• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wielcy Seldżucy



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Isfahan (pers. اصفهان, translit. Eşfahān, transkryp. Esfahan); historycznie także jako Ispahan, starop. Aspadāna, średniop. Spahān, ) - trzecie co do wielkości miasto Iranu, położone ok. 340 km na południe od Teheranu. Stolica prowincji o tej samej nazwie. Populacja: ok. 2 mln.

    Wielcy Seldżucy, od: Seldżucy (tur. Selçuklular, aze. Səlcuqlar pers. سلجوقيان (Saldżughijân), arab. سلجوق (Saldżuk) / السلاجقة (al-Saladżika) – dynastia panująca w państwie założonym przez przywódców Turków Seldżuckich w XI wieku, albo nazwa tego państwa. Przymiotnik "wielcy" nadano jej, żeby odróżnić ją od innych dynastii wywodzących się z rodu Seldżukidów panujących w państwach powstałych w wyniku rozpadu sułtanatu Wielkich Seldżuków. Czasami określenie "Wielki Seldżuk" stosuje się jako nazwę własną, zastrzeżoną jedynie dla pierwszych trzech członków dynastii.

    Sułtanat Rumu (tur. Rüm), albo Ar-Rum, nazywany także Sułtanatem Ikonion (tak w wersji greckiej, w zlatynizowanej Ikonium) od nazwy swej stolicy, dzisiejszej Konyi w Azji Mniejszej (stąd czasem nazywany również Sułtanatem Konyi) – państwo Turków Seldżuckich istniejące w Anatolii w latach 1077-1307.Ahmad Sandżar, (pełne imię: Azod-ad-Doule Abol Haris Ahmad Sandżar-e Malekszah) (ur. w listopadzie 1084 albo 1086 - zm. 1157 w Merwie) – sułtan z dynastii Wielkich Seldżuków, panujący od roku 1118 aż do śmierci.

    Spis treści

  • 1 Historia polityczna
  • 1.1 Pojawienie się Seldżuków
  • 1.2 Konflikt z Ghazną
  • 1.3 Ekspansja Seldżuków i powstanie sułtanatu
  • 1.4 Tughril Beg
  • 1.5 Alp Arslan
  • 1.6 Malekszah
  • 1.7 Wojna domowa i zamęt w sułtanacie
  • 1.8 Sandżar i upadek sułtanatu
  • 2 Organizacja państwa
  • 3 Gospodarka
  • 4 Kultura
  • 5 Znaczenie
  • 6 Przypisy
  • 7 Bibliografia
  • Mahmud z Ghazny, (pers.:محمود غزنوی trl. Mahmūd Ghaznawī; właściwie: Jamin ad-Daula Abu al-Kasim Mahmud ibn Sebüktigin) (ur. w r. 971 - zm. 30 kwietnia 1030 r. w Ghaznie, dzis. Ghazni w Afganistanie) – sułtan z dynastii Ghaznawidów, panujący w latach 998 - 1030.Kaukaz – region na pograniczu Europy i Azji pomiędzy Morzem Czarnym a Kaspijskim wokół gór Kaukaz. Od północy graniczy z europejską częścią Rosji, od południa, w zależności od przyjmowanego podziału, z Bliskim Wschodem albo z Azją Zachodnią (Przednią).

    Historia polityczna[]

    Pojawienie się Seldżuków[]

    Seldżuk, eponimiczny pierwszy wódz Seldżuków, był pod koniec X wieku dowódcą wojskowym (sübaši) u władcy (jabgu) Oguzów (w tym okresie zaczęli też być nazywani Turkmenami), z którym wszedł w konflikt, w związku z czym musiał odłączyć się od plemienia. On i jego zwolennicy, a także inni tureccy koczownicy, którzy stopniowo się do niego przyłączali, zaczęli być nazywani od imienia swojego przywódcy Seldżukami. W źródłach pisanych Seldżuk pojawia się po raz pierwszy w roku 992, kiedy to wraz ze swoimi ludźmi miał wspomagać Samanidów w nieudanej obronie Buchary przed Hasan Bughra-chanem. Wtedy także Seldżucy mieli przejść na islam. W początkach swoich dziejów oferowali oni swoje usługi różnym władcom Azji Środkowej jako wojownicy, starając się znaleźć jakieś bezpieczne tereny do koczowania, ciągle naciskani przez innych Oguzów i Karachanidów. Z konieczności po upadku Samanidów Seldżucy weszli w przymierze z tymi ostatnimi, ich nowy przywódca, syn Seldżuka Arslan Isra'il, wziął za żonę córkę kagana, a jego bratankowie, Tughril Beg i Czaghri Beg przyjęli u niego służbę.

