflancko-rusko-tatarskich z armią litewsko-polską w bitwie pod Wiłkomierzem nad Świętą (Szeszupą) w 1435 r., w której zginęło całe przywództwo wojskowo-polityczne państwa inflanckiego, skłoniły zakon krzyżacki do zawarcia ostatecznego traktatu pokojowego. Zgodnie z postanowieniami Pokoju Wieczystego w Brześciu Kujawskim 31 grudnia 1435 r. przywództwo zakonu krzyżackiego zgodziło się nie ingerować nigdy więcej w wewnętrzne sprawy Litwy i Polski oraz oddać sporne twierdze (Nieszawę), a ponadto oddać zagraniczną politykę zakonną pod kontrolę stanów pruskich. W konsekwencji mieszczanie i średnia szlachta państwa zakonu krzyżackiego uzyskali prawo wypowiedzenia posłuszeństwa mistrzowi zakonu krzyżackiego, jeżeli ten złamie postanowienia pokoju w Brześciu Kujawskim. Umożliwiło to powstanie zorganizowanej opozycji miast i szlachty pruskiej przeciwko zakonowi krzyżackiemu.

    Nieman (ros. Неман, pol. Ragneta, niem. Ragnit, lit. Ragainė) – miasto (12,4 tys. mieszkańców w 2005) w obwodzie kaliningradzkim w Rosji, siedziba powiatu (район).Baliwat – w organizacji zakonnej jednostka administracyjno-terytorialno-wojskowa, prowincja zakonna, dzielona zwykle na komturie. Zarządzana jest przez urzędnika zakonnego zwanego baliwem.

    Związek Pruski[ | edytuj kod]

    Nogat w rejonie Malborka (Marienburga) – krzyżackiej stolicy do 1457 r.

    Pierwsza opozycyjna wobec zakonu krzyżackiego organizacja szlachty pruskiej – Towarzystwo Jaszczurcze – została rozbita przez Krzyżaków po 1410 r., ale rujnujące państwo zakonu krzyżackiego wojny i wysokie koszty zaciągu najemników skutkowały wzrastającym uciskiem fiskalnym miast i drobnej szlachty pruskiej, hamując rozwój handlu. Jednocześnie możliwości awansu w hierarchii zakonu krzyżackiego pozostawały atrakcyjne wśród młodszych synów niemieckiej magnaterii i przyciągały nad dolną Wisłę i Pregołę żądnych kariery arystokratów. Miejscowa ludność traktowała przybyszów ze wzrastającą niechęcią.

    Drwęca (niem. Drewenz) – rzeka w północnej Polsce na Pojezierzu Mazurskim i Pojezierzu Chełmińsko-Dobrzyńskim, prawy dopływ dolnej Wisły. Długość rzeki wynosi 253 km, a powierzchnia dorzecza 5536 km². Wypływa ze wschodnich stoków Góry Dylewskiej (Czarci Jar) na wysokości 191 m n.p.m., płynie na południowy zachód i uchodzi do Wisły na wysokości 36,6 m n.p.m., a jej końcowy odcinek stanowi południowo-wschodnią granicę Torunia. Wyznacza południową granicę ziemi chełmińskiej.Wojna polsko-krzyżacka 1327–1332 – wojna pomiędzy Królestwem Polskim, wspieranym przez Wielkie Księstwo Litewskie, Królestwo Węgier i (pośrednio) Księstwo Jaworskie, a państwem zakonu krzyżackiego, wspieranym przez księstwa mazowieckie i Królestwo Czech. Konflikt zakończył oficjalnie pokój kaliski, zawarty w 1343.

    W pierwszej połowie XV w. zacieśniały się związki gospodarcze pomiędzy poszczególnymi regionami Europy, a kontynent, przezwyciężywszy kryzys ekonomiczny XIV w., rozwijał handel. Wobec złej jakości dróg lądowych i niedoskonałości środków transportu najdogodniejszymi szlakami handlowymi były główne rzeki. Rozwój miast Pomorza i Prus uzależniony był od dostępu towarów z polskiego i mazowieckiego zaplecza, a jednocześnie szlachta Królestwa Polskiego i Litwy szukała korzystnych rynków zbytu i szlaków handlowych wzdłuż Wisły i Niemna. Krzyżackie bariery celne i ucisk fiskalny rynków hamował jednak wymianę handlową, a zwierzchnictwo Zakonu stawało się dla mieszczan i drobnej szlachty coraz mniej korzystne.

