• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wojna polsko-szwedzka 1626–1629



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Żółty Lew - polski okręt wojenny - pinka (pinasa). Prawdopodobnie został zbudowany w Gdańsku w 1622 roku, jako pierwszy okręt wojenny zbudowany i ukończony w Polsce. W źródłach okręt ten występuje pod niemiecką nazwą (polskie brzmienie jest rekonstrukcją).Dragoni – żołnierze formacji wojskowej zwanej dragonią, „wynalezionej” przez Henryka IV, króla Francji w końcu XVI wieku. Walczyli pieszo (rodzaj piechoty), a poruszali się wierzchem (konno). Używali zarówno broni palnej, jak i białej. Od XVIII w. regimenty dragonii coraz częściej walczyły również konno. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów byli żołnierzami autoramentu cudzoziemskiego.
    Szwedzki atak na Pomorze[]

    Błyskawiczne sukcesy Gustawa Adolfa[]

    Po zwycięskiej kampanii w Inflantach i Kurlandii (wojna polsko-szwedzka 1621–1626) Gustaw Adolf postanowił uderzyć na Pomorze, by zmusić Zygmunta III do zawarcia pokoju, w którym ten zrzekłby się ostatecznie swoich praw do korony szwedzkiej. W tym celu król Szwecji ruszył na czele potężnej floty złożonej ze 125 okrętów i statków transportowych, wiozącej 14 tys. żołnierzy i 6 lipca 1626 roku wraz z 7 tys. żołnierzy (w tym 1 tys. jazdy) wylądował w Piławie. Następnie maszerując w kierunku Gdańska w przeciągu zaledwie 20 dni zajął, przeważnie bez wystrzału, 16 miast, w tym Braniewo (wkrótce z Braniewa Szwedzi wywieźli za morze wielki i cenny księgozbiór jezuitów), Frombork, Elbląg (13 lipca), Ornetę (17 lipca) i Malbork (18 lipca – po zaledwie dwóch dniach oblężenia). Flota szwedzka zaczęła pobierać cło od statków handlowych wpływających do Gdańska. Wkrótce po tych sukcesach Szwedzi przeprawili się przez Wisłę i zajęli Tczew, Gniew i Starogard, a okręty szwedzkie wysadziły desant, który zajął Oliwę oraz Puck. Stacjonujące w puckim porcie polskie okręty zdołały ujść i schronić się w Gdańsku. Wkrótce wojska szwedzkie zajęły Ornetę i Dobre Miasto, a postępy ich powstrzymała dopiero zacięta obrona Pasłęka. Leżąca w widłach Wisły Elbląskiej i Leniwki twierdza Głowa zajęta została przez Szwedów 14 września.

    Chanat Krymski (Qırım Hanlığı) – historyczne państwo feudalne na Półwyspie Krymskim, istniejące od XV do XVIII wieku, pod panowaniem tatarskich chanów.Malbork (łac. Mariaeburgum, Mariae castrum, Marianopolis, niem. Marienburg) – miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim nad Nogatem. Siedziba powiatu malborskiego.

    Po bardzo udanym początkowym etapie swych działań Gustaw Adolf główną bazę swych wojsk założył na bogatej w żywność i paszę Wielkiej Żuławie (między Wisłą a Nogatem). Najważniejszym celem armii szwedzkiej stał się teraz Gdańsk, którego opanowanie zapewniłoby Szwecji wielkie dochody płynące z handlu gdańskiego (w latach 20. XVII wieku eksport Polski przez Gdańsk i Królewiec wynosił 5,5 mln talarów, a 80% tej sumy przypadało na Gdańsk). Osaczając Gdańsk Szwedzi umieścili dodatkowo swe siły pod Tczewem i Gniewem.

    Ryga (łot. Rīga, niem. Riga, lit. Ryga, est. Riia, liw. Rīgõ, fin. Riika, jidysz ריגע, Rige, ros. Рига, Riga, ukr. Рига, Ryha) – stolica Łotwy, miasto położone nad rzeką Dźwiną w pobliżu jej ujścia do Bałtyku w Zatoce Ryskiej. Jest głównym ośrodkiem gospodarczo-przemysłowym, komunikacyjnym (port morski, lotniczy i węzeł kolejowy Ryga Centralna), kulturalnym i naukowym kraju. Posiada liczne zabytki, w tym jeszcze z czasów średniowiecza. Jest wpisana na listę światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego UNESCO. Stanowi jedno z największych w Europie skupisk architektury secesyjnej.Rycerz Święty Jerzy - polski galeon, zbudowany w latach 1625-1627 w Pucku. W niektorych źródłach może występować pod nazwą niemiecką Sankt Georg lub Ritter Sankt Georg.

    Gdańszczanie przygotowali się do walki starannie, powołując pod broń milicję i zaciągając za granicą 5 tys. żołnierzy. Miasto posiadało nowoczesne fortyfikacje bastionowe, a jedynym słabym punktem jego obrony była wschodnia część miasta, gdzie znajdował się jedynie kamienny wał przeciwpowodziowy. Przybór wody w Wiśle pozwolił Gdańszczanom na otwarcie śluz i zalanie Żuław, dzięki czemu Szwedzi przez kilka tygodni nie mieli dostępu do miasta. Ponadto wojska gdańskie z pomocą oddziałów koronnych zablokowały Szwedom wyjście z Tczewa i Gniewa oraz zabezpieczyły przeprawy przez Wisłę. Szwedzka ofensywa została na pewien czas zahamowana.

    Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.Lew Sapieha herbu Lis (ur. 4 kwietnia 1557 w Ostrownie, zm. 7 lipca 1633 w Wilnie) – hetman wielki litewski od 1625, kanclerz wielki litewski w latach 1589–1623, marszałek sejmu w Warszawie w 1582, podkanclerzy litewski do 1589, wojewoda wileński od 1621, sekretarz królewski, pisarz wielki litewski od 1581, starosta słonimski, brzeski, mohylewski.

    Sytuacja polityczna zaatakowanej Korony[]

    Rzeczpospolita nie była przygotowana na tak poważną wojnę. Sejm co prawda uchwalił duże podatki, jednak znaczna ich część poszła na spłatę zaległego żołdu i w tej sytuacji konieczna była nawet redukcja liczebna wojska. W sumie armia koronna w chwili szwedzkiego ataku na Pomorze liczyła 34,6 tys. żołnierzy (w tym 18,6 tys. wojsk zaciężnych, 10 tys. wojsk kwarcianych i 6 tys. Kozaków rejestrowych). Z powodu ciągłego zagrożenia tatarskiego (kilkakrotnie atakująca ziemie ukraińskie orda tatarska pobita została pod Białą Cerkwią) znaczna część tych sił stacjonowała na Ukrainie. Dlatego Szwedzi od początku mieli na Pomorzu znaczną przewagę liczebną.

