• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wojciech Jerzy Has



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    3 października jest 276. (w latach przestępnych 277.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 89 dni.Film – utwór audiowizualny, składający się ze scen, które z kolei składają się z jednego lub więcej (do kilkudziesięciu) ujęć. Pierwotnie filmy wyświetlano w kinach, współcześnie również w telewizji i za pomocą innych urządzeń, takich jak magnetowidy, odtwarzacz DVD, Blu-ray i komputery.

    Wojciech Jerzy Has (ur. 1 kwietnia 1925 w Krakowie, zm. 3 października 2000 w Łodzi) – polski reżyser filmowy, scenarzysta i producent. Wykładowca Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi, w latach 1990–1996 rektor tej uczelni. Komandor Orderu Odrodzenia Polski.

    Polskie Siły Zbrojne – zorganizowane formacje wojskowe, utworzone jesienią 1939 poza granicami Polski, na podstawie międzysojuszniczych umów podpisanych przez Wielką Brytanię i Francję. Polskimi Siłami Zbrojnymi dowodził Naczelny Wódz.Jean-Luc Godard (ur. 3 grudnia 1930 w Paryżu) – francuski reżyser filmowy, scenarzysta i krytyk. Jest często utożsamiany z grupą filmowców określanych jako przedstawicieli francuskiej Nowej Fali (fr. Nouvelle Vague).

    Swoją karierę reżyserską Has zaczynał jako realizator socrealistycznych filmów dokumentalnych. W 1957 wyreżyserował swój pierwszy pełnometrażowy film fabularny, Pętlę. Uznawany za jednego z najważniejszych twórców epoki polskiej szkoły filmowej (Pożegnania, 1958, Jak być kochaną, 1962), sławę zdobył jednak przede wszystkim jako realizator późniejszych onirycznych interpretacji uznanych dzieł literackich, wśród nich Rękopisu znalezionego w Saragossie (1964, według Jana Potockiego), Lalki (1968, według Bolesława Prusa) oraz Sanatorium pod Klepsydrą (1973, według Brunona Schulza). W swojej twórczości stale poruszał motywy izolacji, przemijania, przeznaczenia człowieka.

    Max Ernst (ur. 2 kwietnia 1891 w Brühl, zm. 1 kwietnia 1976 w Paryżu) – niemiecki malarz, rzeźbiarz, grafik i pisarz. Jeden z głównych przedstawicieli surrealizmu.Szyfry − polski film psychologiczny z 1966 roku, wyreżyserowany przez Wojciecha Jerzego Hasa. Autorem scenariusza, napisanego na podstawie własnego opowiadania Szyfry, jest Andrzej Kijowski.

    Laureat wielu prestiżowych wyróżnień, między innymi nagród FIPRESCI na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Locarno (za Pożegnania) oraz na MFF w Bejrucie (za Jak być kochaną), a także Nagrody Jury na Festiwalu Filmowym w Cannes (za Sanatorium pod Klepsydrą).

    Młodość i wykształcenie[ | edytuj kod]

    Wojciech Jerzy Has urodził się 1 kwietnia 1925 w Krakowie jako syn krakowskiego restauratora. Podczas niemieckiej okupacji ziem polskich studiował w Szkole Handlowej w Krakowie, a gdy ta została rozwiązana w 1943 – w Szkole Przemysłu Artystycznego, w rzeczywistości zakonspirowanej Akademii Sztuk Pięknych. Po zakończeniu II wojny światowej Has kontynuował naukę w ponownie zalegalizowanej Akademii Sztuk Pięknych. W grudniu 1945 zapisał się również na Kurs Przeszkolenia Filmowego, którego kierownikiem mianowany został Stanisław Furmanik. W ramach zajęć Has miał okazję obejrzeć szereg filmów przechwyconych przez Antoniego Bohdziewicza z hitlerowskiego biura propagandy Film und Propaganda, wśród nich Ludzi za mgłą (1938) Marcela Carné, Jej pierwszego balu (1937) Juliena Duviviera, Paracelsusa (1943) Georga Wilhelma Pabsta oraz Iwana Groźnego (1944) Siergieja Eisensteina. W 1946 został asystentem operatora Polskiej Kroniki Filmowej, Jarosława Brzozowskiego, przy filmie Skroplone powietrze (1946). 4 lipca 1946 ukończył Kurs Przeszkolenia Filmowego.

    André Masson (ur. 4 stycznia 1896 w Balagny-sur-Thérain, zm. 28 października 1987 w Paryżu) − francuski malarz i grafik związany z kubistami i surrealistami.Pogrom – tradycyjnie, w znaczeniu słownikowym tyle co „zadanie komuś klęski”, „rozgromienie” (np. wrogich wojsk), „unicestwienie”, „wybicie”. Współcześnie, za rosyjskim погром, słowo to jest używane najczęściej w odniesieniu do zbiorowych, brutalnych ataków na przedstawicieli mniejszości narodowych, a potocznie, zwłaszcza w języku publicystyki, bywa uogólniane jako wszelki grupowy akt przemocy skierowany przeciw jakiejś grupie narodowościowej lub religijnej, często połączony z niszczeniem własności jej członków (domów, miejsc pracy, miejsc kultu).

