• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wojna trzydziestoletnia



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Pokój westfalski – wielostronny układ kończący wojnę trzydziestoletnią 1618-1648, zawarty 24 października 1648 między Rzeszą Niemiecką a Francją (w której małoletniego Ludwika XIV zastępował w rządach pierwszy minister, kardynał Jules Mazarin) i jej sojusznikami w Münsterze oraz między Habsburgami a Szwecją w Osnabrück. Jeden z najbardziej znaczących traktatów międzynarodowych w historii nowożytnej Europy.Ludwik Burbon, zwany Kondeuszem Wielkim (ur. 8 września 1621 w Paryżu, zm. 11 grudnia 1686 w Fontainebleau) – książę de Condé, marszałek Francji, jeden z największych dowódców wojskowych w historii.

    Wojna trzydziestoletnia (łac. Bellum tricennale) – europejski konflikt trwający od 23 maja 1618 do 24 października 1648 pomiędzy protestanckimi państwami Świętego Cesarstwa Rzymskiego (I Rzeszy) wspieranymi przez inne państwa europejskie (takie jak Szwecja, Dania, Republika Zjednoczonych Prowincji, Francja), a katolicką dynastią Habsburgów. Mimo że wojnę zainicjowały przyczyny natury religijnej, na jej długotrwałość wpłynęło m.in. dążenie mocarstw europejskich (nie tylko protestanckich) do osłabienia potęgi Habsburgów.

    Rekatolicyzacja (z łac. "re" ponownie) – ruch religijno-społeczny podejmowany w celu ponownego wprowadzanie wyznania katolickiego wśród społeczności innowierczej na terenach, gdzie wcześniej obowiązywał katolicyzm.Saksonia, Wolny Kraj Saksonia (łac. Saxonia; niem. Freistaat Sachsen; górnołuż. Swobodny stat Sakska; dolnołuż. Zwězkowy kraj Sakska) – kraj związkowy w Niemczech graniczący z Polską, Czechami i z następującymi krajami związkowymi: Bawaria, Turyngia, Saksonia-Anhalt i Brandenburgia. Stolicą jest Drezno. Obecnie niewielki skrawek historycznej Saksonii znajduje się w Polsce, w województwie dolnośląskim (okolice Bogatyni). Republika Saksonii jest spółką prawa publicznego. Reprezentuje ją premier Stanislaw Tillich.

    W historiografii konflikt ten dzielony jest na cztery fazy (okresy):

  • 1618–1624 – okres czesko-palatynacki
  • 1625–1629 – okres duński
  • 1630–1635 – okres szwedzki
  • 1635–1648 – okres francusko-szwedzki.
  • W wojnie tej, pośrednio lub bezpośrednio, uczestniczyły niemal wszystkie państwa europejskie. Stronę katolicką reprezentowały państwa podległe Habsburgom (Austria i Hiszpania), niektóre księstwa I Rzeszy (m.in. Bawaria, niemieckie księstwa biskupie, m.in.: arcybiskupstwo Kolonii, arcybiskupstwo Moguncji oraz arcybiskupstwo Trewiru). Oficjalnie swojego wsparcia katolikom nie udzieliła Rzeczpospolita Obojga Narodów, lecz zaciężne oddziały lisowczyków zostały wysłane przez króla na Węgry dla odciągnięcia wojsk protestanckich od obleganego Wiednia w roku 1619.

    Bertolt Brecht, właśc. Eugen Berthold Friedrich Brecht (ur. 10 lutego 1898 w Augsburgu, zm. 14 sierpnia 1956 w Berlinie Wschodnim) – niemiecki pisarz, dramaturg, teoretyk teatru, inscenizator, poeta.Bitwa pod Dessau – starcie zbrojne, które miało miejsce 25 kwietnia 1626 roku w trakcie wojny trzydziestoletniej. W bitwie oddziały protestanckie dowodzone przez hrabiego Mansfelda zostały pokonane przez armię cesarską.

    Po stronie protestanckich państw Rzeszy (m.in. Czech – w tym Śląska, Palatynatu, Brandenburgii, Saksonii, księstw meklemburskich) stanęła później Dania (do 1629 roku), następnie Szwecja, również katolicka Francja, kalwiński Siedmiogród.

    Wojna nie zakończyła się zupełnym zwycięstwem strony protestanckiej. Jej głównymi skutkami, oprócz zapewnienia częściowej wolności wyznania na terenie Rzeszy, było osłabienie dynastii Habsburgów, wzmocnienie pozycji Francji i Szwecji oraz uznanie niepodległości Zjednoczonych Prowincji Niderlandów. Z drugiej strony Habsburgowie przeprowadzili rekatolicyzację Czech i umocnili swoją pozycję w tym państwie. Wojnę zakończył pokój westfalski podpisany w 1648 roku.

    Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.

    Geneza wojny[ | edytuj kod]

    Defenestracja praska

    Mimo pokoju w Augsburgu zawartego w 1555 katoliccy Habsburgowie dążyli do powstrzymania postępów reformacji w Niemczech, jak również do umocnienia władzy cesarskiej i politycznej jedności Rzeszy oraz wspierali wysiłki kontrreformacyjne Kościoła i swych katolickich wasali. Protestanci, w odpowiedzi na akty naruszania prawa, jakich kilkakrotnie dopuścili się cesarze, powołali w 1608 roku tzw. Unię Protestancką (zwaną też Unią Ewangelicką), która miała reprezentować ich interesy w sejmie Rzeszy. Pretekstem do jej zawiązania były wydarzenia związane ze sprawą miasta Donauwörth. Unii przewodził palatyn reński, Fryderyk V. Protestanci zaczęli szukać sprzymierzeńców w państwach wrogo nastawionych do potężnego rodu Habsburgów.

