• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Western



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Kirk Douglas, właśc. Issur Danielovitch Demsky (ur. 9 grudnia 1916 w Amsterdamie w stanie Nowy Jork) – amerykański aktor i producent filmowy.Terytorium zorganizowane – terytorium objęte przez Kongres Stanów Zjednoczonych ustawą Organic Act formalizującą terytorialny system rządów. Terytoria te dzielą się na terytoria inkorporowane i terytoria nieinkorporowane.
    Western filmowy[ | edytuj kod]

    Western w filmie amerykańskim[ | edytuj kod]

    Historia[ | edytuj kod]

    Western pojawia się już u początków sztuki filmowej (pierwszy amerykański film z tego gatunku powstał w 1903 r. – Napad na ekspres – reż. Edwin S. Porter z pierwszą gwiazdą Broncho Billy Andersonem. Pierwszy western dźwiękowy to W starej Arizonie nakręcony w 1928 roku przez Raoula Walsha i Irvinga Cummingsa) i trwa do dziś nieprzerwanie; należy do najbardziej skonwencjonalizowanych jej gatunków; jego dramaturgia poddana jest stałym regułom, które zmieniają się w nieznacznym tylko stopniu. Kanony specyficznego aktorstwa westernowego ustalili tacy m.in. aktorzy, jak T. Mix, Gary Cooper, Henry Fonda, Clint Eastwood, John Wayne, James Stewart, Lee Marvin, Glenn Ford,Kirk Douglas, James Coburn, Robert Mitchum.

    Stewart Terence Herbert Young (ur. 20 czerwca 1915, zm. 7 września 1994) – brytyjski reżyser. Urodził się w Szanghaju, uczył się w szkole publicznej i studiował historię orientalną w St Catharine’s College na Uniwersytecie Cambridge. Young zdobył największą popularność dzięki wyreżyserowaniu 3 filmów z serii o Bondzie: Doktora No (1962), Pozdrowienia z Rosji (1963) i Operację Piorun (1965). James Fenimore Cooper – powieściopisarz amerykański i jeden z twórców literatury tego kraju. (ur. 15 września 1789 w Burlington w stanie New Jersey, zm. 14 września 1851 w Cooperstown w stanie Nowy Jork), autor znanych powieści przygodowo-awanturniczych, których akcja rozgrywa się podczas walk z Indianami i Francuzami w drugiej połowie XVIII wieku.
    Rio Bravo – jeden z najpopularniejszych klasycznych westernów w reż. Howarda Hawksa z 1959 r., z udziałem Johna Wayne

    Western klasyczny[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Western klasyczny.

    Klasyczne westerny opowiadają historie dziejące się na ogół w drugiej połowie XIX w. na terenach, które później stały się amerykańskimi stanami, tzw. Dzikim Zachodzie. Najczęściej dzieją się one w okresie od wojny secesyjnej do masakry nad Wounded Knee. Niekiedy jednak dotyczą one wcześniejszego okresu, od bitwy o Alamo (1836), zaś akcja tzw. późnych westernów dzieje się aż do rewolucji meksykańskiej (1913). Pomimo że westerny ścisłe wiązały się z konkretnym miejscem i okresem w historii Stanów Zjednoczonych, ich ogromna popularność objęła cały świat. Westerny kręcone w latach 40. i 50. podkreślały wartość honoru i poświęcenia. W późniejszym okresie, zwłaszcza w latach 70., ich spojrzenie stało się bardziej pesymistyczne, kładąc nacisk na brutalność i cynizm.

    Józef Kłyk (ur. 13 kwietnia 1950 w Bojszowach) - śląski filmowiec amator z Pszczyny, autor ponad 80 filmów o tematyce m.in. westernowej i historycznej. Na planie pełni wszelkie możliwe funkcje od reżysera, przez charakteryzatora po aktora i scenografa.Shalako – western z 1968 w reżyserii Edwarda Dmytryka. Film wyprodukowano w Wielkiej Brytanii, a zdjęcia realizowano w Hiszpanii oraz w studiu filmowym w Anglii. Jest to adaptacja książki Louisa L’Amoura pod tym samym tytułem. Główne role zagrali Sean Connery i Brigitte Bardot.

