• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Wiatrak

    Przeczytaj także...
    Młyn wodny - budowla z urządzeniem do przemiału ziarna na mąkę i kaszę, poruszanym za pomocą koła wodnego lub turbiny wodnej, usytuowana nad rzekami. Bardzo rzadko budowane były młyny pływające.Wentylator – (sprężarka) to maszyna przepływowa do transportowania powietrza z otoczenia do pomieszczenia lub odwrotnie,oraz innych gazów przez urządzenia technologiczne poprzez przewody, w której przyrost ciśnienia statycznego ze strony ssawnej jest wiekszy ze strony tłocznej (nie przekracza 13 kPa), a cała energia gazu jest zawarta w jej składowej kinetycznej.
    Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.
    Dawny wiatrak w ruchu
    Rysunek przekrojowy i budowa młyna Britzer Mühle w Berlinie
    Wiatrak „koźlak” w Pstrążnej
    Wiatrak holenderski (Cmentarz Centralny w Szczecinie)
    Wiatrak (holender) w Lønstrup
    Koźlak w Lednogórze, przy trasie PoznańGniezno
    Wiatrak Pitstone uważany za najstarszy na Wyspach Brytyjskich
    Mechanizm wewnątrz wiatraka (wiatrak-koźlak, Skansen w Białowieży)
    Wiatrak z Zygmuntowa w Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie
    Dwa wiatraki w Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu-Bierkowicach

    Wiatrak – budowla drewniana, niekiedy murowana, wyposażona w skrzydła poruszane siłą wiatru i napędzające urządzenia. Jest najstarszym silnikiem wiatrowym – przetwarza energię wiatru na energię kinetyczną w ruchu obrotowym. Jest maszyną przepływową i poprzednikiem turbiny wiatrowej, którą czasami również nazywa się wiatrakiem.

    UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization;pol. Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.Paltrak – typ wiatraka, w którym zasadniczą częścią są obracane wiatrem śmigła (skrzydła) poruszające urządzenia do mielenia ziarna. Paltrak (podobnie jak koźlak) obracany jest w całości wraz z maszynami na kierunek wiatru.

    Wiatraki (z pionową osią) wynaleziono w IX wieku we wschodniej Persji, zaś w Europie – wiatraki z osią poziomą – pojawiły się pod koniec XII wieku.

    Pierwsze wiatraki służyły głównie do mielenia zboża, w pierwszej połowie XIV wieku na terenie obecnej Holandii zaczęto używać wiatraków do napędzania pomp osuszających poldery. W późniejszych latach pojawiły się wiatraki tartaczne, inne mełły i mieszały pigmenty, rozdrabniały skały na kruszywa, plotły sznury konopne, wyciskały olej, mełły tytoń, drewno (na papier), kakao, kawę lub gorczycę (na musztardę).

    Żarna – urządzenie do ręcznego mielenia zboża, złożone z dwóch kamieni, jednego nad drugim, z których górny jest ruchomy względem dolnego.Turbina wiatrowa, silnik wiatrowy, wieża wiatrowa, siłownia wiatrowa, generator wiatrowy – urządzenie zamieniające energię kinetyczną wiatru na pracę mechaniczną w postaci ruchu obrotowego wirnika. Mylnie nazywana elektrownią wiatrową – turbina wiatrowa stanowi zasadniczy element elektrowni wiatrowej.

    Typy historyczne wiatraków: koźlak, paltrak, holender.

    Historia wiatraków w Polsce[ | edytuj kod]

    Drewniane wiatraki były znane i używane w Polsce przez kilka stuleci. Nie jest pewnym czy wiatraki do Polski przywędrowały ze wschodu czy z zachodu, ale na XV wiecznych rycinach odnajdywanych w Polsce widnieją wiatraki o poziomej osi obrotu, które były charakterystyczne dla techniki zachodniej.

    Cesarstwo Niemieckie, (niem.) Deutsches Kaiserreich lub Rzesza Niemiecka (niem.) Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Po upadku określane także jako Druga Rzesza (Zweites Reich).Wiatrak holenderski (wiatrak holender, wiatrak wieżyczkowy) – typ wiatraka charakteryzujący się nieruchomym, masywnym korpusem (zwykle murowanym, na planie koła lub wieloboku), na którym umocowana jest obracana na łożysku bryła dachowa ze śmigłami. Pozwalało to łatwiej dostosować śmigła wiatraka do kierunku wiatru.