    Święte Cesarstwo Rzymskie (łac. Sacrum Romanum Imperium lub Sacrum Imperium Romanum (S.I.R.) od 1254, niem. Heiliges Römisches Reich, potocznie (od 1441) łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae, niem. Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) – nazwa państwa stanowiącego kontynuację cesarstwa zachodniorzymskiego, odwołująca się zarówno do idei jak i kształtu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy. Składało się formalnie z rdzenia którym było Królestwo Niemieckie oraz z równoprawnych mu formalnie Królestwa Włoch (de facto do 1648) i Królestwa Burgundii (od 1032, de facto do 1378).Rozejm w Altmarku (rozejm altmarski) – sześcioletni rozejm kończący wojnę polsko-szwedzką 1626–1629. Zawarty został 26 września 1629 w Altmarku (dzisiaj Stary Targ) pomiędzy Szwecją a Rzecząpospolitą przy mediacji dyplomacji francuskiej, angielskiej i brandenburskiej. Układ zaaprobowany przez Sejm zebrany w Warszawie 12 marca 1631.

    Tło historyczne[ | edytuj kod]

    Święte Cesarstwo Rzymskie w XVII wieku stanowiło konglomerat kilkuset księstw, hrabstw, biskupstw i miast. Było także zróżnicowane pod względem religijnym oraz etnicznym. W Królestwie Czeskim, Saksonii, na Śląsku i księstwach północnych dominowały wyznania protestanckie, zaś Bawaria, Austria i liczne inne (zwłaszcza południowe) księstwa były katolickie. Księstwa protestanckie zrzeszone były w Unii Ewangelickiej, którą kierował elektor-hrabia Palatynatu, a państewka katolickie stworzyły w 1609 roku Ligę Katolicką, pod przewodnictwem Maksymiliana I, księcia Bawarii.

    Palatynat, Palatynat Reński (niem. Pfalzgrafschaft, łac. palatium – pałac) – kraina historyczna w zachodnich Niemczech na zachód od Renu. Obecnie wchodzi w skład kraju związkowego Nadrenia-Palatynat i części Badenii-Wirtembergii (Heidelberg).Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

    Panujący w Rzeszy cesarze z dynastii Habsburgów wierni byli ortodoksji katolickiej i w ramach polityki kontrreformacji prześladowali protestantów. Z kolei w państwach protestanckich dochodziło do prześladowania katolików. Tymczasem obrona wolności religijnej stała się dla ich poddanych, podobnie jak dla książąt Rzeszy, pretekstem do poszerzania zakresu swobód i ograniczania cesarskiej kontroli. Na tym tle doszło w 1609 do potwierdzenia zupełnej wolności religijnej w Czechach przez cesarza Rudolfa II (tzw. List majestatyczny). Nowy cesarz Maciej nie dotrzymywał wolności i dlatego w Pradze 23 maja 1618 doszło do sporu i ostrego konfliktu w zamku królewskim na Hradczanach, w trakcie której protestanccy parlamentarzyści czescy wyrzucili przez okno katolickich przedstawicieli cesarskich (defenestracja praska). Stało się to bezpośrednią przyczyną wojny pomiędzy stanami czeskimi a nowo wybranym królem Ferdynandem II, która następnie rozprzestrzeniła się na całą Rzeszę i stała się wojną między Unią Protestancką a Ligą Katolicką.

    Lipsk (niem. Leipzig; górnołuż. Lipsk; czes. Lipsko; łac. Lipsia) – miasto na prawach powiatu, najliczniejszy ośrodek Saksonii i drugi, po Berlinie, Niemiec wschodnich. Miasto należy do aglomeracji Lipsk-Halle, która liczy ok. 996 100 mieszkańców (2009).Monarchia Habsburgów – nazwa określająca związek państw będących w unii personalnej, którego władca z rodziny Habsburgów był jednocześnie arcyksięciem Austrii, królem Czech, królem Węgier oraz władcą podległych im księstw. Związek istniał w latach 1526–1804. Część państw Monarchii Habsburgów należało do Świętego Cesarstwa Rzymskiego, a jako król Czech, władca monarchii był elektorem przy elekcji króla Niemiec (który następnie był intronizowany na Cesarza). Zazwyczaj władca Monarchii był wybierany na Cesarza Narodu Niemieckiego. Monarchia Habsburgów została przekształcona w Cesarstwo Austrii 11 sierpnia 1804, a dwa lata później dwucesarz Franciszek II Habsburg rozwiązał Święte Cesarstwo Rzymskie.

    Przebieg działań wojennych[ | edytuj kod]

    Mapa działań wojny trzydziestoletniej
    Oblężenie Budziszyna w 1620
    Fryderyk V Wittelsbach – „król zimowy” Czech

    Okres czesko-palatynacki 1618–1624[ | edytuj kod]

    Po zerwaniu z Cesarstwem (Czeskie powstanie stanowe), w Czechach utworzono dyrektoriat – powstańczy rząd czeski, składający się z 30 dyrektorów. Na jego czele stanął Vaclav Vilem z Roupova, a dowódcą sił zbrojnych został hr. Heinrich Thurn. Powstańcy, realnie oceniając swoje możliwości, oczekiwali pomocy ze strony dwóch silnych ośrodków protestantyzmu w Europie: Anglii i Niderlandów, licząc także na wsparcie protestanckich sąsiadów. W odpowiedzi na te oczekiwania w 1619 Stany Generalne Niderlandów sfinansowały zaciąg wojskowy; powstały oddziały pod wodzą kondotiera hr. Mansfelda. Wsparcia udzielił też Śląsk, którego mieszkańcy zobowiązali się do zabezpieczenia granicy z Polską, ze strony której spodziewano się prohabsburskiej interwencji. Anglia, z polecenia Jakuba I, podjęła się mediacji pomiędzy powstańcami a cesarzem Maciejem (misja Jamesa Haya, Lorda Doncaster). Stany morawskie, pod wodzą Karola Żerotina, opowiedziały się natomiast za pokojowym rozwiązaniem konfliktu z Habsburgami i odmówiły protestantom pomocy wojskowej.

    Bogusław XIV zwany Towarzyskim (ur. 31 marca 1580 w Bardo, zm. 10 marca 1637 w Szczecinie) – książę na Darłowie w latach 1606-1621 (wraz z bratem Jerzym II do 1615) i od 1622, książę na Bukowie w latach 1617-1621 i od 1622, książę szczeciński od 28 listopada 1620, wreszcie od 1625 książę wołogoski i całego Pomorza Zachodniego. Od 1623 biskup kamieński, syn Bogusława XIII z rodu Gryfitów i Klary Braunschweig-Lüneburg.Pokój w Pradze – traktat pokojowy kończący pierwszą fazę wojny trzydziestoletniej, zawarty 30 maja 1635 w Pradze pomiędzy elektorem saskim Janem Jerzym I (głównym przedstawicielem protestantów niemieckich) i cesarzem Ferdynandem II.

