Willard Van Orman Quine

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Willard Van Orman Quine (ur. 25 czerwca 1908 w Akron, Ohio, zm. 25 grudnia 2000 w Bostonie) – amerykański filozof analityczny i logik, profesor Uniwersytetu Harvarda.

Semantyka ogólna (ang. general semantics) - rozwijająca się od lat 20. XX wieku w Stanach Zjednoczonych koncepcja filozoficzno-socjologiczna dotycząca języka. Nie ma ona wiele wspólnego z semantyką logiczną ani semantyką językoznawczą jako współczesnymi dyscyplinami akademickimi. W świetle szeroko przyjętej terminologii Charlesa W. Morrisa bliższa jest zresztą pragmatyce. Głównym problemem semantyki generalnej jest bowiem ulepszenie stosunków międzyludzkich przez ulepszenie języka, a inne jej problemy i metody wiążą się głównie z socjologią, psychologią i psychoterapią. Inicjatorem semantyki ogólnej był działający w okresie międzywojennym Alfred Korzybski. W następnych dziesięcioleciach rozwijali ją jego uczniowie, do których należeli S.I. Hayakawa, Stuart Chase i Wendell Johnson.Edmund Husserl (ur. 8 kwietnia 1859 w Prościejowie, zm. 27 kwietnia 1938 we Fryburgu Bryzgowijskim) – niemiecki matematyk i filozof, jeden z głównych twórców fenomenologii.

Laureat Nagrody Rolfa Schocka w dziedzinie logiki i filozofii w 1993 roku oraz Nagrody Kioto w dziedzinie sztuki i filozofii w 1996 roku. Określany jako „jeden z najbardziej wpływowych filozofów XX wieku”, w ankiecie przeprowadzonej w 2009 roku wśród filozofów analitycznych wskazany jako piąty w kolejności najważniejszy filozof dwóch minionych stuleci.

Filozofia amerykańska – filozofia w Stanach Zjednoczonych rozwijała się od XVII wieku, obecnie najszerzej obecne są w niej tradycje analityczne, do nurtów filozoficznych szczególnie typowych dla niej należą także (ukształtowane w samej Ameryce) pragmatyzm i transcendentalizm. Początki filozofii amerykańskiej to głównie radykalna myśl protestancka (purytanizm, unitarianizm), filozofia XVIII-wieczna przynosi natomiast żywy rozwój myśli społeczno-politycznej, wiążący się z recepcją oświecenia brytyjskiego i wydarzeniami politycznymi (rewolucja amerykańska, kształtowanie się demokratycznego systemu politycznego). W wieku XIX powstaje transcendentalizm jako specyficznie amerykańska forma romantyzmu, pod koniec XIX wieku pragmatyzm, również specyficznie amerykański nurt filozoficzny, akcentujący rolę praktyki dla problematyki filozoficznej. W XX wieku dociera do Ameryki filozofia analityczna, odgrywająca w niej do dziś największą rolę; w mniejszej mierze także różne kierunki filozoficzne Europy kontynentalnej, niekiedy łączące się z tradycjami lokalnymi. Do amerykańskiej tradycji analitycznej przynależy wielu spośród najwybitniejszych filozofów i logików współczesnych (m.in. W.V.O. Quine, Saul Kripke). W XX wieku nadal bardzo żywo obecna jest myśl społeczno-polityczna, łącząca się czy to z tradycjami analitycznymi i pragmatycznymi (John Rawls, Robert Nozick), czy to także z innymi ruchami filozoficznymi (feminizm, myśl afroamerykańska, syntezy pragmatyzmu i postmodernizmu).Alfred Jules Ayer (ur. 29 października 1910, zm. 27 czerwca 1989) – brytyjski filozof analityczny i lewicowy intelektualista. Bywa określany jako empirysta dawnego stylu. Jeden z ważnych przedstawicieli angielskiej szkoły analitycznej. Jego matka była Belgijką, a ojciec Szwajcarem. Ukończył uniwersytet w Oksfordzie, przez rok (1932) studiował także w Wiedniu. Następnie nauczał w Oksfordzie, od 1946 w University College London, od 1959 ponownie w Oksfordzie.