    Twórczość filmowa[ | edytuj kod]

    Asystentura, pierwsze projekty (1946–1955)[ | edytuj kod]

    Praktykę asystenta reżysera Has rozpoczął u Stanisława Wohla przy niedopuszczonym do rozpowszechniania filmie Dwie godziny (1946). Gdy został on ukończony, Wohl zaoferował swego asystenta Jerzemu Zarzyckiemu, który pracował nad filmem Zdradzieckie serce (1947) na podstawie prozy Edgara Allana Poego. Jednakże śmierć odgrywającego główną rolę Stanisława Grolickiego pokrzyżowała plany reżyserowi. Zarzycki zarekomendował więc Hasa Eugeniuszowi Cękalskiemu, który objął opieką artystyczną pierwszy krótkometrażowy film późniejszego twórcy Pożegnań. Harmonia (1947), film eksperymentalny nakręcony z pomocą operatora Adola Forberta, spotkał się jednak z dezaprobatą Cękalskiego. Ten oskarżył Hasa o formalizm, który to zarzut uniemożliwiał ówczesnym filmom dalsze rozpowszechnianie. Niezrażony niepowodzeniem projektu Has zdecydował się poświęcić kinu, w związku z czym zrezygnował z kontynuowania studiów na Akademii Sztuk Pięknych.

    Iwan Groźny (ros. Iwan Groznyj; Иван Грозный) – radziecki film historyczny z 1944 roku, którego główym bohaterem jest rosyjski władca Iwan Groźny. Film powstał na specjalne zamówienie Stalina, któremu imponował ten pierwszy rosyjski car, krwawo rozprawiający się z opozycją.Jerzy Kawalerowicz (ur. 19 stycznia 1922 w Gwoźdźcu koło Kołomyi, zm. 27 grudnia 2007 w Warszawie) – polski reżyser i scenarzysta ormiańskiego pochodzenia, poseł na Sejm PRL (1985–1989).

    Zabiegając o realizację Harmonii, Has poznał dokumentalistę Jerzego Bossaka, który wówczas sprawował funkcję szefa artystyczno-programowego Przedsiębiorstwa Państwowego „Film Polski”. Gdy Has wraz ze Stanisławem Różewiczem nakręcił dokument Ulica Brzozowa (1947) poświęcony Warszawie, Bossak – straciwszy w międzyczasie szereg funkcji – najął tego pierwszego jako realizatora przy Wytwórni Filmów Dokumentalnych w Warszawie. Has zdążył stworzyć reportaż Parowóz PT 47 (1949), jednakże gdy przymierzał się do realizacji filmu poświęconego Krakowowi, Bossak został zwolniony ze wszelkich sprawowanych funkcji. Nowa dyrektor Wytwórni, żona ministra Bezpieczeństwa Publicznego Stanisława Radkiewicza imieniem Rita, podczas projekcji filmu Kraków – moje miasto (1950) wyszła bez słowa, a za nią reszta członków kolaudacji. Wkrótce potem Has otrzymał wiadomość, że część filmu pokazująca Kraków współczesny zostanie odrzucona, a część ukazująca przedwojenne miasto – poddana skróceniu. Następnie Has przymierzał się do stworzenia filmu Pierwszy plon (1950) na podstawie scenariusza Jana Zelnika o pierwszych żniwach w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Kolnicy. Gdy jednak do Rity Radkiewiczowej wpłynął donos o pobycie Hasa w jednym pomieszczeniu z inżynier dźwięku niebędącą jego żoną, reżyser został za karę przeniesiony do Wytwórni Filmów Oświatowych w Łodzi. Tamtejszy okres swej twórczości, na który składały się Mechanizacja robót ziemnych (1951), Scentralizowana kontrola przebiegu produkcji (1951), Harcerze na zlocie (1952), Zielarze z Kamiennej Doliny oraz Nasz zespół (1955), Has kwitował po latach sarkastycznie: „Ćwiczyłem po prostu poetykę koparek przedsiębiernych i zasięrzutnych”.

    Polska szkoła filmowa (szkoła polska) – nazwa nadana kierunkowi polskiego kina, rozwijającemu się w latach 1955–1965. Charakteryzował się on inspiracjami włoskim neorealizmem, zerwaniem z estetyką kina socrealistycznego, analizowaniem skutków II wojny światowej oraz charakterystyką indywidualnych postaw i polskich mitów narodowych. Wyróżnikiem "szkoły polskiej" było również wypracowanie unikatowego wzorca swobodnego przekształcania utworu literackiego na ekran.Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (341.3) – makroregion geograficzny położony w południowej Polsce. Stanowi wschodnią część Wyżyny Śląsko-Krakowskiej. Tworzy pas długości ok. 80 km, pomiędzy Krakowem a Częstochową. W pasie tym wzgórza wznoszą się na wysokość 400-515 m n.p.m..

    W 1955, na fali osłabienia terroru stalinowskiego oraz doktryny socrealistycznej, powołane zostały pierwsze zespoły filmowe. Kierujący Zespołem Filmowym „Syrena” Jerzy Zarzycki zachęcił do współpracy Edwarda Zajička, z którym Has się przyjaźnił i który zaproponował mu dołączenie do „Syreny”. Scenariusz Danuty Ścibor-Rylskiej pod tytułem Ziemia miał rysy socrealistyczne: wyzyskiwani przez kułaka parobcy przechodzą do spółdzielni produkcyjnej, gdzie wiodą lepsze życie od niego. Jednakże wykonany przez Hasa scenopis, który znacząco przekształcał socrealistyczny scenariusz, przyczynił się do tego, że przyszłemu twórcy Pożegnań odebrano projekt. Zawiedziony Has wraz z Zajičkiem opuścił „Syrenę”, po czym otrzymał od Ludwika Starskiego propozycję udziału w Zespole Filmowym „Iluzjon”. Has do współpracy zaprosił głośnego wówczas pisarza Marka Hłaskę, po czym obaj przyszli ze wstępnym scenariuszem do kierownika literackiego „Iluzjonu”, Stanisława Dygata.