    Sytuacja stopniowo zaostrzała się: uwięziony został biskup Wiednia, kardynał Melchior Klesl, a 20 marca 1619 zmarł cesarz Maciej. Ostatecznie upadła idea rokowań pokojowych, czego bezpośrednią przyczyną stał się wybór królewski stanów czeskich – 26 lipca 1619 – elektora Palatynatu Fryderyka V, zięcia Jakuba I. Równocześnie z woli elektorów niemieckich, wśród których przeważali katolicy, 28 sierpnia 1619 rzymsko-niemiecką koronę cesarską objął religijny fanatyk, styryjski arcyksiążę Ferdynand II, jeszcze przed wybuchem konfliktu wybrany też na króla Czech i Węgier.

    Królestwo Francji (fr. Royaume de France) do 1204 Królestwo Franków (łac. Regnum Francorum) – państwo historyczne w Europie, na terenie obecnej Francji, jedno z jej prawno-historycznych poprzedników. Istniało w latach 987-1791.Matthias Gallas, hrabia Campo, książę Lucery (ur. 16 września 1584 w Trydencie, zm. 25 kwietnia 1647 w Wiedniu) – cesarski wódz podczas wojny trzydziestoletniej.
    Ernst von Mansfeld

    Dostrzegając swą szansę w zaistniałej sytuacji, Węgry pod wodzą obdarzonego poparciem Turcji księcia siedmiogrodzkiego Gábora Bethlena interweniowały zbrojnie, dochodząc w listopadzie 1619 pod Wiedeń. Postawionym w bardzo trudnej sytuacji Habsburgom udzielił wsparcia król Polski Zygmunt III Waza: jego pomoc zbrojna (lisowczycy) okazana procesarskiemu magnatowi węgierskiemu hr. Homonnai, pozwoliła odeprzeć atak Bethlena, który wycofał się spod Wiednia (tzw. pierwsza odsiecz wiedeńska).

    Wojna polsko-szwedzka 1626–1629 – ciąg starć polsko-szwedzkich w latach 1626–1629 o ujście Wisły, która przyniosła spustoszenie Pomorza i Kujaw. Wojna ta, będąca kontynuacją wojny polsko-szwedzkiej 1621–1626, zakończyła się 6-letnim rozejmem altmarskim, zawartym 26 września 1629 r. Ludwik XIV Wielki, Król Słońce (ur. 5 września 1638 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 1 września 1715 w Wersalu) – król Francji i Nawarry 1643–1715, syn Ludwika XIII, z dynastii Burbonów.

    W 1620 wojska cesarskie zostały wzmocnione przez oddziały hiszpańskie i bawarskie, które w połączeniu z siłami Johanna von Tilly, do przewagi w uzbrojeniu dodały również przewagę liczebną. Do decydującego starcia doszło 8 listopada 1620 podczas bitwy na Białej Górze, w której protestanci doznali zupełnej klęski, a ich wojska zostały praktycznie unicestwione. Jako jej główne przyczyny (oprócz przewagi liczebnej wojsk prokatolickich) podaje się nieudolność i skłócenie dowódców protestanckich, a także opuszczenie pola bitwy przez (zapewne przekupionego) hr. Mansfelda. „Zimowy król” Fryderyk opuścił tego dnia zamek na Hradczanach i uciekł do Wrocławia.

    Spotkanie w Telgte (niem. Das Treffen in Telgte) – powieść z kluczem Güntera Grassa z 1979 r. (wydanie polskie 1992).Unia Ewangelicka (Unia Protestancka) zawiązana została w 1608 roku, tj. w rok przed zawiązaniem Ligi Katolickiej i istniała do 24 maja 1621. Pretekstem do jej zawiązania były wydarzenia związane ze sprawą miasta Donauwörth. Na jej czele stanął palatyn reński, książę elektor Fryderyk IV.

    Pierwszym następstwem wojny okazała się pacyfikacja Czech. Od 20 lutego do 29 marca 1621 cesarski trybunał osądził 30 przywódców powstania, przy czym 27 z nich skazano na śmierć. Egzekucja 27 czeskich panów odbyła się 21 czerwca 1621 na rynku staromiejskim w Pradze. Trybunał wojskowy skazał na śmierć ponad 600 osób, głównie przedstawicieli czeskiej elity; konfiskowano majątki protestantów i rozdawano je osadnikom niemieckim, co było celowym działaniem prowadzącym do germanizacji. Skonfiskowane majątki ziemskie rozdawano przedstawicielom rodów katolickich z Austrii, Hiszpanii i Włoch. Czechy utraciły też autonomię i stały się dziedziczną posiadłością Habsburgów. W wyniku wojny i panującej w jej czasie zarazy, liczba ludności Czech zmniejszyła się z około 4 milionów na początku XVII wieku do około 700 tysięcy w połowie stulecia.

    II wojna trzydziestoletnia – określenie używane przez niektórych historyków wobec wojen lat 1914–1945 toczonych w Europie i w skali globalnej, na podobieństwo wojny trzydziestoletniej lat 1618–1648, toczonej w Europie, która też nie była jednolitym konfliktem zbrojnym. Wychodzą oni z założenia że dwie wojny światowe które były toczone w tych latach stanowią tak naprawdę jeden globalny konflikt zbrojny, zaś okres „międzywojenny” (1919–1939) to jedynie dwudziestoletnie „zawieszenie broni”. Cechą wspólną tych konfliktów jest fakt że były one prowokowane przez imperialistyczną politykę Niemiec wymierzoną w Wielką Brytanię, oraz że brały w nich udział wszystkie mocarstwa ówczesnego świata: Francja, Rosja/ZSRR, USA, oraz – w różnych konfiguracjach: Włochy i Japonia.Gábor Bethlen węg. Bethlen Gábor, słow. Gabriel Betlen (ur. w 1580 w Marosillye – dziś rum. Ilia, zm. 15 listopada 1629 w Gyulafehérvár – dziś rum. Alba Iulia) – książę Siedmiogrodu w latach 1613–1629 (po wymarciu rodu Batorych), książę opolski 1622-1625 i przywódca powstania antyhabsburskiego w Królestwie Węgier na terenie dzisiejszej Słowacji podczas wojny trzydziestoletniej. Obrany królem Węgier (1620-1621).
    Gábor Bethlen

    Ostateczne zakończenie tej fazy wojny stanowiło podpisanie przez Gábora Bethlena pokoju w Nikolsburgu z cesarzem w styczniu 1622.