    Damaszek (arab. دمشق, transk. naukowa Dimašq, transk. polska Dimaszk; dialekt damasceński: š-Šām) – stolica oraz największe miasto Syrii – 1,71 mln mieszkańców (XII 2009), cały zespół miejski – 4,36 mln mieszkańców (2007). Leży w południowo-zachodniej części kraju, w oazie nad rzeką Barada u podnóża gór Antyliban, na skraju Pustyni Syryjskiej. Jest to największy ośrodek przemysłowy i naukowy w Syrii, jedno z czterech świętych miast islamu, a także (od 1268) siedziba prawosławnego Patriarchatu Antiochii, znaczący ośrodek handlowy. Aglomeracja Damaszku stanowi wydzieloną jednostką administracyjną Syrii.14 września jest 257. (w latach przestępnych 258.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 108 dni.

    Konflikt z Ghazną[]

    W roku 1025 Seldżucy w poszukiwaniu nowych pastwisk wtargnęli na terytorium sułtanatu Ghazny i poprosili sułtana Mahmuda o przyjęcie ich na służbę. Sułtan początkowo zgodził się, jednak wkrótce pożałował tej decyzji, bowiem niezdyscyplinowani koczownicy napadali na osiadłych mieszkańców. W celu pacyfikacji Seldżuków Mahmud schwytał ich przywódcę Arslana i wysłał go do Indii, gdzie był trzymany w twierdzy aż do śmierci. Czyn ten jednak wzbudził u Seldżuków tylko chęć zemsty, a wysyłane przeciwko nim ekspedycje wojskowe okazały się niezdolne do ich całkowitego rozbicia, co było zaskoczeniem nawet dla nich samych. Jak otwarcie pisali w swoich listach do sułtana, nadal próbując dojść z nim do porozumienia, Seldżucy nie mieli dokąd wrócić, stąd ich desperacka decyzja pozostania na terytorium Ghazny, największej militarnej potęgi regionu. W roku 1035, już za panowania następcy Mahmuda, Masuda, dowodzeni przez Tughrila i Czaghriego Seldżucy przekroczyli Amu–darię, co było właściwie wypowiedzeniem wojny, do której ostatecznie doszło w roku 1038, kiedy splądrowali oni Niszapur.

    Akka (hebr. עכו, Akko; arab. عكا, Akka; ang. Akko; w językach zachodnioeuropejskich na ogół zwane Akra, fr. Saint-Jean-d’Acre) – miasto położone w Dystrykcie Północnym w Izraelu.Persowie – starożytny lud pochodzenia irańskiego, współcześnie zaś naród zamieszkujący głównie obszar Iranu (dawniej znanego jako Persja).

    Do rozstrzygnięcia konfliktu doszło w roku 1040. Nieudolny Masud wybrał na porę kampanii przednówek, tak że jego wojska próbujące doścignąć Seldżuków na stepie cierpiały z powodu upału oraz braku paszy i wody. Tymczasem Turkmeni, krążąc nieustannie w zasięgu wzroku, nie dawali jego armii wytchnienia, porywając na postojach jej konie oraz podpalając trawę, kiedy wiatr pędził dym w stronę wroga. W dodatku udawało im się nakłonić do przejścia na swoją stronę niektórych Turków służących w ghaznawidzkiej armii. Ta zaś kierowała się do Merwu, gdzie miała nadzieję zaopatrzyć się i odpocząć. Seldżucy zastąpili jej drogę pod Dandankanem i rozbili wycieńczone i źle dowodzone oddziały Mas'uda, z których część zresztą w trakcie bitwy przeszła na ich stronę.

    Bitwa pod Sarmin (albo pierwsza bitwa pod Tall Danis lub krócej bitwa pod Danis) - bitwa pomiędzy siłami antiocheńskimi i edessańskimi a wojskami Turków Seldżuckich, zakończona zwycięstwem chrześcijan. Miała miejsce 14 września 1115 roku, u stóp wzgórza Tall Danis, nieopodal miejscowości Sarmin.Bujidzi (pers. آل بویه) (albo Bujjidzi, Buwajhidzi) – szyicka dynastia pochodzenia irańskiego, rządząca w zachodnim Iranie i Iraku od lat trzydziestych X wieku do połowy wieku XI.

    W wyniku wojny Seldżucy zajęli Chorasan, zaś centrum ghaznawidzkiego państwa przesunęło się do Indii. Ghazna przetrwała jednak, w dużej mierze dlatego, że ciągle liczący się z jej potęgą Tughril Beg powstrzymał swoich współplemieńców od zaatakowania jej stolicy i skierował ich ekspansję gdzie indziej.