    Wołyń (ukr. Волинь) – kraina historyczna w dorzeczu górnego Bugu oraz dopływów Dniepru: Prypeci, Styru, Horynia i Słuczy, obecnie część Ukrainy – obwody wołyński i rówieński, zachodnia część żytomierskiego oraz północne części tarnopolskiego i chmielnickiego.Kętrzyn (daw. Rastembork, niem. Rastenburg, prus. Rastanpils) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, siedziba powiatu kętrzyńskiego.

    W reakcji na politykę Malborka miasta i szlachta Pomorza, ziemi chełmińskiej i Prus zbierające się na zjazdach postawiły postulaty udziału w zarządzaniu państwem zakonu krzyżackiego i odmówiły płacenia podatków, a w 1435 r. uznane zostały gwarantem dotrzymania przez Zakon pokoju brzeskiego. W 1440 r. stany pruskie założyły opozycyjną wobec Malborka organizację reprezentującą ich interesy – Związek Pruski.

    Statuty Kazimierza Wielkiego – zbiory praw wydane przez Kazimierza III Wielkiego, króla Polski. Jedyna kodyfikacja prawa sądowego o znacznym zakresie w Polsce za panowania dynastii piastowskiej.Piotr z Szamotuł także jako Piotr Świdwa Szamotulski (ur. ok. 1415, zm. między 24 a 28 września 1473) – syn Dobrogosta Świdwy z Szamotuł.
    Żuławy Wiślane, żywnościowe zaplecze państwa pruskiego

    Kierownictwo zakonu krzyżackiego podjęło przeciwdziałanie, dążąc do rozbicia związkowej opozycji. Konflikt nasilił się pod wyborze Ludwiga von Erlichshausena na wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego w 1450 r. Nowy wielki mistrz wniósł skargę do trybunału papieskiego na Związek, na którą związkowcy pod przywództwem Jana Bażyńskiego odpowiedzieli odwołaniem do cesarza Fryderyka III.

    Levée en masse (z fr.) – pobór powszechny: powoływanie pod broń całej ludności lub tylko pewnej jej części uprawnionej i zobowiązanej do tego rodzaju służby. We Francji pojęcie to zostało ukute w czasie Rewolucji Francuskiej (w 1793).Józef Wiesław Dyskant (ur. 1937) – oficer polskiej Marynarki Wojennej w stopniu komandora, polski historyk wojskowości, specjalizujący się w tematyce marynistycznej.

    W dniu 5 grudnia 1453 r. wyrokiem wydanym w Wiener Neustadt cesarz potępił Związek Pruski i nakazał jego rozwiązanie pod groźbą surowych represji. W atmosferze rozgoryczenia niesprawiedliwym wyrokiem związkowcy rozpoczęli potajemne zbrojenia, zdecydowali się na akcję antykrzyżacką i zwrócenie się o pomoc do króla Kazimierza IV Jagiellończyka.

    Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.Władysław I Łokietek (ur. między 3 marca 1260 a 19 stycznia 1261, zm. 2 marca 1333 w Krakowie) – książę na Kujawach Brzeskich i Dobrzyniu 1267-1275 (pod opieką matki), udzielne rządy razem z braćmi 1275-1288, książę brzeski i sieradzki 1288-1300, książę sandomierski 1289-1292, 1292-1300 lennik Wacława II, regent w księstwie dobrzyńskim 1293-1295, książę łęczycki 1294-1300, książę wielkopolski i pomorski 1296-1300, na wygnaniu w latach 1300-1304, od 1304 w Wiślicy, od 1305 ponownie w Sandomierzu, Sieradzu, Łęczycy i Brześciu, od 1306 w Krakowie i zwierzchnictwo nad księstwami: inowrocławskim i dobrzyńskim, 1306-1308/1309 na Pomorzu, od 1314 w Wielkopolsce, od 20 stycznia 1320 roku, król Polski (był pierwszym władcą Polski koronowanym w Krakowie, w katedrze wawelskiej przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława), od 1327 zamiana Sieradza i Łęczycy na Inowrocław i Dobrzyń, w 1329 utrata ziemi dobrzyńskiej, w 1332 utrata Kujaw.