    Rozejm w Altmarku (rozejm altmarski) – sześcioletni rozejm kończący wojnę polsko-szwedzką 1626–1629. Zawarty został 26 września 1629 w Altmarku (dzisiaj Stary Targ) pomiędzy Szwecją a Rzecząpospolitą przy mediacji dyplomacji francuskiej, angielskiej i brandenburskiej. Układ zaaprobowany przez Sejm zebrany w Warszawie 12 marca 1631.Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.
    XVII wieczna mapa Prus

    Polska została zaskoczona nie tyle samym atakiem, co błyskawicznymi sukcesami wojsk szwedzkich. Obawiano się, że niepowodzenia mogą przyciągnąć żądnych rewanżu za interwencję Lisowczyków (Bitwa pod Humiennem w 1619 roku) Węgrów księcia siedmiogrodzkiego Gábora Bethlena, z niepokojem patrzono także na poczynania walczącego wtedy na Śląsku przywódcy niemieckich protestantów hrabiego Ernesta Mansfelda. Obawy wzbudzała również ewentualna postawa Rosji, Turcji i Tatarów. Jednocześnie wewnątrz kraju nie było spokoju, gdyż społeczeństwo szlacheckie było zdecydowanie przeciwne prohabsburskiej polityce Zygmunta III. Przywódcy opozycji – Krzysztof Radziwiłł, książęta Jerzy i Krzysztof Zbarascy, wojewoda kijowski Tomasz Zamoyski oraz wojewoda bełski Rafał Leszczyński nie tylko odmówili królowi pomocy finansowej, ale nawet dążyli do usunięcia go z polskiego tronu. W senacie doszło do sporu związanego ze sposobem dalszych działań. Uważano, że pod wodzą królewicza Władysława należy posłać silny oddział jazdy, który doraźnie powstrzymałby Szwedów, paraliżując ich działania i dając czas na gruntowne przygotowania. Król był jednak innego zdania, uważając, że po zebraniu dużej armii zdoła pokonać najeźdźców i odzyskać utracone pruskie twierdze. Podejrzewano króla, że ten boi się zbyt szybkiego zwycięstwa, które doprowadziłoby do zawarcia pokoju, odbierając sposobność do odzyskania szwedzkiej korony.

    Węgrzy (t. Madziarzy, węg. l.poj. magyar, l.mn. magyarok) – naród europejski z grupy ludów ugrofińskich, zamieszkujący głównie własne państwo narodowe - Węgry w Europie Środkowej, posługujący się językiem węgierskim.Dobre Miasto (dawniej niem. Guttstadt) – miasto na Warmii w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dobre Miasto. Ośrodek usługowy i przemysłowy na Pojezierzu Olsztyńskim nad Łyną, ok. 25 km na północ od Olsztyna. Jedno z miast aglomeracji olsztyńskiej.

    Kontrofensywa wojsk koronnych[]

    Gdy z biegiem czasu okazało się, że żaden z postronnych nieprzyjaciół nie zamierza na razie korzystać z polskich trudności, nastroje społeczne uległy znacznej poprawie, co ułatwiło organizowanie sił do walki z najeźdźcą. W sierpniu rozpoczęła się koncentracja wojsk w Toruniu, gdzie początkowo zebrało się 7 tys. żołnierzy z oddziałów nadwornych, pospolitego ruszenia z Prus Królewskich oraz prywatnych pocztów magnackich. Czekano na wojska kwarciane hetmana polnego Stanisława Koniecpolskiego, który osłaniał Ukrainę przed Tatarami. Na naradzie zaproponowano Zygmuntowi III atak na Warmię, jednak ten obawiał się, że Szwedzi pozamykają się w twierdzach, których z braku artylerii nie będzie można zdobywać. Uważał, że lepiej będzie ruszyć w kierunku Gniewu, co powinno skłonić Gustawa Adolfa do stoczenia bitwy w otwartym polu.

    Elbląg (łac. Elbinga, Elbingus, niem. Elbing, prus. Elbings, rus. Эльблонг) – miasto na prawach powiatu w województwie warmińsko-mazurskim, siedziba władz powiatu elbląskiego i gminy wiejskiej Elbląg, ale miasto nie wchodzi w ich skład, stanowiąc odrębną jednostkę samorządu terytorialnego. Od 1992 stolica diecezji elbląskiej. Najstarsze miasto w województwie, jedno z najstarszych w Polsce (rok założenia 1237, prawa miejskie 1246). Miasto posiadało prawo do czynnego uczestnictwie w akcie wyboru króla. Także najniżej położone miasto w Polsce. Leży u ujścia rzeki Elbląg do Zalewu Wiślanego. Według danych z 30 czerwca 2012 r. ma 123 977 mieszkańców.Paweł Jasienica, właściwie Leon Lech Beynar (ur. 10 listopada 1909 w Symbirsku, zm. 19 sierpnia 1970 w Warszawie) – polski pisarz historyczny, eseista i publicysta Tygodnika Powszechnego.
    Lisowczycy ćwiczący strzelanie z łuku

    Armia królewska ruszyła ostatecznie na Grudziądz, gdzie połączyła się z siłami prowadzonymi przez wojewodę chełmińskiego Melchiora Weyhera. Połączone wojska koronne podjęły próbę odzyskania strat i w sile 12 tys. żołnierzy rozpoczęły we wrześniu oblężenie Gniewu, którego broniła słaba załoga szwedzka. Twierdza ta osłaniała ważną przeprawę na Wiśle. Jednocześnie pod Gdańsk i Puck posłano pułk lisowczyków dowodzony przez pułkownika Mikołaja Moczarskiego z zadaniem rozpoznania sił i zamiarów nieprzyjacielskich. Szykujący się do ataku na Gdańsk Gustaw Adolf po otrzymaniu posiłków zwiększył swą armię do 22 tys. żołnierzy. Dowiedziawszy się o nadejściu armii koronnej natychmiast ruszył w kierunku Gniewu z siłami liczącymi 1700 jazdy, 8150 piechoty i 74 działa. Do pierwszych starć doszło 22 września, ale dopiero 1 października stoczył nierozstrzygniętą bitwę z ponad 11-tysięczną armią Zygmunta III pod Gniewem.

    Jacob Pontusson De la Gardie, szw. Jakob Pontusson De la Gardie (ur. 20 czerwca 1583 w Rewlu (dziś Tallinn w Estonii), zm. 22 sierpnia 1652 w Sztokholmie) – szwedzki polityk i żołnierz, syn Pontusa De la Gardieego i Zofii Johansdotter Gyllenhielm, nieślubnej córki króla szwedzkiego Jana III Wazy.Łeba (kasz. Łeba, niem. Leba) – miasto i gmina w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie lęborskim, położona na Wybrzeżu Słowińskim, nad rzekami Łebą i Chełstem, miejscowość wypoczynkowa z portem morskim i kąpieliskami.