    Niektórzy historycy wyróżniają okres 1621–1625 jako oddzielny etap wojny, nazywając go okresem palatynackim. Po zajęciu i pacyfikacji Czech wojska skupiły się na pokonaniu protestantów w zachodniej części Niemiec, a także na okupacji Palatynatu. Nie dochodziło tam jednak do większych bitew, częściej za to podejmowano oblężenia miast i twierdz dla opanowania poszczególnych księstw.

    Hamburg (łac. Hammonia; dolnoniem. Hamborg [ˈhaˑmbɔːχ]), właściwie Wolne i Hanzeatyckie Miasto Hamburg (niem. Freie und Hansestadt Hamburg) – miasto w północnych Niemczech na prawach kraju związkowego niedaleko ujścia Łaby do Morza Północnego. Wolne miasto i zarazem związkowy kraj niemiecki (pow. 755 km², ludność 1,74 mln – drugie po Berlinie). Największy port morski kraju (75 mln ton przeładunku), wielki ośrodek przemysłowy (statki, elektrotechnika, przetwórstwo ropy, przemysł spożywczy) i finansowy. W 2011 roku miasto to otrzymało tytuł Europejskiej Stolicy Czystości.Bitwa pod Zusmarshausen – bitwa stoczona 17 maja 1648 roku pomiędzy armią cesarską dowodzoną przez Maksymiliana von Gronsfelda a połączonymi wojskami szwedzkimi i francuskimi dowodzonymi przez Gustawa Wrangla i Turennea, była ostatnim większym starciem wojny trzydziestoletniej. Bitwa zakończyła się zwycięstwem wojsk szwedzko-francuskich.

    Resztki protestanckiej armii dowodzonej przez Chrystiana Brunszwickiego usiłowały przedostać się do Danii. Siły katolickie rozbiły je w bitwie pod Stadtlohn 6 sierpnia 1623. Ocalała jedynie trzecia część 21-tysięcznej armii; pozbawiona zapasów, dowództwa i pieniędzy, przestała istnieć w 1624 roku.

    Po opanowaniu Czech wojna rozszerzyła się obejmując znacznie szersze terytoria, gdyż wmieszały się do niej (lub zostały wciągnięte) wszystkie księstwa niemieckie i prawie wszystkie kraje ościenne: Hiszpania, Francja, Szwajcaria, Niderlandy, Rzeczpospolita, Dania, Szwecja, Siedmiogród. W trosce o własne interesy, przystępowały one do wojny w różnym czasie i z różnym zaangażowaniem. Na wielką skalę uczestniczyły w działaniach wojennych różnorodne oddziały najemne, opłacane przez zwaśnione strony. Należały do nich m.in. polskie oddziały konne lisowczyków, walczących w latach 1619–1620 na terytorium Węgier, a potem na ziemiach Cesarstwa (Czechy) i w krajach Rzeszy (Nadrenia).

    Ferdynand Habsburg (ur. 16 maja 1609 w Madrycie; zm. 9 listopada 1641 w Brukseli) – arcybiskup Toledo, kardynał; namiestnik Niderlandów Południowych. Kontrreformacja – nurt w Kościele katolickim, który był okresem odnowy zapoczątkowanym soborem trydenckim oraz zakończonym wraz z wojną trzydziestoletnią. Czasami jest on uznawany jako odpowiedź na reformację.

    Okres duński 1625–1629[ | edytuj kod]

    W latach 1625–1629 uczestniczyła w wojnie protestancka Dania. Król duński Chrystian IV, z wyznania luteranin, obawiał się bowiem, że Liga Katolicka, wzmocniwszy się na północy Niemiec, zagrozi interesom jego państwa na Bałtyku (od 1621 Dania kontrolowała Hamburg). Za jego rządów Dania znacznie wzmocniła się, dysponując znacznymi środkami finansowymi (m.in. otrzymanymi jako reparacje wojenne od Szwecji). Udziałowi Danii w wojnie sprzyjała też katolicka Francja pod rządami pierwszego ministra kardynała Richelieu, obawiająca się wzrostu potęgi Habsburgów. Wszystko to umożliwiło stworzenie 20-tysięcznej inwazyjnej armii duńskiej.

    Rzeczpospolita, od XVII wieku częściej znana jako Rzeczpospolita Polska (lit. Respublika lub Žečpospolita, biał. Рэч Паспалітая, ukr. Річ Посполита, ros. Речь Посполитая, rus. Рѣчь Посполита, łac. Res Publica, współczesne znaczenie: republika) oraz Rzeczpospolita Obojga Narodów – państwo federacyjne złożone z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego istniejące w latach 1569–1795 na mocy unii lubelskiej (kres federacji w 1791 roku przyniosła Konstytucja 3 maja, ustanawiając państwo unitarne – Rzeczpospolitą Polską). Korona i Litwa stanowiły dla szlachty jedną całość, pomimo dzielących je różnic regionalnych, sprzecznych interesów i odrębności ustrojowych.Bitwa na płyciźnie Downs – starcie zbrojne, które miało miejsce 31 października 1639 roku podczas wojny osiemdziesięcioletniej – jej ostatniej fazy, trwającej w latach 1621–1648 w ramach wojny trzydziestoletniej.

    Cesarz Ferdynand II pozyskał wówczas pomoc Albrechta von Wallensteina, z pochodzenia Czecha, wzbogaconego o znaczne dobra z konfiskat po bitwie na Białej Górze. Po wstępnych sukcesach wojska protestanckie dowodzone przez Mansfelda, zostały rozbite w 1626 przez Wallensteina w bitwie pod Dessau, a główne siły duńskie Chrystiana IV przegrały kolejne starcie w bitwie pod Lutter am Barenberge z wojskami Johana Tilly’ego. Niedługo po tych zdarzeniach zmarł pokonany i wykluczony z działań wojennych Mansfeld.