    Powstanie w Prusach[ | edytuj kod]

    I faza powstania – bunt antykrzyżacki na Pomorzu i Powiślu[ | edytuj kod]

    Stany pruskie (prałaci, możni, rycerze, mieszczanie i mieszkańcy ziemi pruskiej, pomorskiej, chełmińskiej i michałowskiej) składają przysięgę na układy krakowskie, na ręce przedstawicieli króla polskiego: Andrzeja Bnińskiego, biskupa poznańskiego i Jana Koniecpolskiego, kanclerza koronnego, 15 kwietnia 1454 roku

    Ostatecznie miasta i szlachta Pomorza oraz Prus dokonały wyboru dalszej drogi politycznej w formie aktu samostanowienia. Tajna rada Związku Pruskiego rozważała zwrócenie się o pomoc i protekcję do króla Czech i Węgier, a miasta portowe skłonne były rozważyć poddanie się pod opiekę króla Danii. Przeważyło jednak zdanie członków byłego Związku Jaszczurczego, przedstawicieli Ziemi Chełmińskiej i Powiśla, aby rozpocząć układy z Królestwem Polskim.

    Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis, biał. Казімір I Ягелончык (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Pomorze Gdańskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii, przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.Jeziorany (dawniej Zybork, niem. Seeburg) - miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, położone nad rzeką Symsarną, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Jeziorany. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.
    Kardynał Zbigniew Oleśnicki był przeciwnikiem zaangażowania Królestwa Polskiego w wojnę przeciwko Zakonowi Krzyżackiemu, gdyż nie chciał dopuścić do koniecznego dla prowadzenia działań zbrojnych porozumienia króla ze średnią szlachtą, lecz po wybuchu wojny wsparł Kazimierza IV znacznymi środkami finansowymi

    Za udzieleniem Związkowi Pruskiemu poparcia opowiedzieli się kanclerz Królestwa Polskiego Jan z Koniecpola i podskarbi Hińcza z Rogowa, a także prymas Władysław z Oporowa oraz wojewodowie ziem graniczących z Państwem Zakonu Krzyżackiego Łukasz Górka i Mikołaj z Szeleja, jednakże przeciwny był kardynał Zbigniew Oleśnicki. Zanim król zdecydował się na ostateczną decyzję, 4 lutego 1454 roku w Prusach wybuchło antykrzyżackie powstanie. W Chełmży uwięziono kilku krzyżackich dostojników którzy zmierzali na naradę z przedstawicielami Związku Pruskiego, a 4 lutego 1454 r. rozpoczął się atak na zamek krzyżacki w Toruniu. Zablokowany przez mieszczan i ostrzeliwany z artylerii garnizon twierdzy skapitulował 7 lutego 1454 r. Tego samego dnia rada miasta Gdańska oficjalnie poinformowała miejscowego komtura o wypowiedzeniu posłuszeństwa Zakonowi po tym, jak 5 lutego 1454 r. Gdańszczanie zajęli Wielki Młyn i przygotowali artylerię oraz sprzęt szturmowy do ataku na krzyżacką twierdzę. Do Krakowa przybył wielki podskarbi Zakonu wyposażony w kwotę 50 tysięcy czerwonych złotych z zamiarem przekupienia wybranych członków rady koronnej i skłonienia ich do odrzucenia propozycji Związku Pruskiego. Ostatecznie dostrzegając niewielkie szanse powodzenia tej misji podskarbi wyjechał do Saksonii, przeznaczając środki, którymi dysponował, na werbunek najemników.