Poglądy[ | edytuj kod]

Empiryzm bez dogmatów[ | edytuj kod]

Quine jest empirystą. Jego zdaniem konstruujemy „naukową teorię tego świata na podstawie naszych ubogich z nim kontaktów: oddziaływania promieni i cząstek na powierzchnie naszego ciała oraz paru innych doznań, takich jak zmęczenie przy wchodzeniu pod górę”. Specyficzne rozumienie empiryzmu przez Quine’a znalazło swój wyraz w jego „przypuszczalnie najsłynniejszym eseju” Dwa dogmaty empiryzmu, w którym zaatakował dwa twierdzenia o fundamentalnym znaczeniu dla logicznego pozytywizmu – podział zdań na analityczne i syntetyczne, oraz przekonanie że znaczenie każdego pojedynczego zdania da się opisać w terminach bezpośredniego doświadczenia. Zdaniem Quine’a dosłownie każde nasze przekonanie jest uzasadnione na podstawie doświadczenia, w związku z czym podział zdań na analityczne i syntetyczne nie ma sensu. Nie ma zdań, które byłyby prawdziwe tylko na mocy znaczenia, ponieważ prawdziwość zdania nie jest czymś, co można rozłożyć na komponent językowy i faktualny. Kiedy ktoś proponuje teorię dotyczącą jakiegoś typu przedmiotów, jesteśmy skłonni wyobrażać sobie, że nasze zrozumienie jego słów będzie przebiegało w dwóch etapach: po pierwsze, musimy zrozumieć czym są te przedmioty; po drugie, musimy pojąć, co mówi o nich teoria. Tak jednak nie jest, bowiem „zrozumienie czym są przedmioty, jest w głównej mierze po prostu opanowaniem tego, co mówi o nich teoria”. Kiedy chce się nam wytłumaczyć czym jest neutrino, to mówi się nam, że jest to cząstka elementarna nie posiadająca masy i nie ma sensu pytanie na ile to zdanie jest językową definicją, a na ile faktualnym składnikiem danej teorii naukowej. Nasza wiedza o faktach przenika do naszych definicji, a nasze definicje stanowią naszą wiedzę o faktach.

Definicja (z łac. definitio; od czas. definire: de + finire, "do końca, granicy"; od finis: granica, koniec) – wypowiedź o określonej budowie, w której informuje się o znaczeniu pewnego wyrażenia przez wskazanie innego wyrażenia należącego do danego języka i posiadającego to samo znaczenie.Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.

Quine nie przeczy temu, że „wzięta w całości nauka pozostaje w podwójnej zależności – od języka i od doświadczenia; lecz dualizm ten nie daje się zasadnie odwzorować na poszczególnych twierdzeniach nauki”. Wiąże się to z jego holizmem epistemologicznym, czyli tezą, że „jednostką sensu empirycznego jest nauka jako całość”, a nie indywidualne zdanie. Zdaniem Quine’a „całokształt naszej tzw. wiedzy czy też przekonań, od najbardziej przypadkowych prawd geografii i historii aż po najgłębsze prawa fizyki atomistycznej, a nawet czystej matematyki i logiki formalnej, jest tworem człowieka i styka się z doświadczeniem tylko wzdłuż swoich krawędzi. Mówiąc inaczej, nauka jako całość podobna jest do pola siły, którego warunkami brzegowymi jest doświadczenie”. Gdy ta całość wchodzi w konflikt z doświadczeniem, istnieje znaczna swoboda wyboru zdań, które w związku z tym konfliktem mają być odrzucone, ponieważ „żadne poszczególne świadectwo doświadczenia nie jest związane z jakimś określonym zdaniem z wnętrza pola; związek ten ma co najwyżej charakter pośredni, za sprawą równowagi pola jako całości”. Dlatego nie ma wielkiego sensu pojęcie empirycznej treści (a więc i znaczenia) indywidualnego zdania, a zatem i rozróżnienie na zdania analityczne i syntetyczne. Zdanie stosunkowo bliskie doświadczenia może stać się niezależne od niego, jeżeli zdeterminowani, aby je utrzymać, będziemy gotowi raczej poświęcić prawa logiki, czy twierdzić, że bezustannie mamy do czynienia z halucynacją, niż je odrzucić. I na odwrót, nie ma zdań, których prawdziwość byłaby niezależna od doświadczenia, chociaż byłyby one tak od niego oddalone jak zdania matematyki i logiki, o czym świadczy np. fakt, że w imię uproszczenia mechaniki kwantowej proponowano zrewidować nawet prawo wyłączonego środka. Jeżeli prawa logiki i matematyki są względnie niezmienne w stosunku do innych zdań nauki, to dzieje się tak tylko dlatego, że ze względu na ich ogólność konsekwencje ich zmiany wywołałyby dramatyczną rewizję całej naszej teorii świata, my zaś nie jesteśmy gotowi na bezustanne teoretyczne rewolucje.