    Antywestern[ | edytuj kod]

    W latach 70-90 powstało wiele tzw. antywesternów, przez krytykę określanych też jako westerny rewizjonistyczne, w których odbrązawiano legendę dzikiego zachodu oraz starano się ukazać tubylczych Amerykanów w mniej stereotypowy i zafałszowany sposób (m.in. filmy Eastwooda, Costnera). Przeciwko fałszywemu obrazowi Indian w kinie amerykańskim protestował m.in. w 1973 roku Marlon Brando. Wkrótce też zaczęły powstawać filmy z udziałem autentycznych indiańskich aktorów (Will Sampson, Floyd Westerman, Rodney Grant, Tantoo Cardinal i inni) oraz osadzone w bardziej współczesnych realiach filmy twórców tubylczych (Chris Eyre).

    Aleksander Ścibor-Rylski herbu Ostoja (ur. 16 marca 1928 w Grudziądzu, zm. 3 kwietnia 1983 w Warszawie) – polski pisarz, reżyser i scenarzysta filmowy.Kadr (lub klatka filmowa) − pojedyncza klatka błony filmowej bądź fotograficznej, objętej ramami pola naświetlanego przez aparat fotograficzny lub kamerę filmową, dzięki zwolnieniu migawki. Pojedynczy kadr jest uznawany za najmniejszą (statyczną) jednostkę budulca filmowego.

    Seriale telewizyjne[ | edytuj kod]

    Wraz z upowszechnieniem telewizji powstawać zaczęły także westernowe seriale telewizyjne. W Polsce, spośród seriali tego typu, największa popularność zdobyły Bonanza, Gunsmoke, Domek na prerii oraz Doktor Quinn. Do seriali westernowych nieemitowanych w Polsce zaliczyć można: The Lone Ranger, The Rifleman, Have Gun, Will Travel, The Big Valley, Maverick i wiele innych.

    Szeryf – urząd w systemie prawodawstwa angielskiego, szkockiego i Stanów Zjednoczonych, także stanowisko osoby piastującej ten urząd. Tytuł szeryfa wywodzi się ze średniowiecznej Anglii, gdzie oznaczał urzędnika królewskiego na terenie hrabstwa (ang. shire reeve).Gojko Mitić (serb. cyrylicą Гojкo Митић; ur. 13 czerwca 1940 w miejscowości Strojkovce w Serbii) – serbski aktor i reżyser, znany z licznych ról we wschodnioniemieckich westernach.

    Western w filmie europejskim[ | edytuj kod]

    Włoskie westerny[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Spaghetti western.

    We Włoszech i w Hiszpanii włoscy reżyserzy kręcili tzw. spaghetti westerny, początkowo pogardzane przez krytyków, z czasem zaliczone do filmów kultowych. Czołowym twórcą był tu Sergio LeoneZa garść dolarów (1964), Za kilka dolarów więcej (1965), Dobry, zły i brzydki (1966), Pewnego razu na Dzikim Zachodzie (1968), Garść dynamitu (1971), Nazywam się Nobody (1973, tylko współpraca przy scenariuszu) . Dzięki muzyce do jego filmów zyskał sławę kompozytor Ennio Morricone. Wielką gwiazdą po występach w filmach Leone stał się Clint Eastwood, inni znakomici aktorzy występujący w spaghetti westernach to Charles Bronson, Henry Fonda, Lee Van Cleef, James Coburn, Klaus Kinski, Claudia Cardinale, Rod Steiger, Jason Robards.

    Fred Zinnemann (ur. 29 kwietnia 1907 w Wiedniu, zm. 14 marca 1997 w Londynie) - amerykański reżyser filmowy pochodzenia austriackiego.Broncho Billy Anderson (ur. 21 marca 1880, zm. 20 stycznia 1971) – amerykański scenarzysta, reżyser, aktor i producent filmowy.

    Inne westerny europejskie[ | edytuj kod]

    W latach sześćdziesiątych XX-tego wieku powstała też niemiecko-włosko-jugosłowiańska seria westernów, na podstawie popularnych powieści Karola Maya opowiadających o przygodach dzielnego Apacza Winnetou i jego przyjaciół. W roli głównej wystąpił francuski aktor Pierre Brice. Na cykl składały się między innymi takie filmy jak: Skarb w Srebrnym Jeziorze (1962), Winnetou: Złoto Apaczów (1963), Winnetou i Old Shatterhand (1964), Winnetou i Apanaczi (1966), Winnetou w Dolinie Śmierci (1968).