    Dwór Artusa w Toruniu – gmach na Rynku Staromiejskim pod numerem 6. Powstał w latach 1889-1891, według projektu miejskiego radcy budowlanego Rudolpha Schmidta. Obecnie parter jest przeznaczony na cele handlowe, a pozostałe piętra służą celom kulturalnym: Centrum Kultury Dwór Artusa oraz siedziba Toruńskiej Orkiestry Symfonicznej.Ivor Norman Richard Davies (ur. 8 czerwca 1939 w Bolton) – brytyjski historyk walijskiego pochodzenia, profesor Uniwersytetu Londyńskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności i Akademii Brytyjskiej, autor prac dotyczących historii Europy, Polski i Wysp Brytyjskich. Kawaler Orderu Orła Białego.
    Ruiny krzyżackiej twierdzy w Radzyniu Chełmińskim, zdobytej przez pruskich powstańców w pierwszych dniach antykrzyżackiego powstania

    Sukces powstania w Toruniu wywołał powszechną atmosferę jawnego buntu – 8 lutego 1454 r. mieszkańcy Birgelau (Bierzgłowa), Graudenz (Grudziądza), Althaus (Starogrodu) i Mewe (Gniewu) zdobyli miejscowe zamki krzyżackie, zabijając lub zmuszając do ucieczki członków ich garnizonów. Jednocześnie powstańcy toruńscy opanowali twierdzę w Bischöflich Papau (Papowie Biskupim), a następnie rada miejska Torunia rozszerzyła powstanie na całą Ziemię Chełmińską oraz wspomogła miejscowych powstańców w opanowaniu krzyżackich zamków w Rehden (Radzyniu) i Schwetz (Świeciu) oraz Gollub (Golubiu). Komtur oblężonej twierdzy w Brodnicy (Strasburg), nie widząc możliwości dalszej obrony przed powstańcami poddał zamek polskiemu wojewodzie inowrocławskiemu Janowi z Kościelca.

    Kaliningrad (ros. Калининград, do 4 czerwca 1946 Królewiec (do XVI w. także Królówgród), ros. Кёнигсберг, niem. Königsberg, łac. Regiomontium, prus. Kunnegsgarbs, lit. Karaliaučius) – stolica obwodu kaliningradzkiego – eksklawy Federacji Rosyjskiej, u ujścia Pregoły do Bałtyku, w historycznej krainie Sambii. Liczba ludności Kaliningradu w 2006 wynosiła 434,9 tys.II pokój toruński – traktat zawarty w Toruniu 19 października 1466 roku pomiędzy Polską a zakonem krzyżackim, kończący wojnę trzynastoletnią, trwającą w latach 1454-1466. Papiestwo stojące po stronie Krzyżaków, nie zatwierdziło uchwał zawartego pokoju.

    Zamek krzyżacki w Gdańsku poddał się powstańcom 11 lutego 1454 r. bez oporu, po obiecaniu krzyżackiej załodze wypłaty z finansów miasta, co umożliwiło powstańcom działającym z Gdańska udzielenie pomocy innym zbuntowanym przeciw Krzyżakom ośrodkom miejskim, proszącym Gdańsk o wsparcie; 9 lutego Krzyżaków usunięto ze Skarszewów, 13 lutego 1454 r. z Bütow (Bytowa), a powstanie wybuchło także w Preussisch Stargard (Starogardzie). Kontyngenty wojskowe z Gdańska wkroczyły do Dirschau (Tczewa) i Bern (Kościerzyny). Akcja powstańcza kierowana z Gdańska rozszerzyła się następnie na Hammerstein (Czarne) i Preussisch Friedland (Debrzno) na południowym Pomorzu oraz wzdłuż wybrzeża Bałtyku na Lauenburg (Lębork), Łebę, Putzig (Puck) i Hel.

    Bitwa o Knipawę (niem. Belagerung des Kneiphofs) – całość zmagań o kontrolę nad portową dzielnicą Królewca (Königsberg) Knipawą (Kneiphof), trwających od 13 kwietnia do 14 lipca 1455 r. podczas wojny trzynastoletniej w latach 1454–1466, zakończonych decydującym zwycięstwem zakonu krzyżackiego. Papowo Biskupie (niem. Bischöflich Papau) – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim, w gminie Papowo Biskupie. Pierwsza wzmianka o miejscowości pojawiła się 5 sierpnia 1222 r. Wcześniej była znana pod nazwami: Papouo (1222), Papowe (1284), Popow (w 1326), Papav lub Papaw (1327) i Pfaffendorf (w 1554).