    Po bitwie król Polski ruszył do Czarlina (5 km na południowy zachód od Tczewa), gdzie okopał się. Zajęta teraz przez wojska polskie pozycja broniła Szwedom przejścia pod Rokitkami, gdzie prowadziła jedyna droga z Tczewa na Gdańsk. Przeprowadzenie nowych zaciągów zwiększyło liczbę muszkieterów i dragonów w armii polskiej, co znacząco zwiększyło jej siłę ognia. W tym czasie Gdańszczanie obsadzili wojskiem przeprawy na Wiśle i rozpoczęli od wschodu budowę brakujących fortyfikacji. Zatem po bitwie sytuacja strategiczna Szwedów pogorszyła się, gdyż wojska szwedzkie zablokowane zostały na Żuławie i w nadmorskiej strefie Prus Książęcych. Polacy natomiast mieli pełną swobodę manewru. Niezwykle trudna była sytuacja szwedzkiej załogi Pucka, która odcięta od reszty swych sił mogła liczyć jedynie na dowóz posiłków i zaopatrzenia po burzliwym Bałtyku. Praktycznie do kwietnia Szwedzi byli odcięci od kraju, gdyż wzburzony Bałtyk nie pozwalał na swobodny dowóz wojska, żywności, amunicji i sprzętu. Widząc, że w tym roku nie ma szans na zdobycie Gdańska, Gustaw Adolf zostawił dowództwo nad siłami szwedzkimi w Prusach kanclerzowi Axelowi Oxenstiernie, a sam udał się do Szwecji by organizować nową armię.

    Człuchów (dawniej pol. Słuchów, 1945 Człochów, kaszb. Człuchòwò lub też Człochòwò, niem. Schlochau) – miasto i gmina w woj. pomorskim, stolica powiatu człuchowskiego.Stanisław Koniecpolski herbu Pobóg (ur. 9 lutego 1591, zm. 11 marca 1646) – książę (od 1637), hetman wielki koronny od 1632, hetman polny koronny od 1618, kasztelan krakowski od 1633, wojewoda sandomierski od 1625, starosta żarnowiecki od 1611 i wieluński od 1607, a także bytowski od 1638. Syn wojewody sieradzkiego Aleksandra. Jeden z największych wodzów I Rzeczypospolitej. Zwycięzca spod Martynowa (1624), Hamersztynu (1627), Trzciany (1629), Ochmatowa (1644).

    21 października przybył do obozu w Czarlinie hetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski wraz z częścią wojsk kwarcianych (główne siły tych wojsk nadciągnęły z Ukrainy 3 listopada) i objął naczelne dowództwo nad walczącymi ze Szwedami wojskami koronnymi. Siły, jakie przyprowadził do obozu hetman liczyły łącznie 4,2 tys. jazdy, 1 tys. dragonii i 1 tys. polskiej piechoty. Wojska te, zaprawione w trudnych walkach z Tatarami, Turkami i Kozakami znacznie podwyższyły przeciętny stan wyszkolenia armii. Po tym, jak oddziały litewskie i część oddziałów nadwornych odeszły do Inflant oraz po rozwiązaniu niektórych jednostek cudzoziemskich, którym zakończył się kontrakt, Koniecpolski miał pod swoimi rozkazami 11 tys. żołnierzy, w tym 6 tys. jazdy. Ponadto Gdańsk miał 50 00 żołnierzy zaciężnych, które jednak głównie zajmowały się obroną miasta i okolic. Stojący naprzeciw wojsk polskich Oxenstierna dysponował siłami liczącymi 21 tys. żołnierzy, z których 7 tys.-8 tys. to były garnizony zdobytych miast i twierdz.

    Meklemburgia (niem. Mecklenburg - kalka obodrzyckiej nazwy Weligard, staroniem. mikile - wielki) – kraina historyczna położona pomiędzy rzekami Łabą a Reknicą, zajmuje płaskie i faliste tereny Pojezierza Meklemburskiego. Obecnie jest to zachodnia i największa część kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie (Mecklenburg-Vorpommern) w RFN.Gábor Bethlen węg. Bethlen Gábor, słow. Gabriel Betlen (ur. w 1580 w Marosillye – dziś rum. Ilia, zm. 15 listopada 1629 w Gyulafehérvár – dziś rum. Alba Iulia) – książę Siedmiogrodu w latach 1613–1629 (po wymarciu rodu Batorych), książę opolski 1622-1625 i przywódca powstania antyhabsburskiego w Królestwie Węgier na terenie dzisiejszej Słowacji podczas wojny trzydziestoletniej. Obrany królem Węgier (1620-1621).

    Inflanty[]

    Gdy w połowie czerwca wygasł rozejm szwedzko-litewski na nowo wybuchły walki w Inflantach, gdzie nad wojskami radziwiłłowskimi dowództwo objął wojewoda smoleński Aleksander Korwin Gosiewski. Wykorzystał on osłabienie wojsk szwedzkich, z których większość walczyła w Prusach i na Pomorzu i odniósł nad szwedzkimi oddziałami liczne zwycięstwa w polu. Zamierzał nawet stoczyć walkę z głównymi siłami Szwedów, stojącymi w Mitawie, jednak dowodzący nimi generał Jakub de la Gardie nie zamierzał ryzykować bitwy. Litwinom udało się jedynie w okolicach Mitawy wciągnąć znaczny oddział szwedzki w pułapkę, który rozbili zadając mu straty wielkości 130 żołnierzy. Gosiewskiemu udało się ponadto odzyskać kilka niewielkich zamków w Inflantach.

    Władcy Polski – lista obejmuje książąt i królów Polski. Pierwszą dynastią panującą w Polsce byli Piastowie, którzy rządzili od powstania państwa polskiego (około 900) do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291–1306). W latach 1138–1320 miało miejsce rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 panowali dwaj monarchowie z dynastii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 monarchowie z dynastii Jagiellonów.Pobór – podatek nadzwyczajny w I Rzeczypospolitej uchwalany przez sejmy od XVI w. Od 1591 r. na pobór konieczna był zgoda sejmików ziemskich.