    Odznaka honorowa "Zasłużony dla Kultury Polskiej" – odznaka przyznawana osobom wyróżniającym się w tworzeniu, upowszechnianiu i ochronie kultury, ustanowiona w 1969 roku. Jest wyróżnieniem za szczególne zasługi położone w działalności społecznej stanowiącej istotny wkład w rozwój literatury, teatru, fotografii, malarstwa i innych dziedzin kultury. Obecne zasady nadawania odznaki, jej wzór i sposób noszenia określiło rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 5 stycznia 2012 r.Gdynia - Festiwal Filmowy (do 2011 Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni) – festiwal filmowy, który odbywa się co roku w Gdyni (do 1986 odbywał się w Gdańsku), podczas którego prezentowane są najlepsze polskie filmy fabularne, powstałe w ciągu roku od poprzedniego festiwalu. Główną Nagrodą tego festiwalu są Złote Lwy.

    Okres polskiej szkoły filmowej (1956–1963)[ | edytuj kod]

    Wojciech Jerzy Has w latach 60.

    20 stycznia 1958 na ekranach polskich kin odbyła się premiera pierwszego pełnometrażowego debiutu Hasa, Pętli (1957). Powstała ona na podstawie noweli Hłaski pod tym samym tytułem z debiutanckiego zbioru opowiadań Pierwszy krok w chmurach (1956). Jej bohater – nałogowy alkoholik Kuba – po raz ostatni próbuje zerwać z nałogiem, lecz uświadomiwszy sobie, jakie spustoszenie uczynił już w jego życiu alkohol, popełnia samobójstwo. Scenografie do filmowej Pętli zaprojektował Roman Wołyniec, natomiast za zdjęcia odpowiadał debiutant Mieczysław Jahoda. Debiutem ekranowym była również główna rola Gustawa Holoubka, który zdaniem biografa Hasa, Marcina Marona, „niezwykle sugestywnie odmalowuje na ekranie całą rozpiętość fizycznych i emocjonalnych napięć towarzyszących nałogowemu pijaństwu”. W recenzjach i analizach Pętli uwypuklano jednak przede wszystkim precyzyjną, kolistą strukturę utworu, zdaniem Seweryna Kuśmierczyka przywołującą na myśl wstęgę Möbiusa.

    Jan Nowicki (ur. 5 listopada 1939 w Kowalu) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, pedagog, także felietonista, pisarz i poeta. Biblioteka Narodowa Korei – biblioteka narodowa Korei Południowej znajdująca się w Seulu. Powstała w 1945 roku. Jej zbiory liczą ponad 11 milionów woluminów (2018), w tym ponad milion zagranicznych książek.

    Odniósłszy pierwszy sukces artystyczny dzięki Pętli, Has przystąpił za radą Jahody do adaptacji powieści Dygata pod tytułem Pożegnania (1948). Utrzymany w tonacji ironiczno-sentymentalnej utwór Hasa, ukończony w 1958, przedstawiał losy młodzieńca z zamożnej rodziny (Tadeusz Janczar) oraz fordanserki (Maria Wachowiak) w dwóch krańcowych momentach historycznych: roku 1939 (tuż przed II wojną światową) oraz przełomu 1944 i 1945 (w momencie wkroczenia na ziemie polskie Armii Czerwonej). Tło dla obu momentów historycznych stanowiły zarówno przedwojenny antysemityzm, jak i trauma obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, w którym młodzieniec przeżył pobyt podczas wojny. Pożegnania były pierwszym filmem pełnometrażowym Hasa nagrodzonym za granicą; na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Locarno film otrzymał nagrodę FIPRESCI, choć został początkowo przyjęty z rezerwą – np. Konrad Eberhardt w chwili premiery zarzucał Pożegnaniom Hasa zbytnią wierność pierwowzorowi literackiemu, lecz już po dekadzie w biografii reżysera przyznał, że owa wierność przysłużyła się dziełu, „w którym dominuje autentyczna nuta nostalgii, związana nieuchronnie z wszelką refleksją nad mijającym czasem”.

    Jerzy Skolimowski (ur. 5 maja 1938 w Łodzi) – polski reżyser, scenarzysta i aktor filmowy, poeta, malarz. Przedstawiciel Nowej fali w polskim kinie.Zbigniew Hubert Cybulski (ur. 3 listopada 1927 w Kniażach k. Stanisławowa, zm. 8 stycznia 1967 we Wrocławiu) – polski aktor teatralny i filmowy, uważany za jednego z najwybitniejszych i najpopularniejszych aktorów powojennej Polski. Jego największym osiągnięciem filmowym jest rola Maćka Chełmickiego w filmie Popiół i diament z 1958 roku, w reżyserii Andrzeja Wajdy. 8 stycznia 1967 wpadł pod koła pociągu na terenie wrocławskiego dworca kolejowego i doznał ciężkich obrażeń. Zmarł w szpitalu tego samego dnia.