Koherencyjna koncepcja prawdy, którą sformułował Francis Herbert Bradley, brzmi: "Prawdziwe jest to, co jest wewnętrznie spójne". Jest to jedna z nieklasycznych koncepcji prawdy. Ma charakter konstruktywistyczny, ponieważ to, co jest wewnętrznie spójne w jednych okolicznościach nie musi być spójne w innych.Biblioteka Narodowa Korei – biblioteka narodowa Korei Południowej znajdująca się w Seulu. Powstała w 1945 roku. Jej zbiory liczą ponad 11 milionów woluminów (2018), w tym ponad milion zagranicznych książek.

Niezdeterminowanie przekładu i względność ontologiczna[ | edytuj kod]

Holizm epistemologiczny prowadzi do tezy o niezdeterminowaniu przekładu, zgodnie z którą „podręczniki przekładu jednego języka na drugi język można sporządzać na rozmaite sposoby, tak że wszystkie te podręczniki okażą się zgodne z ogółem dyspozycji językowych, lecz niezgodne między sobą”. Tezę tę ilustruje sytuacja przekładu pierwotnego, tzn. „tłumaczenie języka używanego przez ludzi, którzy do tej pory żyli w izolacji”. Załóżmy, że mamy lingwistę, który przebywa wśród nieznanego mu wcześniej plemienia, i próbuje zrekonstruować jego język, nie dysponując żadnymi pomocniczymi wskazówkami. Idzie on wraz z krajowcem, drogę przebiega im królik, i w tym momencie tubylec mówi: „Gavagai”. Lingwista może zinterpretować to zdanie jako „królik”, lecz przecież równie dobrze słowo to może oznaczać jakąś część królika, stwierdzenie faktu, że ktoś wyruszył tropić żyrafę, a nawet „nie ma tu królika”, ponieważ zgodnie z egzotycznymi dla nas wierzeniami tego plemienia to, że widzi się królika, niechybnie świadczy o tym, że nie ma go przed nami. Hipoteza lingwisty nigdy nie może zostać w pełni potwierdzona, ponieważ każdy z tych przekładów może być zgodny ze wszystkimi empirycznymi świadectwami, jeżeli tylko przyjmiemy odpowiednie kolejne hipotezy w kwestii odniesienia pozostałych zdań danego języka i jego struktury. Świadczy to nie tylko o tym, że możemy świetnie porozumiewać się z tubylcami w rzeczywistości odnosząc te same słowa do różnych rzeczy, lecz że w ogóle świetnie porozumiewamy się z ludźmi odnosząc te same słowa do różnych rzeczy. Oznacza to także, że dwie teorie naukowe, z których każda posługuje się odmiennymi terminami postulującymi istnienie odmiennych bytów, chociaż w sensie dosłownym pozostają w sprzeczności, to w pewnym głębszym sensie są tożsame, ponieważ przewidują taki sam zbiór obserwacji. Każdy „zbiór zdań można zreinterpretować w dowolny jedno – jednoznaczny sposób pod względem rzeczy, o których mowa, nie falsyfikując żadnego spośród zdań tego zbioru. Na tym polega [...] względność ontologiczna, czyli niezdeterminowanie odniesienia”.

Empiryzm (od stgr. ἐμπειρία empeiría – "doświadczenie") – doktryna filozoficzna głosząca, że źródłem ludzkiego poznania są wyłącznie lub przede wszystkim bodźce zmysłowe docierające do naszego umysłu ze świata zewnętrznego, zaś wszelkie idee, teorie itp. są w stosunku do nich wtórne.Mechanika kwantowa (teoria kwantów) – teoria praw ruchu obiektów świata mikroskopowego. Poszerza zakres mechaniki na odległości czasoprzestrzenne i energie, dla których przewidywania mechaniki klasycznej nie sprawdzały się. Opisuje przede wszystkim obiekty o bardzo małych masach i rozmiarach - np. atom, cząstki elementarne itp. Jej granicą dla średnich rozmiarów lub średnich energii czy pędów jest mechanika klasyczna.