    Ekspansja Seldżuków i powstanie sułtanatu[]

    Ekspansja Seldżuków w latach czterdziestych XI wieku była skierowana w dwóch kierunkach: Zakaukazia, gdzie działali wodzowie Inal i Kutulmisz, oraz Iranu, gdzie działał Tughril. O ile wyprawy na Zakaukazie miały charakter przede wszystkim łupieżczy, o tyle Tughril stopniowo zajmował kolejne irańskie terytoria. W roku 1050 zdobył on Isfahan – po tym sukcesie kalif uznał jego tytuł sułtański, czego wcześniej odmawiał. W pierwszej połowie lat pięćdziesiątych, wykorzystując anarchię panująca wśród Bujidów, Tughril zajmuje kolejno Hamadan, Hulwan i Kermanszah, by w końcu w grudniu 1055 roku przybyć, formalnie jako pielgrzym, do stolicy Abbasydzkiego kalifatu, Bagdadu. Teoretycznie kalifowi Al-Kaimowi powinna być miła zmiana protektora z szyickich Bujidów na sunnickich Seldżuków, jednak miarę jego rezerwy wobec tych ostatnich stanowi fakt, że Tughril podczas swojego trzynastomiesięcznego pobytu w Bagdadzie nie doczekał się audiencji u niego. Niemniej jednak niemal natychmiast po jego przybyciu jego imię zaczęło być wymieniane w chutbie, a wkrótce otrzymał od kalifa tytuł najwyższego sułtana. Ponadto Tughril uwięził bujidzkiego emira, i ożenił swoją bratanicę z kalifem. W związku z powyższymi wydarzeniami jest on uznawany za pierwszego sułtana Turków Seldżuckich, to jest pierwszego Wielkiego Seldżuka.

    Al-Ghazali, właściwie Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad at-Tusi-asz-Szafi (ur. ok. 1058 w Tus, zm. 1111 w Tus) – arabski filozof muzułmański, teolog, mistyk suficki.Kitanowie – koczowniczy lud azjatycki, który w X wieku zdominował obszar rozciągający się od Korei na wschodzie do Ałtaju na zachodzie i podbijając część północnych Chin ustanowił Dynastię Liao (907-1125). Od nazwy tego ludu pochodzi "Kataj", jedna ze starszych nazw Chin w językach europejskich.

    Tughril Beg[]

    Wieża Tughrila - XII wieczny monument na południe od Teheranu upamiętniający pierwszego Wielkiego Seldżuka

    Do zbliżenia pomiędzy Tughrilem a Al-Kaimem doszło w wyniku zagrożenia tego ostatniego przez zwolenników Fatymidów. Od końca 1056 roku w Iraku działały bowiem wspierane przez nich oddziały Arslana Al-Basasiriego, byłego dowódcy gwardii Bujidów. Właściwie nie dysponujący armią kalif musiał zwróciċ się o pomoc do Tughrila, który 4 stycznia 1058 roku został wreszcie przyjęty na audiencji, gdzie powierzono mu symboliczną władzę sułtana całego podlegającego kalifowi świata, a tym samym misję obrony sunnizmu. Nie zapobiegło to jednak zdobyciu przez Al-Basasiriego w dniu 27 grudnia 1058 roku Bagdadu, i uwięzieniu przez niego Al-Kaima, czemu Tughril nie mógł zapobiec, był bowiem zajęty tłumieniem buntu wznieconego wśród Seldżuków przez Inala. W Bagdadzie modlono się według rytu szyickiego. Dopiero po stłumieniu buntu Inala, jesienią 1059 roku Tughril wyruszył do Iraku i pokonał Al-Basasiriego, który zginął 14 stycznia 1060 roku. Bagdad teoretycznie był znowu w rękach Abbasydów, ale Tughril pozostawił w nim swój garnizon i wojskowego zarządcę, który kontrolował dwór kalifa. W dodatku seldżucki sułtan zmusił Al-Kaima do oddania mu za żonę swojej córki, ale kilka miesięcy po ślubie, 4 września 1063 roku, zmarł.

    Samarkanda (uzbec. Samarqand, tadżyc. Самарқанд, pers. سمرقند, ros. Самарканд) – miasto w Uzbekistanie, w Azji Środkowej, ok. 353 tys. mieszkańców (2008). Czwarte pod względem ludności miasto Uzbekistanu i stolica wilajetu samarkandzkiego. Ważny ośrodek przemysłowy i naukowy (6 szkół wyższych). W 2001 roku miasto zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Alp Arslan[]

    Do schedy po Tughrilu kandydowali dwaj synowie zmarłego w 1060 roku Czaghri Bega, Sulejman i Alp Arslan. Alp Arslan był w lepszej pozycji, ponieważ miał już doświadczenie wojenne i zarządzał ważną prowincją Chorasanu, tak że Sulejman ostatecznie ustąpił. Nie znaczy to jednak, że przejęcie władzy przez nowego sułtana przebiegło bezkonfliktowo. Już w roku 1064 musiał on stłumić bunt swojego kuzyna, Kutulmisza, który jako najstarszy żyjący członek rodu Seldżuków kwestionował jego władzę, co przypłacił życiem. Wkrótce po wstąpieniu na tron Alp Arslan podjął najważniejszą decyzję swojego panowania, mianując wezyrem Persa Abu Ali Hasana Tusiego, bardziej znanego pod swym tytułem Nezam-al-Molk, znaczącym "Ład państwa" (albo "Porządek państwa", "Organizacja państwa"), na który w pełni zasługiwał. Nezam-al-Molk zajmował się administracją cywilną, starając się zapanować nad samowolą tureckich wodzów, tymczasem Alp Arslan skoncentrował się na prowadzeniu wojen.