    W 1959 ukazał się kolejny film Hasa, tym razem będący adaptacją powieści przedwojennego pisarza Zbigniewa Uniłowskiego pod tytułem Wspólny pokój. Treścią powieści była wegetacja młodych, pozbawionych pracy literatów we wspólnym mieszkaniu przy ulicy Nowiniarskiej w Warszawie; Uniłowski odwoływał się przy tym do własnych przeżyć w ramach grupy literackiej Kwadryga. Reżyser wprawdzie zrezygnował z dosadnego tonu powieści, nadając materiałowi wyjściowemu bardziej poetycki charakter, ale zachował komediowe właściwości pisarskiego stylu Uniłowskiego. Wspólny pokój na tle dwóch poprzednich filmów Hasa został przyjęty przez krytyków ozięble. Krytyce podlegały anachroniczny temat, teatralna gra aktorów oraz „jałowy artyzm”. Reżyser protestował przeciwko owym zarzutom, twierdząc, że „film mówi o niesłychanie żywotnym zjawisku, jakim jest marazm, indolencja środowiska twórczego, atmosfera, która potrafi zniszczyć mniej odporną jednostkę. Pracując nad tym filmem myślałem raczej o pewnych dzisiejszych kręgach warszawskich. Czy konieczne było podanie daty na ekranie?”

    Gustaw Teofil Holoubek (ur. 21 kwietnia 1923 w Krakowie, zm. 6 marca 2008 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser i dyrektor teatrów, pedagog, prezes Stowarzyszenia Polskich Artystów Teatru i Filmu, członek Polskiej Akademii Umiejętności, poseł na Sejm PRL VII i VIII kadencji, senator I kadencji.IMDb.com (The Internet Movie Database) – największa na świecie internetowa baza danych na temat filmów i ludzi z nim związanych. Zawiera informacje o aktorach, reżyserach, scenarzystach, producentach, montażystach, operatorach, muzykach itd. Informacje nie ograniczają się do kinematografii amerykańskiej.

    W 1960 Has na podstawie scenariusza Jadwigi Żylińskiej (wydanego w tomie tejże pod tytułem Dzikie ptaki, 1962, jako nowela) nakręcił film Rozstanie. Opowieść o dojrzałej aktorce, która powraca po latach do miasteczka z czasów swej młodości. Wystawną, nawiązującą do malarstwa romantycznego i impresjonistycznego scenografię do Rozstania, która przypominała projekt wnętrz z Pożegnań, opracował późniejszy wieloletni współpracownik reżysera, Jerzy Skarżyński. Rozstanie spotkało się z umiarkowanym odbiorem; Eberhardt opisywał film jako „dość skromny”, lecz stanowiący swoistą „wizytówkę” reżysera.

    Film krótkometrażowy – film, którego czas projekcji nie przekracza 30-60 minut. Granica ta nie jest ściśle określona. Niegdyś za filmy krótkometrażowe uznawano filmy o długości do 20-30 minut, co było związane z tym, że prezentowano je głównie jako dodatki do filmów długometrażowych w kinach. Obecnie filmy te są zazwyczaj prezentowane przez stacje telewizyjne, które preferują metraż zbliżony do pełnej godziny.Jadwiga Has (ur. 1 sierpnia 1945 w Białymstoku) - polska poetka i dramatopisarka, także autorka tekstów piosenek, scenarzystka oraz aktorka. Absolwentka Royal Society of Arts w Wielkiej Brytanii.

    W 1961 Has podjął się realizacji filmu Złoto, którego scenariusz nie był już oparty na dziele literackim. Scenariusz doń napisał sam Has wraz z Bohdanem Czeszką. Jak twierdził reżyser Pożegnań, jego projekt miał charakter współczesny: „dawno już myślałem o filmie mocno osadzonym w naszej rzeczywistości”. Nazwisko Czeszki budziło u krytyków przekonanie, iż będą mogli oczekiwać konwencji typowej dla filmu socrealistycznego, jednakże efekt współpracy Hasa i Czeszki był daleki od konwencji „filmu produkcyjnego”. Choć akcja Złota toczy się w odkrywkowej kopalni węgla w Turoszowie, do której niespodziewanie trafia młodzieniec przerażony spowodowanym przezeń wypadkiem samochodowym, brakuje w filmie podziału na dobro i zło, elementów agitacji tudzież przodowników pracy. Zamiast tego w Złocie zawarte zostały elementy stylistyki onirycznej, które spolaryzowały krytyków. W momencie premiery film powszechnie uznawano za nieudany, jednak wraz z upływem czasu pojawiły się interpretacje wskazujące na podobieństwa między utworem Hasa a dziełami Jerzego Skolimowskiego i Jeana-Luca Godarda, a nawet na rozsadzenie przez reżysera konwencji filmu socrealistycznego.