    W związku z litewskimi sukcesami Szwedzi jesienią wzmocnili swoje siły na terenie Inflant i przystąpili do kontrofensywy. Pod Zelborkiem Jakub de la Gardie omal nie pobił 30 września wojsk litewskich, którymi dowodził Gosiewski. Tylko osobista interwencja wojewody uratowała Litwinów przed porażką. Wkrótce potem pułkownik Samuel Pac zaatakował pod Kiesią oddziały szwedzkie pułkownika Gustawa Horna, ale został odparty. Wrześniowe niepowodzenia i ciągłe kłopoty z wypłatą zaległego żołdu sprawiły, że Litwini zaczęli myśleć o kolejnym rozejmie. Gdy toczyły się już rozmowy wojska szwedzkie 3 grudnia pobiły pod Kiesią dywizję Gosiewskiego, dzięki czemu odzyskały utracone wcześniej zameczki. Litwini zgodzili się teraz na rozejm zawarty 19 stycznia 1627 roku w Baldemojzie, który obowiązywać miał do 11 czerwca 1627 roku.

    Bitwa pod Oliwą – bitwa morska pomiędzy flotą polską, a eskadrą okrętów szwedzkich, stoczona 28 listopada 1627 roku na redzie Gdańska. Nazwa ta jest nazwą tradycyjnie przypisywaną tej bitwie.Twierdza Wisłoujście – zabytkowa twierdza w Gdańsku nad Martwą Wisłą, przy dawnym ujściu Wisły do Zatoki Gdańskiej. Znajduje się nieopodal osiedla Wisłoujście, Westerplatte i Portu Północnego.

    Działania w Prusach na przełomie 1626/1627[]

    Potyczka ze Szwedami

    Koniecpolski, jak tylko przejął dowództwo, natychmiast postanowił wykorzystać wartość bojową i ruchliwość polskiej jazdy i zastosował taktykę, którą poznał walcząc z Tatarami. Szybkie zagony rzucone na szwedzkie linie komunikacyjne i bazy zaopatrzeniowe całkowicie zaskoczyły mało ruchliwe, bo złożone głównie z piechoty, wojska szwedzkie. Pierwsze zagony, które wysłano jeszcze podczas marszu do Czarlina, odebrały Szwedom liczne miejscowości oraz przerwały komunikację między Żuławami, Piławą oraz Braniewem. Komunikacja między szwedzkimi garnizonami była odtąd bardzo utrudniona. Zagony kawaleryjskie wywarły duży efekt psychologiczny na nieprzyjacielu, który miał wrażenie, że przeciwnik jest znacznie liczniejszy niż to było w rzeczywistości. Oxenstierna, będąc przekonanym, że ma do czynienia z co najmniej 20-tysięczną armią polską słał do Gustawa Adolfa alarmujące listy. Śmiała taktyka sprawiła, że zdezorientowani Szwedzi całkowicie oddali inicjatywę i pozamykali się w twierdzach. Korzystając z okresu spokoju Koniecpolski udał się na sejm do Torunia zdając dowództwo w ręce pułkownika Mikołaja Potockiego.

    Mazowsze (łac. Mazovia) – kraina historyczna położona w środkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce, znajdująca się w większości w woj. mazowieckim; historyczną stolicą Mazowsza jest Płock, który jest także najstarszym miastem tego regionu (prawa miejskie w 1237); dzielnica historyczna Polski.Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.
    Mikołajowi Potockiemu brakowało jeszcze 10 lat do nominacji na stanowisko hetmana polnego koronnego

    Obrady trwające od 10 listopada do 29 listopada zakończyły się uchwaleniem w Koronie i na Litwie łącznych podatków w wysokości 2.2 milionów złotych. Przyszłość miała wkrótce pokazać, jak bardzo posłowie nie docienili kosztów prowadzenia wojny na Pomorzu. Sytuacja materialna wojsk koronnych zimą 1626/1627 uległa pogorszeniu.

    Kiezmark (niem. Käsemark) – wieś w Polsce na Żuławach Gdańskich położona w województwie pomorskim, w powiecie gdańskim, w gminie Cedry Wielkie na obszarze Żuław Gdańskich przy drodze krajowej nr 7E77. Wieś jest siedzibą sołectwa Kiezmark, w którego skład wchodzi również miejscowość Serowo.Bitwa pod Kiesią – starcie zbrojne, które miało miejsce 3 grudnia 1626 roku podczas wojny polsko-szwedzkiej (1626–1629).

    Dla odwrócenia uwagi Szwedów od własnych działań na Pomorzu, hetman wysłał grupę Potockiego do Warmii. Tam Potocki zdobył Ornetę. W połowie grudnia próbowano zdobyć Puck szturmem, jednak bez powodzenia, zatem Koniecpolski ograniczył się do blokady tego ważnego miasta. W końcu stycznia 1627 kanclerz Oxenstierna opracował plan dwustronnego ataku na wojska koronne – od wschodu i od zachodu. Pułkownicy Johann Streiff i Maksymilian Teuffel mieli dokonać zaciągów na terenie Meklemburgii, a następnie przedostać się do Pucka lub ruszyć drogą CzłuchówChojniceStarogard by uderzyć na obóz polski pod Czarlinem. W tym samym czasie Oxenstierna miał przeprawić swe siły przez Wisłę i uderzyć na Polaków od wschodu. Po zniszczeniu polskich sił pod Tczewem i przybyciu Gustawa Adolfa ze świeżymi oddziałami Szwedzi mieli rozpocząć oblężenie Gdańska.

    Wisła (łac. Vistula) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką uchodzącą do Morza Bałtyckiego.Carstwo Rosyjskie (ros. Русское царство, "Carstwo Ruskie") – oficjalna nazwa Rosji w latach 1547–1721. Carstwo Rosyjskie obejmowało tereny od wschodniej Europy poprzez północną część Azji po Ocean Spokojny. Carstwo było kontynuacją Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, istniejącego w latach 1328–1547. W 1547 roku odbyła się koronacja wielkiego księcia moskiewskiego Iwana IV Groźnego na „cara Wszechrusi”, co dało początek Carstwu Rosyjskiemu. W 1721 Piotr I przyjął tytuł cesarza-imperatora, dając tym samym początek Imperium Rosyjskiemu. Carowie rosyjscy nadal jednak używali (do 1917 roku) tytułów m.in. wielkich książąt włodzimierskich, twerskich i moskiewskich.

    Obie armie w czasie zimy 1626/27 bardzo ucierpiały z powodu chorób, zimna i głodu. Szwedzka piechota utraciła 35% żołnierzy, rajtaria – 27%, a zaciężni Niemcy i Szkoci – 20%. Niewiele mniejsze straty poniosły wojska koronne. Na Żuławach wybuchł nawet bunt chłopski przeciwko oddziałom koronnym stale grabiącym tamtejsze gospodarstwa. Ostatecznie wiosną 1627 roku Szwedzi mieli 15 tys. – 17 tys. żołnierzy, podczas gdy Rzeczpospolita – 8 tys.-9 tys. żołnierzy koronnych oraz 4 tys.-5 tys. wojsk zaciężnych Gdańszczan.