    Bagdad (arab. بغداد = Baghdād) – stolica Iraku; liczba mieszkańców wynosi ponad 7 mln. Położony na zachodnim brzegu Tygrysu jest jednym z największych miast na Bliskim Wschodzie.Tughril Beg (Toghryl Beg, Tughrul Beg, Tughrilbek) (ur. ok. 990, zm. 4 września 1063) – drugi władca z dynastii Seldżuków.

    Od lat czterdziestych XI wieku różni wodzowie Seldżuccy zapuszczali się coraz głębiej na terytorium Zakaukazia w poszukiwaniu łupów. Przede wszystkim w celu zahamowania tych niekontrolowanych ataków, które groziły wybuchem konfliktu z Bizancjum, Alp Arslan zajął Armenię. Nic to jednak nie zmieniło, i w roku 1067 Turcy złupili Cezareę, co spowodowało, że Bizancjum podjęło decyzję o przeprowadzeniu kontrofensywy. Kiedy zatem w roku 1071 Alp Arslan najechał Syrię z zamiarem podjęcia świętej wojny przeciwko Fatymidom, dowiedział się, że cesarz Roman Diogenes wraz z wielką armią wyruszył na Armenię. Zawrócił więc, obawiając się o tyły swoich wojsk, i zaatakował Romana, w wyniku czego doszło do bitwy pod Manzikertem. Niezdyscyplinowana armia bizantyjska, będąca zbieraniną różnoetnicznych kontyngentów, została rozgromiona przez Seldżuków, a cesarz dostał się do ich niewoli. Alp Arslan, dla którego głównym wrogiem byli Fatymidzi, wypuścił jednak cesarza z niewoli po zagwarantowaniu sobie niewielkich cesji terytorium i odszedł na południe. W roku 1072 wyruszył nad Amu-darię, gdzie znajdowały się tereny istotniejsze dla Seldżuków niż znajdująca się na rubieżach ich państwa Anatolia, i zaatakował Karachanidów, zabezpieczając tym samym wschodnią granice państwa. Jednakże 8 grudnia 1072 roku umarł od ran odniesionych w trakcie przypadkowego zajścia z jednym z jeńców.

    Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie. Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w niej objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie. Od północy rozpościera się Morze Śródziemne, a na wschodzie Morze Czerwone.

    Malekszah[]

    Następcą Alp Arslana został jego syn, Malekszah. Nie był on władcą zbyt energicznym. Właściwe zarządzanie państwem pozostawił w rękach Nezam-al-Molka, który równie wytrwale co bezskutecznie starał się przeciwstawiać tendencjom odśrodkowym w państwie, którego dochody kurczyły się w wyniku rozdawnictwa sułtańskich ziem i coraz większej liczby immunitetów podatkowych. Lokalni zarządcy niektórych prowincji coraz częściej byli właściwie na wpół niezależnymi władcami. Tak rozpoczynał się stosunkowo szybki proces rozkładu państwa, który za Malekszaha nie był jednak jeszcze zbyt widoczny za zewnętrzną fasadą potęgi.

    Pierwsza wyprawa krzyżowa – wyprawa wojenna, która zapoczątkowała okres zbrojnych krucjat, rozpoczętych przez Papieża Urbana II od apelu na synodzie w Clermont 27 listopada 1095 roku. Wyprawa wyruszyła w 1096 roku, z podwójnie obranym celem – zdobycia Jerozolimy i Ziemi Świętej oraz uwolnienia wschodnich chrześcijan spod islamskiej władzy.Dżezira (także Al-Dżazira) (arab. الجزيرة, pol. step) – w starożytności określano tym terminem geograficzne położenie stepowej części środkowej i północnej Mezopotamii. Obecnie położone na północno-wschodniej części Syrii i północno-zachodniej części Iraku.