    Indeks. Życie i twórczość Józefa M. – polski film psychologiczno-obyczajowy z 1977 roku w reżyserii Janusza Kijowskiego.Centrum Technologii Audiowizualnych (CeTA) – państwowa instytucja kultury, powstała w listopadzie 2011 r. w wyniku przekształcenia Wytwórni Filmów Fabularnych we Wrocławiu (1954 – 2011). W siedzibie CeTA, zlokalizowanej tuż przy Pawilonie Czterech Kopuł i Hali Stulecia, znajdują się dwie hale zdjęciowe: studio greenbox i studio bluebox, sala kinowa, studio nagrań dźwięku, magazyn kostiumów i rekwizytów oraz pracownie komputerowe. Od 2012 roku instytucją zarządza dyrektor Robert Banasiak.

    W 1962 Has ukończył kolejną adaptację, tym razem opartą na opowiadaniu Kazimierza Brandysa pod tytułem Jak być kochaną. Bohaterka filmu (Barbara Krafftówna) jest aktorką, która dwadzieścia lat po zakończeniu II wojny światowej wspomina swoją nieszczęśliwą miłość do znanego aktora (Zbigniew Cybulski). Ten – mimo że z całym poświęceniem ukrywała go w trakcie wojny po zamachu na volksdeutscha – nigdy nie odwzajemnił jej uczucia. Jak być kochaną była odczytywana jako utwór eksponujący charakterystyczną dla filmów Hasa problematykę czasu, ale przede wszystkim – jako polemika z mitem wojennego bohaterstwa uwidocznionym w Popiele i diamencie (1958) Andrzeja Wajdy. Has zarówno w szyderczy sposób zacytował śpiewaną podczas Wajdowskiej „sceny z lampkami” piosenkę Czerwone maki na Monte Cassino, jak i obsadził w głównej roli męskiej Zbigniewa Cybulskiego. Rola zaś Cybulskiego w filmie Hasa stanowiła antytezę bohaterskiego, gotowego do czynu spiskowca, który w Jak być kochaną okazywał się otyłym, nieogolonym, tchórzliwym kłamcą. Jak być kochaną była powszechnie traktowana jak „ostatni akord polskiej szkoły filmowej”. Po latach Ewa Mazierska pisała, że Has „dokonał tego, za co później chwalony był Rainer Werner Fassbinder – posłużył się melodramatem do dokonania narodowych rozrachunków, w tym wypadku – zmierzenia się z kwestią wojennego bohaterstwa”. Jednakże film doceniano jeszcze w momencie premiery, o czym świadczyło zdobycie przez reżysera Grand Prix na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Francisco oraz Złotej Kaczki dla najlepszego filmu 1963 roku.

    Tomasz Wójcik (ur. 6 czerwca 1963) – grafik, scenograf, reżyser teatralny. Jest synem operatora filmopwego Jerzego Wójcika i aktorki Magdy Teresy Wójcik. Studiował fizykę na Politechnice Warszawskiej kończąc studia doktoratem (promotor prof. Jan Petykiewicz).Stan wojenny w Polsce w latach 1981–1983 – stan nadzwyczajny wprowadzony 13 grudnia 1981 roku na terenie całej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, niezgodnie z Konstytucją PRL. Został zawieszony 31 grudnia 1982 roku, a zniesiono go 22 lipca 1983 roku. W trakcie jego trwania z rąk milicji oraz SB zginęło kilkadziesiąt osób.

    Superprodukcje i kameralne dramaty (1964–1973)[ | edytuj kod]

    Swój siódmy film fabularny, Rękopis znaleziony w Saragossie (1964), Wojciech Jerzy Has oparł na enigmatycznej powieści Jana Potockiego, wykorzystującej „elementy powiastki filozoficznej, powieści szkatułkowej, opowieści grozy, powieści historycznej, barokowej powieści próby i powieści łotrzykowskiej”. Opracowawszy wraz ze swoimi stałymi współpracownikami – Skarżyńskim oraz Jahodą – drobiazgowy scenopis filmu, reżyser starał się oddać ducha wielowątkowej, wieloznacznej powieści. Realizacja Rękopisu była przedsięwzięciem o randze dotąd niespotykanej w polskiej kinematografii. Widowiskowa superprodukcja, na potrzeby której zatrudniono 187 aktorów (w tym Zbigniewa Cybulskiego, odtwarzającego rolę kapitana gwardii walońskiej Alfonsa von Wordena), wiernie oddawała labiryntową strukturę powieści. Choć początkowo film dezorientował współczesną mu polską widownię, utwór Hasa z czasem – zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych oraz Francji – dosłużył się miana filmu kultowego. Marcin Maron pisał, iż „wykorzystując cały arsenał filmu przygodowego i romansu, stworzył Has w swoim dziele frapującą mieszankę fantastyki, egzotyki i realiów epoki przełomu Baroku i Oświecenia, rozgrywającą się w Hiszpanii, którą zresztą w sposób zdumiewająco trafny odtwarzają polskie plenery Jury Krakowsko–Częstochowskiej”.

    Małgorzata Burzyńska-Keller (ur. 25 maja 1962 we Wrocławiu) – polska reżyserka, scenarzystka i dziennikarka żydowskiego pochodzenia. Znawczyni tematu dotyczącego filmu żydowskiego w Polsce.Dwie godziny - pierwszy polski film fabularny (dramat obyczajowy) zrealizowany po zakończeniu II wojny światowej. Wyreżyserowany przez Stanisława Wohla film nie został jednak dopuszczony do rozpowszechniania. Ukończony w 1946, swoją premierę miał dopiero po 11 latach - 9 grudnia 1957 roku.