    Rynek Staromiejski w Pradze (czeski: Staroměstské náměstí) – historyczny plac miejski na Starym Mieście w Pradze w Czechach.Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.
    Albrecht von Wallenstein

    Dodatkowo sytuację Duńczyków skomplikowało zaangażowanie protestanckiej Szwecji w wojnę z Polską oraz uniemożliwiająca interwencję Francji wojna domowa.

    Mimo wtargnięcia na terytorium Danii i opanowania go (z wyjątkiem wysp), lądowe wojska Wallensteina nie były w stanie pokonać Duńczyków. Wymagałoby to stworzenia silnej cesarskiej floty, na co nie godziła się Polska oraz miasta hanzeatyckie, i na co Cesarstwo nie posiadało też wystarczających środków finansowych. Z tego względu 22 maja 1629 podpisano pokój w Lubece, na mocy którego Danii przywrócono utracone terytoria pod warunkiem nie ingerowania w sprawy państw Rzeszy.

    Defenestracja praska (łac. de fenestra "przez okno") – nazwa trzech wydarzeń z historii Czech. W każdym przypadku doszło do wyrzucenia osób przez okno w Pradze. Ten sposób uprawiania polityki nazywany jest żartobliwie more Bohemico.Stare Miasto (czes. Staré Město, niem. Prager Altstadt) - zabytkowa dzielnica Pragi, centrum kulturalne i handlowe stolicy Czech. Do 1784 samodzielne miasto. Otacza ze wszystkich stron dawną dzielnicę żydowską - Josefov.

    Okres szwedzki 1630–1634[ | edytuj kod]

    Silna pozycja Habsburgów niepokoiła Francję, która bezpośrednio nie zamierzała angażować się w wojnę. Podjęła za to działania mające na celu skłonienie luterańskiej Szwecji do udziału w wojnie – francuscy dyplomaci pomogli w podpisaniu rozejmu w Starym Targu pomiędzy będącymi w stanie wojny Polską a Szwecją. Dzięki temu król szwedzki Gustaw II Adolf mógł na terytorium Rzeszy wykorzystać swą zdyscyplinowaną i dobrze wyposażoną (m.in. w muszkiety, artylerię) armię, uznawaną wówczas za najlepszą w Europie. Oprócz woli pomocy protestantom do interwencji kierowała nim również obawa utraty wpływów na wybrzeżach Bałtyku.

    Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), ONZ oraz NATO.

    Nękane przez Wallensteina kraje północnych Niemiec same wezwały na pomoc króla szwedzkiego. Wykorzystał on sytuację osłabienia potencjału Habsburgów porażkami w trakcie walk w Niderlandach i Włoszech. W lipcu 1630 Gustaw Adolf wylądował na ziemiach państw Rzeszy, zmuszając pomorskiego księcia Bogusława XIV do zawarcia z nim sojuszu. Początkowo główne siły niemieckich protestantów nieufnie odnosiły się do możliwości współdziałania ze Szwedami, a elektorzy Brandenburgii i Saksonii stronili od związania się z Gustawem Adolfem. W styczniu 1631 szwedzki monarcha jednak zawarł umowę z kardynałem Richelieu: Francuzi mieli wspierać Szwedów militarnie i finansowo, a Szwedzi pozostawać neutralnymi wobec Ligi Katolickiej (oficjalnie Francja była sojuszniczką katolickiej Bawarii, jedynie Habsburgowie uważani byli za wrogów przez kardynała Richelieu).

    Hanza, Liga Hanzeatycka, Związek Hanzeatycki (z st.-wys.-niem. hansa - grupa) – związek miast handlowych Europy Północnej z czasów Średniowiecza i początku ery nowożytnej. Miasta należące do związku popierały się na polu ekonomicznym, utrudniając pracę kupcom z miast nienależących do związku, jednocześnie zaś stwarzały realną siłę polityczną i niekiedy wojskową.Hildesheim (dolnoniem. Hilmessen) – miasto powiatowe w środkowych Niemczech, w kraju związkowym Dolna Saksonia, siedziba powiatu Hildesheim, port nad rzeką Innerste (dorzecze Wezery), na południowy wschód od Hanoweru.
    Gustaw II Adolf

    Gdy Gustaw Adolf wkroczył do Meklemburgii, protestanci zebrani na zjeździe w Lipsku zdecydowali się pozostać po stronie cesarza. Dopiero spalenie Magdeburga przez wojska cesarskie w maju 1631 spowodowało, że elektor brandenburski Jerzy Wilhelm, landgraf heski Wilhelm i kilku pomniejszych książąt protestanckich przeszło na stronę Szwedów. Wobec zajęcia Lipska przez wojska cesarskie, do układu ze Szwedami przystąpił też we wrześniu elektor saski Jan Jerzy.

    Bitwa na Białej Górze (czes. Bitva na Bílé hoře) – starcie zbrojne między siłami czeskich protestantów a wojskami koalicyjnymi katolickich Habsburgów, które rozegrało się 8 listopada 1620 r. Była to największa klęska w historii Czech i decydująca bitwa, która zmieniła losy kraju. Miejscem bitwy było niewielkie wzniesienie (382 m n.p.m.), które obecnie znajduje się na południowo-zachodnich przedmieściach Pragi.Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.

    17 września 1631 doszło do bitwy pod Breitenfeld na północ od Lipska w Saksonii. Dowodzone przez hrabiego Tilly wojska cesarskie doznały ciężkiej porażki od Szwedów, którzy zajęli Czechy z Pragą i podjęli marsz przez południowe ziemie niemieckie. Ligę Katolicką w tym czasie rozwiązano. W kwietniu 1632 roku Szwedzi, po zajęciu Norymbergi, pokonali siły cesarskie w bitwie nad rzeką Lech, po czym zajęli Bawarię i Alzację, przechylając szalę zwycięstwa na rzecz protestantów. Otworzyło to drogę Szwecji do opanowania całego obszaru państw niemieckich; skłoniło też Ferdynanda II do porozumienia się z Wallensteinem (układ w Göllersdorf), zwłaszcza że w 1632 po bitwie pod Rain cesarz jako wybitnego wodza utracił poległego hrabiego Tilly.