    Malekszah w trakcie swojego panowania zaangażował się szczególnie na wschodzie, gdzie starał się wykorzystać osłabienie państwa Karachanidów. Szereg wypraw zostało ostatecznie uwieńczonych sukcesem w roku 1089, kiedy zajął on Bucharę i Samarkandę, jednak zdobycze te nie były trwałe. Poza tym sułtana pochłaniały sprawy Syrii i Palestyny, gdzie w roku 1071 niejaki Atsyz stłumił w imieniu gubernatora Akki powstanie miejscowych Arabów, i zdobył Jerozolimę, uszczuplając tym samym posiadłości Fatymidów. Zagrożony przez Romana Diogenesa Alp Arslan nie zdołał usunąć Atsyza, którego potęga ciągle wzrastała – w roku 1076 zdobył on Damaszek, i próbował podbić Egipt, co mu się jednak nie udało. Zwrócił się więc o pomoc do Malekszaha, ten jednak w roku 1079 wysłał przeciwko niemu swojego brata Tutusza, który zabił Atsyza i zdobył jego ziemie.

    Kilidż Arslan I (arab. قلج أرسلان, tur. I. Kılıç Arslan) ( ? - 1107) – sułtan seldżuckiego Sułtanatu Rum, syn Sulejmana I.Abu Ali al-Hasan at-Tusi Nizam al-Mulk (1019 - 1092), uczony i wezyr w państwie Seldżuków w czasie panowania sułtanów Alp Arslana i Malikszaha. Zwolennik centralizacji państwa i wzmacniania administracji poprzez organizację sieci szpiegowskiej i regularnej poczty. Swoje poglądy zawarł w Księdze rządzenia (Sijaset-name). Wiadomo również że wspierał uczonych, z jego inicjatywy zbudowano w latach 1074-75 pierwsze seldżuckie obserwatorium astronomiczne (nie jest jednak znana jego dokładna lokalizacja). Ponadto założył również pierwsze wielkie uniwersytety islamskie w tym najbardziej znany Nizamijja w Bagdadzie. Znany również jako przeciwnik nizarytów, zginął wraz z sułtanem zasztyletowany przez nich w wyniku zorganizowanego zamachu terrorystycznego.

    W trakcie panowania Malekszaha doszło także do niekontrolowanego przez sułtana podboju Anatolii przez Turków. Wysłannik Malekszaha na te tereny, Sulajman, syn Kutulmisza, zbuntował się przeciwko niemu i w roku 1077 ogłosił się sułtanem zakładając tym samym Sułtanat Rum. W roku 1086 uderzył on na Syrię, został jednak pokonany i zabity przez Tutusza w bitwie pod Aleppo, zaś jego syn stał się zakładnikiem na dworze Wielkiego Seldżuka. Nie doprowadziło to jednak do zagłady Sułtanatu Rum, bowiem Malekszah nie miał zamiaru wkraczać na tereny odległej Anatolii.

    Antiochia Margiańska (wcześniej Aleksandria Margiańska) – ruiny starożytnego miasta położone nad rzeką Murgab w pobliżu obecnego miasta Mary (do 1937 Merw) w Turkmenistanie; swoją nazwę zawdzięcza Antiochowi I Soterowi, który ją odbudował i krainie w której jest położona - Margianie. W ostatnich latach, w jej ruinach, prowadzone są wykopaliska.Medresa albo madrasa (z arab. مدرسة, madrasa = szkoła) – teologiczna szkoła muzułmańska, początkowo mieszcząca się przy meczecie, później samodzielna, w której nauczano Koranu, prawa oraz języka arabskiego. Od około X wieku medresy uzyskały pewną samodzielność, zaczęto wykładać w nich także nauki ścisłe.

    W roku 1087 sułtan wydał swoją córkę Safarijję za kalifa Al-Muktadiego. Małżeństwo nie było udane – kalif wkrótce odprawił Safarijję, która zmarła w 1089 lub 1090 roku. Pozostał po nim jednak syn, którego Malekszah postanowił osadzić na tronie Abbasydów, jednocząc tym samym kalifat z sułtanatem. Tymczasem 14 października 1092 roku Nezam-al-Molka zamordował wysłannik nowo powstałej sekty nizarytów (w średniowiecznej Europie znani jako asasyni), którzy słusznie widzieli w nim główną przeszkodę w realizacji swoich planów destabilizacji seldżuckiego imperium. Niedługo po uroczystościach żałobnych Malekszah zażądał od kalifa desygnowania syna Safarijji na swojego następcę. Kalif poprosił o 10 dni na zastanowienie się, ta zwłoka posłużyła mu jednak do otrucia sułtana w porozumieniu z jego żoną, karachanidzką księżniczką Tarkan-chatun, która w ten sposób chciała zapewnić tron swojemu czteroletniemu synowi Mahmudowi. Tak oto w ciągu miesiąca imperium straciło obu swoich władców.