    Po nakręceniu Rękopisu znalezionego w Saragossie Has wrócił jeszcze do problemów poruszanych przez polską szkołę filmową. Szyfry (1966), adaptacja opowiadania Andrzeja Kijowskiego pod tym samym tytułem, ukazywały historię polskiego emigranta (Jan Kreczmar), byłego żołnierza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Wraca on do Krakowa po dwudziestu latach, aby rozwikłać zagadkę niewyjaśnionej śmierci swojego najmłodszego syna, jak się później okazuje – porwanego przez Polaków z konspiracyjnej organizacji bojowej za kolaborację z Niemcami. Rozpadowi dotychczasowego światopoglądu głównego bohatera towarzyszył szereg onirycznych scen, które wzbudzały konsternację wśród krytyków. Eberhardt pisał, że „dotąd mimo ekspresjonistycznych, surrealistycznych tendencji, reżyser ten nie rozdzielał tak jawnie rzeczywistości i arealności”.

    Sanatorium pod Klepsydrą – tytuł zbioru opowiadań Brunona Schulza, opublikowanego w 1937 r. nakładem Wydawnictwa "Rój".Sanatorium pod Klepsydrą – polski film fabularny z 1973 roku w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa. Swobodna adaptacja prozy Brunona Schulza, oparta głównie na opowiadaniu tytułowym ze zbioru Sanatorium pod Klepsydrą (1936) oraz opowiadaniu Wiosna z tego samego zbioru, stanowi surrealistyczną opowieść o młodym człowieku przybywającym do tytułowego sanatorium zawieszonego w czasie i przestrzeni.

    W następnym filmie fabularnym Has powrócił do adaptacji kolejnego szczególnego dzieła literatury narodowej. Realizowana od października 1967 do lipca 1968 transpozycja powieści Lalka Bolesława Prusa była jeszcze większym przedsięwzięciem od Rękopisu. Na potrzeby filmu wybudowano we wrocławskiej wytwórni filmowej makietę scenograficzną odtwarzającą fragment warszawskiego Krakowskiego Przedmieścia, które stanowiło miejsce usytuowania sklepu Stanisława Wokulskiego (Mariusz Dmochowski). Pierwotny materiał literacki Has poddał cięciom, koncentrując się na wątku miłości Wokulskiego do Izabeli Łęckiej (Beata Tyszkiewicz) oraz usuwając poboczne wątki, takie jak pamiętnik prowadzony przez subiekta Ignacego Rzeckiego. Lalkę Has zinterpretował nie jako powieść realistyczną, lecz jako modernistyczną, z nagłymi cięciami montażowymi i elipsami narracyjnymi oraz melancholijnym nastrojem, który od początku akcji udzielał się głównemu bohaterowi. Krytycy Lalki okazywali konsternację adaptacją dokonaną przez Hasa. Jak pisała Alicja Helman: „Gdybyśmy nie znali Wojciecha Hasa [...] można by po prostu powiedzieć, że Lalka jest złym filmem. Ale ponieważ znamy Wojciecha Hasa, pozostaje stwierdzenie, że Lalka jest filmem dziwnym”.

    Film kultowy – filmy, które odcisnęły się w świadomości społeczeństwa/grupy/pokolenia będące jednocześnie ich symbolem. Trafiające w czuły punkt odbiorców, które często są odzwierciedleniem oczekiwań,wierzeń, czy nastrojów danego pokolenia. Filmy takie nierzadko operują wieloznacznymi symbolami w tym też, acz niekoniecznie, religijnymi.Scenarzysta – osoba pisząca scenariusz do filmu, serialu, reklamy, audycji radiowej, programu telewizyjnego itp. (nie mylić z dramaturgiem, czyli osobą piszącą sztuki teatralne).

    Ukończywszy Lalkę, Has rozpoczął przygotowania do nakręcenia transpozycji prozy stanowiącej dlań największe wyzwanie – dwóch opowiadań Brunona Schulza pod tytułami Sanatorium pod Klepsydrą oraz Wiosna. Treść pierwszego z opowiadań Schulza poświęcona jest „zejściu głównego bohatera – Józefa – do krainy śmierci, ale zarazem snu, pamięci i wyobraźni, w poszukiwaniu ojca – Jakuba”. Natomiast Wiosna przybierała bardziej awanturniczy charakter w postaci poszukiwań tożsamości księżniczki imieniem Bianka. Oba opowiadania u Hasa przeplatają się ze sobą, a droga Józefa (Jan Nowicki) nabiera charakteru poznawczego, albowiem jego celem jest przeżycie podczas swej wędrówki doświadczenia mistycznego na miarę lektury Kabały, gdzie teraźniejszość oraz przeszłość są niemożliwe do rozdzielenia. Pod tym względem, jak pisała Małgorzata Jakubowska, Has wiernie odtwarzał atmosferę prozy Schulza. Jednakże reżyser Lalki dodał do pierwowzoru odniesienia do Zagłady Żydów podczas II wojny światowej. Schulzowski świat w ujęciu Hasa jest w stanie rozpadu, począwszy od pierwszej sceny z więźniem na obozowej pryczy aż po ostatnią, w której Józef trafia na cmentarz i schodzi do grobu. Ukończone w 1973 Sanatorium pod Klepsydrą miało – w związku z poruszonymi w nim wątkami Zagłady – problemy z dystrybucją. Gdy Has wysłał film na Festiwal Filmowy w Cannes (gdzie film otrzymał Nagrodę Jury), reżyser otrzymał dziewięcioletni zakaz reżyserii, na co według niektórych interpretacji miało wpływ ukazanie w dziele Hasa antysemickiego pogromu.