    Elektorat Kolonii (również: Arcybiskupstwo Kolonii, nie mylić z dzisiejszą archidiecezją kolońską) (niem. Kurfürstentum Köln lub Kurköln, pełna nazwa: Erzstift und Kurfürstentum Köln) był jednym z najważniejszych kościelnych księstw Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, istniejącym od X w. do początków XIX w. Jego terytorium składało się z dóbr arcybiskupów Kolonii; był to pas ziem ciągnących się wzdłuż lewego brzegu Renu na wschód od księstwa Jülich, poza tym pod władzą arcybiskupstwa znajdowało się również księstwo Westfalii, leżące za Renem, na wschód od Berg, a także Mark. Arcybiskup Kolonii tradycyjnie należał do grona elektorów Cesarstwa, był także arcykanclerzem Włoch i Burgundii; prawa elektorskie posiadał okresami od 1238 roku oraz nieprzerwanie od roku 1263 do roku 1803. Gdy stare rzymskie miasto Kolonia stało się w 1288 roku wolnym miastem, arcybiskupi kolońscy przenieśli swą siedzibę z katedry kolońskiej do Bonn.Pokój w Brömsebro – traktat pokojowy podpisany 13 sierpnia 1645 w Brömsebro na południu dzisiejszej Szwecji, kończący wojnę duńsko-szwedzką z lat 1643–1645, zwaną również wojną Torstensona.

    W połowie 1632 roku szwedzki monarcha nakreślał plany zastąpienia katolickiego uniwersalistycznego Świętego Cesarstwa protestanckim imperium germańskim pod przywództwem Szwecji (Corpus Evangelicorum); według tych projektów Szwecja miałaby też opanować niemieckie wybrzeża Morza Bałtyckiego.

    Tymczasem Wallenstein zajął Lipsk. Spieszący na pomoc Saksonii król szwedzki osaczony został przez przeważające siły cesarsko-bawarskie Wallensteina pod Norymbergą. Po długim oblężeniu, dzięki dostarczonym posiłkom Gustaw Adolf zdołał uwolnić się z osaczenia, zmuszony był jednak zrezygnować z planowanej napaści na Wiedeń i skierował się do Saksonii, gdzie obydwaj wodzowie spotkali się 16 listopada 1632 nieopodal Lipska w bitwie pod Lützen.

    Chrystian IV (ur. 12 kwietnia 1577, zm. 28 lutego 1648) – król Danii i Norwegii w latach 1588–1648 z dynastii oldenburskiej.Armand-Jean du Plessis de Richelieu (ur. 9 września 1585 w Paryżu, zm. 4 grudnia 1642 tamże) – francuski diuk, kardynał, pierwszy premier Francji.

    Historycy niezgodni są w ocenie skutków tej bitwy, gdyż mimo odwrotu wojsk cesarskich i utraty znacznej części wyposażenia, armia Wallensteina nie została rozbita. Istotny był i fakt śmierci Gustawa II Adolfa na polu walki, dotkliwszą stratę ponieśli więc Szwedzi; po jego zgonie rządy w Szwecji objął kanclerz państwa i namiestnik okupowanych Niemiec Axel Oxenstierna, natomiast dowodzenie – marszałek Gustaf Horn. Pewne fakty późniejsze wskazują na próby przekupienia Wallensteina przez Szwecję, którego prawdopodobnie zjednywano perspektywą objęcia tronu czeskiego po zwycięstwie protestantów.

    Bitwa pod Rocroi – starcie zbrojne, które miało miejsce 19 maja 1643 roku podczas wojny wojny francusko-hiszpańskiej 1635-1659 r. (wojna trzydziestoletnia).Magdeburg (dolnoniem. Meideborg; pol. hist. Dziewin) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, stolica kraju związkowego Saksonia-Anhalt. Siedziba zarówno biskupstwa ewangelickiego, jak i katolickiego. Działają tu dwie uczelnie: Uniwersytet Ottona von Guerickego (Otto-von-Guericke-Universität Magdeburg) i Wyższa Szkoła Magdeburg-Stendal (Hochschule Magdeburg-Stendal). W roku 2005 Magdeburg obchodził 1200 lat swego istnienia.

    W kwietniu 1633 Oxenstierna zawarł z książętami południowo-zachodnich Niemiec porozumienie zwane Ligą w Heilbronn, zakładające wspólną walkę o większe swobody dla książąt niemieckich. We wrześniu 1633 Wallenstein pokonał pod Ścinawą na Dolnym Śląsku wojska szwedzkie broniące czeskich protestantów. Mimo to w 1634 prowadził tajne rokowania ze Szwedami i Francuzami; jego pokrętna polityka doprowadziła ostatecznie do zamordowania go na zlecenie cesarza w lutym 1634.

    Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.Nadrenia (niem. Rheinland) – kraina historyczna w zachodniej części Niemiec; obecnie w granicach krajów związkowych Nadrenia-Palatynat i Nadrenia Północna-Westfalia.

    Do decydującej bitwy doszło pod Nördlingen w dniach 5–6 września 1634, gdzie przeciwko sobie stanęły wojska cesarskie (oficjalnie dowodził król Czech i Węgier Ferdynand III Habsburg, faktycznie generał Matthias Gallas), wsparte przez oddziały hiszpańskie kardynała-infanta Ferdynanda Habsburga, oraz armia szwedzko-saska pod dowództwem księcia Bernarda Sachsen-Weimar. Siły katolickie odniosły tam zwycięstwo, co poskutkowało przejściem wielu książąt niemieckich na stronę cesarstwa, a także wycofaniem oddziałów szwedzkich z południowych obszarów Niemiec.