Zobowiązania ontologiczne[ | edytuj kod]

Kolejną kwestią, w której Quine polemizuje ze stanowiskiem pozytywizmu logicznego, w szczególności z Carnapem, jest właśnie stosunek do ontologii. Zdaniem Quine’a, „[k]ażda nauka jako całość – matematyczna, przyrodnicza czy humanistyczna – jest w tym samym sensie, choć ostrzej, zdeterminowana przez doświadczenie. Krawędź systemu musi być zgodna z doświadczeniem; reszta, ze wszystkimi jej wyszukanymi mitami i fikcjami, podporządkowana jest celowi upraszczania praw. Z tego punktu widzenia pytania ontologiczne należą do tego samego rodzaju, co pytania nauk przyrodniczych. Weźmy pod uwagę pytanie, czy należy usankcjonować istnienie klas. [...] Carnap utrzymuje, że jest to kwestia, która nie dotyczy faktów, lecz wyboru wygodnej formy języka, wygodnej aparatury pojęciowej dla nauki. Zgadzam się z tym twierdzeniem, lecz tylko pod warunkiem, że stosuje się ono do wszelkich w ogóle hipotez naukowych. Carnap zdaje sobie sprawę z faktu, że teza o odmienności pytań ontologicznych od hipotez naukowych jest do utrzymania tylko przy założeniu, iż istnieje absolutna granica pomiędzy zdaniami analitycznymi i syntetycznymi; nie muszę dodawać, że jest to założenie, które odrzucam”.

Biologia (z gr. βίος (bios) - życie i λόγος (logos) - słowo, nauka) – nauka przyrodnicza zajmująca się badaniem życia i organizmów żywych.Stanford Encyclopedia of Philosophy (SEP) jest ogólnie dostępną encyklopedią internetową filozofii opracowaną przez Stanford University. Każde hasło jest opracowane przez eksperta z danej dziedziny. Są wśród nich profesorzy z 65 ośrodków akademickich z całego świata. Autorzy zgodzili się na publikację on-line, ale zachowali prawa autorskie do poszczególnych artykułów. SEP ma 1260 haseł (stan na 20 stycznia 2011). Mimo, że jest to encyklopedia internetowa, zachowano standardy typowe dla tradycyjnych akademickich opracowań, aby zapewnić jakość publikacji (autorzy-specjaliści, recenzje wewnętrzne).

Zdaniem Quine’a zatem z naszego sposobu mówienia, przyjętej przez nas aparatury pojęciowej, wynika nasza ontologia – nasz sposób mówienia rodzi pewne zobowiązania ontologiczne. Należy więc sformułować kryteria owego zobowiązania ontologicznego, to znaczy stwierdzić, co w naszym sposobie mówienia zobowiązuje nas do uznawania danych bytów. Quine odrzuca koncepcję, że używanie terminów indywiduowych zobowiązuje nas do uznawania bytów, których nazwami są owe terminy, podobnie jak on bowiem zauważa, że terminy indywiduowe nie muszą posiadać ekstensji, żeby coś znaczyć. Ten sam argument da się zastosować także do terminów ogólnych. Ale „bardzo łatwo można uwikłać się w zobowiązania ontologiczne, mówiąc np., że istnieje coś, co jest liczbą pierwszą większą od miliona. Jednakże użycie zmiennych związanych jest jedynym sposobem mówienia, który ma konsekwencje w postaci decyzji ontologicznych. [...] Być uznanym za przedmiot istniejący to po prostu i tylko tyle, co być zaliczonym do wartości zmiennych. W terminach tradycyjnej gramatyki można sformułować to twierdzenie następująco: być to to samo, co być w zakresie przedmiotowego odniesienia jakiegoś zaimka. Zaimki są podstawowym środkiem językowego odnoszenia się do przedmiotów; rzeczowniki należałoby raczej nazwać za – zaimkami. Zmienne kwantyfikacji, takie jak «coś»,«nic», czy «wszystko», wyznaczają całą naszą ontologię, jakakolwiek by ona była; natomiast określone założenie ontologiczne można nam udowodnić wtedy i tylko wtedy, gdy prawdziwość któregoś z naszych twierdzeń wymaga, by wśród bytów, które są wartościami zmiennych naszego języka, istotnie znajdował się przedmiot postulowany przez to założenie”.

Kwantyfikator – termin przyjęty w matematyce i logice matematycznej na oznaczenie zwrotów: dla każdego, istnieje takie i im pokrewnych, a także odpowiadającym im symbolom wiążacym zmienne w formułach. Są podstawowym elementem w rozwoju logiki pierwszego rzędu.Ciąg – w matematyce pojęcie oddające intuicję ponumerowania, czy też uporządkowania elementów zbioru. W zależności od rodzaju elementów zbioru stosuje się różne nazwy: w przypadku liczb mówi się o ciągach liczbowych, bądź bardziej precyzyjnie, np. w przypadku zbioru liczb całkowitych, rzeczywistych czy zespolonych, ciąg nazywa się wtedy odpowiednio ciągiem całkowitoliczbowym, rzeczywistym i zespolonym. Jeśli elementami zbioru są funkcje, to ciąg nazywa się ciągiem funkcyjnym. Ciąg powstały poprzez wybranie elementów innego ciągu nazywa się podciągiem.