    Eugeniusz Cękalski (ur. 30 grudnia 1906 w Saratowie - zm. 31 maja 1952 w Pradze) – polski reżyser, scenarzysta i producent filmowy; jeden z założycieli kina polskiego, teoretyk kina.Andrzej Kijowski (ur. 29 listopada 1928 w Krakowie, zm. 29 czerwca 1985 w Warszawie) – polski krytyk literacki, eseista, prozaik i scenarzysta. Mąż Kazimiery Kijowskiej i ojciec Andrzeja Tadeusza Kijowskiego. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego. Czołowy przedstawiciel tzw. krakowskiej szkoły krytyki literackiej.

    Późna twórczość (1982–1988)[ | edytuj kod]

    Kraków ul. św. Gertrudy 19
    W tej kamienicy, latach 1940-1964 mieszkał Has.
    Tablica pamiątkowa na kamienicy w której Has mieszkał.
    Tablica pamiątkowa przedstawiająca Wojciecha Jerzego Hasa na budynku Wytwórni Filmów Fabularnych we Wrocławiu

    Przez dziewięć lat od produkcji Sanatorium pod Klepsydrą Has unikał produkcji wszelkich filmów „na zamówienie”, skazując się na izolację od środowiska filmowego. Dopiero w 1981, otrzymawszy kierownictwo w Zespole Filmowym „Rondo”, podjął się reżyserii noweli Antoniego Czechowa, do której scenariusz napisał już w 1960. Nieciekawa historia (1982), ukazująca kilka miesięcy z życia starego człowieka (Gustaw Holoubek), pozbawiona była eksperymentów z retrospekcjami czy też scenami onirycznymi. Zamiast tego Has powrócił do charakteryzującej jego wczesną twórczość narracji w czasie teraźniejszym. Film został ciepło przyjęty przez krytyków ze względu na wyrafinowany styl plastyczny, jednak recenzenci wskazywali, że Nieciekawa historia wymaga cierpliwości odbiorcy. Zdaniem Marii Malatyńskiej Nieciekawa historia „jest doskonałym przykładem kina kameralnego, intymnego, prowokacyjnego, celowo antyfilmowego”.

    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Cmentarz Rakowicki – jeden z największych cmentarzy w Krakowie o powierzchni 42 ha. Położony jest w całości na terenie Dzielnicy I Stare Miasto.

    Kolejny film wyreżyserowany przez Hasa, Pismak (1984), był adaptacją powieści Władysława Lecha Terleckiego. Bohater filmu, młody literat pochodzenia żydowskiego Rafał, zostaje aresztowany pod zarzutem obrazy moralności i zamknięty w jednej celi wraz z kasiarzem Szpicbródką i zakonnikiem-mordercą Sykstusem, gdzie snuje wizję swojej kolejnej powieści. O ile pierwowzór Terleckiego zawierał jednak sporo odniesień do I wojny światowej, Has zrezygnował ze wszelkich desygnatów miejsca i czasu akcji. Rezultat autorskiej ingerencji wzbudził konsternację krytyków: reżyserowi zarzucano niefortunny dobór materiału źródłowego, którego szpiegowska treść nie przystawała do temperamentu twórcy Sanatorium.

    Studio Filmowe Iluzjon – polskie studio produkcji filmów, powstałe 1 maja 1955 r. Pod koniec roku 1987 zakończyło działalność. W tym okresie studio wyprodukowało ponad 150 filmów.II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.

    Osobisty pamiętnik grzesznika przez niego samego spisany (1986) stanowił transpozycję powieści szkockiego romantyka Jamesa Hogga z 1824. W powieści Hogga narrator odkrywa znaleziony na początku XIX wieku pamiętnik autorstwa niejakiego Roberta (Piotr Bajor), który datowany jest na sto lat wcześniej, na okres wojen religijnych w Szkocji. Szkatułkowa budowa utworu wydawała się dla Hasa odpowiednim materiałem na adaptację. Podobnie jak w swoich poprzednich utworach, Has zrezygnował z politycznego tła wydarzeń przedstawionych w powieści Hogga, a samej postaci fanatyka Roberta nadał bardziej szlachetne, delikatne oblicze. W porównaniu z Rękopisem, Osobisty pamiętnik grzesznika uznawany był powszechnie za ambitną porażkę Hasa.

    Barok (z por. barocco – "perła o nieregularnym kształcie" lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Uznany za oficjalny styl Kościoła katolickiego czasów potrydenckich, stąd pojawiające się jeszcze w połowie XX wieku zamienne określenia: "sztuka jezuicka" czy "sztuka kontrreformacyjna". W odróżnieniu od humanizmu antropocentrycznego doby renesansu, barok reprezentował humanizm teocentryczny. W znaczeniu węższym, barok to jeden z nurtów literackich XVII wieku, koegzystujący z klasycyzmem i manieryzmem; od niego XX-wieczni literaturoznawcy wyprowadzili jednak nazwę dla całej epoki.Jerzy Bossak właśc. Burger-Naum. Po ojczymie nosił nazwisko Jerzy Szelubski (ur. 31 lipca 1910 w Rostowie nad Donem, zm. 23 maja 1989 w Warszawie) – polski reżyser filmów dokumentalnych, pedagog, dziennikarz.