    Natomiast załoga twierdzy w Elblągu, pomimo nieobecności swojego komtura Henricha von Plauena, stawiła zacięty opór i powstańcy elbląscy zajęli zamek dopiero 12 lutego 1454 r., po kilku dziennych i nocnych szturmach. Tego samego dnia skapitulował Prussich Holland (Pasłęk) i tym samym po ośmiu dniach powstania 17 kluczowych twierdz Powiśla znalazło się pod kontrolą Związku Pruskiego. Zdobyte krzyżackie zamki w Gdańsku, Toruniu i Elblągu zostały decyzją rad miejskich bezzwłocznie planowo zburzone, aby uniemożliwić osadzenie w miastach władzy, niezależnej od rady miasta.

    Unia kalmarska (duń., szw., norw. Kalmarunionen) – unia personalna zawarta latem 1397 na zamku w Kalmarze pomiędzy Danią, Szwecją i Norwegią.Wojna golubska (gołubska) – stoczona w 1422 roku pomiędzy Koroną Królestwa Polskiego i Wielkim Księstwem Litewskim a zakonem krzyżackim.

    Powstanie na Pomorzu zakończyło opanowanie przez powstańców Schlochau (Człuchowa) 26 lutego 1454 roku oraz pobicie pod Chojnicami zorganizowanej przez Zakon krzyżacki w Niemczech odsieczy, zakończone zajęciem miasta. W ziemi chełmińskiej przeciwko panowaniu krzyżackiemu solidarnie opowiedziały się wszystkie stany, ale na Pomorzu Gdańskim stanowcze antykrzyżackie działania Gdańska inspirowały głównie mieszczan, a rycerstwo odznaczało się chwiejną postawą.

    Krajna – kraina historyczna w Polsce, zamieszkana przez plemiona słowiańskie, wcześniej będąca w kręgu germańskich kultur wielbarskiej i przeworskiej, a jeszcze wcześniej w kręgu najprawdopodobniej kultury łużyckiej, początkowo część Pomorza, w II poł. X wieku przyłączona do państwa Polan, następnie utracona i odzyskana w I poł. XII wieku, później przyłączona do państwa zakonu krzyżackiego, od 1314 przynależąca do województwa kaliskiego i stąd jest często uznawana za część Wielkopolski; w okresie zaboru pruskiego część ówczesnej pruskiej prowincji Prusy Zachodnie; w okresie międzywojennym wschodni obszar Krajny, który wszedł w skład państwa polskiego, wchodził w skład województwa pomorskiego - część północna (od 1938 całość) i województwa poznańskiego - część południowa; zachodni obszar Krajny, który pozostał w granicach Niemiec przynależał administracyjnie do Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej, a od 1938 do prowincji pomorskiej; obecnie należąca do województw: kujawsko-pomorskiego (Kamień Krajeński, Sępólno Krajeńskie, Więcbork, Mrocza, Nakło nad Notecią), pomorskiego i wielkopolskiego (Złotów, Krajenka, Wysoka, Wyrzysk, Łobżenica). Nazwa Krajna pochodzi od historycznego położenia tego regionu na rubieży, na krańcu państwa Polan.Bagrationowsk, Iława Pruska, Iławka (ros. Багратионовск, niem. Preußisch Eylau) – miasto w obwodzie kaliningradzkim w Rosji (6,9 tys. mieszkańców w 2005), położone przy granicy z Polską. Centrum rejonu bagrationowskiego.
    Ruiny krzyżackiego zamku w Toruniu – twierdza po zdobyciu przez pruskich powstańców została decyzją rady miejskiej planowo zburzona

    II faza powstania – rozwój powstania w Prusach[ | edytuj kod]