    Józef Brandt herbu Przysługa (ur. 11 lutego 1841 w Szczebrzeszynie, zm. 12 czerwca 1915 w Radomiu) – polski malarz, batalista.Subsidium charitativum (dosłownie: wsparcie miłosierne) – dobrowolny, niezbyt wysoki zasiłek płacony okazjonalnie przez zwolnione z podatków duchowieństwo, w przypadku uchwalenia przez sejm podatku nadzwyczajnego.

    Niepowodzenia Szwedów w 1627 roku[]

    Zwycięstwo pod Hamersztynem[]

    Kanclerz Szwecji Axel Oxenstierna, autor planu podwójnego uderzenia na Pomorze Gdańskie, udaremnionego przez Koniecpolskiego pod Czarnem

    Z nadejściem wiosny ruszyły się lody na Wiśle, dzięki czemu spławiono dla polskiego wojska duże transporty z prowiantem. Polepszenie sytuacji żywnościowej umożliwiło Koniecpolskiemu podjęcie energiczniejszych działań. Dzięki współdziałaniu z polską flotą wojenną wojska koronne zdobyły od dawna blokowany Puck 2 kwietnia 1627 roku.

    Sztumska Wieś – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie sztumskim, w gminie Sztum przy skrzyżowaniu drogi krajowej nr 55 z drogą wojewódzką nr 607 oraz na trasie linii kolejowej Malbork–Kwidzyn–Grudziądz.Inflanty (łac. Livonia, także Lieflant, niem. Livland, łot. Vidzeme, est. Liivimaa) – nazwa krainy historycznej nad Dźwiną i Zatoką Ryską powstałej w średniowieczu w obrębie posiadłości zakonu kawalerów mieczowych, a zamieszkanej przez plemiona bałtyckie (przodków obecnych Łotyszów) i ugrofińskie (przodków obecnych Estończyków), na których kulturę na przestrzeni wieków wpływała głównie kultura niemiecka, a także skandynawska i polska (szczególnie w Inflantach Polskich/Łatgalii). Dawne Inflanty obejmują terytoria dzisiejszej Estonii i Łotwy.

    Dwa tygodnie później maszerująca z Meklemburgii grupa szwedzkich wojsk zaciężnych prowadzona przez pułkowników Streiffa i Teufla została otoczona pod Czarnem i zmuszona do kapitulacji, którą podpisano 18 kwietnia. Przy tej okazji siły polskie wzrosły o ponad tysiąc żołnierzy, gdyż na polską służbę przeszło 800 piechoty i 500 rajtarii. Odniesiony sukces miał duże znaczenie polityczne, gdyż pod jego wrażeniem elektor brandenburski stanął teraz po stronie Polski, a Litwa wznowiła operacje wojskowe na terenie Inflant.

    Orneta (niem. Wormditt) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Orneta, położone na Równinie Orneckiej, na Warmii. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego.Chrystian IV (ur. 12 kwietnia 1577, zm. 28 lutego 1648) – król Danii i Norwegii w latach 1588–1648 z dynastii oldenburskiej.

    Po kapitulacji pod Czarnem wojska koronne ruszyły na Człuchów i Chojnice, by bronić linii Wisły przed siłami Oxenstierny. W tym momencie cały obszar leżący na zachód od Wisły był już całkowicie wolny od wojsk szwedzkich. Gdy Gustaw Adolf wylądował 18 maja w Piławie z nowymi oddziałami, zdał sobie sprawę, że nie może liczyć na szybkie zwycięstwo nad Rzecząpospolitą.

    Bitwa pod Czarnem (znana także jako bitwa pod Hamersztynem) – starcie zbrojne, które miało miejsce w dniach 12–17 kwietnia 1627 roku podczas wojny polsko-szwedzkiej (1626–1629).Marszałek polny (czasem marszałek polowy lub feldmarszałek) – najwyższy stopień wojskowy w wielu armiach lądowych świata. W Wielkiej Brytanii Field Marshal, w Niemczech Feldmarschall lub Generalfeldmarschall, w Rosji Фельдмаршал.

    Sytuacja armii koronnej po sukcesie pod Czarnem niewiele się jednak poprawiła, gdyż trudno było utrzymać Koniecpolskiemu dyscyplinę wśród nieopłaconych wojsk. By możliwie szybko zwiększyć swe siły o nowe oddziały zawodowych żołnierzy Zygmunt III uzyskał pozwolenie od cesarza Ferdynanda II na zaciągi w krajach podległych Habsburgom. Cesarz chętnie się na to zgodził, gdyż wolał, by Szwedzi jak najdłużej wojowali w Polsce i nie mieszali się do trwającej na terenie Niemiec wojny (wojna trzydziestoletnia).

    Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.Pomorze Gdańskie, Pomorze Nadwiślańskie, Pomorze Wschodnie, Pomerelia (kasz. Pòrénkòwô Pòmòrskô, niem. Pommerellen) – historyczna dzielnica Polski nad dolną Wisłą nad Morzem Bałtyckim w przybliżeniu obejmująca swym obszarem szeroki pas na zachód od dolnej Wisły, tj. wschodnią część województwa pomorskiego oraz północno-zachodnią część województwa kujawsko-pomorskiego. Historycznie Pomorze Gdańskie obejmowało także od zachodu Ziemię Sławieńską, która sąsiadowała z Pomorzem Zachodnim, zaś od Wschodu Pomorze Gdańskie sąsiadowało z Pomezanią i Prusami.
    Żołnierze polscy 1588-1632

    Problemy gospodarcze i operacje na morzu[]

    Sytuacja finansowa państwa coraz bardziej się pogarszała. Główną przyczyną było miejsce prowadzenia działań wojennych, które miało szczególne znaczenie dla polskiego handlu zagranicznego. Obroty Gdańska spadły radykalnie – doszło nawet do takiej sytuacji, że wiosną 1627 roku szkuty ze zbożem utknęły pod Grudziądzem z obawy przed wpadnięciem w szwedzkie ręce. Zahamowanie handlu gdańskiego było ciosem nie tylko dla miasta, ale dla całego państwa, którego znaczna część handlu zagranicznego przechodziła przez to potężne miasto. Wstrzymanie handlu gdańskiego miało swoje poważne konsekwencje dla całej Europy, gdyż spowodowało znaczący wzrost cen żywności i towarów leśnych w Anglii, Francji, Holandii i innych krajach zachodnioeuropejskich. Odtąd kraje te zainteresowane były przywróceniem pokoju nad Bałtykiem.