    Swoją karierę reżysera Has zakończył filmem Niezwykła podróż Baltazara Kobera (1988) na podstawie powieści współczesnego francuskiego pisarza Frédéricka Tristana. Ekranizacja książki powstała w koprodukcji polsko-francuskiej, z międzynarodową obsadą. Tytułowy bohater (Rafał Wieczyński), niedoszły teolog zniechęcony do wiary przez prowadzącego seminarium Rektora (Daniel Emilfork), skłania się ku środowisku drukarzy i wolnomyślicieli ściganych przez inkwizycję. Choć Niezwykła podróż była pokazywana na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji, rodzimą polską widownię ogólnie rozczarowywała. Iwona Gródź pisała, iż: „Jest piękna wizualnie, przenikliwa intelektualnie, ale to wszystko już znalazło się w Rękopisie. Has nie posunął swoich rozmyślań w innym kierunku czy w głąb”.

    Kazimierz Julian Kutz (ur. 16 lutego 1929 w Szopienicach) – polski reżyser filmowy, teatralny i telewizyjny, scenarzysta filmowy, członek założyciel Stowarzyszenia Filmowców Polskich (1966), senator IV, V, VI i VIII kadencji, poseł na Sejm VI kadencji.Holocaust („całopalenie”, spolszczenie: Holokaust) – pierwotnie termin religijny oznaczający ofiarę całopalną (w tym znaczeniu może być stosowane również dziś), obecnie najpowszechniejszym znaczeniem tego słowa są prześladowania i zagłada prawie 6 milionów Żydów przez władze niemieckiej III Rzeszy oraz jej sojuszników w okresie II wojny światowej (w tym znaczeniu, jako nazwa własna, słowo Holocaust/Holokaust pisane jest wielką literą).

    Niezrealizowany projekt[ | edytuj kod]

    Od 1975, kiedy Jadwiga Kukułczanka napisała scenariusz potencjalnego filmu pod tytułem Osioł grający na lirze, Has planował jego nakręcenie w koprodukcji polsko-francuskiej. Subwencję na realizację filmu w 1981 przyznało Centre de la Cinématographie, jednak komplikacje związane z ogłoszeniem stanu wojennego w Polsce spowodowały, że współpraca pomiędzy dwoma krajami była niemożliwa. W 1996 Kukułczanka próbowała doprowadzić projekt do realizacji w ramach koprodukcji hiszpańsko-francuskiej, lecz Has ze względu na chorobę oraz obowiązki służbowe nie miał możliwości, by podjąć się reżyserii.

    Jadwiga Żylińska z domu Michalska (ur. 17 sierpnia 1910 we Wrocławiu, zm. 25 kwietnia 2009 w Warszawie) – polska pisarka, prozaiczka, eseistka, autorka powieści dla młodzieży, powieści historycznych, słuchowisk i adaptacji.Anton Pawłowicz Czechow (ros. Антон Павлович Чехов, ur. 17 stycznia/29 stycznia 1860 w Taganrogu, zm. 2 lipca/15 lipca 1904 w Badenweiler, Cesarstwo Niemieckie) – rosyjski nowelista i dramatopisarz.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Salvador Dalí, właśc.: Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, marquès de Dalí de Púbol (ur. 11 maja 1904 w Figueres, Hiszpania, zm. 23 stycznia 1989 tamże) – hiszpański malarz, jeden z najbardziej znanych surrealistów.
    Stanisław Ludwik Dygat (ur. 5 grudnia 1914 w Warszawie, zm. 29 stycznia 1978 tamże) – polski autor powieści i opowiadań, felietonista, dramaturg oraz scenarzysta filmowy.
    Międzynarodowa Federacja Krytyków Filmowych (nazwa w jęz. francuskim: Fédération Internationale de la Presse Cinématographique, w skrócie: FIPRESCI) – międzynarodowa organizacja zrzeszająca krytyków filmowych z całego świata.
    Jerzy Zarzycki (ur. 11 stycznia 1911 w Łodzi, zm. 2 stycznia 1971 w Warszawie) – polski reżyser i scenarzysta filmowy.
    Edgar Allan Poe (ur. 19 stycznia 1809 w Bostonie, w stanie Massachusetts, zm. 7 października 1849 w Baltimore, w stanie Maryland) – amerykański poeta, nowelista, krytyk literacki i redaktor. Przedstawiciel romantyzmu w literaturze amerykańskiej. W jego twórczości dominowały wątki fantastyki i horroru. Zapoczątkował gatunek noweli kryminalnej (Zabójstwo przy Rue Morgue, Złoty żuk). Stworzył także pierwszą w literaturze postać detektywa – C. Auguste’a Dupina.
    Robert Ignacy Gliński (ur. 17 kwietnia 1952 w Warszawie) – polski reżyser. Były rektor Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi.
    Socrealizm (realizm socjalistyczny) – kierunek w sztuce, określany jako metoda twórcza, istniejący od 1934 w sztuce radzieckiej, a następnie w pozostałych krajach socjalistycznych. Miał tam oficjalny status podstawowej i jedynej metody twórczości artystycznej i był ideowym oraz propagandowym narzędziem partii komunistycznych.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.164 sek.