    Kierowana z ośrodka powstańczego w Elblągu akcja Związku Pruskiego doprowadziła do zajęcia Nowego Stawu, Dzierzgonia, Pasłęka i Miłomłyna, opanowując znaczną część żyznych Żuław Wiślanych. Wiadomość o sukcesach powstańców i bierności wielkiego mistrza skłaniały ludność kolejnych dzielnic do opowiedzenia się przeciwko Krzyżakom; mieszkańcy miast warmińskich wbrew stanowisku zajmowanemu przez miejscowego biskupa opanowali Braunsberg (Braniewo) i splądrowali Bałgę. Deutsch Eylau (Iława) przyłączyła się do Związku Pruskiego na trzy dni przed wybuchem antykrzyżackiego powstania, a powstańcy działający z Löbau in Westpreussen (Lubawy) opanowali Leutenburg (Lidzbark Welski) i Osterode (Ostródę). Załoga twierdzy w Królewcu odparła kilka szturmów, jednak po zniszczeniu czterech baszt i znacznego odcinka murów poddała zamek powstańcom. Powstańcy królewieccy opanowali następnie Labiau (Labiawę) i Ragnit (Regnetę) oraz Kreuzburg (Krzyżbork), Schippenbeil (Sępopol) i Barten (Barciany). Powstania wybuchły z Wormditt (Ornecie), Heilberg (Lidzbarku Warmińskim) i Rastenburg (Kętrzynie).

    Krzyżacy – powieść historyczna Henryka Sienkiewicza, która ukazała się po raz pierwszy w czasopiśmie "Tygodnik Ilustrowany" od lutego 1897 do lipca 1900 roku, a w postaci książkowej w roku 1900. Akcja utworu toczy się od 1399 (rok śmierci królowej Jadwigi) do 1410 (bitwa pod Grunwaldem).Dobre Miasto (dawniej niem. Guttstadt) – miasto na Warmii w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dobre Miasto. Ośrodek usługowy i przemysłowy na Pojezierzu Olsztyńskim nad Łyną, ok. 25 km na północ od Olsztyna. Jedno z miast aglomeracji olsztyńskiej.

    Rozszerzenie powstania ułatwiała nieobecność z zamkach poszczególnych komturów, którzy na rozkaz wielkiego mistrza wyjechali do Malborka na naradę. Rycerze krzyżaccy z dzielnic ogarniętych powstaniem, nie próbując stawiać oporu, usiłowali także dostać się do krzyżackiej stolicy lub uciekli do Niemiec, a schwytani w drodze przez powstańców byli zabijani. Część niemogących dotrzeć do Malborka Krzyżaków znalazła schronienie w utrzymywanej przez Zakon twierdzy w Sztumie.

    Elbląg (łac. Elbinga, Elbingus, niem. Elbing, prus. Elbings, rus. Эльблонг) – miasto na prawach powiatu w województwie warmińsko-mazurskim, siedziba władz powiatu elbląskiego i gminy wiejskiej Elbląg, ale miasto nie wchodzi w ich skład, stanowiąc odrębną jednostkę samorządu terytorialnego. Od 1992 stolica diecezji elbląskiej. Najstarsze miasto w województwie, jedno z najstarszych w Polsce (rok założenia 1237, prawa miejskie 1246). Miasto posiadało prawo do czynnego uczestnictwie w akcie wyboru króla. Także najniżej położone miasto w Polsce. Leży u ujścia rzeki Elbląg do Zalewu Wiślanego. Według danych z 30 czerwca 2012 r. ma 123 977 mieszkańców.Zakon krzyżacki – pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (zakon krzyżacki, zakon niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Theutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Sprowadzony, by zapewnić bezpieczeństwo ewangelizacji Prusów, opanował militarnie obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem formację państwową Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.
    Wojewodowie chełmiński i elbląski oraz burmistrzowie i rajcy toruńscy i elbląscy ręczą 15 kwietnia 1454 roku, że biskupi ziem pruskich złożą swe zobowiązania na piśmie wobec króla Kazimierza IV Jagiellończyka i Korony Polskiej

    17 lutego rozpoczęła się blokada głównego punktu oporu Zakonu krzyżackiego – Marienburga (Malborka), strzegącego skrzyżowania szlaków biegnących przez Żuławy Wiślane. Dowodzone przez członka rady miejskiej Gdańska Ewalda Wrige oddziały gdańskie, liczące kilka tysięcy żołnierzy wspieranych artylerią, obsadziły lewy brzeg Nogatu, a prawy brzeg rzeki został zablokowany przez wojska wydzielone z innych miast należących do Związku. Siły związkowe odcięły kontakt krzyżackiej stolicy ze światem zewnętrznym.