    Pierwszy zachowany dokument związany z ekonomicznym wykorzystaniem energi wiatrowej na ziemiach polskich jest datowany na wiek XIII. Dokument ten jest przyznanym pozwoleniem na budowę młyna napędzanego przez wodę albo wiatr dla klasztoru w miejscowości Biały Buk (północno-zachodnia Polska) przez księcia pomorskiego Wiesława z Rugen. Dokument nie może potwierdzać zbudowania wiatraka, ale jest dowodem poziomu posiadanej wiedzy na temat wykorzystywaniu wiatru przy poruszaniu młyńskich żaren. W wieku XIV wiatraki stają się integralna częścią polskiego krajobrazu.

    Maszyna – w najogólniejszym znaczeniu cybernetycznym – wszelki układ względnie odosobniony, w jakim zachodzi przekształcanie (transformacja) zasilenia lub informacji. Określenie to obejmuje zarówno układy fizyczne naturalne (w tym organizmy żywe), jak i urządzenia techniczne oraz pewne obiekty abstrakcyjne.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

    Z odnalezionych dokumentów wiadomo, że w 1303 roku młyn wiatrowy był w użyciu w Kobylinie (między Wrocławiem, a Poznaniem). W 1325 roku we Wschowej znajdował się młyn napędzany wiatrem. W 1377 roku udzielono zgody na budowę dwóch młynów wiatrowych niedaleko Chojnic. W 1394 roku uzyskano pozwolenie na budowę młyna wiatrowego w Rusinowie niedaleko Kwidzynia. 1396 roku uzyskano pozwolenie na budowę młyna wiatrowego w Świętej Lipce niedaleko Gdańska.

    Wiatraczek – bardzo mały wiatrak. Z racji niewielkich rozmiarów wiatraczki nie znajdują praktycznego zastosowania w gospodarce jako źródła energii.Skansen w Białowieży – zespół budownictwa drewnianego ludności ruskiej Podlasia, to prywatny skansen położony w Białowieży, na terenie dawnej wsi Kropiwnik, zniszczonej przez hitlerowców podczas II wojny światowej.

    Liczba młynów wiatrowych wzrastała regularnie w następnych stuleciach, choć w zależności od regionu i dostępnych warunków terenowych, liczba ich była nierównomierna. Gdyż przy lepszych warunkach hydrologicznych częściej budowano koła wodne ze względu na ich wyższą sprawność i większą niezawodność.

    Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie gromadzi zabytki architektury drewnianej, murowanej i zbiory etnograficzne z rejonu dawnego województwa lubelskiego; wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów.Poznań (niem. Posen, łac. Posnania, jidysz פּױזן Pojzn) – miasto na prawach powiatu w zachodniej Polsce, położone na Pojezierzu Wielkopolskim, nad Wartą, u ujścia Cybiny. Historyczna stolica Wielkopolski, od 1999 r. siedziba władz województwa wielkopolskiego i powiatu poznańskiego. Miasto jest istotnym węzłem drogowym i kolejowym, funkcjonuje tu również międzynarodowy port lotniczy.

    Największe zainteresowanie wiatrakami pojawiło się w XIX wieku, ze względu na korzystne regulacje administracyjne. Gdzie uwłaszczenie chłopów nastąpiło we wszystkich częściach Polski pod zaborami, mieszkańcy danej wsi nie mieli już obowiązku mielenia zboża w wydzielonym młynie, a rozwój technologiczny sprawił, że wiatraki coraz częściej budowano na własne potrzeby gospodarstwa.

    Bolesław Orłowski (ur. 12 maja 1934 w Milanówku) – polski historyk techniki, profesor nauk humanistycznych, wykładowca akademicki, od 2011 członek Rady Instytutu Pamięci Narodowej.Lønstrup (d. Løthenstorp) to niewielka duńska miejscowość położona w Vendsyssel (szczyt Półwyspu Jutlandzkiego) nad Morzem Północnym (gmina Hjørring, region Jutlandia Północna, d. okręg Nordjyllands Amt).

    Podczas II Wojny Światowej na terenie Polski zostało zniszczonych ok. 60% wiatraków, których w 1939 roku było ponad 7000. Pozostała część popadła w ruinę przez brak konserwacji po wojnie, postępującej elektryfikacji i braku zainteresowania nimi władz komunistycznych. W 1954 istniało 3280 wiatraków z czego tylko 63 uznano za zdolne do pracy . Z tych powodów wielowiekowa tradycja młynów wiatrowych w Polsce dobiegła końca.