    Osa (także pol. i niem. Ossa) – rzeka w północnej Polsce o długości 96,2 km i dorzeczu 1600 km², prawy dopływ dolnej Wisły. Bierze swój początek na Pojezierzu Iławskim od jez. Perkun i przepływa przez liczne jeziora: Osa, Gardzień, Szymbarskie, Płowęż, Popówko i Trupel, ma ujście w rzece Wiśle koło Zakurzewa, na północ od Grudziądza. Przy ujściu na wysokim wzgórzu (68,1 m n.p.m.) tuż przy skarpie wiślanej 5 km na północ od centrum miasta znajduje się cytadela grudziądzka. Od północy i wschodu otacza ją rzeka Osa.Szkuta – beznapędowy statek (dawniej żaglowy), płaskodenny, pozbawiony pokrycia w postaci pokładu. Szkuta jest przeznaczona przede wszystkim do transportu śródlądowego ładunków masowych (jednorazowo ładuje się na jej pokład do 100 ton, np. zboża).

    Wiosenne działania niewielkiej floty polskiej charakteryzował stosunkowo duży rozmach. Polskie okręty nie tylko pomogły przy odzyskaniu Pucka, ale także porywały szwedzkie statki handlowe oraz probowały zablokować port w znajdującej się w szwedzkich rękach Rydze. Gdy jednak 17 maja pojawiła się koło polskich wybrzeży potężna szwedzka eskadra, a następnego dnia druga jeszcze silniejsza, polskie okręty na powrót musiały schronić się w Gdańsku. Koło Łeby doszło nawet do starcia, w którym trzy polskie okręty wojenne i uzbrojona szkuta uderzyły na szwedzkie okręty i po zaciętym boju przebiły się do Gdańska, dając dowód wysokiego poziomu wyszkolenia polskich marynarzy.

    Dźwina (łot. Daugava, białorus. Дзьвiна - Dźwina lub Заходняя Дзьвiна - Zachodniaja Dźwina, ros. Западная Двина - Zapadnaja Dwina, , lit. Dauguva, liw. Väina, niem. Düna, dawna nazwa: Rubon) – druga pod względem wielkości rzeka uchodząca do Bałtyku. Przepływająca przez Rosję, Białoruś i Łotwę, mająca swoje źródła na wzgórzach Wałdaju w zachodniej Rosji, na północny zachód od miasta Andrieapol, uchodząca do Zatoki Ryskiej.Władysław IV Waza (ur. 9 czerwca 1595 w Łobzowie, zm. 20 maja 1648 w Mereczu) – syn Zygmunta III Wazy i Anny Habsburżanki, król Polski w latach 1632–1648, tytularny król Szwecji 1632–1648, tytularny car Rosji do 1634.

    Przybycie Gustawa Adolfa z posiłkami[]

    Gustaw Adolf – król Szwecji i jeden z najwybitniejszych dowódców wojskowych w dziejach świata

    Obie potężne eskadry szwedzkie, które przepłoszyły polską flotę, przywiozły do Prus Gustawa Adolfa wraz ze świeżymi oddziałami. Po wylądowaniu nowych wojsk w Piławie siły szwedzkie w Prusach wzrosły do 20 tys. żołnierzy, z czego 8,5 tys. stanowiło garnizony zdobytych twierdz. W tym momencie Koniecpolski miał nieco ponad 14 tys. żołnierzy, a Gdańsk – 4 tys. żołnierzy, czyli razem niewiele mniej niż najeźdźcy, jednak armia szwedzka dysponowała ogromną, bo aż 10-krotną, przewagą jeśli chodzi o liczbę dział polowych.

    Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część Azji południowo-zachodniej, Afrykę północną i Europę południowo-wschodnią. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.Głowa Gdańska (niem. Danziger Haupt) – miejsce rozwidlenia się Wisły na dwa ramiona: Wisłę gdańską - Martwa Wisła i elbląską - Szkarpawa, w pobliżu wsi Drewnica. W XVII wieku ważny posterunek obronny Gdańska. Była oddalona od centrum Gdańska o ok. 20 km. Forteca odegrała pewną rolę podczas wojen polsko-szwedzkich, gdzie jednak bardziej przysłużyła się atakującym Szwedom, niż obrońcom, dlatego pod koniec XVII wieku zdecydowano o jej likwidacji.

    Gustaw Adolf doskonale orientował się w trudnej sytuacji wojsk polskich związanej z niewypłaconym żołdem, co powodowało rozluźnienie dyscypliny. Postanowił to wykorzystać, przeprawić się przez Wisłę i zaatakować Gdańsk. W tym celu nocą z 22 na 23 maja wojska szwedzkie przystąpiły do przeprawy przez Wisłę pod leżącym naprzeciw Gdańska Kiezmarkiem. Na przeciwnym brzegu znajdował się oddział wojsk gdańskich wspartych przysłaną przez Koniecpolskiego piechotą niemiecką. Gdy w ciemnościach nocnych łodzie szwedzkie zaczęły wpadać na siebie, zaalarmowane wojska gdańskie i piechota Koniecpolskiego otworzyły ogień. Gdy Gustaw Adolf podpłynął łodzią do swych żołnierzy, by przywrócić porządek, przypadkowy pocisk trafił króla w biodro, a drugi zranił towarzyszącego królowi hrabiego Thurna. W tej sytuacji Szwedzi zawrócili i zrezygnowali z przeprawy (podczas tej nocnej akcji jedna ze szwedzkich łodzi wraz z całą załogą dostała się w polskie ręce). Próba przerwania polskiej obrony zakończyła się całkowitym niepowodzeniem.

    Arend Dickmann, właściwie Arend Dijckman (ur. 1572 w Delft, zm. 28 listopada 1627) – holenderski admirał polskiej floty wojennej.Leniwka (kaszb. Zgniłô Wisła) – dawna nazwa zachodniego ramienia ujściowego Wisły, które zaczyna swój bieg za śluzą w Białej Górze, gdzie początek bierze też wschodnie ramię ujściowe Nogat. Leniwka jednak jest o wiele szersza od Nogatu i posiada kilkanaście razy większą przepustowość. Od 1895 zamiast starym korytem (Martwą Wisłą) płynie wybudowanym przekopem tworząc w ten sposób Wyspę Sobieszewską.

    Próba przełamania polskiej obrony pod Tczewem[]

    W czerwcu król Szwecji skoncentrował pod Tczewem silną armię. By odciągnąć jego siły Koniecpolski posłał Potockiego w kierunku Braniewa, co zagroziło Szwedom odcięciem od Piławy. W takiej sytuacji Gustaw Adolf ruszył na Potockiego i wyparł jego wojska. Zanim armia Gustawa Adolfa wróciła pod Tczew Koniecpolski zmusił 12 lipca garnizon szwedzki w Gniewie do kapitulacji. Gdy kolejna próba przełamania polskiej obrony pod Kiezmarkiem zakończyła się ucieczką zaciężnej piechoty niemieckiej i oddziałów gdańskich, Koniecpolski, by nie dopuścić armii szwedzkiej do Gdańska zmuszony został do bitwy. Bitwa pod Tczewem, stoczona w dniach 7–8 sierpnia 1627 roku dzięki ciężkiej ranie odniesionej przez Gustawa Adolfa była nierozstrzygnięta, przez co Gustaw Adolf kolejny raz musiał zrezygnować z ataku na Gdańsk. Ponadto Szwedom nie udało się zniszczyć armii Koniecpolskiego (co uprzednio planowali) przed przybyciem oddziałów austriackich. Na skutek sierpniowej bitwy działania wojenne na Pomorzu zamarły, gdyż z jednej strony ciężko ranny Gustaw Adolf nie mógł dowodzić wojskami szwedzkimi, które przez to straciły inicjatywę, a z drugiej strony wojska koronne były zbyt słabe, by podjąć jakiekolwiek działania ofensywne.