    Stara Kiszewa (niem. Alt Kischau, kaszb. Stôrô Cziszewa) – wieś w Polsce, położona w województwie pomorskim, w południowej części powiatu kościerskiego, leżąca na pograniczu Kaszub i Kociewia, położona nad rzeką Wierzycą, w gminie Stara Kiszewa przy drodze wojewódzkiej nr 214.Paweł Jasienica, właściwie Leon Lech Beynar (ur. 10 listopada 1909 w Symbirsku, zm. 19 sierpnia 1970 w Warszawie) – polski pisarz historyczny, eseista i publicysta Tygodnika Powszechnego.

    Skutki antykrzyżackiego powstania[ | edytuj kod]

    Włączenie się w akcję powstańczą przedstawicieli wszystkich stanów pruskich umożliwiło błyskawiczny sukces powstania antykrzyżackiego. Dołączenie się do buntu wolnych mieszkańców miasta i części chłopów uniemożliwiło Krzyżakom obronę twierdz, pozbawionych załóg. Bez jakiegokolwiek oparcia w ludności Prus Krzyżacy nie zdobyli się na podjęcie przeciwdziałania, a ujawniające się tchórzostwo przedstawicieli Zakonu ośmielało kolejne grupy do wystąpienia.

    Demokracja szlachecka – system ustrojowy panujący w XV i XVI wieku w Królestwie Polskim, a następnie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W założeniu gwarantował masom szlacheckim prawo głosowania i decydowania o sprawach państwa, a także miał być przykładem tolerancji i formalnej równości praw w łonie samego stanu szlacheckiego.Czatkowy (niem. Czattkau) – wieś kociewska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie tczewskim, w gminie Tczew na pograniczu kociewsko-żuławskim, w korytarzu pomiędzy Wisłą i Motławą. Na obszarze wsi znajduje się jezioro Czatkowy.

    Sukcesy strony związkowej uzyskane zostały głównie dzięki zaskoczeniu oraz zaangażowaniu w powstanie ludności, która w okresie zimowym była wolna od zajęć. Powstańcy nie nadawali się jednak do działań wojennych z dala od swoich miast, a wraz z rozpoczęciem wiosennego sezonu żeglarskiego wielu mieszkańców miast portowych znalazło intratną pracę na statkach. Dalsze działania rady miast Związku Pruskiego prowadzić musiały za pomocą najemników.

    Łasin (niem. Lessen) – miasto w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie grudziądzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Łasin.Unia w Krewie – akt wydany 14 sierpnia 1385 roku przez Jagiełłę, regulujący stosunek Korony Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim. Jego rezultatem było włączenie w 1386 roku Litwy do Królestwa Polskiego jako jego części składowej.

    Jednocześnie rozszerzanie powstania na kolejne grupy społeczne i socjalny charakter ich antykrzyżackich wystąpień zaniepokoiły patrycjat wielkich miast i rycerstwo państwa pruskiego, gdyż groziły utratą szybko zdobytej władzy poprzez konieczność liczenia się ze zdaniem pospólstwa. Walka polityczna o przywileje pomiędzy poszczególnymi miastami oraz podział władzy w prowincji rozbiły pierwotną solidarność Związku Pruskiego.

    Bitwa pod Chojnicami – starcie zbrojne, które miało miejsce 18 września 1454 roku w pobliżu Chojnic. W bitwie brały udział wojska polskie przeciwko wojskom zakonu krzyżackiego. Starcie, zakończone zwycięstwem strony krzyżackiej, było epizodem wojny trzynastoletniej. Krzyżacy dysponowali armią składającą się z około 9 000 jazdy i 6 000 piechoty pod dowództwem Bernarda Szumborskiego, zaś po stronie polskiej było 16 000 jazdy i parę tysięcy piechoty, w tym 500 najemników z Gdańska oraz 2000 najemników pruskich. Dowodził Kazimierz IV Jagiellończyk.Żuławki (kaszb. Żëławké, niem. Fürstenwerder) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie nowodworskim, w gminie Stegna na obszarze Żuław Wiślanych. Wieś jest siedzibą sołectwa Żuławki w którego skład wchodzi również miejscowość Żuławki Książęce.

    Zmiana stanowiska wielkiego mistrza Ludwiga von Erlichshausena i zgłoszenie propozycji ugodowych w okresie, gdy poszczególne twierdze były atakowane, okazały się zdecydowanie spóźnione. Prośby o rozjemstwo i apele o pomoc, kierowane przez władze zakonne do Mazowsza, Danii, Szwecji i księstw śląskich nie przyniosły początkowo żadnego efektu.