    Ruch obrotowy bryły sztywnej to taki ruch, w którym wszystkie punkty bryły poruszają się po okręgach o środkach leżących na jednej prostej zwanej osią obrotu. Np. ruch Ziemi wokół własnej osi. Jest to ruch złożony z ruchu postępowego środka masy danego ciała oraz ruchu obrotowego względem pewnej osi. Środek masy ciała można uważać za punkt materialny. Do opisania ruchu obrotowego używa się odmiennych pojęć od używanych do opisania ruchu postępowego.Wyspy Brytyjskie (ang. The British Isles, irl. Éire agus an Bhreatain Mhór, wal. Ynysoedd Prydain; 2) – megaregion fizycznogeograficzny Europy Zachodniej. Grupa wysp w północno-wschodniej części Atlantyku, położona na północny zachód od kontynentalnej Europy, oddzielona od niej kanałem La Manche i Cieśniną Kaletańską.

    Dobrze zachowane wiatraki znajdują się obecnie w wielu skansenach i muzeach etnograficznych na terenie całej Polski.

    Historia wiatraków w Europie[ | edytuj kod]

    Wiatraki w Europie zdobyły popularność w XIV wieku. Szacuje się, że w szczycie około 1850 roku ich liczba wyniosła około 200 000, co jest wartością niewielką w porównaniu z około 500 000 kół wodnych. Chociaż wiatraki były budowane w dużej liczbie aż do końca XIX wieku, wraz z nadejściem rewolucji przemysłowej, znaczenie wiatru i wody jako pierwotnych przemysłowych źródeł energii spadło i ostatecznie zostały one zastąpione parą (w młynach parowych ) i silnikami ze spalaniem wewnętrznym i silnikami elektrycznymi.

    Turbina gazowa (nazywana także turbiną spalinową lub silnikiem turbospalinowym) - silnik cieplny, który energię napędową pobiera z przepływających spalin lub innego gazu roboczego, zwanego czynnikiem termodynamicznym lub roboczym. Określenie "turbina gazowa" odnosi się do maszyny składającej się ze sprężarki i turbiny (połączonych zwykle wspólnym wałem), oraz komory spalania umieszczonej pomiędzy nimi.Cmentarz Centralny w Szczecinie (do 1945 niem. Hauptfriedhof - Cmentarz Główny) – największy cmentarz w Polsce, trzeci co do wielkości w Europie i jeden z największych na świecie. Został założony w latach 1899-1900, we wschodniej części Gumieniec, według projektu Wilhelma Meyera-Schwartaua, a ostateczny kształt nadał mu Georg Hannig w roku 1918. Od jego otwarcia pochowano na nim ponad 300 tysięcy zmarłych, a jego dzisiejsza powierzchnia wynosi 167,8 ha.

    Według spisów przeprowadzonych przez rząd pruski w 1895 r. na terenie Cesarstwa Niemieckiego nadal działało 18 362 wiatraków i 54 529 młynów wodnych, z czego 97% pierwszych i prawie 60% drugich stanowiły młyny zbożowe. W 1750 roku w Holandii było od 6 do 8 tysięcy wiatraków, w 1850 roku ich liczba wzrosła do 9-10 tysięcy. W Wielkiej Brytanii w 1820 r. było od 5 do 10 000 tys. wiatraków. We Francji do 1847 roku zostało zbudowanych 8700 wiatraków i 37 tys. młynów wodnych. W 1900 roku na terenie Finlandii znajdowało się ok. 20 tys. wiatraków.

    Turbina parowa – turbina, w której czynnikiem obiegowym jest para wodna. Pierwowzorem turbiny parowej była bania Herona. Jest to silnik (maszyna cieplna) wykorzystujący energię cieplną pary wodnej, wytworzonej zwykle w kotle parowym lub wytwornicy pary, do wytworzenia energii mechanicznej, odprowadzanej wałem do innej maszyny, np. generatora elektrycznego.Młyn zbożowy – budynek wyposażony w urządzenie służące do mielenia ziarna zbóż, dla uzyskania mąki, kasz, płatków zbożowych itp. produktów.

    Ciekawostki[ | edytuj kod]

    Urządzeniami opartymi na tej samej zasadzie działania, ale o zdecydowanie mniejszych wymiarach, są wiatraczki wykorzystywane jako zabawki bądź jako elementy innych urządzeń (służące np. do sygnalizacji, pomiarów itd.).