Jeżeli więc mówimy, że „niektóre gatunki zoologiczne krzyżują się”, to jesteśmy zobowiązani do uznawania szczególnego rodzaju bytów jakimi są gatunki, choćby miały to być przedmioty abstrakcyjne. Konsekwencja ta obowiązuje w każdym razie dopóty, dopóki nie pokażemy że jesteśmy w stanie sparafrazować powyższe zdanie tak, by stało się widoczne, że choć nasza zmienna kwantyfikacji pozornie odnosi się do gatunków, to w istocie jest to tylko wygodny, skrótowy sposób mówienia, i jeżeli chcemy jesteśmy w stanie powiedzieć to samo, choć w sposób mniej wygodny, nie używając zmiennej związanej, której wartością są „gatunki”.

Uniwersytet Harvarda (ang. Harvard University) powstał 8 września 1636 jako Harvard College w Newtown (wówczas w Kolonii Zatoki Massachusetts, obecnie Cambridge) koło Bostonu jako pierwszy uniwersytet na terenie kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej.Alfred Tarski wł. Alfred Tajtelbaum (ur. 14 stycznia 1901 w Warszawie, zm. 26 października 1983 w Berkeley, Kalifornia, USA) – polski logik pracujący od 1939 r. w Stanach Zjednoczonych. Twórca m.in. teorii modeli i semantycznej definicji prawdy, uważany jest współcześnie za jednego z najwybitniejszych logików wszech czasów.

Epistemologia znaturalizowana[ | edytuj kod]

Mimo wszelkich różnic, Quine, podobnie jak Carnap, nie uważa ontologii za jakąś samodzielną dyscyplinę, którą moglibyśmy uprawiać za pomocą właściwych dla niej metod. Zajmuje się on jedynie kwestią tego co dana wypowiedź lub teoria uznaje za istniejące, tym samym przyjmując ukryte założenie o nieistnieniu swoistej dla filozofii weryfikacji twierdzeń ontologicznych. „Myślę, że przyjmowanie jakiegoś systemu ontologii jest w zasadzie podobne do przyjmowania teorii naukowej, powiedzmy – określonego systemu fizyki; mianowicie o ile postępujemy racjonalnie, to przyjmujemy najprostszy aparat pojęciowy, który pozwala objąć i uporządkować chaotyczny zbiór danych doświadczenia. Naszą ontologię determinuje wybór uniwersalnej aparatury pojęciowej, odpowiadającej całej, najszerzej rozumianej nauce. Konstruując w racjonalny sposób którykolwiek fragment tej aparatury – na przykład jakąś część fizyczną lub biologiczną – stosujemy w istocie kryteria tego samego rodzaju jak te, które wyznaczają racjonalną konstrukcję całej aparatury. Przyjęcie jakiejś ontologii można nazwać wybraniem określonego języka w tym samym – lecz nie większym – stopniu, w jakim wybór jakiejkolwiek teorii naukowej wolno uznać za decyzję o charakterze językowym”.

International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Zmienna – symbol, oznaczający wielkość, która może przyjmować rozmaite wartości. Wartości te na ogół należą do pewnego zbioru, który jest określony przez naturę rozważanego problemu. Zbiór ten nazywamy zakresem zmiennej.

Ten stosunek do ontologii wiąże się z ogólnymi poglądami metafilozoficznymi Quine’a. Ponieważ cała nasza wiedza pochodzi z doświadczenia, filozof nie może się sytuować poza schematem pojęciowym nauki. W rzeczywistości granica pomiędzy filozofią i naukami szczegółowymi jest płynna, filozof posługuje się zasadniczo tymi samymi metodami co naukowiec, a względnie wyróżnia go tylko to, że bada on kwestie znajdujące się bardziej centralnie w strukturze teoretycznej nauki, które są w sposób bardziej pośredni powiązane z doświadczeniem, lecz także on musi na jakiś odległy sposób zachowywać z nim łączność. Zdaniem Quine’a nie posiadamy więc żadnej innej wiedzy poza wiedzą naukową, dlatego zasadnie można mówić o jego scjentyzmie. Nikt nie może umieścić się ponad nauką i z jakichś teoretycznych wyżyn orzekać o zasadności jej twierdzeń. Jak pisze Quine „metoda naukowa (niezależnie od szczegółów) wytwarza teorię, której powiązania ze wszystkimi możliwymi pobudzeniami receptorów określa jedynie sama metoda naukowa, nie wsparta przez żadne wyższe czynniki kontrolne. W tym właśnie sensie jest ona najwyższym arbitrem prawdy”. Dlatego w radykalnym przeciwieństwie wobec myślicieli takich jak Kartezjusz czy Husserl Quine postuluje uprawianie „epistemologii znaturalizowanej”, swobodnie korzystającej z wyników nauk szczegółowych, bez lęku przed popadnięciem we w gruncie rzeczy nieuniknione i straszne tylko dla fundacjonistów błędne koło.

Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.The Nagroda Kioto (jap. 京都賞, Kyōto-shō) jest przyznawana co roku od 1985 przez Fundację Inamori, japońska nagroda została ufundowana przez Kazuo Inamori i jest odpowiednikiem Nagrody Nobla w dziedzinach filozofii, sztuki, nauki i technologii. Nagroda jest przyznawana nie tylko najlepszym przedstawicielom, lecz również osobom prezentującym wkład do humanizmu w swojej pracy.

Dyskwotacyjna teoria prawdy[ | edytuj kod]

Quine nie jest zwolennikiem korespondencyjnej teorii prawdy, uważając, że skoro odniesienie naszych zdań jest niezdeterminowane, to nie wiadomo z jakim fragmentem rzeczywistości miałyby one korespondować. W rzeczywistości Quine posuwa się nawet do negacji istnienia jakichkolwiek metafizycznych „faktów”, które miałyby korespondować ze zdaniami, a które tak naprawdę są „jedynie projekcjami zdań prawdziwych, dokonanymi tylko ze względu na korespondencję”. Wydaje się, że holizm Quine’a predestynował by go do przyjęcia koherencyjnej teorii prawdy – tak jednak nie jest. Quine uważa, że teoria koherencyjna „opiera się na irracjonalnym racjonalizmie – pomyśle, zgodnie z którym istnieje tylko jeden spójny logicznie rozkład potwierdzeń i zaprzeczeń w nieskończonym zbiorze możliwych sądów. Co więcej, teoria nie nakłada żadnych wymogów związanych z obserwacją i eksperymentem”.

Denotacja – zakres danej nazwy (ekstensja), tj. zbiór jej desygnatów, czyli obiektów, o których powiedzenie "To jest N." będzie zdaniem prawdziwym. Denotacją nazwy "kot" jest zbiór wszystkich (przeszłych, obecnych i przyszłych) kotów.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

Własne dociekania w kwestii teorii prawdy Quine rozpoczyna od przyjrzenia się temu, co mówią zwolennicy teorii korespondencyjnej. „Mówi się, że zdanie «Śnieg jest biały» zawdzięcza swoją prawdziwość faktowi, że śnieg jest biały. [...] Zdanie «Śnieg jest biały» jest prawdziwe wtedy i tylko wtedy, gdy jest faktem, że śnieg jest biały. [...] Kombinacja «jest faktem, że» jest zupełnie pusta i można ją opuścić. «Jest faktem, że śnieg jest biały» redukuje się do «Śnieg jest biały». Nasze wyjaśnienie prawdziwości zdania «Śnieg jest biały» w terminach faktów sprowadziło się do tego, że «Śnieg jest biały» jest prawdziwe wtedy i tylko wtedy, gdy śnieg jest biały. Tu właśnie, jak zauważył Tarski, kryje się istotny element korespondencyjnej teorii prawdy. Przypisać prawdziwość zdaniu to tyle, co przypisać białość śniegowi. Jeśli mówimy, że zdanie «śnieg jest biały» jest prawdziwe, to jest tak, jak gdybyśmy usunęli cudzysłów i powiedzieli po prostu, że śnieg jest biały. Prawda to usunięcie cudzysłowu”. Oto właśnie rdzeń odcudzysławiającej (dyskwotacyjnej) teorii prawdy Quine’a.