    Johan Gustav Banér (ur. 23 czerwca 1596 Djursholm, zm. 10 maja 1641 w Halberstadt) – szwedzki feldmarszałek z czasów wojny trzydziestoletniej.Norymberga (niem. Nürnberg) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Środkowa Frankonia, siedziba regionu Industrieregion Mittelfranken oraz powiatu Norymberga. Położone nad rzeką Pegnitz (nieco powyżej jej ujścia do rzeki Regnitz), gospodarcza i kulturalna stolica Frankonii, drugie co do wielkości miasto w Bawarii. Liczy 510 602 mieszkańców (31 grudnia 2011). Najbliżej położone duże miasta: Monachium – ok. 150 km na południowy wschód, Stuttgart – ok. 156 km na południowy zachód i Frankfurt nad Menem – ok. 186 km na północny zachód. Miasto zniszczone podczas II wojny światowej, odbudowane.

    Klęska pod Nördlingen doprowadziła jednak również do zawarcia 30 maja 1635 pokoju w Pradze pomiędzy cesarzem i książętami (członkowie Ligi Heilbrońskiej odmówili podpisania tego układu). Zgodnie z jego postanowieniami zawieszony został edykt restytucyjny, a książęta Meklemburgii i Pomorza odzyskali swe władztwa. Niektóre wyłączone wielkie państwa kościelne (m.in. Heidelberg, Verden, Brema) pozostały w rękach katolików. Armie niemieckie miały teraz walczyć wspólnie pod naczelnym dowództwem cesarza oraz elektorów jako jego podkomendnych. Po zawarciu pokoju na stronę cesarza przeszedł elektor brandenburski Jerzy Wilhelm. Układ ten zdecydowanie pogorszył sytuację Szwedów w Niemczech.

    Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.Bitwa pod Stadtlohn – starcie zbrojne, które miało miejsce 6 sierpnia 1623 roku, stoczone w trakcie wojny trzydziestoletniej pomiędzy oddziałami protestanckimi pod dowództwem Christiana von Braunschweig-Wolfenbüttel a wojskami Ligi Katolickiej dowodzonymi przez hrabiego Tilly zakończyła się klęską wojsk protestanckich.

    Okres francuski (francusko-szwedzki) 1635–1648[ | edytuj kod]

    Wobec zagrożenia sukcesem Habsburgów Francja zdecydowała się wreszcie na uczestnictwo militarne zamiast dotychczasowych działań dyplomatyczno-finansowych. W kwietniu 1635 w Paryżu Szwecja i Francja zawarły w Paryżu traktat, na podstawie którego monarchia Burbonów 18 maja 1635 otwarcie wypowiedziała wojnę Cesarstwu i zdecydowała się wspólnie ze Szwedami wspierać protestantów niemieckich. W tym samym roku Francuzi pod wodzą kardynała Ludwika de la Vallette’a zajęli leżącą w granicach Cesarstwa Alzację. Dowodzona przez Bernharda von Sachsen-Weimar armia francuska wsparła działania protestantów, najeżdżając należące do hiszpańskich Habsburgów posiadłości w Niderlandach (terytoria dzisiejszej Belgii). Wojska Habsburgów pod komendą Johanna von Werth przystąpiły do kontrofensywy, zagrażając w 1636 Paryżowi. Księciu weimarskimu udało się je odeprzeć i wspólnie z siłami szwedzkimi podjął własną kontrofensywę. W następnym roku wojska cesarskie i saskie wkroczyły na Pomorze i do Meklemburgii, lecz po początkowych sukcesach zostały pokonane przez Szwedów Johana Banéra w bitwie pod Wittstock.

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Wojna (ang. war, fr. guerre, niem. Krieg, hiszp. guerra, łac. bellum) – zorganizowany konflikt zbrojny między państwami, narodami lub grupami etnicznymi i społecznymi.

    15 lutego 1637 zmarł cesarz Ferdynand II Habsburg zastąpiony na tronie przez syna Ferdynanda III.

    Od 1638 widoczną przewagę w konflikcie osiągnęła strona protestancko-francuska. Wojskom szwedzko-francuskim udało się opanować Nadrenię i część Alzacji, a także Śląsk i część obszaru Czech.

    Jesienią 1639 holenderski admirał Maarten Tromp zniszczył w bitwie na płyciźnie Downs hiszpańską flotę Habsburgów, co ostatecznie przesądziło o usunięciu dla Holendrów zagrożenia ze strony potęgi Hiszpanii.

    Sabaton – szwedzka grupa wykonująca muzykę z pogranicza power i heavy metalu. Tematyka utworów jest powiązana z wojną.Carl Gustaf Wrangel (ur. 23 grudnia 1613, zm. 5 lipca 1676) – szwedzki feldmarszałek, dowódca z czasów wojny trzydziestoletniej.

    W końcu czerwca 1641 wojska Habsburgów poniosły klęskę pod Wolfenbüttel, w następstwie czego cesarz Ferdynand przystał na podjęcie rokowań pokojowych z Francuzami i Szwedami w Münster i Osnabrück, rozpoczętych ostatecznie w 1643.

    W 1642 po śmierci twórcy koalicji francusko-szwedzkiej, kardynała Richelieu oraz (w rok później) króla Ludwika XIII, władzę we Francji objął niepełnoletni Ludwik XIV, a rządy w jego imieniu przejął kardynał Mazzarini. Zmiany te nie wpłynęły istotnie na zaangażowanie wojenne Francji, chociaż Mazzarini dążył do podjęcia rokowań pokojowych, do czego doszło w 1644 (przy czym nie zawieszono działań militarnych).

    Bitwa pod Lutter am Barenberge – bitwa stoczona 27 sierpnia 1626 roku pomiędzy wojskami cesarskimi a duńską armią dowodzoną przez króla Christiana IV w trakcie wojny trzydziestoletniej, podczas tzw. duńskiego okresu tej wojny 1625-1629.Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część Azji południowo-zachodniej, Afrykę północną i Europę południowo-wschodnią. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.

    W 1643 siły hiszpańskie zaatakowały francuską twierdzę Rocroi i poniosły tam dotkliwą klęskę; w niespełna dwa miesiące później Hiszpania rozpoczęła negocjacje pokojowe z Francją i Szwecją.