    Za kilka dolarów więcej (tyt. oryginalny Per Qualche Dollaro in Più, znany także jako For a Few Dollars More) – western z 1965 w reżyserii Sergio Leone i z muzyką Ennio Morricone. Jest drugą częścią tzw. Dolarowej trylogiiJerzy Hoffman (ur. 15 marca 1932 w Krakowie) – polski reżyser i scenarzysta filmowy. Działalność reżyserską rozpoczął jako dokumentalista, współpracując z Edwardem Skórzewskim, z którym nakręcił także filmy fabularne Gangsterzy i filantropi oraz Prawo i pięść. Sławę zdobył przede wszystkim jako twórca adaptacji sienkiewiczowskiej Trylogii (Pan Wołodyjowski, Potop, Ogniem i mieczem), osadzonej w czasach XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. Był także realizatorem filmów obyczajowych i wojennych.

    Z wielkim rozmachem od 1964 r. filmy o tematyce indiańskiej realizowano w NRD, w wytwórni filmowej DEFA. Kręcono je na ogół w plenerach dawnej Jugosławii. Najpopularniejszym aktorem grającym w tych filmach role Indian był serbski aktor Gojko Mitić. W mniejszych na ogół rolach pojawiali się w nich również aktorzy polscy. Najbardziej znane filmy z tego nurtu to Synowie Wielkiej Niedźwiedzicy (1966, niem. Die Söhne der großen Bärin), Białe Wilki (1969, niem. Weiße Wölfe), Tecumseh (1972), Ulzana (1974). Ostatnim filmem o tematyce indiańskiej był w 1988 r. Łowca w Meksyku (niem. Präriejäger in Mexiko). Popularność tych filmów znacznie spadła po upadku komunizmu w tym kraju.

    Wyjęty spod prawa Josey Wales – amerykański western z 1976 roku na podstawie książki Forresta Cartera Gone to Texas.Sergio Leone (ur. 3 stycznia 1929 w Rzymie, zm. 30 kwietnia 1989 tamże) – włoski reżyser i scenarzysta filmowy, twórca i przedstawiciel spaghetti westernu.

    W Czechosłowacji Oldřich Lipský nakręcił western Lemoniadowy Joe, czyli Końska opera (1964) według powieści Jiříego Brdečki z Karelem Fialą w tytułowej roli.

    Polskimi filmowymi westernami są dwie nowele Jerzego Zarzyckiego z 1967 roku Człowiek, który zdemoralizował Hadleyburg oraz Komedia z pomyłek, zawarte w filmie nowelowym Komedie pomyłek, który na ekrany kin wszedł w 1968 roku. Do polskich westernów zaliczyć można również filmy Eukaliptus Marcina Krzyształowicza z 2001 roku oraz Summer Love Piotra Uklańskiego z 2006 roku. Są to jedyne polskie filmy, których akcja toczy się na Dzikim Zachodzie. „Polskimi westernami” ochrzczono niezbyt słusznie również takie filmy jak Rancho Texas (1958) Wadima Berestowskiego, Prawo i pięść (1964) Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego oraz Wilcze echa (1968) Aleksandra Ścibora-Rylskiego. Choć filmy te posiadają pewne cechy westernów (m.in. wartka akcja, samotny bohater w walce ze złem, strzelanina w miasteczku), to jednak nie są to westerny w klasycznym znaczeniu tego słowa, gdyż ich akcja nie toczy się w zachodnich stanach Ameryki, lecz w Polsce w Bieszczadach lub na Ziemiach Odzyskanych. Tematyka westernowa jest stale obecna w filmach twórcy-amatora, Józefa Kłyka.

    Pierre Brice, właśc. Pierre Louis de Brice (ur. 6 lutego 1929 w Breście) – francuski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, piosenkarz, autor tekstów oraz działacz charytatywny.John Marcellus Huston (ur. 5 sierpnia 1906 w Nevada, zm. 28 sierpnia 1987 w Middletown) – amerykański reżyser, scenarzysta i aktor. Laureat Oscara. Syn Waltera i ojciec Anjeliki.