Fizyka jądrowa – dział fizyki zajmujący się badaniem budowy i przemian jądra atomowego. Zajmuje się badaniami doświadczalnymi, teoretycznymi oraz zastosowaniem techniki jądrowej.Scjentyzm (od łac. scientia – wiedza) – zespół poglądów filozoficznych głoszących, że prawdziwą i w pełni uzasadnioną wiedzę o rzeczywistości dostarczają jedynie nauki przyrodnicze. Rozwinął się w drugiej połowie XIX wieku z empiryzmu i pozytywizmu. Za jego twórcę uważa się Augusta Comte. Według tego poglądu nauki szczegółowe, wolne od nieweryfikowalnych eksperymentalnie teorii, które nie mają ambicji wyjaśniania wszystkiego na podstawie jednej, apriorycznie przyjętej zasady filozoficznej, są jedyną drogą do uzyskania rzetelnej wiedzy o rzeczywistości. Tylko te zagadnienia mogą być sensownie rozwiązane, bądź dadzą się wyjaśnić językiem tak zdefiniowanych nauk szczegółowych. Wszystkie inne problemy są nierozstrzygalne (z powodu ograniczeń metody) lub całkowicie nonsensowne i wynikają z niejasności językowych. Idea scjentyzmu jako postawy myślowej wyraża się w haśle: "Nauka zamiast religii".

Jest to zatem jedna z deflacyjnych teorii prawdy, czyli taka, zgodnie z którą pojęcie prawdy, choć jest wygodnym i użytecznym środkiem językowym, nie pełni funkcji opisowych. Według deflacjonistów wszelkie próby przypisywania temu pojęciu jakichś głębszych treści są tylko jego nie potrzebnym rozdmuchiwaniem, „inflacją” pojęcia prawdy. Zdaniem Quine’a predykat prawdy jest tylko środkiem za pomocą którego usuwamy cudzysłów ze schematu T Tarskiego, chociaż więc jest predykatem w sensie logicznym, to nie jest żadną własnością w sensie ontologicznym. Quine zgadza się z redundancyjną teorią prawdy Franka Ramseya, że przypisanie prawdziwości jakiemuś zdaniu redukuje się do samego tego zdania, jednakże jego zdaniem Ramsey nazywając to „teorią znikania prawdy” postąpił niesłusznie, nie doceniając siły cudzysłowów. Przymiotnik „prawdziwy” jest zbędny w zastosowaniu do zdań, które mamy przed sobą, „nie możemy się go natomiast pozbyć, kiedy chcemy powiedzieć, że wszystkie zdania takiego a takiego rodzaju są lub nie są prawdziwe albo że czyjaś wypowiedź, której nie potrafimy zacytować, była lub nie była prawdziwa, albo że prawa o zniesławieniu nie stosują się do zdań prawdziwych, albo że będziemy mówili prawdę, całą prawdę i tylko prawdę, tak nam dopomóż Bóg. Jeśli sparafrazujemy takie konteksty w rachunku predykatów, to podmiotem predykatu prawdziwości nie będzie cytat, lecz zmienna. Właśnie dlatego nie możemy łatwo zrezygnować z predykatu prawdziwości”. Prawdę możemy też zinterpretować jako przypadek denotacji. Dany predykat n – argumentowy denotuje dany ciąg n – członowy wtedy i tylko wtedy, gdy jest o nim prawdziwy. Ale co zrobić z predykatem zeroargumentowym, czyli zdaniem, w którego przypadku nie ma niczego, o czym może on być prawdziwy? Denotacja redukuje się tu do samej prawdy. „Zerowym przypadkiem denotowania przez predykaty jest prawdziwość zdań. Prawdę nazwać można – ryzykując, że bedziemy cytowani jako autorzy tego określenia – po prostu zdegenerowanym przypadkiem denotacji”.

WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.Logika (gr. λόγος, logos – rozum, słowo, myśl) – wedle klasycznej definicji – nauka o sposobach jasnego i ścisłego formułowania myśli, o regułach poprawnego rozumowania i uzasadniania twierdzeń. Jako taka wraz z retoryką logika stanowiła część filozofii. Współczesna logika wykorzystując metodę formalną znacznie rozszerzyła pole badań włączając w to badania nad matematyką (metamatematyka, logika matematyczna), konstruowanie nowych systemów logicznych (np. logiki wielowartościowe), czysto teoretyczne badania o matematycznym charakterze (np. teoria modeli), zastosowania logiki w informatyce i sztucznej inteligencji (logic for computer science).