    Kalif (arab. chalifa, „następca”) – tytuł następców Mahometa, czyli przywódców muzułmańskich społeczności państwowo-religijnych zwanych kalifatami. Pierwszym kalifem po śmierci Mahometa w 632 roku został Abu Bakr. Po zamordowaniu kalifa Alego w 661 roku, w wyniku sporu o sukcesję, doszło do rozłamu wewnątrz wyznawców islamu na szyitów i sunnitów. Kalifowie szybko zaczęli tracić władzę polityczną nad rozrastającym się imperium muzułmańskim. W 909 r. powstał szyicki kalifat w Kairze, zniszczony przez Saladyna w 1171 r. W 929 roku emir Kordoby, Abd ar-Rahman III, ogłosił się kalifem, jednak jego kalifat rozpadł się już w 1031 r.Azja Środkowa, Azja Centralna – region o nie w pełni zdefiniowanych granicach, w swej swej najpopularniejszej definicji graniczący od zachodu z Morzem Kaspijskim, od wschodu z Chińską Republiką Ludową, od południa z Afganistanem a od północy z Rosją. Region ten obejmuje pięć państw, byłych członków ZSRR, tzw. „stanów” co nawiązuje do obecności w nazwie wszystkich pięciu poradzieckich republik perskiego sufiksu „-stan” oznaczającego „kraj”. Są to: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan.

    Wojna domowa i zamęt w sułtanacie[]

    Po śmierci Malekszaha Tarkan-chatun za cenę wielkich pieniędzy uzyskała od turkmeńskich emirów uznanie Mahmuda sułtanem, kalif zaś wprowadził jego imię do chutby. Nie udało jej się jednak zabić starszego syna Malekszacha, Berk-Jaruka, i w państwie wybuchła wojna domowa. Wkrótce zwolennicy Berk-Jaruka pokonali oddziały popierające Mahmuda pod miasteczkiem Burudżird, niedaleko Isfahanu, a Mahmud ostatecznie zmarł jesienią 1094 roku, niedługo po swojej matce. W roku 1095 Berk-Jaruk odparł atak swojego wuja, Tutusza, który zginął. Natomiast już w 1099 roku wystąpił przeciwko niemu jego przyrodni brat, Mohammad Tapar, zarządzający Azerbejdżanem, popierany przez swojego rodzonego brata Sandżara, który zarządzał Chorasanem. 5 kwietnia 1101 roku w bitwie pod Hamadanem Berk-Jaruk pokonał swoich braci, a następnie synowie Malekszaha zawarli między sobą układ, zgodnie z którym Berk-Jaruk uznał Mohammada malekiem (królem) Azerbejdżanu, Al-Dżaziry i Diyarbakiru, a Sandżara malekiem Chorasanu, samemu pozostając "wielkim sułtanem", dzierżącym władzę w Iraku. Jednak już w roku 1104 Berk-Jaruk był zmuszony uznaċ Mohammada Tapara równorzędnym sułtanem Azerbejdżanu, Kaukazu i Syrii, po czym zmarł 22 grudnia tego roku. Jego małoletni syn został ogłoszony sułtanem jako Malekszah II, lecz bardzo szybko został usunięty przez Mohammada, który w ten sposób został jedynym sułtanem.

    Cezarea (hebr. קיסריה, Kesarja) – wieś położona w Samorządzie Regionu Chof ha-Karmel, w Dystrykcie Hajfy, w Izraelu.Sułtan (tur. "władca", arab. as-sulṭān – "ten, który ma władzę") – tytuł władcy islamskiego, używany w wielu krajach muzułmańskich, m.in. w Turcji osmańskiej do 1922. Państwo rządzone przez sułtana to sułtanat.

    Jego władza zarówno nad dominium Sandżara jak i wielu innymi regionami, których namiestnicy wykorzystali okres zamętu do faktycznego usamodzielnienia się, miała charakter jedynie nominalny. W trakcie wojen domowych ostatecznie utwierdził swoją samodzielność Sułtanat Rum, a w Palestynie i Syrii pojawiły się wojska I krucjaty. W roku 1107, w przymierzu z władcą Aleppo, synem Tutusza Ridwanem, Mohammad odparł najazd Kilidż Arslana, władcy Sułtanatu Rum, który zginął w bitwie. Następnie w latach 1110, 1111 i 1113 wysłał trzy kolejne wyprawy przeciwko państwom krzyżowców, które jednak zakończyły się niepowodzeniem z powodu wrogiej postawy teoretycznie zależnych od niego władców muzułmańskich, którzy bardziej niż Franków obawiali się powrotu silnej władzy Wielkich Seldżuków. Przed drugą wyprawą Ridwan zamknął bramy Aleppa, a podczas trzeciej nizaryci zamordowali jej wodza. Czwarta wyprawa w roku 1115 spotkała się z wrogim przyjęciem muzułmańsko-chrześcijańskiej koalicji Aleppa, Damaszku, Artukidów oraz księstwa Antiochii, i została ostatecznie 14 września 1115 roku wybita w pień w bitwie pod Danis przez Rogera z Salerno. Tak więc Mohammad nie tylko nie odzyskał terytoriów utraconych na rzecz krzyżowców, ale musiał się pogodzić z faktyczną niezależnością muzułmańskich władców Syrii i Palestyny. Zmarł w kwietniu 1118 roku, wyznaczając na następcę swojego syna Mahmuda.

    Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).Ghaznawidzi – dynastia pochodzenia tureckiego, panująca od 977 do 1186 roku na terenach dzisiejszego Afganistanu i północnych Indii, a w okresie największej potęgi także we wschodnim Iranie i Azji Środkowej.

    Sandżar i upadek sułtanatu[]

    Przeciwko władzy Mahmuda wystąpił jego wuj Sandżar, który kwestionował ją z tytułu bycia seniorem Seldżukidów. Pokonał on syna Mohammada w bitwie w pobliżu Sawe w sierpniu 1119 roku, lecz ostatecznie pozostawił go przy władzy jako swojego wasala, dokonując przy tym korekty granic w Iranie na swoją korzyść. Sandżar nie dążył do przywrócenia faktycznej władzy nad usamodzielnionymi dzielnicami dawnego imperium, zadowalając się formalnym zwierzchnictwem nad nimi. W roku 1132 interweniował wprawdzie w wojnie, która wybuchła po śmierci Mahmuda pomiędzy jego synami, ostatecznie pogodził się jednak z tym, że władzę w Iraku objął Masud, z którym wcześniej walczył. Kiedy ten w roku 1135 pokonał i uwięził buntującego się przeciwko Seldżukom kalifa Al-Mustarszida, Sandżar w odpowiedzi na zapytanie Masuda radził mu pogodzić się z kalifem i błagać go o przebaczenie, co też ten uczynił. Jednak 29 sierpnia 1135 roku, w momencie przybycia posła Sandżara, do obozu Masuda prześliznęli się nizaryci i zamordowali słabo strzeżonego kalifa. Opinie na temat tego morderstwa były podzielone już w XII wieku – teoretycznie dokonali go nizaryci, wskazywano jednak na to, że przybyli oni równocześnie z posłem Sandżara, a umożliwiła je również słaba ochrona kalifa. Sugerowałoby to, że Sandżar wspólnie z Masudem porozumieli się z nizarytami i za ich pomocą pozbyli się niewygodnego dla nich Al-Mustarszida.

    Janusz Antoni Danecki (ur. 6 października 1946 w Katowicach) – polski arabista i islamista, językoznawca i literaturoznawca, profesor nauk humanistycznych, pracownik naukowy Katedry Arabistyki i Islamistyki Uniwersytetu Warszawskiego.Język perski, nowoperski (per. فارسی fārsī) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.

    Generalnie polityka Sandżara była jednak skoncentrowana na sprawach wschodnich. Jeszcze w roku 1102 osadził on na tronie Karachanidów swojego kandydata, Muhammada Arslan-chana, a kiedy trzydzieści lat później jego syn próbował się usamodzielnić, pokonał go i zabił, a następnie wyznaczył kolejnego posłusznego sobie kagana. Jego pozycji zagroził jednak najazd protomongolskiego ludu Kitanów, którzy 9 września 1141 roku doszczętnie rozbili połączoną armię Sandżara i Karachanidów na równinie Katwańskiej w pobliżu Samarkandy. Tę sytuację postanowił wykorzystaċ do całkowitego uniezależnienia się najpotężniejszy wasal Sandżara, władca Chorezmu Atsyz. Sandżar był jeszcze na tyle silny, że stłumił jego dwa kolejne bunty w latach 1142-1143 i 1147-1148. Jego wyczerpane wojnami państwo chyliło się jednak ku upadkowi. Będący wynikiem ogólnego gospodarczego regresu kryzys w hodowli spowodował zmniejszenie liczebności tureckich koczowników, a tym samym seldżuckiej armii. W tej sytuacji Sandżar bezustannie podwyższał podatki, co ostatecznie doprowadziło do buntu nadal koczujących na stepach Oguzów, którzy w 1153 roku pokonali sułtana i wzięli go do niewoli. Chociaż formalnie uznawali oni jego autorytet władcy, w praktyce były to puste deklaracje. Sandżarowi po trzech latach udało się uciec z niewoli, jednak rok później, mając siedemdziesiąt lat, 8 maja 1157 roku zmarł, "i równocześnie rozwiały się wszystkie zewnętrzne pozory istnienia scentralizowanego państwa Seldżukidów".