    Wcześniej zmieniło się polityczne stanowisko Danii, która w 1643 przeszła na stronę cesarstwa, jednakże po pokonaniu przez Szwedów, którzy do 1645 roku opanowali Jutlandię i Bornholm, zmuszona została do zawarcia pokoju w Brömsebro, na mocy którego utraciła wschodniobałtyckie wyspy Gotlandię i Ozylię oraz norweskie prowincje Jämtland i Härjedalen. Sprawę protestantów poparł natomiast Siedmiogród i jego władca, Jerzy I Rakoczy.

    Johann Christoph Friedrich von Schiller (do otrzymania szlachectwa w 1802 roku Johann Christoph Friedrich Schiller) znany jako Friedrich Schiller (ur. 10 listopada 1759, zm. 9 maja 1805) – niemiecki poeta, filozof, historyk, estetyk, teoretyk teatru i dramaturg, przedstawiciel tzw. klasyki weimarskiej, autor "Ody do radości".Gustaf Carlsson Horn af Björneborg (ur. 22 października 1592 w Örbyhus, zm. 10 maja 1657 w Skarze) – hrabia, szwedzki wódz i polityk.

    W 1644 Wielki Kondeusz pokonał armię bawarską pod Fryburgiem, zaś Lennart Torstensson zadał klęski wojskom austriackim pod Jüteborgiem (1644) i Jankovem (1645).

    W 1644 cesarz Ferdynand III przyznał książętom Rzeszy prawo do samodzielnego zawierania sojuszów i prowadzenia wojen, jeśli nie są one skierowane przeciw cesarzowi i Cesarstwu. Liczył w tym na uzyskanie szerokiego poparcia w trakcie negocjacji pokojowych, równocześnie jednak udzielając cesarskiego przyzwolenia na prowadzenie przez książąt niemieckich niezależnej polityki zagranicznej, co wzmacniało ich pozycję względem cesarza i obcych władców.

    Ernst von Mansfeld (niem. Peter Ernst II von Mansfeld-Friedeburg) – właśc. Piotr Ernest II von Mansfeld-Friedeburg, ur. około 1580, zm. 29 listopada 1626, niemiecki dowódca wojskowy w okresie wojny trzydziestoletniej po stronie protestanckiej.Zamek na Hradczanach, (cz. Pražský hrad) to zamek w Pradze w dzielnicy Hradczany istniejący już od najstarszych dziejów Pragi, dawna siedziba królów czeskich.

    W 1646 francuska armia Kondeusza wyparła siły hiszpańskie z południowej i centralnej Francji.

    W 1647 Francuzi i Szwedzi wkroczyli do Bawarii, tym samym wyłączając ją z konfliktu. Zawieszenie broni podpisali elektor Bawarii Maksymilian, elektor Kolonii oraz biskup Leodium, Münsteru i HildesheimFerdynand von Wittelsbach, a także elektor Moguncji – Anselm Casimir von Untadt.

    Współudział Francji w wojnie charakteryzował się stałym przechylaniem zwycięstwa na stronę koalicji antyhabsburskiej. Ostateczny cios Habsburgom został zadany w bitwie pod Zusmarshausen, gdy połączone armie francusko-szwedzkie pod dowództwem Carla Wrangla i Henri de Turenne’a wyparły wojska Habsburgów na terytorium Austrii. Całe Czechy znalazły się w rękach szwedzkich. Francuzom dowodzonym przez Ludwika II Burbona udało się także pokonać liczniejsze oddziały hiszpańskie arcyksięcia Leopolda Wilhelma w bitwie pod Lens.

    Alzacja (fr. Alsace, niem. Elsass, al. Elsàss) – kraina historyczna i region administracyjny we Francji, położony w północno-wschodniej części kraju nad Renem. Składa się z dwóch departamentów: Dolny Ren na północy oraz Górny Ren na południu. Historyczna Alzacja obejmowała jeszcze niewielki obszar wokół miasta Belfort, który obecnie tworzy departament Territoire-de-Belfort.Härjedalen – prowincja historyczna (landskap) w środkowej Szwecji, położona w Norrland. Graniczy od południa z Dalarna, od zachodu z terytorium Norwegii, od północy z Jämtland oraz od wschodu z Medelpad i Hälsingland.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Jules Mazarin właściwie Giulio Raimondo Mazzarini (ur. 14 lipca 1602 w Pescina, Włochy, zm. 9 marca 1661 w Vincennes, Francja) – francuski kardynał, od 1642 pierwszy minister Francji.
    Jerzy Wilhelm Hohenzollern (ur. 13 listopada 1595 w Cölln (obecnie Berlin), zm. 1 grudnia 1640 w Królewcu) – od 1620 r. władca państwa Brandenburgia-Prusy, jako elektor brandenburski i książę pruski.
    Donauwörth – miasto w Niemczech, w Bawarii, w rejencji Szwabia, siedziba powiatu powiecie Donau-Ries, nad ujściem Wörnitz do Dunaju, przy drodze B16, B2, B25 i liniach kolejowych (Monachium – Norymberga; Ulm - Ingolstadt; Donauwörth - Aalen ze stacją).
    Rudolf II Habsburg (ur. 18 lipca 1552 w Wiedniu, zm. 20 stycznia 1612 w Pradze) – cesarz rzymski, król Czech w latach 1576-1611, król Węgier (jako Rudolf I) i arcyksiążę Austrii (jako Rudolf V) w latach 1576-1608 z dynastii Habsburgów.
    Ferdynand II Habsburg (ur. 9 lipca 1578 w Grazu, zm. 15 lutego 1637 w Wiedniu) – król Czech w latach 1617-1637 i Węgier w latach 1618-1637, Święty Cesarz Rzymski w latach 1619-1637 z dynastii Habsburgów.
    Bitwa pod Lens – starcie zbrojne, które miało miejsce 20 sierpnia 1648 roku w trakcie wojny francusko-hiszpańskiej 1635-1659 będącej jednym z frontów wojny trzydziestoletniej.
    Paryż (fr. Paris) – stolica i największa aglomeracja Francji, położona w centrum Basenu Paryskiego, nad Sekwaną (La Seine). Miasto stanowi centrum polityczne, ekonomiczne i kulturalne kraju. Znajdują się tu liczne zabytki i atrakcje turystyczne, co powoduje, że Paryż jest co roku odwiedzany przez ok. 30 milionów turystów.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.116 sek.