    Ryn (niem. Rhein, prus. Rins) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie giżyckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ryn. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. suwalskiego.Taboryci – najbardziej radykalny odłam husytyzmu powstały po rozpadzie głównego nurtu na początku lat dwudziestych XV wieku. Nazwa pochodzi od miasta Tábor w południowych Czechach, gdzie znajdowała się najważniejsza twierdza tej organizacji. Przywódcami taborytów byli m.in: Jan Žižka, Prokop Wielki, Prokopek. Po śmierci pierwszego, Taboryci rozdzielili się na Tabor właściwy i Sierotki.

    6 marca 1454 r., po dwóch tygodniach negocjacji z przedstawicielami Związku Pruskiego, król Kazimierz IV Jagiellończyk podpisał akt inkorporacji Prus do Królestwa Polskiego. Prusy utrzymywały lokalne prawo i zgromadzenie stanowe (radę pruską); zniesiono wprowadzone przez Krzyżaków opłaty i cła. Szlachta pruska została zrównana w prawach ze szlachtą polską, a kupcy otrzymali swobodę handlu.

    Basteja – budowla fortyfikacyjna, będąca murowanym lub ziemnym umocnieniem w formie niskiej, przysadzistej baszty obronnej. Zbudowana na planie półkola, wieloboku lub podkowy, wysunięta przed mur obronny, była stanowiskiem ogniowym artylerii, blokującym dostęp do kurtyny.Łeba (kasz. Łeba, niem. Leba) – miasto i gmina w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie lęborskim, położona na Wybrzeżu Słowińskim, nad rzekami Łebą i Chełstem, miejscowość wypoczynkowa z portem morskim i kąpieliskami.

    23 marca 1454 r. zwerbowani przez Zakon najemnicy opanowali strzegące szlaku z Niemiec na Pomorze Chojnice, gdzie schroniły się wierne wielkiemu mistrzowi pozostałości załóg twierdz pomorskich.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]




    Warto wiedzieć że... beta

    Człuchów (dawniej pol. Słuchów, 1945 Człochów, kaszb. Człuchòwò lub też Człochòwò, niem. Schlochau) – miasto i gmina w woj. pomorskim, stolica powiatu człuchowskiego.
    Bitwa w Zatoce Świeżej lub bitwa na Zalewie Wiślanym – starcie zbrojne, które miało miejsce 15 września 1463 na Zalewie Wiślanym. Bitwa rozegrała się pomiędzy flotą Związku Pruskiego, konkretnie elblążan i gdańszczan, a flotą krzyżacką pod dowództwem wielkiego mistrza zakonu Ludwiga von Erlichshausena.
    Jan Gruszczyński herbu Poraj (ur. 1405, zm. 8 października 1473) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski 1463-1472, biskup krakowski i kujawski, kanclerz wielki koronny.
    Szkarpawa – rzeka będąca kiedyś jednym z ramion ujściowych Wisły, teraz oddzielona od niej śluzą Gdańska Głowa i praktycznie pozbawiona prądu.
    Interdykt (łac. interdictum) – nakładany przez władze kościelne lub powstający na mocy prawa kanonicznego przez sam czyn zakaz odprawiania obrzędów religijnych na danym terenie (zbiorowy) lub przez daną osobę. Obecnie nie istnieje już interdykt zbiorowy, ale w średniowieczu był stosowany nawet wobec całych państw, kiedy ich władca szkodził papieżowi.
    Winrich von Kniprode (ur. ok. 1310 k. Monheim am Rhein, zm. 24 czerwca 1382 k. Malborka) – wielki mistrz zakonu krzyżackiego w latach 1351–1382.
    Jerzy z Podiebradu (czes. Jiří z Kunštátu a Poděbrad) (ur. 6 kwietnia 1420 w Podiebradach - zm. 22 marca 1471 w Pradze) – król Czech w latach 1458-1471. Był pierwszym w historii królem państwa europejskiego, który odrzucił wiarę katolicką - przyjął nauki Jana Husa.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.218 sek.