    Mary (turkmen. Mary, do 1937 Merw) – miasto w południowo-zachodnim Turkmenistanie, nad rzeką Murgab, w pobliżu jej delty ginącej w piaskach pustyni Kara-kum. Główny ośrodek tzw. oazy murgabskiej. Współrzędne geograficzne: 37°35′N 61°49′E/37,583333 61,816667. Ludność: ok. 209 tys. (2012). Mary jest czwartym pod względem liczby ludności miastem kraju. Jest ośrodkiem administracyjnym wilajetu maryjskiego.Hamadan (Hamedan) – miasto w Iranie, położone 400 km na południowy zachód od Teheranu, stolica prowincji (ostanu) o tej samej nazwie. Liczba ludności 550 284 (2005).

    W wyniku wojen po jego śmierci podziałowi uległa nawet jego dawna dzielnica. Kalif był niezależny od Seldżuków od roku 1152, kiedy zmarł Masud. Seldżukidzi rządzili w Kermanie do roku 1187, w Iraku do roku 1194, a w Anatolii aż do roku 1307. Jednak historia Wielkich Seldżuków kończy się w roku 1157.

    Steven Runciman, właściwie Sir James Cochran Stevenson Runciman (ur. 7 lipca 1903 w Northumberland, zm. 1 listopada 2000 w Radway, Warwickshire) - brytyjski historyk i dyplomata. W latach 1940-1947 pracował w brytyjskiej słuzbie dyplomatycznej min. w Grecji, Turcji i Bułgarii. Steven Runciman jest autorem wielu prac poświęconych głównie dziejom średniowiecza. Szczególnie cenne jest jego trzytomowe, przekrojowe dzieło Dzieje wypraw krzyżowych, opublikowane w latach 1951-1954. Wiele uwagi w swych pracach Runciman poświęcał historii Cesarstwa Bizantyjskiego oraz sąsiednich państw, od Sycylii po Syrię.Jerozolima (hebr. ירושלים, trl. Yerushalayim, trb. Jeruszalajim; arab. القدس, trl. Al-Quds, trb. Al-Kuds oraz اورشليم trl. Ūrushalīm, trb. Uruszalim, łac. Hierosolyma, Aelia Capitolina – zobacz też: nazwy Jerozolimy) – największe miasto Izraela, stolica administracyjna Dystryktu Jerozolimy i stolica państwa Izraela (według izraelskiego prawa). Znajduje się tutaj oficjalna siedziba prezydenta, większość urzędów państwowych, sąd najwyższy, parlament i inne.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.
    Kermanszah (przez kilka lat po rewolucji Bachtaran) – miasto w zachodnim Iranie, stolica ostanu Kermanszah. Miasto znajduje się w górach Zagros, na wysokości ok. 1630 m n.p.m.
    Peter Malcolm Holt (ur. 28 listopada 1918 w Astley, zm. 2 listopadzie 2006 w Oxfordzie) – brytyjski historyk, orientalista.
    Kaukaz Południowy, Zakaukazie, Zakaukazja, Transkaukazja – nazwa stosowana w odniesieniu do trzech państw położonych na południe od głównego pasma Kaukazu, tzw. Wielkiego Kaukazu, na pograniczu euro-azjatyckim: Gruzji, Azerbejdżanu i Armenii. Współcześnie istniejące państwa powstały lub odzyskały niepodległość w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego.
    Sufizm (arab. taṣawwuf تصوف ) – zbiorcze określenia dla różnorakich nurtów mistycznych w islamie. Pochodzi ono od słowa suf صوف (wełna), co jednak nie jest w żaden sposób potwierdzone, bowiem czerpiąc wzór z chrześcijańskich mnichów sufi ubierali się we włosiennice. Wzorem dla wczesnochrześcijańskich anachoretów był Jan Chrzciciel, który nosił szatę z wielbłądziej wełny. Taka szata i przepasane biodra były "wzorcowym" strojem ascety. Sami Arabowie zwali sufich fakirami (faqīr فقير), co znaczy biedak, albo derwiszami (darwīš درويش), co pochodzi od perskich słów dar (drzwi) oraz darwaze (dźwierze, brama) i oznacza nędzarza (żebraka) stukającego do drzwi.
    Mamelucy (arab. mamlūk – niewolnik) – w świecie muzułmańskim nie wyznający pierwotnie islamu (na ogół pogańscy, niekiedy chrześcijańscy) i pochodzący spoza państw islamskich niewolnicy państwowi. Kupowani byli przez muzułmańskich władców i sprowadzani do ich władztw, nawracani na islam i szkoleni w walce, w celu uformowania z nich doborowych oddziałów wojskowych. Niekiedy, zwłaszcza na początku istnienia instytucji w kalifacie Abbasydów, ale i w egipskim sułtanacie mameluków, mamelukami zostawali również jeńcy wojenni.
    Seldżukidzi (albo Seldżucy, od: Seldżuk – arab.: السلاجقة, tur: Selçuk) – dynastia panująca w różnych krajach Azji Zachodniej w okresie od XI do XIV wieku.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.089 sek.