    Najbardziej znane westerny filmowe i ich reżyserzy[ | edytuj kod]

  • Wesley RugglesCimarron (1931) – nagrodzony Oscarem w trzech kategoriach (film, reżyseria, scenariusz adaptowany)
  • John FordDyliżans (1939), Miasto bezprawia (1946), Fort Apache (1948), Nosiła żółtą wstążkę (1949), Rio Grande (1950), Jak zdobywano Dziki Zachód (1962), Człowiek, który zabił Liberty Valance’a (1962), Jesień Czejenów (1964);
  • John HustonSkarb Sierra Madre (1947);
  • Howard HawksRzeka Czerwona (1948), Bezkresne niebo (1952), Rio Bravo (1959), Rio Lobo (1970);
  • Delmer DavesZłamana strzała (1950), Rancho w dolinie (1956), 15:10 do Yumy (1957)
  • Fred ZinnemannW samo południe (1952), Oklahoma! (1955);
  • Anthony MannWinchester ’73 (1950), Daleki kraj (1954), Gwiazda szeryfa (1957), Człowiek z dzikiego zachodu (1958);
  • John SturgesOstatni pociąg z Gun Hill (1958), Siedmiu wspaniałych (1960), Joe Kid (1972), Konie Valdeza (1973);
  • William Wyler – Człowiek z zachodu (1940), Biały Kanion (1958);
  • Edward DmytrykDwa złote colty (1959), Shalako (1968);
  • George Roy HillButch Cassidy i Sundance Kid (1969)
  • Joshua Logan – Pomaluj swój wóz (1969) – musical;
  • Arthur PennMały Wielki Człowiek (1970)
  • Terence YoungSamuraj i kowboje (Soleil rouge, 1970)
  • Michael Crichton – Świat dzikiego zachodu (1973) – western science fiction;
  • Clint EastwoodMściciel (1973), Wyjęty spod prawa Josey Wales (1976), Niesamowity jeździec (1985), Bez przebaczenia (1992);
  • Sam PeckinpahStrzały o zmierzchu (1962), Major Dundee (1965), Dzika banda (1969), Ballada o Cable’u Hogue’u (1970), Junior Bonner (1972), Pat Garrett i Billy Kid (1973);
  • Lawrence KasdanSilverado (1985), Wyatt Earp (1994)
  • Kevin CostnerTańczący z wilkami (1990), Bezprawie (2003)
  • John Michael Crichton (ur. 23 października 1942 w Chicago, zm. 4 listopada 2008 w Los Angeles) – amerykański pisarz, reżyser, scenarzysta i producent filmowy. Autor znanych powieści określanych jako technothrillery, które popularność zyskały dzięki adaptacjom filmowym (np. Park Jurajski w reżyserii Stevena Spielberga). Był także pomysłodawcą i producentem serialu Ostry dyżur oraz autorem scenariuszy wielu filmów, m.in. Twister.Dziwny Zachód (ang. Weird West) to określenie typu twórczości (literatura, film, etc.) łączącej Dziki Zachód (western) z elementami horroru, steampunku lub science fiction.


    Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Jesień Czejenów (Cheyenne Autumn) – amerykański western z 1964 roku. Scenariusz do filmu został napisany na podstawie książki Mari Sandoz, która ukazała się w roku 1953. Przedstawia autentyczne wydarzenia z 1878 roku.
    Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.
    W samo południe (tytuł oryginalny High Noon) – film z 1952 r. w reżyserii Freda Zinnemanna, z Garym Cooperem i Grace Kelly w rolach głównych. Film nagrodzony 4 Oscarami, Oscary zdobył za najlepszą pierwszoplanową rolę męską, montaż, muzykę i piosenkę. Nominowany był także w trzech innych kategoriach: najlepszy film, reżyser i scenariusz. Przez niektórych koneserów kina uważany jest za najlepszy western wszech czasów.
    Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.
    John Wayne, właśc. Marion Mitchell Morrison (ur. 26 maja 1907 w Winterset, zm. 11 czerwca 1979 w Los Angeles) – amerykański aktor, reżyser i producent filmowy, który zdobył popularność głównie dzięki rolom w westernach, jedna z największych legend Hollywood. Symbol amerykańskiego indywidualizmu i patriotyzmu. Odznaczony Złotym Medalem Kongresu i Prezydenckim Medalem Wolności.
    Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.
    Lee Marvin (ur. 19 lutego 1924 w Nowym Jorku, zm. 29 sierpnia 1987 w Tucson) – amerykański aktor filmowy. Laureat Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego za rolę w filmie Kasia Ballou (reż. Elliot Silverstein) w 1966. Największą popularność przyniosła mu rola majora Johna Reismana w legendarnym filmie wojennym Roberta Aldricha, Parszywa dwunastka z 1967.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.068 sek.