    Święty Cesarz Rzymski (łac. Sancti Imperator Romanus, niem. Heiliger Römischer Kaiser) – termin używany przez historyków na określenie średniowiecznego władcy, który otrzymał tytuł cesarza rzymskiego od papieża. W historiografii używane jest również określenie cesarz rzymski narodu niemieckiego odnoszące się do tych władców królestwa niemieckiego, którzy mieli prawo do używania tytułu cesarza rzymskiego.Żuławy (kaszb.Zëławie, niem. Werder) – obszary wytworzone przez akumulację materiału rzecznego w deltach rzek. Charakteryzują się bardzo urodzajnymi glebami. Są to zazwyczaj tereny podmokłe.

    Gdy jesienią Gustaw Adolf wyleczył ranę, nie zdecydował się na kolejną próbę ataku polskich pozycji pod Tczewem i Kiezmarkiem, ograniczając się jedynie do wypierania wojsk koronnych z Warmii. Wreszcie 26 października przekazał naczelne dowództwo kanclerzowi Oxenstiernie, a sam udał się do Szwecji, by sformować kolejną armię.

    Ernst von Mansfeld (niem. Peter Ernst II von Mansfeld-Friedeburg) – właśc. Piotr Ernest II von Mansfeld-Friedeburg, ur. około 1580, zm. 29 listopada 1626, niemiecki dowódca wojskowy w okresie wojny trzydziestoletniej po stronie protestanckiej.Rozejm w Sztumskiej Wsi – rozejm pomiędzy Rzecząpospolitą a Szwecją, przedłużający Rozejm w Altmarku i zmieniający jego postanowienia. Rozejm ten został zawarty po tzw. "wojnie o ujście Wisły" i podpisany 12 września 1635 roku w Sztumskiej Wsi. Zawarty został na 26 lat, termin ten upływał w 1661. Rokowania rozpoczęto w Pasłęku gdzie trwały od stycznia do połowy lutego, po czym w maju rozpoczęto je ponownie w Sztumskiej Wsi.

    Koniec roku 1627 – Oliwa[]

    Działania wojenne w 1627 roku, pomimo szwedzkiej przewagi liczebnej i w uzbrojeniu, niespodziewanie przyniosły więcej korzyści wojskom Rzeczypospolitej, które odzyskały Puck i Gniew oraz zahamowały szwedzką ofensywę pod Tczewem. Szwedom nie tylko nie udało się zdobyć Gdańska, ale nawet nie udało im się doprowadzić do stanu oblężenia. Zniechęcony niepowodzeniami Gustaw Adolf zamierzał teraz wycofać się z Prus i wmieszać się do wojny, która już niemal przez dekadę toczyła się na terenie Niemiec. Król Szwecji za wysokim odszkodowaniem gotów był oddać wszystkie zdobyte w Prusach twierdze, a nawet Inflanty oraz odłożyć spór z Zygmuntem III o koronę szwedzką. Gustaw Adolf zamierzał zawrzeć 30-letni rozejm, a uzyskane od Polski pieniądze zużytkować na wojnę przeciw cesarzowi.

    Kurlandia (łot. Kurzeme – ziemia Kurów, niem. Kurland) – kraina historyczna w zachodniej części Łotwy na półwyspie nad Bałtykiem. Nazwa pochodzi od łotewskiego plemienia Kuronów (Kurów, Kursi). W szerszym kontekście nazwa używana na określenie Księstwa Kurlandii i Semigalii.Bitwa pod Górznem – starcie zbrojne, które miało miejsce 12 lutego 1629 w rejonie Górzna, w czasie wojny polsko-szwedzkiej (1626–1629), pomiędzy wojskami polskimi dowodzonymi przez kasztelana kamienieckiego Stanisława Rewerę Potockiego a zmierzającymi na odsiecz oblężonej Brodnicy wojskami szwedzkimi dowodzonymi przez feldmarszałka Hermana Wrangla. Bitwa ta skończyła się klęską Polaków rozbitych w otwartym polu, a po odblokowaniu szwedzkiego garnizonu w Brodnicy szwedzki feldmarszałek ze swym wojskiem uderzył wkrótce na Toruń.

    Sejm Rzeczypospolitej zawiódł oczekiwania Szwedów i podjął uchwałę o kontynuowaniu wojny aż do całkowitego wyparcia wojsk szwedzkich ze wszystkich utraconych terenów. Jednak w ciągu 33 dni obrad nie uchwalono odpowiednio wysokich podatków, a także nie przeprowadzono żadnych reform, które usprawniłyby państwo i przez to zwiększyłyby szanse na zwycięstwo. Podczas obrad pojawiła się nawet niebezpieczna dla koronnej i litewskiej magnaterii możliwość ustawowego decydowania większością głosów, udało się jednak do tego nie dopuścić. W takiej sytuacji wyczerpany gospodarczo kraj musiał walczyć ze znakomitą armią Gustawa Adolfa bez odpowiednich środków finansowych oraz bez przeprowadzenia koniecznych reform usprawniających działalność machiny państwowej.

    Herman von Wrangel (ur. w 1584 lub 1587, zm. 11 grudnia 1643 w Rydze) – szwedzki wojskowy i polityk mniejszości niemieckiej w Inflantach, od 1621 marszałek polny, w 1630 kanclerz, 1643 gubernator generalny szwedzkiej Liwonii.Jerzy Wilhelm Hohenzollern (ur. 13 listopada 1595 w Cölln (obecnie Berlin), zm. 1 grudnia 1640 w Królewcu) – od 1620 r. władca państwa Brandenburgia-Prusy, jako elektor brandenburski i książę pruski.

    Po tym, jak sejm polski odrzucił szwedzką propozycję rozejmu, zaprzyjaźniona ze Szwecją Holandia odmówiła Gustawowi Adolfowi dalszej pomocy pieniężnej i zażądała zawarcia pokoju z Polską. Na decyzję tę poważny wpływ miał mający dla Holendrów bardzo duże znaczenie handel bałtycki. Przedłużająca się wojna powodowała duże straty finansowe wśród kupców holenderskich, co znajdowało swoje poważne odbicie w dochodach skarbu holenderskiego. W tej sytuacji Gustaw Adolf postanowił kontynuować wojnę własnymi siłami i wymusić na Rzeczypospolitej korzystny dla siebie pokój.