Według Quine’a wyjaśnienie zgodnie z którym prawda sprowadza się do usunięcia cudzysłowu nie jest definicją prawdy w ścisłym sensie tego słowa, ponieważ nie mówi nam, w jaki sposób wyeliminować dzięki parafrazie przymiotnik „prawdziwy” z każdego kontekstu, w którym może wystąpić w zdaniu. Dowiadujemy się jedynie, jak go wyeliminować ze zdania, w którym występuje on obok wyrażenia w cudzysłowie. A definicja w ścisłym sensie tego słowa jest eliminacją. Jednakże wyjaśnienie to jest definicją pojęcia prawdy, ponieważ „określa ono w zrozumiały sposób wszystkie zrozumiałe dla nas prawdy: prawdziwość każdego zdania jest równie zrozumiała jak samo to zdanie”. Ponadto „dążenie do prawdy zawiera się implicite już w sposobie, w jaki posługujemy się słowem «prawdziwe». Akceptujemy jako prawdziwe (i powinniśmy to czynić) najmocniej uzasadnione konkluzje aktualnej nauki, gdy jednak któraś z nich zostanie wyparta przez dalsze badania, nie powiemy, że była ona prawdziwa, lecz stała się fałszywa. Powiemy, że wbrew naszym przekonaniom nie była ona prawdziwa. Naukę traktujemy jako poszukiwanie i odkrywanie prawdy, nie zaś dekretowanie jej. Na tym polega nasz realizm i jest on integralnym założeniem semantyki predykatu «prawdziwe»”.

Geografia – nauka przyrodnicza i społeczna zajmująca się badaniem powłoki ziemskiej (przestrzeni geograficznej), jej zróżnicowaniem przestrzennym pod względem przyrodniczym i społeczno-gospodarczym, a także powiązaniami pomiędzy środowiskiem przyrodniczym, a działalnością społeczeństw ludzkich. Nazwa geografia (gr. Γεωγραφία) pochodzi od słów γῆ geos – "ziemia" i γράφω grapho – "piszę". Za twórcę terminu uważa się Eratostenesa z Cyreny. Ze względu na różnorodność przedmiotu geografii i urozmaiconej metodologii częste są dyskusje wokół jej definicji oraz zakresu badawczego; proponuje się używanie w miejsce dotychczasowej nazwy "geografia" terminu "nauki geograficzne".Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.


Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Holizm (od gr. holos – całość) – pogląd (przeciwstawny redukcjonizmowi), według którego wszelkie zjawiska tworzą układy całościowe, podlegające swoistym prawidłowościom, których nie można wywnioskować na podstawie wiedzy o prawidłowościach rządzących ich składnikami.
Hilary Putnam (ur. 31 lipca 1926 w Chicago, zm. 13 marca 2016 w Arlington) – amerykański filozof analityczny, zajmujący się m.in. epistemologią, filozofią nauki, umysłu i języka; przedstawiciel pragmatyzmu, realizmu oraz funkcjonalizmu. Autor eksperymentu myślowego znanego jako mózg w naczyniu.
Pozytywizm logiczny – szkoła filozoficzna, która powstała w pierwszej połowie XX wieku w Wiedniu, zwana także neopozytywizmem. W późniejszym czasie z pozytywizmu logicznego wyłonił się nowy nurt w filozofii nauki zwany logicznym empiryzmem, który w swoim ujęciu przyjmował bardziej złagodzone i zliberalizowane poglądy, niż Koło Wiedeńskie.
Rzeczownik – samodzielna składniowo i semantycznie odmienna część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, organizmy, zjawiska, pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim pełni funkcję głownie podmiotu w zdaniu, może też pełnić funkcję dopełnienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Może odmieniać się przez liczby i przypadki, występuje w rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem deklinacji. Istnieje także grupa rzeczownikow całkowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikaze itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi).
Fundacjonalizm (fundamentalizm epistemologiczny) – stanowisko epistemologiczne dotyczące sposobów uzasadniania sądów, zdań czy przekonań składających się na wiedzę. Fundacjonalizm przyjmuje, że niektóre sądy mają charakter bazowy: są uzasadniane bezpośrednio, a nie w oparciu o inne sądy. Z tych sądów bazowych wynikają inne sądy. Przeciwstawnym stanowiskiem jest koherencjonizm, zgodnie z którym nie istnieje klasa uprzywilejowanych sądów, będących podstawą całej wiedzy.
Językoznawstwo (lingwistyka) – dział nauk humanistycznych badających istotę, budowę i rozwój języka. Specjalista w zakresie językoznawstwa to językoznawca lub lingwista. Wyróżnia się lingwistykę teoretyczną i stosowaną.
Nazwa indywidualna – nazwa, która w odróżnieniu do nazwy generalnej, w zdaniu podmiotowo-orzecznikowym może pełnić jedynie funkcję podmiotu. Przysługuje ona desygnatowi bez względu na jego cechy. Wszystkie nazwy indywidualne są nazwami jednostkowymi (nie ma nazw indywidualnych ogólnych), nie wszystkie nazwy jednostkowe są jednak nazwami indywidualnymi.

Reklama