    Na tej samej zasadzie mogą pracować inne maszyny przepływowe np. turbiny parowe, turbiny gazowe. W wiatrakach przy stosunkowo niewielkiej prędkości czynnika i ciśnieniu wykorzystuje się długie łopaty, w turbinach natomiast łopatki są mniejsze i gęściej osadzone, ale prędkość czynnika i ciśnienia są znacznie większe.

    Gniezno (łac. Gnesna, niem. Gnesen) – miasto w województwie wielkopolskim, pierwsza stolica Polski, pierwsza metropolia kościelna, Stołeczne Królewskie Miasto Gniezno, miasto św. Wojciecha. Siedziba władz powiatu gnieźnieńskiego i gminy Gniezno oraz archidiecezji, (arcybiskupów gnieźnieńskich i prymasów Polski). Było miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego.Muzeum - Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich – muzeum typu skansenowskiego, w którym zgromadzono ponad 50 obiektów architektury ludowej z obszaru całych Kaszub i Kociewia oprócz pasa nadmorskiego. Muzeum znajduje się w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim w gminie Kościerzyna na obszarze Pojezierza Kaszubskiego i Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego nad jeziorem Gołuń.

    Błędnie wiatrakami nazywane są też rozmaitego rodzaju wentylatory, które są jednak maszynami o odwrotnej zasadzie działania.

    W 2017 roku holenderskie rzemiosło młynarzy wiatraków i młynów wodnych zostało wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 170. ISBN 83-85001-89-1.
    2. Bolesław Orłowski: Groźba i nadzieja. Sensacje z dziejów techniki. Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 37-40. ISBN 83-203-0224-2.
    3. Bartłomiej Igliński, Wind energy in Poland - History, current state, surveys, Renewable Energy Sources Act, SWOT analysis, Anna Iglińska i inni, „Renewable and Sustainable Energy Reviews”, 64, 2016, DOI10.1016/j.rser.2016.05.081, [1] (ang.).???
    4. M. Dembińska, Przetwórstwo zbożowe w Polsce Średniowiecznej (X-XIV wiek), Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1973.
    5. J. Święch, Wiatraki: Młynarstwo wietrzne na Kujawach, Włocławek: Oficyna Wydawnicza Włocławskiego Towarzystwa Naukowego, 2001.
    6. F. Klonowski, Z historii inwentaryzacji wiatraków na Warmii, Mazurach i Powiślu, Rocz Olszt, 1958.
    7. M. Pawlik, Wiatraki północno-wschodniej Polski., Białystok: Wydawnictwo Filii Uniwersytetu Warszawskiego, 1984.
    8. Wind powered factories: history (and future) of industrial windmills, LOW-TECH MAGAZINE [dostęp 2020-09-27] (ang.).
    9. Windmühlen im Kreis Lüben, www.lueben-damals.de [dostęp 2020-09-27] (niem.).
    10. UNESCO ICH: Craft of the miller operating windmills and watermills (ang.). [dostęp 2017-12-09].


    Wschowa (niem. Fraustadt) – miasto w województwie lubuskim, w powiecie wschowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wschowa. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa leszczyńskiego. Według danych z 31 XII 2010 miasto liczyło 14 357 mieszkańców.DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.




    Warto wiedzieć że... beta

    Hiszpańska Biblioteka Narodowa (Biblioteca Nacional de España) – największa biblioteka w Hiszpanii i jedną z największych na świecie. Znajduje się w Madrycie, a dokładnie przy Paseo de Recoletos.
    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.
    Lista reprezentatywna niematerialnego dziedzictwa kulturowego (ang.: Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity) – lista prowadzona przez UNESCO w celu wyróżnienia na arenie światowej wybranych zjawisk z zakresu dziedzictwa niematerialnego i związanych z nim przestrzeni kulturowych, stworzona na mocy Konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego (ang. Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage).
    Muzeum Wsi Opolskiej – skansen, który został utworzony w 1961 roku; w 1965 rozpoczęto prace związane z budową ekspozycji stałej, a w 1970 roku udostępniono tereny muzeum zwiedzającym. Znajduje się w Opolu - Bierkowicach (ul. Wrocławska 174), dokąd można dotrzeć autobusami miejskimi linii nr 9.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.098 sek.