    Kujawy – kraina historyczna i region etnograficzny w środkowej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim, w dorzeczu środkowej Wisły i górnej Noteci. Główną grupą etnograficzną regionu są Kujawiacy. Radosław Rafał Sikora (ur. 1975 w Międzyborzu) – polski historyk i publicysta specjalizujący się w historii nowożytnej i historii wojskowości.

    Podczas gdy armia szwedzka walczyła na Pomorzu, port w Gdańsku blokowała silna eskadra szwedzkiej floty wojennej. Wraz z nadejściem jesieni większość szwedzkich okrętów odpłynęła do portów macierzystych, a na redzie portu gdańskiego zostało tylko 6 okrętów dowodzonych przez wiceadmirała Nilsa Stiernskölda. Otrzymał on zadanie utrzymania blokady do grudnia. Szwedzi byli tak pewni swego panowania na morzu, że samo pojawienie się polskiej eskadry wywołało zaskoczenie. Jeszcze bardziej zostali zaskoczeni, gdy dowodzący polską flotą Arend Dickmann wydał rozkaz do ataku. Tym sposobem dość pomyślny dla wojsk Rzeczypospolitej rok 1627 uwieńczyło słynne zwycięstwo floty polskiej pod Oliwą (28 listopada), które zdjęło blokadę portu gdańskiego.

    Grzegorz Fentross (? - 6 lipca 1628), admirał polskiej floty wojennej, prawdopodobnie nosił nazwisko Venturoso. Być może był z pochodzenia Hiszpanem.Armia Koronna – formacja wojskowa Korony Królestwa Polskiego w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, w latach 1717-1795.

    Blokowanie polskich portów przez szwedzkie okręty było dotkliwym ciosem dla polskiego eksportu – na przykład do Gdańska w 1625 roku przybyło aż 1097 statków, podczas gdy w roku 1627 – tylko 150. Redukcja handlu z Europą Zachodnią doprowadziła wkrótce do znacznej obniżki cen znajdującego się w nadmiarze zboża oraz do dużego wzrostu cen towarów importowanych. Do tego pobierający wysokie cło od przybywających do Polski statków Szwedzi obracali zdobyte stąd finanse na potrzeby wojenne. Tak więc szwedzka blokada przynosiła Szwedom dwie korzyści naraz – z jednej strony osłabiała polską gospodarkę, zmniejszając możliwości podatkowe Rzeczypospolitej, a z drugiej strony zasilała uzyskiwanym cłem skarb szwedzki.

    Stanisław Rewera Potocki herbu Pilawa (ur. w 1579 w Podhajcach, zm. 27 lutego 1667 w Podhajcach) – polski hetman wielki koronny od 1654, hetman polny koronny od 1652, wojewoda krakowski od 1658, wojewoda kijowski od 1655, wojewoda podolski od 1636, wojewoda bracławski od 1631, kasztelan kamieniecki od 1628, podkomorzy podolski od 1621, starosta halicki, radomski, krasnostawski, ropczycki, medycki, barski, grodecki, kołomyjski, mościcki, drahimski, latyczowski i doliński.Muszkieterowie, muszkieterzy (fr. mousquetaires) – terminem tym określa się formacje wojskowe piechoty uzbrojone w muszkiety.

    W czerwcu 1627 roku wznowiono również działania w Inflantach. Pozbawieni artylerii Litwini nie mogli pokusić się o zdobycie miast, ograniczyli się więc do wojny podjazdowej. Dochodziło głównie do niewielich potyczek, w których sukcesy, dzięki znacznej przewadze ogniowej, odnosili przeważnie Szwedzi. Największym wydarzeniem roku na tym teatrze była wyprawa pułkownika Gustawa Horna do Semigalii.

    Czarlin (kaszb. Czarlënò) – wieś kociewska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie tczewskim, w gminie Tczew przy węźle dróg krajowych nr 22 i nr 91 oraz magistrali kolejowej Śląsk-Porty. W pobliżu wsi znajduje się węzeł Swarożyn, łączący autostradę A1 (E75) z drogą krajową nr 22. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego.Czarne (dawniej Hamersztyn, niem. Hammerstein) – miasto w woj. pomorskim, w powiecie człuchowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czarne.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Ferdynand II Habsburg (ur. 9 lipca 1578 w Grazu, zm. 15 lutego 1637 w Wiedniu) – król Czech w latach 1617-1637 i Węgier w latach 1618-1637, Święty Cesarz Rzymski w latach 1619-1637 z dynastii Habsburgów.
    Bitwa pod Wołogoszczą (znana też jako bitwa pod Wolgast) – starcie zbrojne, ktore miało miejsce 12 sierpnia 1628 roku podczas wojny trzydziestoletniej.
    Krzysztof Radziwiłł herbu Trąby (ur. 22 marca 1585, zm. 19 listopada 1640 w Świadości) – książę z birżańskiej linii Radziwiłłów, hetman polny litewski od 1615, kasztelan i wojewoda wileński od 1633, hetman wielki litewski od 1635. Syn Krzysztofa Mikołaja Radziwiłła Pioruna, ojciec Janusza Radziwiłła.
    Wojna polsko-rosyjska 1632-1634 (wojna smoleńska, VI wojna polsko-rosyjska) wybuchła wkrótce po śmierci Zygmunta III Wazy. Armia rosyjska wkroczyła na ziemie Rzeczypospolitej i okrążyła Smoleńsk. Po 2 latach blokady miasta, oblegajacą Smoleńsk armię rosyjską otoczyły siły polsko-litewsko-kozackie zmuszając Rosjan do kapitulacji. Armie Rzeczypospolitej wkroczyły na ziemie rosyjskie, a niebawem wojna zakończyła się podpisaniem pokoju w Polanowie.
    Stefan Chmielecki herbu Bończa (ur. ok.1580 – zm. 20 lutego 1630) – wojewoda kijowski od 1629, strażnik wielki koronny, starosta owrucki i taborowski. Jego żoną była Teofila Chmielecka.
    Frombork (niem. Frauenburg, łac. Castrum Dominae Nostrae) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie braniewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Frombork. Jest położony na Równinie Warmińskiej, nad Zalewem Wiślanym, na północnym krańcu Wysoczyźny Elbląskiej. W miejscowości znajduje się port morski oraz morskie przejście graniczne.
    Kisielice (niem. Freystadt in Westpreußen) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim, położone nad Gardeją, na Pojezierzu Iławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kisielice. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego. Przez miasto przechodzi droga krajowa nr 16.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.121 sek.